# Business Studies Grade 12 Eastern Cape Mock 2013 Memo

> Grade 12 Business Studies memorandum from the Eastern Cape Mock Exam 2013, 27 pages. Read online or download the free PDF.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/besigheidstd-memo-gr12-sept2013/e38da4b6-3ff0-4fd5-b4fd-3459504eac0b
- Updated: 2026-09-27
- Subject: Business Studies
- Grade: Grade 12
- Document type: Memorandum
- Year: 2013
- Exam period: Eastern Cape Mock Exam
- Curriculum: CAPS
- Pages: 27

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [Business Studies](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/business-studies) › [Business Studies Grade 12 Eastern Cape Mock 2013 Memo](https://www.hlayiso.com/library/besigheidstd-memo-gr12-sept2013/e38da4b6-3ff0-4fd5-b4fd-3459504eac0b)

## About this document

Business Studies · Grade 12 · Eastern Cape Mock Exam · 2013. Memorandum, 27 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                  Province of the
                  EASTERN CAPE
                  EDUCATION

                          NASIONALE
                      SENIOR SERTIFIKAAT

                            GRAAD 12

                      SEPTEMBER 2013

                    BESIGHEIDSTUDIES
                      MEMORANDUM

PUNTE:   300

                 Hierdie memorandum bestaan uit 27 bladsye.

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
2                                  BESIGHEIDSTUDIES                         (SEPTEMBER 2013)

NOTAS AAN NASIENERS

1.   Kandidate se antwoorde moet in volsinne wees vir AFDELING B en C. Dit sal
     van die aard van die vraag afhang.
     Volsin         (2)
     Woorde/frases  (1)

2.   ŉ Omvattende memorandum word voorsien, maar dit is geensins volledig nie.
     Behoorlike oorweging moet gegee word aan ŉ antwoord wat korrek is, waar:

           ŉ Ander uitdrukking gebruik as wat in die memorandum gegee word.
           Uit ŉ ander bron kom.
           Korrek en oorspronklik is.
           Verwant is aan ŉ ander toepaslike LU of AS.

3.   Neem asseblief kennis van ander verwante antwoorde wat deur kandidate
     voorsien word en ken punte diensooreenkomstig toe.

4.   AFDELING B

     4.1   Indien byvoorbeeld VYF feite vereis word, sien die kandidate se EERSTE
           VYF ANTWOORDE na en ignoreer die res van die antwoorde.

     4.2   Indien twee feite in een sin geskryf word, gee VOLLE krediet aan die
           kandidaat.

     4.3   In vrae wat verwag dat kandidate om te “noem/lys/meld”, kan die
           antwoorde van die kandidate in sinsdele en nie noodwendig in volsinne
           wees nie.

5.   AFDELING C

     5.1   Die punte-uiteensetting vir die opstelvrae sal soos volg wees:

           Inleiding                               3
           Inhoud                                 27               Maksimum: 32
           Gevolgtrekking                          2
           Insig                                   8
           Totale punte                           40

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
(SEPTEMBER 2013)                           BESIGHEIDSTUDIES                                  3

        5.2        INSIG BESTAAN UIT DIE VOLGENDE KOMPONENTE:

                   Struktuur/Uitleg: (Is daar ŉ inleiding, inhoud, behoorlike
                                                                                       2
                   paragrawe en gevolgtrekking?)
                   Analise en interpretasie: (Leerder se vermoë om die vraag
                                                                                       2
                   te ontleed sodat begrip van wat gevra word, getoon word.)
                   Sintese: (Watter dele van die vraag het jy ingesluit in die
                   antwoord? Is daar besluite geneem uit ŉ kombinasie van              2
                   relevante punte?)
                   Oorspronklikheid: (Voorbeelde, aktuele inligting: huidige
                                                                                       2
                   neigings en ontwikkelinge.)
                                                              TOTAAL VIR INSIG:        8
                                                    TOTALE PUNTE VIR FEITE:           32
                                         TOTALE PUNTE VIR OPSTEL (8 + 32):            40

        5.3        Dui insig in die linkerkantse kantlyn aan met ŉ simbool, bv. (‘S, A, S,
                   en/of O’)

        5.4        Die komponente van insig word aangedui aan die einde van die
                   voorgestelde antwoord van elke vraag. LW. Die komponente mag
                   verskil vir elke vraag.

        5.5        Sien alle relevante feite na totdat die MAKSIMUM punte vir elke
                   onderafdeling behaal is. Skryf MAKS. nadat maksimum punte
                   behaal is.

        5.6        Aan die einde van elke langvraag, dui die toekenning van punte vir
                   feite en punte vir insig soos volg: (S (Struktuur/uitleg) en/of A
                   (Analise), S (Sintese), O (Oorspronklikheid) soos in die tabel
                   hieronder aangedui):

                                INHOUD                                PUNTE
                                  Feite                                 32
                                   S                                     2
                                   A                                     2
                                   S                                     2
                                   O                                     2
                              Totale punte                              40

                   Die puntetoekenning vir insig mag vir elke langvraag verskil.

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
4                                BESIGHEIDSTUDIES                         (SEPTEMBER 2013)

     5.7   Wanneer punte toegeken word vir feite, neem kennis van die
           submaksimum wat aangedui word, veral as kandidate nie dieselfde
           subopskrifte gebruik nie. Onthou, opskrifte en subopskrifte word
           aangemoedig en dra by tot insig (struktuur/logiese vloei/volgorde) en
           dui duidelikheid van denke aan
           (Sien PUNTE-UITEENSETTING aan die einde van elke vraag.)

     5.8   Indien die kandidaat die vraag verkeerd identifiseer/interpreteer, kry
           hy/sy steeds punte vir insig.

     5.9   Indien ŉ ander benadering deur kandidate gebruik word, maak seker
           dat antwoorde geassesseer word in ooreenstemming met die
           puntetoekenning/subopskrifte soos aangedui in memorandum.

6.   Neem kennis van die herhaling van feite. Dui aan met ŉ ‘H’ of ‘R’.

7.   Subtotale van vrae moet in die regterkantlyn geskryf word. Omkring die
     subtotale, soos aangedui in die uiteensetting van punte wat aan die einde
     van die elke vraag verskyn. Slegs die totaal vir elke vraag moet in die
     linkerkantlyn langs die toepaslike vraagnommer verskyn.

