# Agricultural Sciences Grade 12 P1 2024 Memo

> Grade 12 Agricultural Sciences Paper 1 memorandum from the Eastern Cape Prelim Exam 2024, 11 pages. Read online or download the free PDF.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/agric-sciences-p1-qp-gr12-sept-2024-xhosa-memo/227c0172-c1c4-4062-aa4c-63b7599f7b59
- Updated: 2026-09-27
- Subject: Agricultural Sciences
- Grade: Grade 12
- Document type: Memorandum
- Year: 2024
- Exam period: Eastern Cape Prelim Exam
- Paper: 1
- Curriculum: CAPS
- Pages: 11

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [Agricultural Sciences](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/agricultural-sciences) › [Agricultural Sciences Grade 12 P1 2024 Memo](https://www.hlayiso.com/library/agric-sciences-p1-qp-gr12-sept-2024-xhosa-memo/227c0172-c1c4-4062-aa4c-63b7599f7b59)

## About this document

Agricultural Sciences · Grade 12 · Eastern Cape Prelim Exam · 2024. Memorandum, 11 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                           NATIONAL
                      SENIOR CERTIFICATE

                               IBANGA 12

                        SEPTEMBA 2024

              ISAYENSI YEZOLIMO P1
           ISIKHOKHELO SOKUMAKISHA

AMANQAKU: 150

                Esi sikhokelo sokumakisha sinamaphepha ali-10
                .

                    Hosted by www.ecexams.co.za.

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
2                               ISAYENSI YEZOLIMO P1                   (EC/SEPTEMBA 2024)

ICANDELO A

UMBUZO 1

1.1   1.1.1     C ✓✓
      1.1.2     D ✓✓
      1.1.3     C ✓✓
      1.1.4     A ✓✓
      1.1.5     D ✓✓
      1.1.6     B ✓✓
      1.1.7     D ✓✓
      1.1.8     A ✓✓
      1.1.9     C ✓✓
      1.1.10    A ✓✓                                                    (10 x 2)       (20)

1.2   1.2.1     A kuphela ✓✓
      1.2.2     Nanye✓✓
      1.2.3     A no B ✓✓
      1.2.4     B kuphela ✓✓
      1.2.5     A kuphela ✓✓                                             (5 x 2)       (10)

1.3   1.3.1     yisolubility ✓✓
      1.3.2     yimetabolic ✓✓
      1.3.3     yiamniotic fluid ✓✓
      1.3.4     yiprolapse ✓✓
      1.3.5     yicolostrum ✓✓                                           (5 x 2)       (10)

1.4   1.4.1     yibiological value ✓
      1.4.2     yiblowfly ✓
      1.4.3     yicryptorchidism ✓
      1.4.4     zidizygotic twins ✓
      1.4.5     yilactation ✓                                          (5 x 1)              (5)
                                                       AMANQAKU KUCANDELO A:                45

Akuvumelekanga ukufotokopa                                                         tyhila

                             Hosted by www.ecexams.co.za.

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
(EC/LOETSE 2024)                     DISAENSE TSA TEMO P1                                           3

ICANDELO B

UMBUZO 2: ISONDLO NOKUTYA KWEZILWANYANA

2.1     2.1.1      KLASIFICATION YEFARM ANIMALS
                   yinon-ruminant ✓                                                                 (1)

        2.1.2      Nombolo zeparts kwidayagram

                   (a)   C✓                                                                         (1)
                   (b)   F✓                                                                         (1)
                   (c)   B✓                                                                         (1)
                   (d)   D✓                                                                         (1)

2.2     2.2.1      Ukuchongwa kwe feed khomponenti eziklasifaywa njenge
                   inorganic
                   ziminerals ✓                                                                     (1)

        2.2.2      Ukuchongwa kwezona zilungileyo iminerals
                   (a)  zicarbohydrates ✓                                                           (1)
                   (b)  ziprotein ✓                                                                 (1)

