# Business Studies Grade 12 Western Cape Mock 2019 Memo (Afr) > Grade 12 Business Studies memorandum from the Western Cape Mock Exam 2019 (Afrikaans), 46 pages. Read online or download the free PDF. - Page: https://www.hlayiso.com/library/bstd-sep-2019-trial-memo-final-afr/84578ed2-53dd-423f-9fcb-01f6f6f1abb8 - Updated: 2026-09-27 - Subject: Business Studies - Grade: Grade 12 - Document type: Memorandum - Year: 2019 - Exam period: Western Cape Mock Exam - Curriculum: CAPS - Pages: 46 Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [Business Studies](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/business-studies) › [Business Studies Grade 12 Western Cape Mock 2019 Memo (Afr)](https://www.hlayiso.com/library/bstd-sep-2019-trial-memo-final-afr/84578ed2-53dd-423f-9fcb-01f6f6f1abb8) ## About this document Business Studies · Grade 12 · Western Cape Mock Exam · 2019. Memorandum, 46 pages. Read online or download the PDF. Read it free online on the page above; download the PDF from there. ## Document text Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction. ### Page 1 Downloaded from hlayiso.com WKOD OVERBERG NASIONALE SENIOR SERTIFIKAAT GRAAD 12 BESIGHEIDSTUDIES SEPTEMBER 2019 NASIENRIGLYNE PUNTE: 300 TYD: 3 hours Hierdie nasienriglyne bestaan uit 46 bladsye. Kopiereg voorbehou Blaai asb om ### Page 2 Downloaded from hlayiso.com Besigheidstudies 2 SEPT 2019 NOTAS AAN NASIENERS INLEIDING Die notas aan nasieners word voorsien vir gehalteversekeringsdoeleindes om die volgende te verseker: (a) Regverdigheid, konsekwentheid en betroubaarheid in die standaard van nasien (b) Fasiliteer die moderering van kandidate se skrifte op verskillende vlakke (c) Vereenvoudig die nasienproses met inagneming van die breë spektrum nasieners oor die (d) Implementeer toepaslike maatreëls in die onderrig, leer en assessering van die vak by skole/onderwysinstelling 1. Vir nasien- en modereringsdoeleindes, word die volgende kleure aanbeveel: Nasiener: Rooi Interne moderator: Groen 2. Kandidate se antwoorde vir AFDELING B en C moet in volsinne wees. Dit sal egter van die aard van die vraag afhang. 3. Omvattende nasienriglyne word voorsien, maar dit is geensins volledig nie. Behoorlike oorweging moet gegee word aan 'n antwoord wat korrek is, maar: • 'n Ander uitdrukking gebruik as wat in die nasienriglyne gegee word • Uit 'n ander bron kom • Oorspronklik is • 'n Ander benadering gebruik LET WEL: Daar is slegs EEN korrekte antwoord in AFDELING A. 4. Neem kennis van ander verwante antwoorde wat deur kandidate verskaf word en ken punte dienooreenkomstig toe. (In die geval waar die antwoord onduidelik is of 'n mate van begrip aandui, moet deelpunte toegeken word, byvoorbeeld een punt in plaas van die maksimum van twee punte.) 5. Die woord 'Subtotaal' word gebruik om die toekenning van punte binne 'n vraag of subvraag te vergemaklik. 6. Die doel daarvan om punte (gelei deur 'maks' in die uiteensetting van die punte) aan die regterkant te omkring is om konsekwentheid en akkuraatheid te verseker met die nasien van die skrifte asook met berekeninge/moderering. 7. Subtotale van vrae moet in die regterkantlyn geskryf word. Omkring die subtotale, soos aangedui by die toekenning van punte. Dit moet deur 'maks' in die nasienriglyne. Slegs die totaal vir elke antwoord moet in die linkerkantlyn langs die toepaslike vraagnommer verskyn. 8. In 'n indirekte vraag moet die teorie sowel as die antwoord tersaaklik wees en verband hou met die vraag. Copyright reserved Please turn over ### Page 3 Downloaded from hlayiso.com 9. Foutiewe nommering van antwoorde en sub-vrae in AFDELING A en B sal streng gepenaliseer word. Daarom word korrekte nommering in alle afdelings sterk aanbeveel. 10. Geen addisionele krediet moet vir die herhaling van feite gegee word nie. Dui aan met 'n 'H' of 'R'. 11. Neem kennis dat geen punte toegeken sal word vir die aanduiding Ja/Nee in die evalueringstipe vrae wat bevestiging of motivering vereis nie. (Van toepassing op AFDELING B en C) 12. Die verskil tussen 'evalueer' en 'kritiese evaluering' kan soos volg verduidelik word: 12.1 Wanneer 'evalueer' gevra word, word daar van kandidate verwag om te antwoord op óf 'n positiewe/negatiewe manier óf om 'n neutrale (positiewe en negatiewe) standpunt in te neem, bv. Positief: 'COIDA verminder tyd en koste wat spandeer word √ op lang siviele hofgedinge.'√ 12.2 Wanneer 'kritiese evaluering' gevra word, word daar van kandidate verwag om te antwoord op óf 'n positiewe/negatiewe manier óf om 'n neutrale (positiewe en negatiewe) standpunt in te neem. In hierdie geval word van kandidate ook verder verwag om hulle antwoorde te ondersteun met dieper insig, bv. 