# Agricultural Sciences Grade 12 P2 2021 Memo (isiXhosa)

> Grade 12 Agricultural Sciences Paper 2 memorandum from the Eastern Cape Mock Exam 2021 (isiXhosa), 10 pages. Read online or download the free PDF.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/agric-sciences-p2-memo-gr12-sept2021-isixhosa/858d5e83-a0d6-4b22-85f6-5162f01a8fc9
- Updated: 2026-09-27
- Subject: Agricultural Sciences
- Grade: Grade 12
- Language: Isixhosa
- Document type: Memorandum
- Year: 2021
- Exam period: Eastern Cape Mock Exam
- Paper: 2
- Curriculum: CAPS
- Pages: 10

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [Agricultural Sciences](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/agricultural-sciences) › [Agricultural Sciences Grade 12 P2 2021 Memo (isiXhosa)](https://www.hlayiso.com/library/agric-sciences-p2-memo-gr12-sept2021-isixhosa/858d5e83-a0d6-4b22-85f6-5162f01a8fc9)

## About this document

Agricultural Sciences · Grade 12 · Eastern Cape Mock Exam · 2021 · isixhosa. Memorandum, 10 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                           NATIONAL
                      SENIOR CERTIFICATE

                             IBANGA 12

                        SEPTEMBA 2021

                      IZIFUNDO ZOLIMO P2
                  ISIKHOKELO SOKUMAKISHA

AMANQAKU:   150

                     Esi sikhokelo sinamaphepha ali10.

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
2                              IZIFUNDO ZOLIMO P2             (EC/SEPTEMBA 2021)

ICANDELO A

UMBUZO 1

1.1   1.1.1    C 

      1.1.2    A 

      1.1.3    B 

      1.1.4    D 

      1.1.5    A 

      1.1.6    C 

      1.1.7    D 

      1.1.8    C 

      1.1.9    C 

      1.1.10   B                                             (10 x 2)     (20)

1.2   1.2.1    D 
      1.2.2    E 
      1.2.3    A 
      1.2.4    C 
      1.2.5    F                                              (5 x 2)     (10)

1.3   1.3.1    Codominance
      1.3.2    Atavism 
      1.3.3    Imali ekhoyo 
      1.3.4    Ukuzinziswa kwamaxabiso 
      1.3.5    Uhlahlo-lwabiwo mali                           (5 x 2)     (10)

1.4   1.4.1    Variation 
      1.4.2    Ukuthengisa 
      1.4.3    Amaxesha athile onyaka (Seasonal) 
      1.4.4    Balance sheet 
      1.4.5    Capital                                         (5 x 1)       (5)

                                         AMANQAKU EWONKE ECANDELO A:          45

Akuvumelekanga ukufotokopa eliphepha                                         Tyhila

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
(EC/SEPTEMBER 2021)                           AGRICULTURAL SCIENCES P2                  3

ICANDELO B

UMBUZO 2: ULAWULO LWEZOLIMO NO SHISHINO

2.1   2.1.1       Xela imeko yoshishino kwi R5
                  Uzinzo loshishino                                                   (1)

      2.1.2       Umthetho we supply
                  Okukhona ixabiso lisonyuka,  okukhona nomyinge onikwayo (the
                  higher the quantity supplied)                                       (2)

      2.1.3       Ifekthazi zibe MBINI ezinokuchaphazela imfuno yeepesika
                   Utshintsho kwiimfuno (ukukhetha) zabathengi 
                   Inani labathengi kwimalike 
                   Ixesha leziyolo 
                   Iimveliso ezixhasanayo (complementary products 
                   Availability of substitutes                       (Any 2 x 1)     (2)

      2.1.4       Line grafu ebonisa iimfuno zeepesika

                                8

                                7

                                6

                                5

                    Price (R)
                                4

                                3

                                2

                                1

                                0
                                    30   45        60     75     90      105   120
                                                Quantity demanded (kg)

                  Checklist
                    Correct heading 
                    x-axis correctly calibrated with label (Quantity demanded) 
                    y-axis correctly calibrated with label (Price) 
                    Graph type (Line graph) 
                    Correct units (Kg and R) 
                    Accuracy                                                         (6)

2.2   2.2.1       Isihloko somzobo
                  Marketing chain / Agri-business chain                               (1)

      2.2.2       Iileybhile zika A no B
                  A – Supply chain 
                  B – Demand chain                                                    (2)

Akuvumelekanga ukufotokopa eliphepha                                                 Tyhila