        2.2.3      Absorpshin prosesi that makes eyanza umsebenzi we carrier
                   molecuoles
                   yiactive absorption ✓                                                            (1)

        2.2.4      ivitamins/ imineral elements

                   A     yivitamin K ✓                                                              (1)
                   B     yipica ✓                                                                   (1)
                   C     yiron ✓/copper/ vithamin B12                                               (1)

2.3     2.3.1      khaltyhulashin yedigestibility co-efficient

                   Dry matter excreted = 50% of 6 kg
                                             50
                                         = 100 x 6 kg
                                         = 3 kg ✓
                   Coefficient of digestibility =
                                           Dry matter intake−Dry matter excreted
                                                                                   x 100 ✓
                                                      Dry matter intake
                                               15 𝑘𝑔 − 3 𝑘𝑔
                                           =               x 100 ✓
                                                  15 𝑘𝑔
                                           = 80 ✓ % ✓                                               (5)

        2.3.2      ukucacisa ikhaltyhulashini
                   • ukutya kucoleke kakhulu/ 80% ✓
                   • ukutya kunekhonsentrates ✓
                   • ukutya kune fibre encinci ✓                                      (Any 1 x 1)   (1)

                              Hosted by www.ecexams.co.za.

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
4                               ISAYENSI YEZOLIMO P1                     (EC/SEPTEMBA 2024)

       2.3.3    Ifactors eziMBINI ezinokuncedisa ukucolwa kwehabile
                 • ukulungiswa kwehabile ✓
                 • istage apho isityalo sithe sanqunyulwa ngayo ukwenza ihabile ✓
                 • ihabile yenziwe kwessiphi isityalo ✓
                 • ukongeza ngenon-protein nitrogen ✓
                 • ukongeza ngemolasses neprotein ✓                    (Any 2 x 1)         (2)

 2.4   2.4.1    ieneji ku B
                yimetabolic energy ✓                                                       (1)

       2.4.2    Khaltyhulashin yeamount yenet eneji igusha enokuyifumana
                kukutya kwemini.                                                           (1)
                Net energy = gross energy – (faeces + urine and gases + heat) ✓
                           = 15 – (5 + 1,3 + 0,9) ✓
                           = 15 – 7,2
                           = 7,8 MJ/kg DM ✓                                                (3)

       2.4.3    Ukucaciswa kwekhaltyhulashin kuMBUZO 2.4.2
                • Emva kwe eneji value ye15,648 MJ/kg DM, kuphela 8,034 MJ/kg
                  DM yeeneji iyabonakala kwianimal emva kwelosses. ✓
                • Ngumyinge 52% wepotential eneji eyalahlekayo. ✓
                • Kuphela yi48% kwipotential eneji value ekhoyo ukusetyenziswa
                  yianimal . ✓
                                                          (Any 1 x 1)                 (1)

Akuvumelekanga ukufotokopa                                                        tyhila

                             Hosted by www.ecexams.co.za.

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
(EC/LOETSE 2024)                   DISAENSE TSA TEMO P1                                  5

 2.5 2.5.1 Thelekisa phakathi kwetotal feed available nelivestock requirements
           emva kwenyanga ezintandathu

               Indlela yokumakisha
               • yicorrect title ✓
               • yicorrectly calibrated and labelled y-axis (Total feeds and livestock
                   requirements) ✓
               • yicorrectly calibrated and labelled x-axis (iinyanga) ✓
               • ziunits (tons) ✓
               • yicorrect graph type ✓
               • yiaccuracy (eplotwe ngokuchanekileyo) ✓                                     (6)

       2.5.2 Isurplus kwinyanga kaDecember ngokwe kg
             Surplus = 30t x 1 000 ✓
                     = 30 000 kg ✓                                                           (2)

       2.5.3 icost-effective measures umfama angazisebenzisa ukumelana
             nesurplus yenyanga kaDecember
             • Yiensiling ✓
             • Yenza hay / Bailing / Storage ✓                     (Any 1 x 2)            (2)
                                                                                         [35]

                            Hosted by www.ecexams.co.za.