'COIDA verminder tyd en koste wat spandeer word√ op lang siviele hofgedinge√, want die werkgewer sal nie verantwoordelik wees om vergoeding aan die werknemer te betaal as beserings opgedoen is tydens werksure nie, solank as wat die besigheid kan bewys dat hy nie agterlosig was nie.'√ LET WEL: Bogenoemde kan ook van toepassing wees op 'analiseer'. 13. Die toekenning van punte moet gelei word deur die aard van die vraag, kognitiewe werkwoord wat gebruik is, puntetoekenning in die nasienriglyne en die konteks van elke vraag. Kognitiewe werkwoorde, soos: 13.1 13.1 Adviseer, noem, beskryf in breë trekke, motiveer, aanbeveel, stel voor, (lys nie volledig nie) vereis gewoonlik nie veel diepte in kandidate se antwoorde nie. Die uiteensetting van punte vir elke stelling/antwoord sal dus aan die einde daarvan verskyn. 13.2 Definieer, beskryf, verduidelik, bespreek, brei uit, onderskei/toon verskille/differensieer, regverdig, ontwerp, ontwikkel, ontleed, evalueer, evalueer krities (lys nie volledig nie) vereis meer diepgaande begrip, toepassing en beredenering. Die punte moet dus meer objektief toegeken word om te verseker dat assessering volgens die vasgestelde norme geskied, sodat eenvormigheid, konsekwentheid en regverdigheid behaal kan word. Copyright reserved ### Page 4 Downloaded from hlayiso.com Besigheidstudies 4 SEPT 2019 14. AFDELING B 14.1 Indien, byvoorbeeld, VYF feite vereis word, sien die kandidaat se EERSTE VYF antwoorde na en ignoreer die res van die antwoorde. Dui dit aan deur 'n lyn deur die onnagesiende gedeelte te trek en gebruik die woord. LET WEL: Dit is slegs van toepassing waar die getal feite gespesifiseer word. 14.2 Indien twee feite in een sin geskryf word, gee VOLLE krediet aan die kandidaat. Punt 14.1 geld steeds. 14.3 Indien daar van kandidate verwag word om hulle eie voorbeelde/menings te gee, beredeneer dit met u kollegas ten einde die alternatiewe antwoorde te finaliseer. 14.4 Gebruik van kognitiewe werkwoorde en toekenning van punte: 14.4.1 Waar die getal feite wat vereis dat kandidate moet 'verduidelik/ bespreek/beskryf', gespesifiseer is, sal dit soos volg nagesien word: • Feit 2 punte (of soos aangedui in die nasienriglyne) • Verduideliking 1 punt Die 'feit' en 'verduideliking' word apart in die nasienriglyne gegee om die toekenning van punte te vergemaklik. 14.4.2 Indien die getal feite nie gespesifiseer word nie, moet puntetoekenning gelei word deur die aard van die vraag en die maksimum punte in die nasienriglyne toegeken. 14.5 EEN punt kan toegeken word vir antwoorde wat maklik is om te herroep, wat een woord as antwoord vereis of wat direk aangehaal word uit 'n scenario/gevallestudie. Dit is spesifiek van toepassing op AFDELING B EN C (waar van toepassing). 15. AFDELING C 15.1 Die punte-uiteensetting vir die opsteltipe vrae is soos volg: Inleiding Maksimum: Inhoud 32 Gevolgtrekking Insig 8 TOTAAL 40 Kopiereg voorbehou Blaai asb om ### Page 5 Downloaded from hlayiso.com Besigheidstudies 5 SEPT 2019 15.2 Insig bestaan uit die volgende komponente: Struktuur/Uitleg Is daar 'n inleiding, inhoud en 'n gevolgtrekking? 2 Ontleding en Is die kandidaat in staat om die vraag in 2 vertolking opskrifte/subopskrifte te ontleed/korrek te interpreteer sodat begrip van wat gevra word, getoon word? Punte toegeken volgens die onderstaande gids: Alle opskrifte geadresseer: 1 (Een 'A') Interpretasie (16 tot 32 punte): 1 (Een 'A') Sintese Is daar relevante besluite/feite/antwoorde gemaak wat 2 op die vrae gebaseer is? Punte toegeken volgens die onderstaande gids: Geen relevante feite: 0 (Twee '- S') 'n Paar relevante feite: 1 (Een '-S') Slegs relevante feite: 2 (Geen '-S') Opsie 1: Waar 'n kandidaat 50% of meer van die vraag met slegs relevante feite beantwoord het, verskyn geen '-S' in die linkerkantlyn. Ken die maksimum van TWEE (2) punte vir sintese toe. Opsie 2: Waar 'n kandidaat minder as 50% van die vraag met slegs OF 'n paar relevante feite beantwoord het, verskyn een '-S' in die linkerkantlyn. Ken 'n maksimum van EEN (1) punt vir sintese toe. Opsie 3: Waar 'n kandidaat minder as 50% van die vraag met geen relevante feite beantwoord het, verskyn twee '-S' in die linkerkantlyn. Ken 'n NUL punt toe vir sintese. Oorspronklikheid Is daar bewyse van voorbeelde, aktuele inligting, 2 huidige neigings en ontwikkelings? TOTAAL VIR INSIG: 8 TOTAAL VIR FEITE: 32 TOTALE PUNTE VIR OPSTEL (8 + 32) 40 NOTE: 1. Geen punte sal toegeken word vir inhoud wat herhaal word uit die inleiding en gevolgtrekking nie. 2. Die kandidaat verbeur punte vir uitleg indien die woorde INLEIDING en GEVOLGTREKKING nie voorkom nie. 3. Geen punte sal toegeken word vir uitleg as die opskrifte INLEIDING en GEVOLGTREKKING/SLOT nie deur 'n verduideliking ondersteun word nie. 15.3 Die komponente van insig word