8.   Ken TWEE punte toe vir volledige sinne. Ken EEN punt toe vir sinsdele,
     onvoltooide sinne en vae antwoorde.

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
(SEPTEMBER 2013)                         BESIGHEIDSTUDIES                            5

 AFDELING A: VERPLIGTEND

 VRAAG 1

 1.1 1.1.1         A √√
     1.1.2         A √√
     1.1.3         B √√
     1.1.4         B √√
     1.1.5         C √√
     1.1.6         D √√
     1.1.7         A √√
     1.1.8         C √√
     1.1.9         B √√
     1.1.10        B √√                                                (10 x 2)    (20)

 1.2 1.2.1         Teenprestasie √√
     1.2.2         Inklusiwiteit √√
     1.2.3         Opwaartse neiging √√
     1.2.4         Sedering √√
     1.2.5         Kreatiwiteit √√                                       (5 x 2)   (10)

 1.3 1.3.1         F      (Markpenetrasie) √√
     1.3.2         D      (Likwidasie) √√
     1.3.3         A      (Delphi-tegniek) √√
     1.3.4         H      (SETA) √√
     1.3.5         B      (Awery-klousule) √√                           (5 x 2)    (10)

                                                            TOTAAL AFDELING A:      40

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
6                              BESIGHEIDSTUDIES                        (SEPTEMBER 2013)

AFDELING B

VRAAG 2

2.1 LU1 AS2

    2.1.1   Tegnologie √√                                                           (2)

    2.1.2      Dit maak die besigheid oud-modieus (dit maak dit uit die mode
                gaan). √√
               Sommige winkels moet toe maak (sluit). √√
               Benodig kapitaal om in moderne tegnologie te belê. √√
               Mag die diens heeltemal verander. √√              (Enige 2 x 2)     (4)

    2.1.3      Installering van nuwe tegnologie om tred met kompetisie te
                hou. √√
               Help die personeel om met die veranderinge tred te hou deur
                hulle op kursusse te stuur. √√
               Mense wat weet hoe om die nuwe tegnologie te gebruik, aan te
                stel. √√                                          (Enige 2 x 2)     (4)

2.2 LU3 AS7

       Finansiële implikasie √√
       Risiko’s √√
       Morele/Waardes √√
       Etiek √√
       Kultuur √√
       Geloof √√
       Familiebande √√
       Hervestiging √√
       Kwalifikasies √√
       Enige ander relevante kwalifikasies antwoord. √√          (Enige 4 x 2)     (8)

2.3 LU3 AS8

    Ja √√
     Die werknemer se effektiwiteit en produktiwiteit word verbeter. √√
     Spanwerk bevorder die moraal en motiveer die werknemers. √√
     Werknemers word ŉ kans gegun om deel te neem aan die
        besluitnemingsproses. √√
     Spanwerk verhoog die waarde van betroubaarheid en toewyding van
        die werknemers aan die organisasie. √√
     Spanlede ken mekaar beter wat lei na wedersydse respek en
        vertroue. √√
     Spanwerk bevorder die beeld en reputasie van die besigheid. √√
     Aanvaar enige ander relevante antwoord wat verband hou met die
        voordele van spanwerk √√

                                        OF

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
(SEPTEMBER 2013)                        BESIGHEIDSTUDIES                                 7

       Nee √√
        Te veel tyd word gemors met die bespreking van strategieë. √√
        Spanwerk lei tot konflik in die werkplek. √√
        As daar geen samewerking tussen spanlede is nie, sal die onderneming
          nie sy doel kan bereik nie. √√
        Mense van verskillende kulture vind dit moeilik om met mekaar saam te
          werk. √√
        Enige ander antwoord wat relevant is aan die nadele van spanwerk. √√

       LET WEL: Ja en Nee beginsel toegepas = merk tot ŉ maksimum van 8.
                Indien slegs Ja of Nee = 0 punte

                                                                           Ja/Nee       (2)
                                                                 Redes (Enige 3 x 2)    (6)
                                                                              Maks      (8)

 2.4 LU3 AS10

       2.4.1           Teistering van werknemers deur toesighouers/gedreig word
                        met ontslag. √√
                       Swak kommunikasie tussen bestuurders en werknemers van
                        Dosini Brick-and-Crush Stone verskaffers. √√
                       Dosini Brick-and-Crush Stone verskaffers het geen griewe –
                        die hanteringsprosedure is in plek. √√
                       Werknemers werk te lang ure wat publieke dae insluit. √√
                       Swak werksomstandighede by Dosini Brick-and-Crush Stone
                        Verskaffers (is ŉ baie stowwerige werkplek). √√
                       Tekort aan werk sekuriteit by Dosini Brick-and-Crush Stone
                        verskaffers. √√
                       Werkers spandeer te veel tyd weg van die huis af. √√
                       Werknemers word nie toegelaat om by vakbonde aan te sluit
                        nie. √√
                       Enige ander relevante antwoord wat verband hou met die
                        oorsake van stres. √√

                   LET WEL: Die antwoord moet met die gevallestudie verband hou
                                                                     (Enige 5 x 2)     (10)

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
8                                BESIGHEIDSTUDIES                         (SEPTEMBER 2013)

     2.4.2    LU3 AS10

                  Bestuur by Dosini Brick-and-Crush Stone Verskaffers moet
                   stresbestuur implementeer vir die werknemers √√ bv.
                   opleidingsprogramme in stresbestuur. √
                  Bestuur moet welstandsprogramme in plek het om die goeie
                   gesondheid van die werkers te verseker bv. √√
                   ontspanningsfasiliteite. √
                  Die werkomgewing moet veilig en gesond wees √√ bv. die
                   gebruik van gesigmaskers. √
                  Werksure van werknemers moet verminder word na
                   aanvaarbare vlakke √√ bv. voldoen aan die voorwaardes van
                   die Basiese Diensvoorwaardes Wet. √
                  Bestuur moet kommunikasie verbeter met die werknemers
                   bv. √√ betrek die werknemers in besluitneming. √
                  Lig die moraal van die werknemers √√ bv. spanbou-
                   oefeninge √
                  Toelating van werknemers om by vakbonde aan te sluit bv. √√
                   COSATU. √
                                                                         Opskrif      (2)
                                                                      Voorbeeld       (1)
                                                                    (Enige 5 x 3)    (15)

2.5 LU3 AS6
     Tekort aan kommunikasie tussen werknemer en werkgewer. √√ bv.
      bestuur maak veranderinge sonder om die werknemers in te lig. √
     Verskille in doele en doelwitte. √√ bv. verskille in waarde/vasgelegde
      belange. √
     Persoonlike sake. √√ bv. ongesonde werksomstandighede. √
     Persoonlike botsings. √√ bv. waar mense met verskillende
      persoonlikhede nie met mekaar kan saamwerk nie. √
     Diskriminasie in die werkplek √√ bv. diskriminasie teen werkers gebaseer
      op geslag, ras en godsdiens. √
     Ongelyke behandeling van werknemers. √√ bv. waar bestuur sekere
      werknemers voortrek/begunstig. √
     Verskille in waardes. √√ bv. ’n werknemer wat weier om oortyd te werk,
      want hy wil persoonlike sake nakom. √
     Verskille in bestuurstyle. √√ bv. outokraties teenoor demokraties. √
     Onduidelike beleide. √√ bv. onsekerheid onder werknemers. √
     Onregverdige verspreiding van hulpbronne. √√ bv. voortrekkery √
     Druk vanaf verskillende partye. √√ bv. aandeelhouers teenoor
      vakbonde √
     Enige ander antwoorde vir die oorsake van konflik is aanvaarbaar.
                                                                         Opskrifte    (2)
                                                                       Voorbeeld      (1)
                                                                     (Enige 3 x 3)    (9)
                                                                                     [60]