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
4                              IZIFUNDO ZOLIMO P2                   (EC/SEPTEMBA 2021)

      2.2.3   Imisebenzi emiTHATHU yoshishino kumzobo
               Uthutho 
               Ugcino 
               Uluhlalutywa (Processing)                                           (3)

      2.2.4   TWO ways of streamlining the agri-business chain
               Ukuphucula iindlela 
               Ukuphucula ukufikelela kulwazi lwezeemalike 
               Marketing collectively 
               Ukucolwa/ukuhlalutywa kwemveliso kufuphi nalapho ziveliswa
                khona 
               Ukusetyenziswa kwezakhiwo zezikhenkcezisi kunye neenqwelo
                ezinezikhenkcezisi 
               Ukwahlulwa nokulinganiswa kweemveliso              (Any 2 x 1)      (2)

2.3   2.3.1   Exporters and importers                                               (1)

      2.3.2   Brokers                                                               (1)

      2.3.3   Abathengi                                                             (1)

      2.3.4   Iinkampani ezicola/zihlalutye ukutya                                  (1)

      2.3.5   Abathengisi                                                           (1)

2.4   2.4.1   Inkalo yentengiso ebonisiweyo
              Ukuthengiswa kwemfuyo                                                 (1)

      2.4.2   Indlela yokuthengisa eyayanyaniswa nalenkalo yentengiso
              Ukuthengisa ngokukhululekileyo                                        (1)

      2.4.3   Inkxaso yokusetyenziswa kwalenkalo ingentla ngamafama
               Ukuhlawulwa kuqinisekisiwe 
               Umthengisi uyakwazi ukufikelela kubathengi abaninzi kunabo
                 basekuhlaleni                                                      (2)

      2.4.4   Iinkalo eziMBINI ezizezinye ezivuleleke kumafama
               Ukuthengisa kwi Intanethi 
               Ukuthengisa ngqo 
               Ukuthengisa kumasango efama 
               Ukuthengisa iimveliso zemifuno neziqhamo            (Any 2 x 1)     (2)

2.5   2.5.1   Ingcaciso yebusiness plan
              Luxwebhu  oluchaza ishishini ofuna ukuluqala luchaze neenjongo
              zalo.                                                                 (2)

Akuvumelekanga ukufotokopa eliphepha                                               Tyhila

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
(EC/SEPTEMBER 2021)                    AGRICULTURAL SCIENCES P2                          5

       2.5.2     Izizathu eziMBINI zokubaluleka kwebusiness plan
                  Inkxaso-mali ekhuselekileyo 
                  Ukunqwanqwada imisetyenzana yemihla ngemihla 
                  Ukufumanisa iimfuno zezimali 
                  Ukuhlola impumelelo yengcamango yeshishini (feasibility of a
                     business idea) 
                  Ukuvumela usomashishini osakhasayo ukuba abone iingxaki
                     ezinokumvelela 
                  Ukucwangisa nokubeka ngokutsha ishishini 
                  Ukufumana ulwazi ngcono ngamathuba entengiso kunye
                     nokhuphisana nabo 
                  Ukuqinisekisa impatho eyiyo yeshishini 
                  Mapping out the objectives/goals of the enterprise 
                  Ukunika ulwazi malunga nommandla
                     ongaphandle/ongaphakathi weshishini 
                  Ukunikezela ngamaxesha alindelekileyo (time frames) 
                                                                        (Any 2 x 1)    (2)

       2.5.3     Umzekelo oMNYE wempumelelo kasomashishini osakhasayo
                  Ubunkokheli 
                  Risk-taking 
                  Ukunyamezela 
                  Ukukhuthaza 
                  Market driven                             (Any 1 x 1)              (1)
                                                                                      [35]

Akuvumelekanga ukufotokopa eliphepha                                                  Tyhila

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
6                              IZIFUNDO ZOLIMO P2                    (EC/SEPTEMBA 2021)

UMBUZO 3: IFEKTHAZI ZEMVELISO

3.1   3.1.1   Inkcazelo yegama umhlaba
              Indawo esetyenziselwa ukufuya  nokulima.                              (2)

      3.1.2   Ukusetyenziselwa ingeniso komhlaba njengoko kuboniswe ku
              diagram A kunye no B.
              A – umhlaba unikezela ngendawo enokusetyenziselwa iprocesses
                    zokuvelisa 
              B – umhlaba unikezela ngendawo apho umfama anokuvelisa
                    iimveliso khona products.                                        (2)