aan die einde van die voorgestelde antwoord/ nasienriglyne vir elke vraag aangedui. Kopiereg voorbehou Blaai asb om ### Page 6 Downloaded from hlayiso.com Besigheidstudies 6 SEPT 2019 15.4 Sien alle relevante feite na totdat die SUBMAKS/MAKS punte vir elke onder- afdeling behaal is. Skryf SUBMAKS/MAKS nadat maksimum punte behaal is. 15.5 Aan die einde van elke opstel, dui die toekenning van punte vir feite en punte vir insig soos volg aan: (S – Struktuur, A – Ontleding, S – Sintese, O – Oorspronklikheid) soos in die tabel hieronder aangedui. INHOUD PUNTE Feite 32 (maks.) S 2 A 2 S 2 O 2 TOTAAL 40 15.6 Wanneer punte vir feite toegeken word, neem kennis van die submaksimum wat aangedui word, veral as kandidate nie dieselfde subopskrifte gebruik nie. Onthou opskrifte en subopskrifte word aangemoedig en dra by tot insig (struktuur/logiese vloei/volgorde) en dui duidelikheid van denke aan. (Sien PUNTE-UITEENSETTING aan die einde van elke vraag). 15.7 Indien die kandidaat die vraag VERKEERD identifiseer/vertolk, kry hy/sy steeds punte vir uitleg/struktuur. 15.8 Indien 'n ander benadering deur kandidate gebruik word, maak seker dat antwoorde geassesseer word in ooreenstemming met die puntetoekenning/ subopskrifte soos aangedui in die nasienriglyne. 15.9 15.9.1 Ken TWEE punte toe vir volledige sinne. Ken EEN punt toe vir frases/sinsdele, onvoltooide sinne en vae antwoorde. 15.9.2 Met ingang November 2015, sal die TWEE punte nie noodwendig aan die einde van elke voltooide sin getoon word nie. Punte (√) sal geskei wees en langs elke feit aangedui word, bv. 'Produkontwikkeling is 'n groeistrategie√ waar ondernemings poog om nuwe produkte in bestaande markte bekend te stel.'√ Dit sal deur die aard en konteks van die vraag, sowel as die kognitiewe werkwoord wat gebruik is, gelei word. 15.10 Met ingang November 2017, sal die maksimum van TWEE (2) punte vir feite in die nasienriglyne as opskrifte getoon, nie noodwendig vir elke vraag geld nie. Dit sal deur die aard van die vraag bepaal word. Kopiereg voorbehou Blaai asb om ### Page 7 Downloaded from hlayiso.com Besigheidstudies 7 SEPT 2019 AFDELING A (VERPLIGTEND) VRAAG 1 1.1 1.1.1 B √√ 1.1.2 D √√ 1.1.3 A √√ 1.1.4 C √√ 1.1.5 D √√ 1.1.6 C √√ 1.1.7 B √√ 1.1.8 B √√ 1.1.9 B √√ 1.1.10 C √√ (10 x 2) (20) 1.2 1.2.1 tersiêre √√ 1.2.2 vaardigheidsontwikkelingsheffing √√ 1.2.3 RSA Kleinhandelspaareffekte √√ 1.2.4 probleemoplossing √√ 1.2.5 byvoordele √√ (5 x 2) (10) 1.3 1.3.1 B √√ 1.3.2 I √√ 1.3.3 J √√ 1.3.4 A √√ 1.3.5 F √√ (5 x 2) (10) TOTAAL AFDELING A: 40 UITEENSETTING VAN PUNTE VRAAG 1 PUNTE 1.1 20 1.2 10 1.3 10 TOTAAL 40 Kopiereg voorbehou Blaai asb om ### Page 8 Downloaded from hlayiso.com Besigheidstudies 8 SEPT 2019 AFDELING B Sien SLEGS die EERSTE DRIE antwoorde na. VRAAG 2: BESIGHEIDSOMGEWINGS 2.1 VIER pilare van BBSEB Opsie 1 - Eienaarskap√ - Bestuur√ - Indiensnemingsgelykheid/-billikheid√ - Vaardigheidsontwikkeling√ - Ondernemingsontwikkeling√ - Verskaffers ontwikkeling/Voorkeurverkryging√ - Sosio-ekonomiese ontwikkeling/Korporatiewe maatskaplike investering√ OF Opsie 2 - Eienaarskap√ - Bestuur en beheer√ - Vaardigheidsontwikkeling√ - Ondernemings en verskaffersontwikkeling√ - Sosio-ekonomiese ontwikkeling√ LET WEL: Sien slegs die eerste VIER (4) na. (4 x 1) (4) 2.2 Doel van WAV - Voorsien 'n raamwerk/struktuur vir arbeidsverhoudinge tussen werkgewers/werknemers/vakbonde/werkgewerorganisasies. √√ - Bevorder/Fasiliteer kollektiewe bedinging by die werkplek/op sektorale vlak.√√ - Bevorder werkplekforums om werknemers in besluitneming te akkommodeer. √√ - Verskaf die reg op uitsluiting deur die werkgewer as 'n reaksie op lang, uitgerekte stakings. √√ - Bevorder billike arbeidspraktyke tussen werkgewers en werknemers. √ √ - Gee duidelikheid aan die oordrag van indiensnemingskontrakte tussen huidige en nuwe werkgewers. √√ - Bevorder eenvoudige prosedures vir die registrasie van vakbonde/ werkgewerorganisasies. √√ - Bevorder ekonomiese ontwikkeling/maatskaplike geregtigheid/ arbeidsvrede om te verseker dat die werkplek die basiese regte van werknemers sal handhaaf. √√ - Voorsien vir die vestiging van die Kommissie vir Versoening, Bemiddeling en Arbitrasie (KVBA) om dispute te besleg/Maak voorsiening vir beslegting van arbeidsgeskille. √√ - Vestig Arbeidshowe en Arbeidsappelhowe. √√ - Enige ander relevante antwoord wat met die doel van die WAV verband hou. Maks (8) 2.3 WBD bepalings van die stellings 2.3.1 Siekteverlof √√ 2.3.2 Verbod op Kinder- en Gedwongearbeid √√ 2.3.3 Oortyd √√ 2.3.4 Beëindiging van indiensneming √√ (8) Kopiereg voorbehou Blaai asb om ### Page 9 Downloaded from hlayiso.com Besigheidstudies 9 SEPT 2019 2.4 Wetgewing 2.4.1 Wet op Vergoeding op Beroepsbeserings en -siektes, 1997 (Wet 61 van 1997)/Wet op Vergoeding op Beroepsbeserings en -siektes, 1993 (Wet 130 van 1993)/Wet op Vergoeding op Beroepsbeserings en - siektes/'COIDA'.