### Page 9

Downloaded from hlayiso.com
(SEPTEMBER 2013)                         BESIGHEIDSTUDIES                                     9

 VRAAG 3
 3.1 LU2 AS 7
       3.1.1        Dien as ŉ skakel tussen beleggers en entrepreneurs √√
                    Dien as ŉ barometer vir ekonomiese toestande √√
                    Maak dit moontlik om finansiële instellings in staat om hul fondse
                     in aandele te belê. √√
                    Publiseer aandele-pryse daagliks – om beleggers op hoogte te
                     hou van die marktendense √√
                    Moedig klein beleggers aan om ŉ aandeel in die ekonomie te
                     bekom deur aandele te koop √√
                    Stel spesialiste aan wat help in die assessering van maatskappy
                     aandele. √√
                    Dien as ŉ gedissiplineerde mark vir sekuriteite. √√
                    Beskerming van beleggers/gereguleerde vereistes. √√
                    JAB is verplig om voorsiening te maak vir die vorige benadeelde
                     groepe. √√
                    Verseker dat die mark op ŉ deursigtige manier te werk gaan. √√
                    Gee geleentheid vir sake-geleentheid kapitaal. √√
                    Moedig kort-termyn beleggings aan. √√
                    Enige relevante antwoord verwant aan die funksies van die JAB.
                                                                            (Enige 5 x 2)   (10)
       3.1.2       LU1 AS2
                    Belê in effekte-trusts √√
                    Belê in geakkrediteerde finansiële instellings √√
                    Koop aftree polisse wat fokus op beleggings in aandele √√
                    Gebruik makelaars wie geakkrediteerde
                      finansiëlediensverskaffers is. √√                (Enige 3 x 2)         (6)

 3.2 LU2 AS5

       3.2.1       Oktober √√                                                                (2)

       3.2.2       10 √√                                                                     (2)

       3.2.3        Styging in aanvraag. √√
                    Veranderinge in die wisselkoers. √√
                    Styging in die prys van ru-olie. √√
                    Enige ander relevante antwoord.                       (Enige 2 x 2)     (4)

       3.2.4        Afname in winste √√
                    Mag tot die insolvensie van die besigheid lei √√
                    Verlies van werksgeleenthede √√
                    Verhoog vervoerkoste √√
                    Lei tot ŉ van resessie situasie √√
                    Verhoging in produksiekoste √√
                    Enige ander relevante antwoord                        (Enige 3 x 2)     (6)

### Page 10

Downloaded from hlayiso.com
10                                 BESIGHEIDSTUDIES                        (SEPTEMBER 2013)

3.3 LU4 AS6

        Bepaal die prys van die produk √√
        Besluit op die verpakking √√
        Mees paslike verspreidingstrategie √√
        Deurlopende bemarking √√
        Effektiewe produkontwikkeling √√
        Effektiewe bemarking kommunikasie-beleid √√                  (Enige 5 x 2)     (10)

3.4 LU4 AS2

                                      Sukses faktore
     3.4.1    Eenmansaak               Eienaar kry al die winste √√
                                       Die eienaar kan sy/haar winste gebruik
                                        om die kwaliteit van die produk te
                                        verbeter of die diens wat gelewer word te
                                        verbeter. √√
                                       Enige ander relevante antwoord wat
                                        verband hou met die sukses van die
                                        winste van ŉ eenmansaak. (Enige 2 x 2)           (4)

     3.4.2    Beslote korporasie         Die winste behoort aan die lede, wat
                                          besluit op die datum vir winsverdeling. √√
                                         Winste mag ook teruggehou word vir
                                          toekomstige groei. √√
                                         Enige relevante antwoord in verband met
                                          die sukses in die verdeling van winste
                                          van ŉ beslote korporasie. (Enige 2 x 2)        (4)
                                  
     3.4.3    Publieke Maatskappy        Winste behoort aan die maatskappy √√
                                         Winste word aan die aandeelhouers
                                          verdeel volgens die aantal en waarde
                                          van die aandeel √√
                                         Aandeelhouers besluit op die
                                          betaaldatum van die dividende √√
                                         Winste word gebruik vir die uitbreiding
                                          van die besigheid √√
                                         Enige ander relevante antwoorde
                                          verwant tot die sukses van die verdeling
                                          van die wins van ŉ publieke maatskappy.
                                                                       (Enige 2 x 2)     (4)

### Page 11

Downloaded from hlayiso.com
(SEPTEMBER 2013)                       BESIGHEIDSTUDIES                                  11

 3.5 LU4 AS5

        Beskerm lede teen aflegging en onregverdige afbetaling √√
        Tree op in die plek van lede in dispuutverklarings √√
        Monitor die implementering van sake wat wetgewing affekteer bv.
         gelykheid van geslag of regstellende aksie en werkskepping van werkers
         met gebreke. √√
        Vakbonde streef daarna om die werkstoestande van die werkers te
         verbeter. √√
        Om deel te neem aan die kollektiewe bedingingsproses. √√
        Onderhandel in die guns van die lede vir beter lone en ander voordele. √√
        Verseker werksekuriteit van lede. √√
        Deelname in besluitneming van die regering. √√               (Enige 4 x 2)       (8)
                                                                                         [60]

 VRAAG 4

 4.1 LU4 AS5

          Die uittrede annuïteit was oorspronklik ontwerp vir mense wat hul eie
           besigheid besit √√
          Mense met hul eie besigheid ontvang nie ŉ maandelikse pensioen-bydrae
           van ŉ werkgewer nie. √√
          Die bydrae aan die UA word belas tot ŉ sekere belasting van ŉ sekere
           bedrag deur SAID. √√
          ’n Gesamentlike getal bydrae kan in uittree-annuïteite omskep word √√
          Fondse in die UA kan nie sedeer word as sekuriteite vir lenings nie,
           ens. √√
          Die fondse in ŉ UA is alleenlik verkrygbaar by aftrede-ouderdom of
           wanneer die bydraer ongeskik/onbevoeg verklaar word. √√
          Enige ander relevante antwoord verwant aan UA is aanvaarbaar.
                                                                         (Enige 5 x 2)   (10)

 4.2 LU4 AS2

        Identifiseer die probleem √√
        Kollekteer soveel inligting as moontlik omtrent die probleem √√
        Identifiseer moontlike oplossings vir die probleem √√
        Fasiliteer ŉ bespreking tussen die persone betrokke met die probleem en
         kies die beste oplossing √√
        Ontwikkel ŉ plan van aksie √√
        Implementeer die voorgestelde oplossings √√
        Moniteer die implementering en evalueer die gekose oplossings vir die
         probleem.                                                     (Enige 6 x 2)     (12)

### Page 12

Downloaded from hlayiso.com
12                                  BESIGHEIDSTUDIES                         (SEPTEMBER 2013)

4.3   LU2 AS7

      Ja √√                                                                               (2)