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
6                               ISAYENSI YEZOLIMO P1                    (EC/SEPTEMBA 2024)

UMBUZO 3: UKUVELISWA, UKUKHUSELWA KUNYE NOKULAWULWA
          KWEZILWANYANA

3.1   3.1.1   ifarming system ebonakaliswa kwiPICTURE B
              Yisubsistence farming ✓                                                       (1)

      3.1.2   Injongo zefarming system engentla
              Yondla ifamily kuphela , akhonto ishiyekayo ✓                                 (1)

      3.1.3   ihypothesis yeproductivity yefarming system ekuPICTURE A
              phezulu ✓                                                                     (1)

      3.1.4   Ukuchazwa ukuba ifactors ezingezantsi ziyenyusa njani imveliso
              kwiextensive farming

              (a)      Ireproduction
                       • ukukhethwa kwezilwanyana ezimpawu ezibhetele
                          zokumithisa. ✓
                       • izilwanyana ezisuka kwimihlambi eyahlukeneyo ✓
                                                                      (Any 1 x 1)           (1)

              (b)      Inutrition
                       • ukungezwa kwesupplementary fedding xa amadlelo
                          wendalo engoneli ✓
                       • icreep / iflush feeding
                       • endlela elungileyo yokondla ✓              (Any 1 x 1)

3.2   Ifasilithi onokuykhuthaza yemfuyo

      3.2.1   yiinfra-red lights/iheater/iair conditioner ✓          (Any 1 x 1)            (1)

      3.2.2   Yinsulation ✓                                                                 (1)

      3.2.3   zifeeders ✓                                                                   (1)

3.3   3.3.1   Ukuchaza ihomoeothermic
              Ukugcinwa kwamaqondo obushushu yianimal. ✓                                    (2)

      3.3.2   Indlela eNYE umfama akhusela ngayo izilwanyana zakhe
              kumaqondo obushushu agqithisileyo kwiextensive production
              system.
              • Tyala imithi ✓
              • Yiba namanzi ✓
              • Fuya izilwanyana ezikwaziyo ukumelana namaqondo aphezulu
                 wobushushu . ✓
                                                                  (Any 1 x 1)               (1)

      3.3.3   Unxulumano phakathi kokutya, amanzi nokuveliswa
              kwezilwanyana xa kushushu
              Xa kushushu ifarm animals zisela amanzi amaninzi, ✓zidla ukutya
              kancinci ✓ zivelise kancinci. ✓                                               (3)

Akuvumelekanga ukufotokopa                                                         tyhila

                             Hosted by www.ecexams.co.za.

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
(EC/LOETSE 2024)                      DISAENSE TSA TEMO P1                              7

 3.4    3.4.1      ifasilithi kwipicture
                   yiholding pen ✓                                                     (1)

        3.4.2      Idesign features zibeMBINI xa usenza lefasilithi
                   • yisolid sides ✓
                   • kungabikho ikona ezibukhali ✓
                   • amacala edonga makabemade kwaye omelele✓
                      (Any 2 x 1)                                                      (2)

        3.4.3      Umsebenzi walefasilithi
                   Gcina izilwanyana phambi kokuba zibanjwe ✓                          (1)

 3.5    3.5.1       Isifo sebele kwipicture
                    yimastitis ✓                                                       (1)

        3.5.2       Klasification yesifo kiMBUZO 3.5.1. ugxile kwizifo ezisenzayo
                    yibacterial disease ✓                                              (1)

        3.5.3      Impawu isilwanyana esinokuzibonakalisa xa sibanjwe sesisifo
                   • ubisi lujiyile lunezigaqa ✓
                   • amasuntswana wegazi ✓
                   • luyehla izinga lokuvelisa ubisi ✓
                   • ayifuni thole . ✓
                   • ibele liqinile, lidumbile, liyatshisa ✓
                   • yakhawuleza ipulse rate ✓
                   • yangxabalaza ingasondezi milenze ebeleni ✓       (Any 2 x 1)
                                                                                       (2)