√√ (2) Motivering: 'n Werknemer van Mabalingwe Safari Wildreservaat het sy hand as gevolg van 'n ongeluk verloor terwyl hy sy pligte nagekom het/Bestuur weier om die eis by die Vergoedingsfonds in te dien/Hulle het nie die werknemer by die Kommissaris van die Vergoedingsfonds geregistreer nie.√ (1) LET WEL: Ken geen punte toe vir die motivering indien die Wet verkeerd geïdentifiseer is. Maks (3) 2.4.2 Strafmaatreëls vir nievoldoening - Mabalingwe Safari Wildreservaat (MSR) kan beboet word√ vir die weiering om die eis in te dien/oortreding van die wet.√ - MSR kan gedwing word om groot betalings te maak√ indien hulle nie die nodige voorsorgmaatreëls volgens die Wet getref het nie.√ - MSR kan gedwing word om enige herstelkoste te betaal√ wat deur die Vergoedingsfonds vereis word.√ - Die werknemer kan MSR hof toe neem√ omdat hy/sy nie by die Kommissaris van die Vergoedingsfonds geregistreer is nie.√ - Indien MSR skuldig gevind word aan enige oortreding√, sal hulle groot boetes betaal/tronkstraf in die gesig staar.√ - Enige ander relevante antwoord wat verband hou met die strafmaatreëls vir nievoldoening van COIDA. Maks (4) 2.4.3 Aanbevelings van maniere om aan COIDA te voldoen - MSR moet ʼn veilige gesonde omgewing skep.√√ - Rekord hou van werknemers se inkomste en besonderhede van werk vir 4 jaar.√√ - Alle ongevalle aanmeld aangaande dood / beserings / siektes. √√ - MSR moet bewyse van verdienstes jaarliks voor 1 Maart indien. √√ - Moet heffings betaal aan die Vergoedingsfonds. √√ - Sorg dat die omgewing / toerusting en werkplek in ʼn goeie toestand is. √√ - Toelaat dat inspekteurs gereeld inspeksies uitoefen. √√ - Mag nie heffings vir COIDA vanaf werknemers aftrek nie. √√ - MSR moet sorg dra dat eise vir ongelukke binne 12 maande vanaf die ongeluk geskied. √√ - Enige ander relevante feit rakende die toepassing van COIDA. LET WEL: Moenie punte toeken vir registrasie by die Vergoedingskommisaris nie - scenario. Maks (6) Kopiereg voorbehou Blaai asb om ### Page 10 Downloaded from hlayiso.com Besigheidstudies 10 SEPT 2019 2.5 Soorte diversifikasie strategieë - Konsentriese/Verwante diversifikasie√√ o Die onderneming voeg 'n nuwe produk/diens wat verwant is aan huidige produkte en wat aantreklik vir nuwe klante kan wees.√ o Vind plaas wanneer 'n besigheid sy produkreeks en markte wil vergroot.√ o Enige ander relevante antwoord wat verband hou met konsentriese/ verwante as ‘n diversifikasie strategie. Strategie (2) Beskrywing (1) Submaks (3) - Horisontale diversifikasie√√ o Die besigheid voeg nuwe produkte of dienste wat geen verband het met huidige produkte nie, maar wat aanloklik vir huidige klante kan wees.√ o Vind plaas wanneer 'n besigheid 'n ander besigheid oorneem of saamsmelt wat op dieselfde produksievlak is, maar 'n ander produk aanbied.√ o Enige ander relevante antwoord wat verband hou met horisontale diversifikasie as ‘n diversifikasie strategie. Strategie (2) Beskrywing (1) Submaks (3) - Konglomerate/Onverwante diversifikasie√√ o Die besigheid voeg nuwe produkte of dienste by wat glad nie verwant is aan huidige produkte nie, maar wat vir nuwe groepe klante aanloklik kan wees.√ o Konglomerate/Onverwante diversifikasie beteken dat 'n besigheid groei met nuwe produkte, dienste en markte.√ o Enige ander relevante antwoord wat verband hou met konglomerate/ onverwante Strategie (2) Beskrywing (1) Submaks (3) LET WEL: Merk slegs die eerste DRIE. Maks (9) 2.6 Uitdagings van besigheidsomgewings en mate van beheer BESIGHEIDS- MATE VAN UITDAGINGS OMGEWING BEHEER (a) 'n Onlangse sikloon het 40% van die produsent se Makro √√ Geen beheer √ suikerrietgewasse vernietig √ (b) Produksie in die fabriek het tot stilstand gekom/ gebreek het as Mikro √√ Volle beheer √ gevolg van geen onderhoud √ (c) Die vraag na suikerprodukte het Beperkte beheer/ afgeneem aangesien hul kliënte op Mark √√ min invloed √ soek is na gesonder alternatiewe.√ Maks (3) Maks (6) Maks (3) Maks (12) Kopiereg voorbehou Blaai asb om ### Page 11 Downloaded from hlayiso.com Besigheidstudies 11 SEPT 2019 1. Sien slegs die EERSTE uitdaging vir elke omgewing na. 2. Indien die besigheidsomgewing nie met die uitdaging verband hou nie, sien slegs die uitdaging na. 3. Ken volledige punte vir die besigheidsomgewing al is die uitdaging nie volledig aangehaal nie. 4. Die mate van beheer moet met die besigheidsomgewing verband hou. 5. Geen punte word toegeken vir die mate van beheer indien die besigheidsomgewing nie genoem is nie. 6. Aanvaar enige volgorde. 2.7 Uitvoering van die strategiese bestuursproses OPSIE 1 - Besighede behoort 'n duidelike visie, missieverklaring en meetbare/ realistiese doelwitte in plek te hê.