# Business Studies Grade 12 NSC June 2019 Memo (Afrikaans) > Grade 12 Business Studies memorandum from the NSC June Exam 2019 (Afrikaans), 50 pages. Read online or download the free PDF. - Page: https://www.hlayiso.com/library/business-studies-may-june-2019-memo-afr/15f84251-68d6-4063-85c6-70416d197d5f - Updated: 2026-09-27 - Subject: Business Studies - Grade: Grade 12 - Document type: Memorandum - Year: 2019 - Exam period: NSC June Exam - Curriculum: CAPS - Pages: 50 Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [Business Studies](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/business-studies) › [Business Studies Grade 12 NSC June 2019 Memo (Afrikaans)](https://www.hlayiso.com/library/business-studies-may-june-2019-memo-afr/15f84251-68d6-4063-85c6-70416d197d5f) ## About this document Business Studies · Grade 12 · NSC June Exam · 2019. Memorandum, 50 pages. Read online or download the PDF. Read it free online on the page above; download the PDF from there. ## Document text Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction. ### Page 1 Downloaded from hlayiso.com SENIORSERTIFIKAAT-EKSAMEN/ NASIONALE SENIORSERTIFIKAAT-EKSAMEN BESIGHEIDSTUDIES 2019 NASIENRIGLYNE PUNTE: 300 Hierdie nasienriglyne bestaan uit 50 bladsye. Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief ### Page 2 Downloaded from hlayiso.com Besigheidstudies 2 DBE/2019 SS/NSS – Nasienriglyne NOTAS AAN NASIENERS INLEIDING Die notas aan nasieners word voorsien vir gehalteversekeringsdoeleindes om die volgende te verseker: (a) Regverdigheid, konsekwentheid en betroubaarheid in die standaard van nasien (b) Fasiliteer die moderering van kandidate se skrifte op verskillende vlakke (c) Vereenvoudig die nasienproses met inagneming van die breë spektrum nasieners oor die hele land (d) Implementeer toepaslike maatreëls in die onderrig, leer en assessering van die vak by skole/onderwysinstellings 1. Vir nasien- en modereringsdoeleindes word die volgende kleure aanbeveel: Nasiener: Rooi Senior Nasiener: Groen Adjunkhoofnasiener: Bruin Hoofnasiener: Pienk Interne moderator: Oranje DBE-moderator: Turkoois 2. Kandidate se antwoorde vir AFDELING B en C moet in volsinne wees. Dit sal egter van die aard van die vraag afhang. 3. Omvattende nasienriglyne word voorsien, maar dit is geensins volledig nie. Behoorlike oorweging moet gegee word aan 'n antwoord wat korrek is, maar: • 'n Ander uitdrukking gebruik as wat in die nasienriglyne gegee word • Uit 'n ander bron kom • Oorspronklik is • 'n Ander benadering gebruik LET WEL: Daar is slegs EEN korrekte antwoord in AFDELING A. 4. Neem kennis van ander verwante antwoorde wat deur kandidate verskaf word en ken punte dienooreenkomstig toe. (In die geval waar die antwoord onduidelik is of 'n mate van begrip aandui, moet deelpunte toegeken word, byvoorbeeld een punt in plaas van die maksimum van twee punte.) 5. Die woord 'Submaks' word gebruik om die toekenning van punte binne 'n vraag of subvraag te vergemaklik. 6. Die doel daarvan om punte aan die regterkant te omkring (gelei deur 'maks' in die uiteensetting van die punte) is om konsekwentheid en akkuraatheid te verseker met die nasien van die skrifte en modereringsproses. 7. Subtotale van vrae moet in die regterkantlyn geskryf word. Omkring die subtotale, soos aangedui by die toekenning van punte. Dit moet deur 'maks' in die nasienriglyne van punte gelei word. Slegs die totaal vir elke antwoord moet in die linkerkantlyn langs die toepaslike vraagnommer verskyn. 8. In 'n indirekte vraag moet die teorie en die antwoorde relevant en met die vraag verband hou. Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief ### Page 3 Downloaded from hlayiso.com Besigheidstudies 3 DBE/2019 SS/NSS – Nasienriglyne 9. Korrekte nommering van antwoorde op vrae word sterk aanbeveel in AFDELING A en B. Indien die nommering verkeerd is, volg die volgorde van die kandidaat se antwoorde. Kandidate sal gepenaliseer word, indien laasgenoemde nie duidelik is nie. 10. Geen addisionele krediet moet vir die herhaling van feite gegee word nie. Dui aan met 'n 'H' of 'R'. 11. Die verskil tussen 'evalueer' en 'kritiese evaluering' kan soos volg verduidelik word: 11.1 Wanneer 'evalueer' gevra word, word daar van kandidate verwag om te antwoord op óf 'n positiewe/negatiewe manier óf om 'n neutrale (positiewe en negatiewe) standpunt in te neem, bv. Positief: 'COIDA verminder tyd en koste wat spandeer word √ op lang siviele hofgedinge.'√ 11.2 Wanneer 'kritiese evaluering' gevra word, word daar van kandidate verwag om te antwoord op óf 'n positiewe/negatiewe manier óf om 'n neutrale (positiewe en negatiewe) standpunt in te neem. In hierdie geval word van kandidate ook verder verwag om hulle antwoorde te ondersteun met dieper insig, bv. 'COIDA verminder tyd en koste wat spandeer word√ op lang siviele hofgedinge√, want die werkgewer sal nie verantwoordelik wees om vergoeding aan die werknemer te betaal as beserings opgedoen is tydens werksure nie, solank as wat die besigheid kan bewys dat hy nie agterlosig was nie.'√ LET WEL: 1. Bogenoemde kan ook van toepassing wees op 'analiseer'. 2. Let op die plasing van die merkie(√) in die toekenning van punte. 12. Die toekenning van punte moet gelei word deur die aard van die vraag, kognitiewe werkwoord wat gebruik is, puntetoekenning in die nasienriglyne en die konteks van elke vraag. Kognitiewe werkwoorde, soos: 12.1 Adviseer, noem, beskryf kortliks, motiveer, aanbeveel, stel voor, (lys nie volledig nie) vereis gewoonlik nie veel diepte in kandidate se antwoorde nie. Die uiteensetting van punte vir elke stelling/antwoord sal dus aan die einde daarvan verskyn. 12.2 Definieer, beskryf, verduidelik, bespreek, brei uit, onderskei/ toon verskille, differensieer, vergelyk, tabuleer, regverdig, analiseer, evalueer, evalueer krities (lys nie volledig nie) vereis meer diepgaande begrip, toepassing en beredenering. Die punte moet dus meer objektief toegeken word om te verseker dat assessering volgens die vasgestelde norme geskied, sodat eenvormigheid, konsekwentheid en regverdigheid behaal kan word. Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief ### Page 4 Downloaded from hlayiso.com Besigheidstudies 4 DBE/2019 SS/NSS – Nasienriglyne 13. Merk slegs die EERSTE antwoord waar kandidate meer as een antwoord in AFDELING B en C gee waar slegs een antwoord gevra word. 14. AFDELING B 14.1 Indien, byvoorbeeld, VYF feite vereis word, sien die kandidaat se EERSTE VYF antwoorde na en ignoreer die res van die antwoorde. Dui dit aan deur 'n lyn deur die nienagesiende gedeelte te trek of gebruik die woord 'Kanselleer'. LET WEL: Dit is slegs van toepassing waar die getal feite gespesifiseer word. 14.2 Indien twee feite in een sin geskryf word, gee VOLLE krediet aan die kandidaat. Punt 14.1 geld steeds. 14.3 Indien daar van kandidate verwag word om hulle eie voorbeelde/menings te gee, beredeneer dit by die nasiensentrum ten einde die alternatiewe antwoorde te finaliseer. 