        3.5.4      zibeMBINI iziphumo zentengiso
                   • yehla imveliso yobisi ✓
                   • ziyafa ✓
                   • maxabiso aphezulu wokunyanga ✓
                   • imali ayenzeki ✓                                    (Any 2 x 1)   (2)

 3.6    3.6.1      Klasificashin yeeparasite kwiMIFANEKISO A no B
                   A – yiexternal/ ecto- parasite ✓
                   C – yiinternal/ endo- parasite ✓                                    (2)

        3.6.2      Izifo ezenziwa ziiparasite kuMFANEKISO A
                   Mange ✓
                   Scab ✓                                                (Any 1 x 1)   (1)

                              Hosted by www.ecexams.co.za.

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
8                               ISAYENSI YEZOLIMO P1                    (EC/SEPTEMBA 2024)

       3.6.3    Impawu zibeMBINI ezenziwe sisifo esixelwe kuMBUZO 3.6.2
                • yarhawuzela kumnke noboya . ✓
                • yidermatitis ✓
                • msila awunaboya ✓                             (Any 2 x 1)               (2)

       3.6.4    Ngasikhusela njani isimfimfithi esikuMFANEKISO B
                • tshintsha amadlelo . ✓
                • lumnkele indawo ezimanzi/ areas around drinking spots should be
                  kept dry. ✓
                • biyela ifama. ✓
                • fuya izilwanyana ezingachaphazeleki lula zizmfimfithi. ✓
                  (Any 2 x 1)                                                             (2)

 3.7   3.7.1    zibeMBINI impawu zetyuwa emzimbeni, kwelibinza lingentla,
                ezinokuqapheleka kwizilwanyana zasefama
                • amathe amaninzi ✓
                • ukuqunjelwa ✓
                • kwandisa unxaano ✓                          (Any 2 x 1)                 (2)

       3.7.2    ibeNYE indlela yokukhusela ipoison yetyuwa.
                • nika izilwanyana ityuwa eyaneleyo ✓
                • nika izilwanyana amanzi awoneleyo ✓
                • Ukuba izilwanyana azinikwanga ityuwa            ixesha    elide,
                   mazinganikwa okunye ukutya okunetyuwa ✓
                • ilick mayibe kufutshane nendawo yamanzi✓            (Any 1 x 1)         (1)

       3.7.3    ubeMNYE umsebenzi karulumente ukukhusela izilwanyana
                • ukuqeqeshwa kwabalimi kumaziko emfundo aohakamileyo. ✓
                • ukumiswa nkwemithetho elawula iimfuno zabafuyi ✓
                • uphando nokulolongwa kwezilwanyana. ✓
                • ukulawulwa kokuzala nokusetyenziwa kwamayeza emfuyo
                  ngokusemthethweni.
                • ukulawulwa kwemveliso ezithunyelwa nezithengwa
                  ngaphandle. ✓
                • ukuqatshelwa nokulawulwa kwezifo ngabahloli benyama abathi
                  babone izifo kwimfuyo. ✓
                • ukuveliswa kwamayeza akhethekileyo emfuyo. ✓
                • Zigcinwe endaweni phambi kokungeniswa ngaphakathi ✓
                • Uphando olwenzwla ukuhoya nokukhuthaza iimfuno eziphambili
                  zabafuyi. ✓
                                                                   (Any 1 x 1)        (1)
                                                                                     [35]

Akuvumelekanga ukufotokopa                                                       tyhila

                             Hosted by www.ecexams.co.za.