      VOORDELE VAN VERSEKERING OP VERBANDE

         Versekering voorsien skadeloosstelling vir verliese a.g.v. brand, ens. √√
         Die Parela-familie is beskerm teen verliese as gevolg van ongesondheid,
          dood, ongeskiktheid ens. √√
         Diensverskaffers vereis verpligtende sekuriteit/vir ŉ verband. √√
         Verbeter die kredietwaardigheid as vorige premies van verbande op
          datum is √√
         Die rente by die bank is meer kompeterend
         Enige ander relevante antwoord wat verband hou met die voordele van
          versekering of verbande.
                                                                                   Ja     (2)
                                                                    Motivering (3 x 2)    (6)
                                                                                Maks      (8)

      Nee √√

         Versekering op ŉ verband is vir ŉ beperkte periode. √√
         Versekering premies is soms te hoog √√
         Versekering verhoog die uitgawes van ŉ individu se besigheid √√
         Ander versekerings (aftree) kan gesedeer word as sekuriteit √√
         Versekerings dek die eienaar vir risiko’s wat mag gebeur of nie mag
          gebeur nie, wat ŉ verlies vir individue kan wees √√
         Dien as besparing om ŉ huis kontant te koop √√
         Besparing kan gewaarborgde opbrengs lewer via die rente √√
         Verbandversekering bied geen kontantwaarde wanneer dit uitgekoop
          word nie √√
         Huur totdat die Parela-familie genoeg geld het √√
         Enige ander relevante antwoorde verwant aan die nadele van
          versekering op verbande.
                                                                                 Nee      (2)
                                                                    Motivering (3 x 2)    (6)
                                                                                Maks      (8)

      Nota: Ja/Nee sonder redes – 0 punte
           Die antwoord moet gekoppel en van toepassing op verbande wees.

### Page 13

Downloaded from hlayiso.com
(SEPTEMBER 2013)                      BESIGHEIDSTUDIES                                  13

4.4    LU3 AS4

      Pryse van goedere in plattelandse gebiede
       Pryse van goedere in die plattelandse gebiede is hoër as van die stedelike
        gebiede. √√
       Min of geen mededinging in plattelandse gebiede √√
       Die voedselprysindeks vir plattelandse gebiede is heelwat hoër as in die
        metropolitaanse areas √√
       Meerderheid van die besighede in die plattelandse gebiede is ver van die
        belangrike dorpe geleë. √√
       Die tekort aan infrastruktuur in plattelandse dorpe √√
       Sommige plattelandse winkel-eienaars misbruik hul monopolistiese
        posisie in plattelandse gebiede om buitensporige pryse te vra √√
                                                                     (Enige 2 x 2)      (4)

      Kommentaar
       Die regering fokus op infrastruktuurontwikkeling in die plattelandse
        gebiede √√
       Dit sluit inkopie-sentrums in √√                                (Enige 1 x 2)   (2)

      Seksuele teistering
       Dit behels enige seksuele gebare, aanmerkings, gesigsuitdrukkings of
        tekens wat veroorsaak dat ŉ persoon geïntimideerd of bedreig voel. √√
       Dit is verkeerd en oneties om jou posisie te gebruik om iemand anders te
        misbruik. √√
       Seksuele teistering word verbied deur arbeidswetgewing en maatskappye
        moet hul werkers hierin opvoed. √√
       Seksuele teistering is ŉ basiese misbruik van menseregte en dit gebeur
        wanneer iemand hul mag of posisie op ŉ ander persoon wil misbruik. √√
       Seksuele teistering gebeur wanneer ŉ persoon in ŉ hoër gesag ŉ
        promosie aanbied of ŉ verhoging in salaris in ruil vir seksuele gunste van
        die ondergeskiktes. √√
       Die geaffekteerde party is gewoonlik bang om dit te rapporteer as gevolg
        van viktimisering. √√
       Werkgewers moet proaktief wees en die probleem verhoed, eerder as om
        dit te moet adresseer nadat skade berokken was. √√              (Enige 2 x 2)   (4)

      Kommentaar
       Formuleer ŉ duidelike beleid met betrekking tot seksuele teistering √√
       Andere bewus te maak van die probleem, van hul regte en die regte van
        ander √√
       Implementeer duidelike klagtes en dissiplinêre prosedures √√
       Enige ander relevant antwoord.                                (Enige 1 x 2)     (2)

### Page 14

Downloaded from hlayiso.com
14                                BESIGHEIDSTUDIES                         (SEPTEMBER 2013)

4.5   LU3 AS6
       Verbale klagte √√
       Ondersoek √√
       Formele skriftelike klagte √√
       Verdere ondersoek √√
       Resolusie √√
       Hoogste bestuursvlak ondersoek √√
       Verklaar dispuut √√
       KKMA maak ŉ finale besluit √√                                (Enige 5 x 2)     (10)

4.6   LU4 AS5
       Handelaars en verbruikers is van die veronderstelling dat produkte van ŉ
        vereiste standaard is √√
       Werkers word aanhoudend aangemoedig om produkte van ŉ hoë kwaliteit
        te produseer. √√
       Minder foutiewe produkte wat vervaardig word lei tot ŉ verhoging in
        produktiwiteit en verkope. √√
       Die kwaliteit van die produk en die produkontwerp verbeter. √√
       Vermindering in produksie koste lei tot ŉ verhoging in winste. √√
       Produksiekoste kan verminder word deur die uitskakeling van swak
        kwaliteit produkte. √√
       Vervaardigers verskaf salaris en lone as aansporings vir kwaliteit werk √√
       Swak programme van werkers en foutiewe masjinerie word ontdek – dit is
        belangrik dat werkers opgelei word en masjinerie reg geplaas is. √√
                                                                       (Enige 4 x 2)    (8)
                                                                                       [60]

                                                           TOTAAL AFDELING B:          180

### Page 15

Downloaded from hlayiso.com
(SEPTEMBER 2013)                      BESIGHEIDSTUDIES                                  15

 AFDELING C

 VRAAG 5

 5.1    INLEIDING

        LU1 AS4
         Baie verbruikers oorspandeer wanneer hulle op krediet koop. √
         Die Nasionale Kredietwet was in plek geplaas om die skulde van beide
           die besigheid en die verbruiker te verbeter. √
         Die wet verseker dat krediet gebruik word op so ŉ manier dat dit
           waarde tot ons lewensstandaard heg.
         As ons nie versigtig is nie, is dit maklik dat skuld die oorhand oor ons
           kry. √
           Enige ander relevante inleiding verwant aan die Nasionale Kredietwet.
                    .                                                   (Enige 3 x 1)   (3)

 5.2    DIE DOEL VAN DIE NASIONALE KREDIETWET

            Beskerm die verbruiker teen onregverdige kredietooreenkomste bv.
             om bo-gemiddelde rentekoerse te vra bo die maksimum voorgeskrewe
             rente deur die wet voorgeskryf. √√
            Bekendstelling van ŉ eenvormige funksiestelsel van regulering wat op
             alle krediet aktiwiteite van toepassing is. √√
            Verseker dat alle kredietverskaffers en verbruikers wat op krediet
             koop, dieselfde/gelyk behandel word √√
            Moedig verantwoordelike kredietverlening aan √√
            Regverdigbare regte en verantwoordelikhede vir verbruikers en
             kredietverskaffers.
            Roekelose/onversigtige verlening van krediet deur diensverskaffers
             aan verbruikers word ontmoedig √√
            NKW reguleer die rentekoers wat deur die diensverskaffer gehef moet
             word. √√
            Maak voorsiening vir die oprigting/samestelling van ŉ Nasionale
             Krediet Reguleerder (NKR). √√
            Maak voorsiening vir die byhou van ŉ kredietregister (databasis) √√
            Enige ander relevante antwoord verwant aan die doel van die Wet
             (NKW). √√                                                  (Enige 3 x 2)   (6)