      3.1.3   Economic characteristics zomhlaba njenge factor ye mveliso
              zibe MBINI.
               Land is limited. 
               Ukukhula kweedolophu kunciphisa umhlaba onokusetyenziswa. 
               Ixabiso lomhlaba liyonyuka emva kwethuba. 
               Umhlaba u-indestructible. 
               The production capacity of land varies widely. 
               Land is subject to the law of diminishing returns.  (Any 2 x 1)      (2)

      3.1.4   Iindlela ezi MBINI umfama anokuzisebenzisa ukuphucula
              imveliso yomhlaba (land) ebonakaliswe ku B.
               Ukuhlanganiswa kweefaa ezingenangeniso 
               Ukusetyenziswa kweendlela zenzululwazi zokufama 
               Ulawulo lwamanzi 
               Ukusetyenziswa kweendlela zokufama ezilungele ummandla
                  othile                                         (Any 2 x 1)         (2)

3.2   3.2.1   Ingxaki enxulunyaniswa nabasebenzi ngokuchazwe kulomhlathi
              ungasentla.
              HIV/AIDS                                                               (1)

      3.2.2   Iindlela zibe MBINI amafama anokuzisebenzisa ukuthomalalisa
              ingxaki echazwe ku MBUZO 3.2.1.
               Amaphulo okuzisa ulwazi 
               Ukunikezela ngeecondoms 
               Ukuqinisekisa ukufikeleleka konyango lwee (STI’s) namachiza i
                  anti-retroviral ezikhutshwa ngurhulumente. 
               Amaqumrhu/iindawo ezibonelela ngesondlo 
               Musa ukuba namaqabane amaninzi 
               Amaqela enkxaso                                     (Any 2 x 1)      (2)

      3.2.3   Iingxaki ezi MBINI ezinxulunyaniswa nabasebenzi kwezolimo
               Ukubiza ngokugqithisileyo kwengqesho 
               Ukungabi namfundo ngokwaneleyo 
               Ukufumaneka kwengqesho 
               Ukuqhankqalaza 
               Ukusetyenziswa gwenxa kotywala neziyobiso        (Any 2 x 1)         (2)

Akuvumelekanga ukufotokopa eliphepha                                                Tyhila

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
(EC/SEPTEMBER 2021)                    AGRICULTURAL SCIENCES P2                          7

      3.2.4    Iinzame ezi MBINI ezinokusetyenziswa ngamafama ukuphucula
               imveliso yabasebenzi
                Ukukhuthaza abasebenzi 
                Ukuba nabasebenzi abawulungeleyo umsebenzi nenani elililo 
                Ukuphucula/ukuqeqesha abasebenzi 
                Ukubonelela ngeendawo ezaneleyo zokuhlala      (Any 2 x 1)            (2)

3.3   3.3.1    Identification of budget
               Enterprise budget                                                       (1)

      3.3.2    Umzekelo wenkcitho etshintsha-tshintshayo
                Imbewu 
                Umgquba ne lime 
                Amafutha eenqwelo noomatshini 
                Iindleko zengqesho 
                Ukuvuna                                             (Any 1 x 1)       (1)

      3.3.3    Ubungqina bempendulo ekuMBUZO 3.3.2
               Iindleko eziboniswe ngentla zonyuka  nesigaba soveliso.                (2)

      3.3.4    Ukubala ingeniso / ilahleko
               inzuzo = ingeniso – inkcitho 
                           OKANYE
                    = R2 100 – (R100+R700+R100+ R600+R450+R100+
                        R300+R200+R100) 
                    = R2 100 – R2 650 
                    = - R550  OKANYE Ilahleko ye R550                                  (3)

      3.3.5    Ingcaciso yokuba le-enterprise inganempumelelo na
               Le enterprise ayinampumelelo  ngenxa yelahleko                         (2)

3.4   3.4.1    Uhlobo lwerekhodi lasefama
               Luludwe lwezixhobo ezisefama                                            (1)

      3.4.2    Ukubaluleka kolu ludwe
               Inceda umfama azazi izinto anazo ukwenzela i inshorensi  okanye
               ukwazi ukuba zeziphi izixhobo ezifuna ukulungiswa 
               Ukugcina ulwazi malunga nezixhobo ezilahleke ngenxa yenatural
               disaster okanye ubusela.                                (Any 1 x 1)     (1)

      3.4.3    Uhlobo lwe khapitali olukweli xwebhu
               Movable capital                                                         (1)