### Page 9

Downloaded from hlayiso.com
(EC/LOETSE 2024)                    DISAENSE TSA TEMO P1                                 9

UMBUZO 4: UKUZALA KWEZILWANYANA

4.1      4.1.1     izilwanyana ezinereproductive system
                   Cow ✓                                                                 (1)

         4.1.2     indawo elabhelishwe u A no B
                   B – Vagina ✓
                   E – Oviduct/ fallopian tube ✓                                         (2)

         4.1.3     Unobumba onxulumene nalapho kwenzeka khona okulandelayo

                   (a)   F✓                                                              (1)

                   (b)   C✓                                                              (1)

4.2      4.2.1     ixesha kwioestrus cycle eliphawuleka ngokwenzeka kwe corpus
                   luteum
                   Met-oestrus/ Meta-oestrus ✓                                           (1)

         4.2.2     ihomoni eyenza iovulation kulecycle
                   Luteinising hormone/ LH ✓                                             (1)

         4.2.3     ukuchazwa kweoestrus
                   • Ioestrus lixesha kwireproduction apha efemale cow ibonakalisa
                     umdla wokukhwelwa zinkunzi ✓
                                                                           (Any 1 x 2)   (2)

         4.2.4     indlela eziMBINI zokubona inkomo edumbileyo
                   • Chin-ball markers ✓
                   • Tail chalking ✓
                   • Pedometer ✓
                   • Heat mount detector ✓                                 (Any 2 x 1)   (2)

4.3      4.3.1     isitayji semating esibonakaliswe kulomfanekiso
                   Courtship ✓                                                           (1)

         4.3.2     ifactor zibeMBINI ezilawula imating behaviour
                    • Genetics ✓
                    • Environmental factors ✓
                    • Physiological factors ✓
                    • Health ✓
                    • Previous experience ✓                                (Any 2 x 1)   (2)

4.4      4.4.1     isixhobo kuMFANEKISO A
                   Electro-ejaculation probe ✓                                           (1)

                             Hosted by www.ecexams.co.za.

### Page 10

Downloaded from hlayiso.com
10                              ISAYENSI YEZOLIMO P1                  (EC/SEPTEMBA 2024)

       4.4.2   umsebenzi wesixhobo esixelwe kuMBUZO 4.4.1
               Stimulate ejaculation ✓                                                   (1)
       4.4.3   amaqondo afunekayo kwisemen eqokelelweyo
               -196 °C ✓                                                                 (1)
       4.4.4   umsebenzi wesemen dilutants
               (a) ikhusela ukutshintsha kwe PH ✓                                        (1)
               (b) Inika izakha mzimba kwi perm cells ✓                                  (1)
               (c) khusela ukukhula kwebacteria ✓                                        (1)
       4.4.5   ukucacaiswa kwexesha elilungileyo xa kusenziwa iartificial
               insemination
               Inkomo ezibonakalisa impawu zeoestrus kusasa mazi inseminathwe
               emva kwemini ngkunjalo nezibonakaliswe emva kwemini mazi
               inseminethwe kusasa kusuku olulandelayo ✓                                 (2)
 4.5   4.5.1   ukucaciswa kweprocedure kulediagram
               Cloning/ Nuclear transfer ✓                                               (1)
       4.5.2   igama le animal C kwi procedure
               Surrogate sheep ✓                                                         (1)
       4.5.3   ukulungela kwale technique kwi subsistence farming
               ayikulungelanga ✓                                                         (1)
       4.5.4   xhasa lempendulo kuMbuzo 4.5.3
               • Ibiza imali eninzi
               • ifuna iskill sengcaphephe                          (Any 1 x 1)          (1)
 4.6   4.6.1   prosesi eboniswe ngumfanekiso ongentla
               Parturition/ calving ✓                                                    (1)
       4.6.2   Igama lemeko enokuchaphazela leprosesi
               Dystocia ✓                                                                (1)
       4.6.3    zibeMBINI izizathu ezibangele oku kungentla kuMBUZO 4.6.2
               • kugobe ingqiniba ✓
               • intloko iphuma ecaleni ✓
               • ukungaphumi komlenze omnye okanye yomobini ✓
               • intloko enamanzi ✓
               • amawele ✓
               • isidalwa ✓
               • lize ngomphambili ✓                           (Any 2 x 1)               (2)
       4.6.4   Ipfayzisi zeoestrus ngokulandelelana
               E✓
               D✓
               B✓
               C✓
               A✓                                                                    (5)
                                                                                    [35]
                                                       EWONKE KWICANDELO B:          105
                                                         AMANQAKU EWONKE:            150

Akuvumelekanga ukufotokopa                                                      tyhila

                             Hosted by www.ecexams.co.za.