### Page 16

Downloaded from hlayiso.com
16                                BESIGHEIDSTUDIES                          (SEPTEMBER 2013)

5.3   BESIGHEID/DIENSVERSKAFFER

      5.3.1   Die voordeel van die Nasionale Kredietwet aan
              besighede/diensverskaffers
               Meer versigtige aankope √√
               Die hele kredietproses is deursigtig √√
               Laer oninbare skulde √√
               Beter kontantvloei √√
               Beskerm besighede teen nie-betaling van verbruikers √√
               Verhoog kontantverkope √√
               Verkry die ondersteuning en lojaliteit van die verbruiker. √√
               Kredietverkope lei tot meer klante omdat hulle beskerm word
                 deur uitbuiting. √√
               Enige ander antwoord wat relevant is tot die voordele van die
                 Nasionale Kredietwet aan besighede/diensverskaffers. √√
                                                                     (Enige 3 x 2)       (6)

              Die nadele van die NKW vir Besighede/Diensverskaffers
               Vermindering in kredietverkope as gevolg van die verlies van
                 klante/ekonomiese verswakking √√
               Mag verbied word om oortrokke fasiliteite te verkry √√
               Krediteure mag nie verbruikers lastig val met telefoniese krediet
                 ooreenkomste of deur huisbesoeke nie. √√
               Meer bedryfskapitaal word benodig √√
               Besighede sukkel om te oorleef, want hulle het staat gemaak op
                 klante wat toegang tot krediet gehad het/net kredietwaardige
                 klante kwalifiseer √√
               Misinterpretasie van die wet mag tot verlaging in profiel lei bv.
                 verhoging in oninbare skuld. √√                     (Enige 3 x 2)       (6)

5.4   VERBRUIKERS/KLIËNTE

      5.4.1   Voordele van die NKW vir verbruikers/kliënte
               Beskerm verbruikers teen onregverdige kredietpraktyke. √√
               Beskerm verbruikers teen die ontvangs van krediet wat hulle nie
                in staat sal wees om te betaal nie. √√
               Lig die verbruikers in wie nie die risiko van krediet verstaan nie,
                om te verhoed dat hulle te veel krediet het. √√
               Beskerm verbruikers deur handelsure te beperk vir direkte
                verkope. √√
               Maak voorsiening vir skuldberadering √√
               Enige ander relevante antwoord verwant aan die voordele van
                die NKW vir verbruikers.                               (Enige 3 x 2)     (6)

### Page 17

Downloaded from hlayiso.com
(SEPTEMBER 2013)                         BESIGHEIDSTUDIES                                17

        5.4.2      Nadele van die NKW vir verbruikers/kliënte
                    Verbruikers wat op die swartlys is, het nie toegang tot krediet
                     nie. √√
                    Mag tot ŉ daling in die lewenstandaard lei. √√
                    Verbruikers is nie altyd ingelig waarom hulle aansoek afgekeur
                     is nie. √√
                    Enige ander relevante antwoord wat verband hou met die
                     nadele van die NKW vir verbruikers                  (Enige 3 x 2)   (6)

 5.5    Verbruiker se regte in terme van die Kredietwet
         Die reg om vir krediet aansoek te doen √√
         Moet beskerm word teen diskriminasie met betrekking tot krediet √√
         Redes waarom die krediet geweier is, moet verstrek word √√
         Inligting moet in ŉ amptelike taal weergee word. √√
         Inligting moet in eenvoudige en verstaanbare taal verstrek word. √√
         Dokumente moet ontvang word soos deur die Wet vereis word. √√
         Inligting moet vertroulik behandel word √√
         Moet die reg het tot toegang en uitdagings van die inligting vir die
          kredietrekords. √√
         Enige ander relevante antwoord verwant aan die regte van die
          verbruiker                                                   (Enige 3 x 2)     (6)

 5.6    Wat kan gedoen word as ŉ verbruiker se aansoek afgekeur word
         ŉ Kredietverskaffer moet die rede vir weiering verskaf √√
         Die verbruiker mag ŉ skriftelike rede vir die afkeuring versoek √√
         Kan heraansoek vir krediet doen. √√
         Voorsien inligting om die redes vir die afkeuring te ondersteun. √√
         Enige ander relevante verwant aan die maatreëls wat in ag geneem kan
          word as ŉ aansoek vir krediet afgekeur is                    (Enige 2 x 2)     (4)

 5.7    SLOT
         Verbruikers moet verantwoordelikheid vir eienaarskap aanvaar deur hul
          paaiemente te betaal. √√
         Hierdie wet laat verantwoordelikheidsleiding toe en skakel roekelose
          lening uit. √√
         Enige ander relevante slot wat verband hou met die NKW. (Enige 1 x 2)          (2)

### Page 18

Downloaded from hlayiso.com
18                                BESIGHEIDSTUDIES                           (SEPTEMBER 2013)

 PUNTE-TOEKENNING

BESONDERHEDE                                MAKSIMUM           TOTAAL
Inleiding                                        3
Doel van die Nasionale Kredietwet                6
Voordele van die NKW aan besighede               6
Nadele van die NKW aan besighede                 6
Voordele van die NKW aan besighede               6
                                                                     Maks 32
Nadele van die NKW aan besighede                 6
Verbruikersregte in terme van die NKW            6
Wat kan gedoen word as ŉ verbruiker se           4
aansoek vir krediet afgekeur word
Slot                                                2
INSIG *(SASO)
Uitleg                                                                   2
Analise, interpretasie                                                   2
Sinteses                                                                 2
Oorspronklikheid, voorbeelde                                             2
TOTALE PUNTE                                                            40

VRAAG 6

 LU2 AS8

 6.1   INLEIDING

          Verskeie faktore moet in ag geneem word voordat daar op ŉ soort
           ondernemingsvorm besluit word. √
          Die faktore is belangrik, want dit het ŉ impak op die sukses of
           mislukking van die besigheid. √
          Die vorm van eienaarskap bepaal die grootte van die besigheid. √
          Enige ander relevante inleiding                            (Enige 3 x 1)       (3)

 6.2   SUKSES EN ONSUKSESVOLLE FAKTORE                                                  (10)

        FAKTOR                  SUKSES                       MISLUKKING
       Bestuur       - Vennote is aktief betrokke   - Tekort aan toegewydheid
                       in die bestuur van die         van een vennoot in die
                       besigheid. √√                  bestuur van die besigheid
                     - Gekombineerde                  kan tot die mislukking lei. √√
                       bestuursvaardighede deur     - Vinnige besluitneming kan
                       vennote kan tot die sukses     nie plaas vind nie, want al
                       van die besigheid lei. √√      die vennote moet eers
                     - Enige ander relevante          saamstem √√
                       antwoord wat ŉ impak op      - Enige ander relevante
                       bestuur het.                   antwoord verwant aan die
                                                      impak van bestuur.