      3.4.4    Ingxaki enomahluko enxulunyaniswa nolu hlobo lwecapital
               Ukwehla kwexabiso (depreciation)                                        (1)

Akuvumelekanga ukufotokopa eliphepha                                                  Tyhila

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
8                              IZIFUNDO ZOLIMO P2                   (EC/SEPTEMBA 2021)

      3.4.5   Iindlela ezi MBINI ezinokusetyenziswa ukudala ikhapital
               Savings 
               Imveliso 
               Credit/grants                                     (Any 2 x 1)      (2)

3.5   3.5.1   I-internal force ne-external force ezichaphazela inkampani
              kumhlathi ongasentla.
              Internal force – abasebenzi abanezakhono  / ukuguga
               kwezixhobo 
              External force – ukhuphiswano olongezelelekileyo                     (2)

      3.5.2   Uhlobo lwe riski ejongene nalo le nkampani
              Market and price risk                                                (1)

      3.5.3   Inkcaza ngendlela i-internal force ne-external force
              ezikhokhelele ngayo kule riski ixelwe ku MBUZO 3.5.2.
              Ukhuphiswano olongezelelekilyo nezixhobo ezigugayo zingadala
              ukuba iimveliso zenkampani zibize kakhulu kunezo nkampani
              bakhuphisana nazo  oku kungakhokelela kwintengiso asezantsi.       (2)
                                                                                  [35]

Akuvumelekanga ukufotokopa eliphepha                                               Tyhila

### Page 9

Downloaded from hlayiso.com
(EC/SEPTEMBER 2021)                    AGRICULTURAL SCIENCES P2                     9

UMBUZO 4: IGENETICS EZISISISEKO KWEZOLIMO

4.1    4.1.1     Punnet square

                                        R               r           

                       R                Rr              Rr
                       r               Rr              rr        
                 
                 Rubric
                 Punnet square with gametes and offspring genotypes 
                 Correct male gametes 
                 Correct female gametes 
                 Correct offspring genotype                                        (4)

       4.1.2     Genotypic ratio
                 3 Rr : 1 rr                                                       (1)

       4.1.3     Uqikelelo lwembewu engqukuva evelisiweyo.
                  ¾ x 100 
                 75  %                                                            (3)

       4.1.4     Uhlobo lwedominance nesizathu
                 Complete dominance  Only one characteristic was expressed in
                 heterozygote offspring                                            (2)

       4.1.5     Deduction whether seed shape is qualitative or quantitative
                 Qualitative                                                       (1)

       4.1.6     Motivation for answer to QUESTION 4.1.5.
                 Uphawu lulawulwa yigene pair.                                     (1)

4.2    4.2.1     Identification of mutation type
                 Chromosomal mutation                                              (1)

       4.2.2     Identification of mutation types
                 B – uphindaphindo 
                 C – ukuphendululeka 
                 D – Translocation                                                 (3)

       4.2.3     Ukubaluleka kwe variation
                  Kulapho ukukhetha kususela khona 
                  Isetyenziselwa ukuphucula izityalo ezahlukeneyo nempahla
                   (livestock breeds)                                              (2)

       4.2.4     An example of a physical mutation agent
                 Radiation/Gamma rays/X-rays/alpha particles                       (1)

Akuvumelekanga ukufotokopa eliphepha                                             Tyhila

### Page 10

Downloaded from hlayiso.com
10                             IZIFUNDO ZOLIMO P2                    (EC/SEPTEMBA 2021)

4.3   4.3.1    Inkcaza yeilwanyana esikuC
               Meyile                                                                (1)

      4.3.2    Identification of breeding system
               Species crossing                                                      (1)

      4.3.3    Inkxaso yempendulo ku MBUZO 4.3.2 ngasentla
               Involves mating of animals  of different species                     (2)

      4.3.4    Chaza amaqithi-qithi/inzuzo (benefits) abe MABINI esilwanyana
               C kuno A.
               Isilwanyana C asifane sigule somelele kunesilwanyana A 
               Isilwanyana C siyakwazi ukunyamezela/simelane nemo yentlalo
               kunesilwanyana A                                                      (2)

      4.3.5    Nika idisadvantages zibe MBINI ze breeding system
                Ayibalulekanga kuba zibalwa izilwanyana ezikwaziyo ukwenziwa
                  i-interbreeding 
                Iziphumo zolu xubo aziqhamanga                                      (2)

4.4   4.4.1    Indlela yokuphucula izityalo
               Genetic engineering/Genetic modification                              (1)