√√ - Formuleer alternatiewe strategieë om op die uitdagings te reageer.√√ - Ontwikkel ('n) aksieplan(ne) wat die take wat gedoen moet word/spertye wat behaal moet word/hulpbronne wat verkry moet word, ens. insluit.√√ - Implementeer die gekose strategieë deur dit aan belanghebbendes te kommunikeer/organiseer die besigheid se hulpbronne/motiveer die personeel.√√ - Besighede behoort voortdurend te evalueer, moniteer, strategieë te meet om korrektief te kan ingryp.√√ - Enige ander relevante antwoord wat verband hou met die uitvoering van die strategiese bestuurproses. OF OPSIE 2 - Besighede behoort hul visieverklaring te hersien.√√ - Ontleed/Hersien die missieverklaring.√√ - Formuleer 'n strategie, soos 'n verdedigende/afleggingstrategie.√√ - Implementeer 'n strategie, deur 'n templaat soos 'n aksieplan te Gebruik.√√ - Beheer/Evalueer/Moniteer die geïmplementeerde strategie om gapings/afwykings in die implementering te identifiseer.√√ - Besighede behoort regstellende stappe te neem om te verseker dat doelstellings/ doelwitte bereik word.√√ - Enige ander relevante antwoord wat verband hou met die uitvoering van die strategiese bestuurproses. LET WEL: Aanvaar stappe in enige volgorde. Maks (6) [60] UITEENSETTING VAN PUNTE VRAAG 2 PUNTE 2.1 4 2.2 8 2.3 8 2.4.1 3 2.4.2 4 2.4.3 6 2.5 9 2.6.1 3 2.6.2 6 2.6.3 3 2.7 6 TOTAAL 60 Kopiereg voorbehou Blaai asb om ### Page 12 Downloaded from hlayiso.com Besigheidstudies 12 SEPT 2019 VRAAG 3: BESIGHEIDSGELEENTHEDE 3.1 Faktore wat oorweeg moet word wanneer beleggings-besluite geneem word - Begrotings √ - Belasting √ - Beleggingsbeplanningsfaktore √ - Beleggingsperiode √ - Inflasiekoers √ - Likiditeit √ - Opbrengs op belegging √ - Risiko √ - Wisselvalligheid (Fluktuasies op beleggingsmarkte) √ - Skommelinge / Ekonomiese stabiliteit - Volg rekord / Geskiedenis / Prestasie van die onderneming / sektor waarin belê moet word. √ - Addisionele koste / Administrasiefooie / Makelaar van toepassing op die tipe belegging. √ - Enige ander relevante voorbeeld van nie-versekerbare risiko's. LET WEL: Sien slegs die eerste TWEE (2) na. (2 X 1) (2) 3.2 Regering/RSA-keinhandeleffekte Positiewe / Voordele - Gewaarborgde opbrengste √ aangesien rentekoers vir die hele beleggingsperiode vasgestel word. √ - Beleggings kan maklik toeganklik wees √ aangesien kontant na die eerste twaalf maande teruggetrek kan word, onderhewig aan strawwe. √ - Geen koste / koste / kommissies betaalbaar √ op hierdie tipe belegging nie. √ - Rentekoerse is markverwant √ en lok meer beleggers. √ - Rente kan twee keer per jaar √ ontvang word. √ - Lae risiko / Veilige belegging √ aangesien dit belê word met die Suid- Afrikaanse regering wat nie gelikwideer kan word nie. √ - Dit is 'n bekostigbare tipe belegging √ vir alle vlakke van inkomsteverdieners, insluitende pensioenarisse. √ - Kleinhandelseffekte word maklik √ gerieflik elektronies / van enige Poskantoor / direk vanaf die Nasionale Tesourie verkry. √ - Rente is gewoonlik hoër √ as op vaste deposito's. √ - Kleinhandelseffekte word op die kapitaalmarkte√ / op die JSE genoteer. √ - Beleggers jonger as 18 jaar / Minderjariges mag met behulp van 'n wettige voog belê √ wat spaar van jong ouderdom aanmoedig. √ - Enige ander relevante antwoord wat verband hou met die positiewe impak/voordele van Regering/RSA-keinhandeleffekte. EN / OF Negatiewe / Nadele - Kleinhandeleffekte kan nie aan banke gesedeer word √ as sekuriteit vir die verkryging van lenings nie. √ - 'n Minimum van R1 000 moet belê word √ wat vir sommige klein beleggers moeilik kan wees. √ - Kleinhandeleffekte is nie vrylik oordraagbaar √ onder beleggers nie. √ - Beleggers moet geldige SA identifikasie hê √ moet ouer as 18 jaar wees wat buitelanders / jongmense kan ontmoedig om te belê. √ - Strawwe word gehef vir vroeë onttrekkings√ indien die spaargeld minder as 12 maande oud is. √ - Enige ander relevante antwoord wat verband hou met die negatiewe impak/nadele van Regering/RSA-keinhandeleffekte. (4 X 2) (8) Kopiereg voorbehou Blaai asb om ### Page 13 Downloaded from hlayiso.com Besigheidstudies 13 SEPT 2019 3.3 Ondernemingsvorme 3.3.1 Eenmansaak √√ (2) Motivering: 'Mandla is die enigste eienaar van die besigheid/is (ook) vir alle sakerisiko's verantwoordelik.'√ (1) LET WEL: Ken geen punte toe vir die motivering indien die ondernemingsvorm nie korrek geïdentifiseer is nie. Maks (3) 3.3.2 Sukses en/of mislukkingsfaktore van 'n eenmansaak SUKSES MISLUKKING Verdeling - Eienaar ontvang alle - Winste kan te min wees√ van winste winste√ van die vir uitbreiding.√ besigheid.√ - Die eienaar kan die wins - Winste kan te min wees√ gebruik√ om die besigheid om alle besigheidskuld te uit te brei.