### Page 19

Downloaded from hlayiso.com
(SEPTEMBER 2013)                      BESIGHEIDSTUDIES                                  19

        Kapitaal       - ŉ Groot bedrag kapitaal     - Die min lede mag
                         kan byeengebring word in      kapitaaluitbreiding strem √√
                         vergelyking met ŉ           - Enige ander relevante
                         eenmansaak as gevolg          antwoord m.b.t. die impak
                         van die beperkte aantal       wat kapitaal het.
                         lidmaatskap √√
                       - Kapitaal kan vermeerder,
                         verminder of onttrek word
                         sonder wetlike
                         prosedures. √√
                       - Enige ander relevante
                         antwoord in verband met
                         die impak van kapitaal
        Wetgewing      - Eenvoudig en goedkoop       - ŉ Mondelingse ooreenkoms
                         oprigting                     mag probleme in die toekoms
                       - Onbeperkte                    veroorsaak wat sukses kan
                         aanspreeklikheid moedig       beïnvloed .√√
                         die vennote om harder te    - ŉ Vennootskap is nie verplig
                         werk. √√                      om die finansiële state te
                       - Enige ander relevante         oudit nie. √√
                         antwoord verwant aan die    - Vennote is gesamentlik en
                         impak van wetgewing.          afsonderlik verantwoordelik
                                                       vir die skulde van die
                                                       onderneming. ŉ Vennootskap
                                                       mag misluk as een van die
                                                       vennote in skuld verkeer en
                                                       nie terug kan betaal nie. √√
                                                     - Enige ander relevante
                                                       antwoord wat verband hou
                                                       met die impak van
                                                       wetgewing.
        Inkomste-      - ŉ Vennootskap betaal nie    - As een of meer van die
        belasting        op sy belasting nie. √√       vennote nie aan die inkomste
                       - Vennote wat klein             belasting regulasies voldoen
                         besighede bedryf verkry       nie, mag dit lei dat die
                         konsessies op belastings      besigheid moet sluit. √√
                         van die regering. √√        - Individuele belasting wat deur
                       - Winste wat gegenereer         vennote op hul inkomste
                         word mag gebruik word vir     verdien word, is hoër as die
                         uitbreiding of om tussen      vaste belastingkoers
                         die vennote te verdeel √√     persentasie deur
                       - Enige ander relevante         maatskappye
                         antwoord wat ŉ impak op       betaalbaar/beslote
                         belasting het.                korporasies. √√
                                                     - Enige ander relevante
                                                       antwoord verwant aan die
                                                       impak van belasting.

         LET WEL: ’n Maksimum van 6 punte vir – sukses of mislukking of beide,
                  d.w.s. die leerder kan of die sukses of mislukking faktore gee en
                  steeds die maksimum van 6 punte verdien.                   (4 x 6)    (24)

### Page 20

Downloaded from hlayiso.com
20                               BESIGHEIDSTUDIES                         (SEPTEMBER 2013)

     6.2.2   JA √√

             Voordele van ŉ beslote korporasie
              ŉ Beslote korporasie se oprigtingsprosedure is maklik. √√
              Aanspreeklikheid van die lede is beperk. √√
              Finansiële state van die BK hoef nie geoudit te word nie. √√
              Eienaarskap van ŉ BK is maklik oordraagbaar. √√
              Alle lede is aktief betrokke in die bestuur van die besigheid. √√
              ’n Beslote korporasie is nie verplig om jaarlikse algemene
               vergaderings te hou nie. √√
              Klein beslote korporasies benut die voordele van konsessies op
               belasting vanaf die regering. √√
              Enige ander relevante antwoord verwant aan die voordele van
               beslote korporasies.
                                                                                Ja     (2)
                                                                  Voordele (5 x 2)    (10)
                                                                            Punte     (12)

     6.2.3   NEE √√

             Nadele van ŉ beslote korporasie
              Nuwe beslote korporasies kan nie geregistreer word nie. √√
              Kapitaal van ŉ BK is net beperk tot hoeveel tien persone kan
               bydra. √√
              Beslote korporasie mag dit moeilik vind om geld te leen vanaf
               finansiële instellings omdat nie verplig is om die finansiële state
               te oudit nie. √√
              Vinnige besluitneming kan nie plaasvind sonder die konsensus
               van al die lede nie. √√
               ŉ Beslote korporasie betaal belasting teen ŉ vaste rentekoers
               by SAID. √√
              Enige ander relevante antwoord verwant aan die nadele van ŉ
               beslote korporasie.
                                                                               Nee     (2)
                                                                     Nadele (5 x 2)   (10)
                                                                             Punte    (12)

### Page 21

Downloaded from hlayiso.com
(SEPTEMBER 2013)                      BESIGHEIDSTUDIES                                  21

 6.4    SLOT

         Na aanleiding van die bespreking hierbo is dit duidelik dat die sukses of
          mislukking grootliks afhang van die mate van beheer van die
          bogenoemde faktore √√
         Die besigheid mag nie totale beheer het oor sommige faktore nie √√
         Enige ander relevante antwoord m.b.t. ŉ vennootskap.                (1 x 2)   (2)

 PUNTETOEKENNING

 BESONDERHEDE                          MAKSIMUM                   TOTAAL
 Inleiding                                03
 Sukses en mislukkingfaktore              24
 Ja                                       02
 Voordele van BK                          12                      32 Maks
                 OF
 Nee                                        02
 Nadele van BK                              12
 Slot                                       02
 INSIG *(SASO)
 Uitleg                                                               2
 Analise, interpretasie                                               2
 Sintese                                                              2
 Oorspronklikheid, voorbeelde                                         2
 TOTALE PUNTE                                                        40

### Page 22

Downloaded from hlayiso.com
22                                BESIGHEIDSTUDIES                         (SEPTEMBER 2013)

 VRAAG 7

 LU3 AS10

7.1 INLEIDING
     Die welstand van werknemers in die werkplek is belangrik, want dit het
       ’n direkte invloed op die produktiwiteit van werkers en die resultate van
       die besigheid. √√
     Bestuur moet ŉ effektiewe rol speel in die implementering van verskeie
       inisiatiewe wat sorg vir die welstand van die werknemers. √√
     Dit sal hieronder bespreek word en met voorbeelde geïllustreer word √√
     Enige ander antwoord relevant hoe die welstand en
       bestuurondersteuning/geïnkorporeer en geëvalueer kan word.
                                                                     (Enige 3 x 1)    (3)

7.2 Metodes wat kan bydra tot die vooruitgang van die welstand van die
    werknemers.

     7.2.1    Motivering van werknemers
               Beloon werknemers vir goeie werk gedoen. √√
               Bevordering van werknemers binne die organisasie √√
               Voorsien die personeel met gesonde werksomstandighede. √√
               Enige ander relevante antwoord m.b.t. die motivering van
                werkers

              Voorbeeld
               Verskaffing van huise, reistoelae en selfoontoelae aan
                werknemers. √√
               Enige ander toepaslike antwoord.