      4.4.2    I-advanteyiji IBENYE yobubuchwephesha exelwa kulomhlathi
               ungasentla
               Incedisa ukwandisa imveliso yezityalo/food security                   (1)

      4.4.3    Idisadvantages zibe MBINI zendlela yokuphucula izityalo
               kunendlela zesintu (traditional methods).
                Ziyakhawuleza 
                Zichanekile 
                Azipheleli kuhlobo lwazo kuphela                 (Any 2 x 1)        (2)

      4.4.4    Intlobo EZIMBINI zalemihla obenziwa ngayo obu
               buchwephesha.
                Izityalo ezingafane zihlaselwe zizifo 
                Izityalo ezingaminxiselwayo lukhula 
                Zihlala ixesha elide 
                Zinesondlo                                         (Any 2 x 1)      (2)

      4.4.5    Imiceli-mngeni EMIBINI ye GMO kwimpilo yoluntu
                Allergies 
                Uchaphazeleko olungaziwayo kubomi babantu 
                Ukukhuseleka kokutya                               (Any 2 x 1)     (2)
                                                                                    [35]

                                                     AMANQAKU ECANDELO B:            105
                                                                 EWONKE:             150

Akuvumelekanga ukufotokopa eliphepha                                                Tyhila

## Related documents

- [AGRIC SC P2 GR12 SEPT 2016 MEMO ENG](https://www.hlayiso.com/library/agric-sc-p2-gr12-sept-2016-memo-eng/dc6c7551-bdff-472d-ab8b-8fa5f0c9fb92) — Agricultural Sciences · Memo · 2016 · Eng
- [AGRIC SC P2 GR12 SEPT2016 MEMO AFR](https://www.hlayiso.com/library/agric-sc-p2-gr12-sept2016-memo-afr/89f7eb5a-76a1-4b9b-b50b-732de81fc231) — Agricultural Sciences · Memo · 2016 · Afr
- [AGRIC SC P2 GR12 SEPT 2015 MEMO ENG](https://www.hlayiso.com/library/agric-sc-p2-gr12-sept-2015-memo-eng/405a318d-66c5-49e3-a5a7-116f64c66145) — Agricultural Sciences · Memo · 2015 · Eng
- [AGRIC SC P2 GR12 SEPT 2015 MEMO AFR](https://www.hlayiso.com/library/agric-sc-p2-gr12-sept-2015-memo-afr/3ef93746-90a9-4f7e-83f2-96b383c8e37d) — Agricultural Sciences · Memo · 2015 · Afr
- [AGRI P2 MEMO ENG GR12 SEPT2013](https://www.hlayiso.com/library/agri-p2-memo-eng-gr12-sept2013/48d5a7cb-c789-41c7-bcf0-9f0402af7f30) — Agricultural Sciences · Memo · 2013 · Eng
- [Gr12 AGRS P2 S12 MEMO Eng](https://www.hlayiso.com/library/gr12-agrs-p2-s12-memo-eng/bcdc1244-8199-4772-99c8-b85c13b1e9fc) — Agricultural Sciences · Memo · 2012 · Eng

## More from Grade 12 Agricultural Sciences

- [Gr 12 Agric Sci ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-agric-sci-atp-2023-24/f8eca465-7b8e-42d7-afd8-c86963794db8) — ATP
- [Agricultural Sciences P1 Nov 2024 Afr](https://www.hlayiso.com/library/agricultural-sciences-p1-nov-2024-afr/c13f3083-05d1-4557-b051-e0dd3897b42d) — QP · 2024 · Afr
- [Agricultural Sciences P2 Nov 2024 Afr](https://www.hlayiso.com/library/agricultural-sciences-p2-nov-2024-afr/81782c4d-d347-40f6-ab2c-0a2bb1dc02ef) — QP · 2024 · Afr
- [Agricultural Sciences P2 May-June 2023 Afr](https://www.hlayiso.com/library/agricultural-sciences-p2-may-june-2023-afr/c207c9a4-2f74-4e74-94e3-20d1e501d091) — QP · 2023 · Afr
- [Agricultural Sciences P2 Nov 2023 Afr](https://www.hlayiso.com/library/agricultural-sciences-p2-nov-2023-afr/8140b190-1bc1-4005-94af-a1c3a95b2fea) — QP · 2023 · Afr
- [Agricultural Sciences P2 Nov 2022 Eng](https://www.hlayiso.com/library/agricultural-sciences-p2-nov-2022-eng/95ab4dd6-0208-4493-83e0-1d2c2aceaa50) — QP · 2022 · Eng

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