√ delg√/Eienaar mag besluit√ om nie uit te brei nie.√ - Enige ander relevante - Enige ander relevante oorsaak wat verband hou antwoord wat verband hou met die verdeling van met die verdeling van winste op die sukses van winste op die mislukking 'n eenmansaak. van 'n eenmansaak. Submaks (4) Wetgewing - Dit is maklik/goedkoop√ - Besighede kan slegs om te begin.√ kwalifiseer vir meer lenings√ indien hulle 'n lisensie het√/Dit is nie maklik√ om lenings te kry nie.√ - Daar is beperkte wetlike - Besigheid het geen vereistes√ ten opsigte regspersoon nie/ van die naam van die onbeperkte besigheid.√ aanspreeklikheid√ en die eienaar kan gedagvaar/ verantwoordelik gehou word vir die besigheid se skuld.√ - Dit is nie verpligtend√ om - Besigheid het geen finansiële state te oudit kontinuïteit nie√ want dit nie.√ hang van die lewe van die eienaar af.√ - Enige ander relevante - Enige ander relevante antwoord wat verband antwoord wat verband hou met wetgewing en hou met wetgewing en die sukses of mislukking die sukses of mislukking van 'n eenmansaak. van 'n eenmansaak. Submaks (4) Kopiereg voorbehou Blaai asb om ### Page 14 Downloaded from hlayiso.com Besigheidstudies 14 SEPT 2019 SUKSES MISLUKKING Belasting - Eienaar word slegs op - As winste te groot raak√ persoonlike winste√ kan dit 'n hoë belasting in belas. √ persoonlike hoedanigheid wees. √ - Afhangend van hoeveel - Versuim deur die eienaar inkomste die eienaar om te voldoen aan verdien√ kan sy / haar persoonlike belastingkoers laer wees inkomstebelasting- as die maatskappy- regulasies √ kan lei tot belastingkoers. √ aansienlike finansiële - As die eienaar onder 'n boetes wat deur die sekere drempelbedrag SAID opgelê word. √ per jaar verdien√ is geen inkomstebelasting betaalbaar nie √en word die winste van die onderneming dus nie belas nie. √ - Enige ander relevante - Enige ander relevante antwoord wat verband antwoord wat verband hou met belasting en die hou met belasting en die sukses of mislukking van sukses of mislukking van 'n eenmansaak. 'n eenmansaak. Submaks (4) LET WEL: Die antwoord hoef nie in tabelformaat te wees nie. Die sukses en/of mislukkingsfaktore moet met eenmansaak verband hou. Maks (12) 3.4 Rente 3.4.1 OOS BANK: Enkelvoudige rente FORMULE: Rente = H x R x T √ R50 000√ x 9% x 2 jaar √ = R9 000√ 1. Ken volpunte toe (3) as die antwoord korrek is en geen bewerkinge word gewys nie. 2. Indien bewerkinge korrek getoon is, maar die finale antwoord is verkeerd, ken 'n maksimum van TWEE punte toe. 3. Indien die antwoord verkeerd is, ken 'n maksimum van EEN punt toe vir die verstaan van konsep en metode. 4. Indien geen bewerkinge gewys word nie en die antwoord is verkeerd, word NUL punte toegeken. Maks (3) 3.4.2 WES BANK: Saamgestelde rente Opsie 1 Jaar 1: R50 000√ x 9% = R4 500 √ Jaar 2: R54 500√ x 9% = R4 905 √ Totale rente = R9 405 √ OF n Opsie 2 FORMULE: H x (1 + r) √ R50 000 √ x (1+9/100)2 √ R50 000 x (1.09)2 =R59 405√ Totale rente = R59 405- R50 000 = R9 405√ Kopiereg voorbehou Blaai asb om ### Page 15 Downloaded from hlayiso.com Besigheidstudies 15 SEPT 2019 1. Ken volpunte toe (4) as die antwoord korrek is en geen bewerkinge word gewys nie. 2. Indien bewerkinge korrek getoon is, maar die finale antwoord is verkeerd, ken 'n maksimum van DRIE punte toe. 3. Indien die antwoord verkeerd is, ken 'n maksimum van EEN punt toe vir die verstaan van konsep en metode. 4. Indien geen bewerkinge gewys word nie en die antwoord is verkeerd, word NUL punte toegeken. Maks (4) 3.4.3 Beste beleggingsopsie Saamgestelde rente √√ (2) Motivering Saamgestelde rente opbrengs van R9 405 is hoër as die enkelvoudige rente/Leicester verdien rente op opgelope rente.√ (1) LET WEL: Ken geen punte toe vir die motivering indien die beste beleggingsopsie nie geïdentifiseer is nie. Maks (3) 3.5 Leierskapstyle 3.5.1 Outokratiese leierskapstyl Positiewe / Voordele - Vinnige besluite kan geneem word √ sonder raadpleging / oorweging van volgelinge / werknemers. √ - Werk word betyds √ / op skedule gedoen. √ - Lyn van opdrag / kommunikasie is duidelik √ aangesien dit bo-af is / volgers weet presies wat om te doen. √ - Direkte toesig en streng beheer √ verseker hoë kwaliteit produkte / dienste. √ - Verskaf sterk leierskap √ wat nuwe werknemers selfversekerd en veilig laat voel. √ - Werk goed in groot maatskappye √ waar konsultasie met elke werknemer onprakties is. √ - Duidelike leiding kan gegee word √ aan lae geskoolde / onervare / nuwe personeel. √ - Nuttig in 'n krisis / dringende situasie √ bv. na 'n ongeluk / vergadering streng spertye. √ - Enige ander relevante antwoord wat verband hou met die positiewe impak/voordele van Outokratiese leierskapstyl. EN / OF Negatiewe / Nadele - Leiers en volgelinge