     7.2.2    Personeelontwikkelingsprogramme
               Personeel na opleiding en ontwikkelingskursusse stuur √√
               Ontwikkeling van personeelvaardighede deur indiensnemings
                 opleiding √√
               Bydra van fondse vir vaardigheidsontwikkeling √√
               Enige ander relevante antwoord verwant aan
                 personeelontwikkelingsprogramme

              Voorbeeld
               Verkry spesialiste om personeel af te rig aangaande
                werkverwante sake √√
               Enige ander relevante antwoord m.b.t. personeel-
                ontwikkelingsprogramme.

                                                                         Opskrif      (2)
                                                         Bespreking (Enige 2 x 2)     (4)
                                                          Voorbeeld (Enige 1 x 2)     (2)

### Page 23

Downloaded from hlayiso.com
(SEPTEMBER 2013)                        BESIGHEIDSTUDIES                               23

       7.2.3       Stres verminderingsprogramme
                    Moedig werkers aan om ŉ gesonde lewensstyl te handhaaf. √√
                    Gee aan die werkers wat aan stres lei, minder stresvolle
                      werk. √√
                    Kommunikasiekanale moet oop wees. √√
                    Enige ander relevante antwoord wat verband hou met
                      personeelontwikkelingsprogramme

                   Voorbeeld
                    Verskaffing van ontspanningsfasiliteite bv. gimnasium,
                     klubhuis √√
                    Enige ander relevante antwoord wat verband hou met
                     personeel ontwikkelingsprogramme.

                                                                           Opskrif    (2)
                                                           Bespreking (Enige 2 x 2)   (4)
                                                            Voorbeeld (Enige 1 x 2)   (2)

       7.2.4       Spanbou-oefeninge
                    Verenig personeel in die werkplek. √√
                    Spoor personeel verdraagsaamheid teenoor mekaar aan. √√
                    Personeel deel werkondervinding en kennis. √√
                    Enige ander relevante antwoord i.v.m. spanbou-oefeninge.

                   Voorbeeld
                    Neem personeel op ŉ uitstappie om spanbou-oefeninge te
                     implementeer. √√
                    Enige ander relevante voorbeeld.

                                                                           Opskrif    (2)
                                                           Bespreking (Enige 2 x 2)   (4)
                                                            Voorbeeld (Enige 1 x 2)   (2)

       7.2.5       Rehabilitasie (Vigs, dwelmmisbruik) en oplossing van
                   persoonlike probleme van die werkers.
                    Gun verlof aan die personeel wat persoonlike probleem het,
                      sodat hulle hul probleem kan uitsorteer √√
                    Verleen hulp aan die personeel met alkohol- en dwelm
                      misbruik. √√
                    Bemoedig personeel aan om oor hul probleem te praat met
                      mense wie hulle kan vertrou. √√
                    Enige ander aanvaarbare antwoord.

                   Voorbeeld
                    Werkers met probleme moet verwys word na berading en
                     rehabilitasie-sentrums. √√
                    Enige ander voorbeeld van rehabilitasie en persoonlike
                     probleme.

### Page 24

Downloaded from hlayiso.com
24                              BESIGHEIDSTUDIES                        (SEPTEMBER 2013)

      NOTA:
     (a) Leerders mag ander metodes verskaf wat bydrae tot die vooruitgang of
         die welstand van die werkers.
     (b) Aanvaar enige VYF metodes solank dit relevant tot die vraag is.

7.3 SLOT
     Na aanleiding van die bespreking is dit duidelik dat die welstand van
      werkers moet eerste kom in plaas van wins. √√
     Bevordering van die welstand van werknemers is nie ŉ guns nie, maar ŉ
      reg van die van die werknemer wat ondersteun is deur beleide en
      wetgewings. √√
     Enige ander toepaslike slot.

     PUNTETOEKENNING

     Besonderhede               Maksimum         Subtotaal        Totaal
     Inleiding                                         3
     Motivering van                 08
     werknemers
     Personeelontwikkelings-        08
     programme
     Stres                          08                              Maks 32
     verminderingsprogramme                            40
     Spanbou oefeninge              08
     Rehabilitasie (Vigs, dwelm     08
     misbruik) en ander
     oplossings van persoonlike
     probleme van werknemers.
     Slot                                               2
     INSIG *(SASO)
     Uitleg                                                             2
     Analise, interpretasie                                             2
     Sinteses                                                           2
     Oorspronklikheid,                                                  2
     voorbeelde
     TOTALE PUNTE                                                      40

### Page 25

Downloaded from hlayiso.com
(SEPTEMBER 2013)                      BESIGHEIDSTUDIES                                25

 VRAAG 8

 LU4 AS3
 8.1    INLEIDING
         Menslike hulpbronbestuur is een van die funksies wat bydrae tot die
           sukses van die besigheid. √
         Besighede moet ŉ stap-vir-stap proses het om te verseker dat die mees
           geskikste kandidaat vir die pos gekies word. √
         Dit verseker dat die doel en doelwitte van die besigheid bereik word en
           dat deeglike beplanning van menslike hulpbronne gedoen is. √
         Enige relevante inleiding verwant aan die menslike hulpbronfunksie.
                                                                      (Enige 1 x 3)   (3)

 8.2     8.2.1 WERWING
                Die werkontleding moet gedoen word bv. die werkbeskrywing
                 en werkspesifikasie. √√
                Bepaal die belangrikste werkverrigting areas van die spesifieke
                 werk. √√
                Die menslike hulpbron bestuurder moet besluit op die spesifieke
                 bron wat gebruik moet word. √√
                Die twee soorte is intern of ekstern. √√
                Die interne bron is wanneer die kandidate binne die besigheid
                 gevind word. √√
                Die eksterne bron is wanneer die besigheid gebruik maak van
                 die advertering by opvoedkundige instellings, ens. √√
                Enige ander relevante antwoord verwant aan werwing.
                                                                     (Enige 4 x 2)    (8)

         8.2.2 SELEKSIE/KORTLYS
                Die menslike hulpbronbestuurder moet ŉ kortlys kriteria vir die
                 applikante formuleer. √√
                Lees deur die applikant se vorms en curriculum vitae vir die
                 pos. √√
                Die MH bestuurder stel ŉ kortlys op van al die kandidate wat die
                 vereistes nakom. √√
                Onsuksesvolle kandidate moet ingelig word van die uitkomste
                 van hul aansoek √√
                Die MH bestuurder nooi die kandidate wie gekortlys is vir ŉ
                 onderhoud. √√
                Kandidate mag ook gevra word om sekere toetse te voltooi bv.
                 persoonlikheidstoets, aanlegtoets en/of vaardigheidstoets. √√
                Die suksesvolle kandidate word deur korrespondensie ingelig,
                 dat hy/sy aangestel is √√
                Die suksesvolle kandidaat sal ŉ skriftelike kontrak ontvang en
                 hy/sy moet dit teken. √√
                Enige ander relevante antwoord verwant aan die seleksie-
                 proses.                                              (Enige 4 x 2)   (8)