### Page 11

Downloaded from hlayiso.com
(EC/LOETSE 2024)             DISAENSE TSA TEMO P1      11

                        Hosted by www.ecexams.co.za.

## Related documents

- [AGRIC SCIENCES P1 QP GR12 SEPT 2024 Afrikaans](https://www.hlayiso.com/library/agric-sciences-p1-qp-gr12-sept-2024-afrikaans/bef7725c-6e39-4ea2-a70e-eb20a0ec8a39) — Agricultural Sciences · QP · 2024 · Afr
- [AGRIC SCIENCES P1 GR12 SEPT 2024 Sesotho](https://www.hlayiso.com/library/agric-sciences-p1-gr12-sept-2024-sesotho/f17d9c4e-4a0e-4b55-8838-35f2b361f76a) — Agricultural Sciences · QP · 2024 · Sesotho
- [AGR SCIENCES P2 GR12 QP SEPT2024 Afrikaans](https://www.hlayiso.com/library/agr-sciences-p2-gr12-qp-sept2024-afrikaans/8e32cd2a-091a-453e-805b-a2206fd54cc0) — Agricultural Sciences · QP · 2024 · Afr
- [AGR SCIENCES P2 GR12 QP SEPT2024 Sesotho](https://www.hlayiso.com/library/agr-sciences-p2-gr12-qp-sept2024-sesotho/7e8e1821-54ab-4154-b77f-29dc55fc5aa2) — Agricultural Sciences · QP · 2024 · Sesotho
- [Agricultural Sciences P1 Nov 2024 Afr](https://www.hlayiso.com/library/agricultural-sciences-p1-nov-2024-afr/c13f3083-05d1-4557-b051-e0dd3897b42d) — Agricultural Sciences · QP · 2024 · Afr
- [AGRIC SCIENCES P1 MEMO GR12 SEPT 2023 English](https://www.hlayiso.com/library/agric-sciences-p1-memo-gr12-sept-2023-english/821e9dc9-1bb5-49a3-acb4-db55855c6be7) — Agricultural Sciences · Memo · 2023 · Eng

## More from Grade 12 Agricultural Sciences

- [Gr 12 Agric Sci ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-agric-sci-atp-2023-24/f8eca465-7b8e-42d7-afd8-c86963794db8) — ATP
- [Agricultural Sciences P1 May-June 2025 Eng](https://www.hlayiso.com/library/agricultural-sciences-p1-may-june-2025-eng/84db8f48-7d8c-432b-a67b-1f405c9b2431) — QP · 2025 · Eng
- [AGRIC SCIENCES GR12 QP JUNE 2024 Afrikaans](https://www.hlayiso.com/library/agric-sciences-gr12-qp-june-2024-afrikaans/48719f25-7bad-42d9-ac10-98ce8ff7d641) — QP · 2024 · Afr
- [Gr 12 Agricultural Sciences (English) June 2024 Question Paper](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-agricultural-sciences-english-june-2024-question-paper/be6afec1-b2d7-4adf-9e9d-0e6c71b3a813) — QP · 2024 · Eng
- [Agricultural Sciences P2 Nov 2024 Afr](https://www.hlayiso.com/library/agricultural-sciences-p2-nov-2024-afr/81782c4d-d347-40f6-ab2c-0a2bb1dc02ef) — QP · 2024 · Afr
- [AGRIC SCIENCES GR12 MEMO JUNE 2023 English](https://www.hlayiso.com/library/agric-sciences-gr12-memo-june-2023-english/470da61c-1961-4a40-9f6f-4b83128e4bb7) — Memo · 2023 · Eng

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