kan verdeeld raak √ en mag nie saamstem oor maniere om probleme op te los nie. √ - Werkers kan gedemotiveer word √ indien hul menings / idees nie oorweeg word nie. √ - De-gemotiveerde werkers het 'n negatiewe invloed √ op produktiwiteit. √ - Nuwe / Kreatiewe / Kosteverminderende idees mag nie gebruik √ / geïmplementeer word / nooit oorweeg word nie. √ - Volgers kan voel dat hulle nie waardeer word nie √ wat lei tot hoë afwesigheid / hoë werknemersomset. √ Kopiereg voorbehou Blaai asb om ### Page 16 Downloaded from hlayiso.com Besigheidstudies 16 SEPT 2019 - Ervare / Hoogs geskoolde werkers sal 'n outokratiese leierskapstyl weerstaan √ omdat dit lei tot stadige groei / lae deelname / minder kreatiwiteit. √ - Enige ander relevante antwoord wat verband hou met die negatiewe impak/nadele van Outokratiese leierskapstyl. Maks (4) 3.5.2 Transaksionele leierskapstyl Positiewe / Voordele - Moedig werknemers aan om hard te werk √ omdat hulle belonings sal ontvang. √ - Verbeter werknemers se produktiwiteit √ en moraal. √ - Besigheidsdoelwitte en doelwitte kan bereik word √ as werknemers gemotiveer word. √ - Werknemers weet √ wat van hulle verwag word. √ - Dissiplinêre aksieprosedures √ word goed gekommunikeer. √ - Enige ander relevante antwoord wat verband hou met die positiewe impak/voordele van Transaksionele leierskapstyl. EN / OF Negatiewe / Nadele - Werknemers kan verveeld raak √ / kreatiwiteit verloor omdat hulle reëls / prosedures moet volg. √ - 'n Transaksionele leier sal die werkverrigting van werknemers moet monitor √ om te verseker dat verwagtinge nagekom word. √ - Bestuur / beheer van werknemers √ kan tydrowend wees. √ - Sommige werknemers kan gedemoraliseer / ongemotiveerd wees √ indien hulle nie die teikens bereik of bereik het nie, alhoewel hulle baie hard gewerk het. √ - Nie geskik vir spanwerk nie √ aangesien alle spanlede gestraf kan word vir swak prestasie wat deur een spanlid veroorsaak word. √ - Enige ander relevante antwoord wat verband hou met die negatiewe impak/nadele van Transaksionele leierskapstyl. Maks (4) 3.6 Voorleggings 3.6.1 ‘voorstelle van die nuwe klient op ‘n bord aangeteken, gestoor en per epos aan die aankoopdepartement van BPS gestuur’/’op ‘n bord aangeteken, gestoor en per epos’ √ (1) 3.6.2 Effektiwiteit van interaktiewe/slimborde as 'n visuele hulpmiddel Positives/Advantages - Beelde kan direk van die rekenaar geprojekteer word √, so geen eksterne projektors/toestel is nodig nie. √ - Spesiale penne laat die aanbieder toe om op die bord te skryf √ terwyl voorbereide beelde gewys word. √ - Addisionele notas wat gedurende die aanbieding bygevoeg is √ kan na die aanbieding op die rekenaar gestoor word. √ - Kan met die raak van 'n vinger beheer word √, so die aanbieder kan gedurende die aanbieding van die rekenaar af wegbeweeg. √ - Maklike kombinering √ van klank/ander visuele hulpmiddels. √ - Nuttig om terugvoer te stoor √ en nuwe idees. √ - Enige ander relevante antwoord wat verband hou met die positiewe impak/voordele van interaktiewe/slimborde as 'n visuele hulpmiddel. Kopiereg voorbehou Blaai asb om ### Page 17 Downloaded from hlayiso.com Besigheidstudies 17 SEPT 2019 EN/OF Negatiewe/Nadele - Kan slegs deur 'n aanbieder gebruik word wat weer √ van die unieke kenmerke van die interaktiewe/slimborde en dit tot hulle voile potensiaal gebruik. √ - Kan nie aan enige rekenaar gekoppel word nie √ aangesien 'n spesiale sagtewarelisensie nodig is om dit te gebruik. √ - Tegniese uitdagings kan dit oneffektief maak √, bv. verloor die sein terwyl dit gebruik word. √ - Enige ander relevante antwoord wat verband hou met die negatiewe impak/nadele van interaktiewe/slimborde as 'n visuele hulpmiddel. Maks (8) 3.6.3 Faktore om in ag te neem tydens ʼn aanbieding - Skep geloofwaardigheid deur jouself aan die begin voor te stel.√√ Noem/Toon die belangrikste inligting eerste.√√ - Maak die doel/hoofpunte van die aanbieding duidelik/bekend aan die begin van die aanbieding.√√ - Gebruik toepaslike afdelingtitels/opskrifte/sub-opskrifte/'bullets'.√√ - Som die hoofpunte van die aanbieding weer aan die einde ter afsluiting op.√√ - Staan in 'n goeie plek/regop, waar die gehoor die aanbieding/aanbieder duidelik kan sien.√√ - Vermy dit om agter die toerusting weg te kruip.√√ - Moenie aan die begin rammel/mompel nie, om te verhoed dat die gehoor verlore raak/belangstelling verloor.√√ - Vang/Behou luisteraars se aandag/Betrek die gehoor met 'n verskeidenheid van metodes, bv. kort video-grepe/klankeffekte/ humor√√, ens. - Behou oogkontak met die gehoor.√√ - Wees hoorbaar vir alle luisteraars/gehoor.√√ - Pas jou stemtoon/tempo in sekere afdelings aan om eentonigheid te vermy.√√ - Maak die aanbieding interessant met visuele hulpmiddele/aanhalings/voorbeelde/ gebruik visuele hulpmiddele effektief.