### Page 26

Downloaded from hlayiso.com
26                               BESIGHEIDSTUDIES                        (SEPTEMBER 2013)

              PLASING
               Hierdie is die proses waar die nuwe werknemer in die regte
                posisie geplaas word. √√
               Wanneer die werknemer wat aangestel is in die regte posisie
                aangestel is, is hy/sy meer produktief. √√
               Spesifieke verantwoordelikhede van die posisie moet omskryf
                word. √√
               Die nuut aangestelde werknemer mag vereis word om ŉ
                psigometriese toets af te lê om sy/haar sterkpunte of swakpunte
                ens. vas te stel. √√
               Enige ander relevante antwoord wat verband hou met die
                plasingsproses.                                     (Enige 4 x 2)     (8)

              INDUKSIE/INLYWING
               Hierdie is die proses waar die nuut-aangestelde werknemer
                 effektief met die ander kollegas in die besigheid omgewing
                 saamwerk. √√
               Induksie beoog om realistiese verwagtinge te skep en te
                 verseker dat hy/sy produktief word. √√
               Gee die nuut-aangestelde werknemer ŉ geleentheid om vrae
                 omtrent die werkomgewing te vra. √√
               Identifiseer ŉ ander werker as ŉ mentor vir die nuwe
                 werknemer. √√
               Stel die nuut-aangestelde werker bekend met die wette,
                 regulasies en gedragskodes van die besigheid. √√

 8.3   VERWANTE SAKE RAKENDE DIE HUIDIGE WETGEWING OM IN AG
       TE NEEM

       Voorbeeld:
        Basiese Diensvoorwaardes Wet (BDVW) bv. wanneer die applikant vir ŉ
         permanente of ŉ gekontrakteerde pos in aanmerking kom moet dit
         ooreenstem met die terme wat in die kontrak uiteengesit word. √√
        Regstellende aksie bv. oorweeg applikante van vorige benadeelde
         groepe √√
        Die Wet op Diensbillikheid bv. neem applikante in term van ras, geslag
         en gelykheid in ag. √√
        Vaardigheidsontwikkelingswet bv. oorweeg ontwikkeling en
         opleiding √√
        Enige ander relevante antwoord verwant aan die huidige wetgewing
         wanneer ŉ vakante pos gevul word                           (Enige 3 x 3)     (9)

       SLOT
        Besighede spandeer groot bedrae geld om te verseker dat die regte
         applikant aangestel is. √√
        Daarom moet die menslike hulpbronbestuurder die voorgeskrewe
         stappe volg, om te verseker dat die mees geskikste kandidaat gekies is
         vir die betrekking. √√
        Enige ander relevante slot wat verband hou met die stappe wanneer ŉ
         betrekking gevul moet word                                (Enige 1 x 2)      (2)

### Page 27

Downloaded from hlayiso.com
(SEPTEMBER 2013)                 BESIGHEIDSTUDIES                             27

    PUNTETOEKENNING

    Besonderhede             Maksimum   Verminder na    Subtotaal   Totaal
    Inleiding                                               3
    Werwing                     08           27            27
    Seleksie                    08
    Plasing                     08                                  Maks 32
    Induksie/Inlywing           08
    Sake verwant aan die        09
    huige wetgewing
    Slot                                                    2
    INSIG *(SASO)
    Uitleg                                                             2
    Analise, interpretasie                                             2
    Sinteses                                                           2
    Oorspronklikheid,                                                  2
    voorbeelde
    TOTALE PUNTE                                                      40

                                                       TOTAAL AFDELING C:       80
                                                           GROOTTOTAAL:        300

## Related documents

- [Business Economics SG 2013 Memo](https://www.hlayiso.com/library/business-economics-sg-2013-memo/ed42a77d-06ef-404f-b93b-5dc2516cbea6) — Business Studies · Memo · 2013
- [Business Studies Feb-March 2013 Memo Eng](https://www.hlayiso.com/library/business-studies-feb-march-2013-memo-eng/de6fe61b-9081-4704-85fd-c60a33b06f4e) — Business Studies · Memo · 2013 · Eng
- [BUS STUDIES P2 GR12 MEMO SEPT2023 English](https://www.hlayiso.com/library/bus-studies-p2-gr12-memo-sept2023-english/86d61a1d-80ab-4a91-8a3f-1422c313c696) — Business Studies · Memo · 2023 · Eng
- [BUSINESS STUDIES GR12 MEMO SEPT2019 Afrikaans final](https://www.hlayiso.com/library/business-studies-gr12-memo-sept2019-afrikaans-final/4e150678-ce65-4ac4-b3ad-3aa0d78f5810) — Business Studies · Memo · 2019 · Afr
- [BUSINESS STUDIES GR12 MEMO SEPT2018 Afrikaans](https://www.hlayiso.com/library/business-studies-gr12-memo-sept2018-afrikaans/46acac40-0106-4611-ada9-80a9818cd49a) — Business Studies · Memo · 2018 · Afr
- [BUSINESS STUDIES GR12 MEMO SEPT2017 Afrikaans](https://www.hlayiso.com/library/business-studies-gr12-memo-sept2017-afrikaans/288aaf6a-7e79-4850-8b58-cad69359bba4) — Business Studies · Memo · 2017 · Afr

## More from Grade 12 Business Studies

- [BUS STUDIES P1 QP JCT 2025 ENG D watermark](https://www.hlayiso.com/library/bus-studies-p1-qp-jct-2025-eng-d-watermark/bb80e211-d0d0-4667-b7d8-68f2e1736d30) — QP · 2025 · Eng
- [Business Studies Grade 12 NSC P1 QP September 2025 Free State](https://www.hlayiso.com/library/business-studies-grade-12-nsc-p1-qp-september-2025-free-state/be417aa7-c023-4ad6-8033-44444fbd8660) — QP · 2025
- [Business Studies P2 (Afrikaans) June 2025 Possible Asnwers](https://www.hlayiso.com/library/business-studies-p2-afrikaans-june-2025-possible-asnwers/4ebc816c-e285-4ea9-908e-0168044732f4) — QP · 2025 · Afr
- [Business Studies Grade 12 NSC P2 MEMO September 2025 North West](https://www.hlayiso.com/library/business-studies-grade-12-nsc-p2-memo-september-2025-north-west/b24d854d-efd9-4829-983f-9c7e9835c77c) — Memo · 2025
- [Business Studies P1 May-June 2025 Eng](https://www.hlayiso.com/library/business-studies-p1-may-june-2025-eng/103fd17a-6f6d-48de-ac3d-b580e4233fb9) — QP · 2025 · Eng
- [Business Studies P1 Nov 2025 Afr](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-business-studies-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-1/e6a157da-01c9-4da3-bd98-38371acfd429) — QP · 2025 · Afr

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