√√ - Gebruik toepaslike gebare, bv. met hande om sekere punte te beklemtoon.√√ - Praat met energie en entoesiasme.√√ - Behou jou tempo/Moenie te vinnig vorder of te stadig praat nie.√√ - Hou die aanbieding kort en eenvoudig.√√ - Sluit af met 'n sterk/treffende slot wat onthou sal word.√√ - Maak seker dat die gehoor weggaan met spesifieke inligting/voordele.√√ - Sluit af met 'n stelling/aanhaling wat tot 'n professionele/treffende einde sal lei.√√ - Bestuur tyd doeltreffend om tyd vir vrae toe te laat. √√ - Enige ander relevante antwoord wat verband hou met faktore wat die aanbieder tydens 'n aanbieding in gedagte moet hou. LET WEL: Aanvaar slegs faktore wat TYDENS die aanbieding oorweeg word. Maks (8) [60] Kopiereg voorbehou Blaai asb om ### Page 18 Downloaded from hlayiso.com Besigheidstudies 18 SEPT 2019 UITEENSETTING VAN PUNTE VRAAG 3 PUNTE 3.1 2 3.2 8 3.3.1 3 3.3.2 12 3.4.1 3 3.4.2 4 3.4.3 3 3.5.1 4 3.5.2 4 3.6.1 1 3.6.2 8 3.6.3 8 TOTAAL 60 VRAAG 4: BESIGHEIDSROLLE 4.1 Ekonomiese regte van werknemers - Geen gedwonge arbeid √ - Vry om ‘n werk of beroep te kies √ - Billike salarisse en lone √ - Billike werksure √ - Veilige en gesonde werksomstandighede √ - Reg om ‘n vakunie te stig/aan ‘n vakunie te behoort √ - Reg om aan ‘n wettige staking deel te neem √ - Enige ander relevante antwoord wat verband hou met die ekonomiese regte van werknemers. LET WEL: Sien slegs die eerste DRIE (3) na. (3 X 1) (3) 4.2 Etiek ONETIESE TIPE AANBEVELING PRAKTYK 4.2.1 4.2.2 4.2.3 Sy wil ʼn intieme Seksuele - Skep ʼn werksomgewing waarbinne verhouding met Ben teistering√√ almal gerespekteer word. √√ hê in ruil vir - Lei werkers op oor seksuele teistering bevordering. √ kwessies. √√ - Implementeer klagte- en dissiplinêre prosedures.√√ - Formuleer ʼn beleid oor seksuele teistering.√√ - Daar moet interne ondersoeke gedoen word om die erns van die klagte te ondersoek.√√ - Verseker dat daar aan wet / beleide voldoen word. √√ - Ernstige gevalle moet by die - SAPS aangemeld word.√√ - Enige ander relevante strategie om seksuele teistering te hanteer. Kopiereg voorbehou Blaai asb om Text truncated here. Open the document page to read the rest. ## Related documents - [BSTD SEP 2019 TRIAL QP FINAL AFR](https://www.hlayiso.com/library/bstd-sep-2019-trial-qp-final-afr/4deeb02b-5c36-4c6a-8747-0995f2ae3305) — Business Studies · QP · 2019 · Afr - [BUSINESS STUDIES GR12 MEMO SEPT2019 Afrikaans final](https://www.hlayiso.com/library/business-studies-gr12-memo-sept2019-afrikaans-final/4e150678-ce65-4ac4-b3ad-3aa0d78f5810) — Business Studies · Memo · 2019 · Afr - [2019 KZN Prelim Memo](https://www.hlayiso.com/library/2019-kzn-prelim-memo/467925de-2405-49f8-a424-061e039cc756) — Business Studies · Memo · 2019 - [NW Business Studies Memo Eng SEPT 2019](https://www.hlayiso.com/library/nw-business-studies-memo-eng-sept-2019/f760a2e9-e2c3-4d98-85e2-bf0db10e9bd2) — Business Studies · Memo · 2019 · Eng - [NW Business Studies Memo Afr SEPT 2019](https://www.hlayiso.com/library/nw-business-studies-memo-afr-sept-2019/fe6e8209-d696-4f9b-b49d-2886a557338b) — Business Studies · Memo · 2019 · Afr - [Business Studies May June 2019 Memo Eng](https://www.hlayiso.com/library/business-studies-may-june-2019-memo-eng/82855fda-8791-420a-adb7-366bbab89608) — Business Studies · Memo · 2019 · Eng ## More from Grade 12 Business Studies - [BUS STUDIES P1 QP JCT 2025 ENG D watermark](https://www.hlayiso.com/library/bus-studies-p1-qp-jct-2025-eng-d-watermark/bb80e211-d0d0-4667-b7d8-68f2e1736d30) — QP · 2025 · Eng - [Business Studies Grade 12 NSC P1 QP September 2025 Free State](https://www.hlayiso.com/library/business-studies-grade-12-nsc-p1-qp-september-2025-free-state/be417aa7-c023-4ad6-8033-44444fbd8660) — QP · 2025 - [Business Studies P2 (Afrikaans) June 2025 Possible Asnwers](https://www.hlayiso.com/library/business-studies-p2-afrikaans-june-2025-possible-asnwers/4ebc816c-e285-4ea9-908e-0168044732f4) — QP · 2025 · Afr - [Business Studies Grade 12 NSC P2 MEMO September 2025 North West](https://www.hlayiso.com/library/business-studies-grade-12-nsc-p2-memo-september-2025-north-west/b24d854d-efd9-4829-983f-9c7e9835c77c) — Memo · 2025 - [Business Studies P1 May-June 2025 Eng](https://www.hlayiso.com/library/business-studies-p1-may-june-2025-eng/103fd17a-6f6d-48de-ac3d-b580e4233fb9) — QP · 2025 · Eng - [Business Studies P1 Nov 2025 Afr](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-business-studies-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-1/e6a157da-01c9-4da3-bd98-38371acfd429) — QP · 2025 · Afr ## Collection - [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers) --- Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.