14.4 Gebruik van kognitiewe werkwoorde en toekenning van punte: 14.4.1 Waar die getal feite gespesifiseer word, vrae wat vereis dat kandidate moet 'beskryf/bespreek/verduidelik', kan dit soos volg nagesien word: • Feit 2 punte (of soos aangedui in die nasienriglyne) • Verduideliking 1 punt Die 'feit' en 'verduideliking' word apart in die nasienriglyne gegee om die toekenning van punte te vergemaklik. 14.4.2 Indien die getal feite nie gespesifiseer word nie, moet puntetoekenning gelei word deur die aard van die vraag en die maksimum punte in die nasienriglyne toegeken. 14.5 EEN punt kan toegeken word vir antwoorde wat maklik is om te herroep, wat een woord as antwoord vereis of wat direk aangehaal word uit 'n scenario/gevallestudie. Dit is spesifiek van toepassing op AFDELING B EN C (waar van toepassing). 15. AFDELING C 15.1 Die punte-uiteensetting vir die opsteltipe vrae is soos volg: Inleiding Maksimum: Inhoud 32 Gevolgtrekking Insig 8 TOTAAL 40 Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief ### Page 5 Downloaded from hlayiso.com Besigheidstudies 5 DBE/2019 SS/NSS – Nasienriglyne 15.2 Insig bestaan uit die volgende komponente: Struktuur/Uitleg Is daar 'n inleiding, inhoud en 'n gevolgtrekking? 2 Ontleding en Is die kandidaat in staat om die vraag in opskrifte/sub- 2 vertolking opskrifte te ontleed/korrek te interpreteer sodat begrip van wat gevra word, getoon word? Punte toegeken volgens die gids hieronder: Alle opskrifte aangespreek: 1 (Een 'A') Interpretasie (16 tot 32 punte): 1 (Een 'A') Sintese Is daar relevante besluite/feite/antwoorde gemaak wat op 2 die vrae gebaseer is? Punte toegeken volgens die gids hieronder: Geen relevante feite: 0 (Twee '-S') 'n Paar relevante feite: 1 (Een '-S') Slegs relevante feite: 2 (Geen '-S') Opsie 1: Waar 'n kandidaat 50% of meer van die vraag met slegs relevante feite beantwoord het, verskyn geen '-S' in die linkerkantlyn. Ken die maksimum van TWEE (2) punte vir sintese toe. Opsie 2: Waar 'n kandidaat minder as 50% van die vraag met slegs OF 'n paar relevante feite beantwoord het, verskyn een '-S' in die linkerkantlyn. Ken 'n maksimum van EEN (1) punt vir sintese toe. Opsie 3: Waar 'n kandidaat minder as 50% van die vraag met geen relevante feite beantwoord het, verskyn twee '-S' in die linkerkantlyn. Ken 'n NULPUNT toe vir sintese. Oorspronklikheid Is daar bewyse van voorbeelde, aktuele inligting, huidige 2 neigings en ontwikkelings? TOTAAL VIR INSIG: 8 TOTALE PUNTE VIR FEITE: 32 TOTALE PUNTE VIR OPSTEL (8 + 32): 40 LET 1. Geen punte sal toegeken word vir inhoud wat herhaal word WEL: uit die inleiding en gevolgtrekking nie. 2. Die kandidaat verbeur punte vir uitleg indien die woorde INLEIDING en GEVOLGTREKKING nie voorkom nie. 3. Geen punte sal toegeken word vir uitleg as die opskrifte INLEIDING en GEVOLGTREKKING/SLOT nie deur 'n verduideliking ondersteun word nie. 15.3 Dui insig in die linkerkantse kantlyn aan met 'n simbool, bv. ('S, A, S en/of O'). 15.4 Die komponente van insig word aan die einde van die voorgestelde antwoord/ nasienriglyne vir elke vraag aangedui. Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief ### Page 6 Downloaded from hlayiso.com Besigheidstudies 6 DBE/2019 SS/NSS – Nasienriglyne 15.5 Sien alle relevante feite na totdat die SUBMAKS/MAKS punte vir elke onder- afdeling behaal is. Skryf 'SUBMAKS'/'MAKS' nadat maksimum punte behaal is, maar lees verder vir oorspronlikheid “O”. 15.6 Aan die einde van elke opstel, dui die toekenning van punte vir feite en punte vir insig soos volg aan: S – Struktuur, A – Ontleding, S – Sintese, O – Oorspronklikheid soos in die tabel hieronder aangedui. INHOUD PUNTE Feite 32 (maks.) S 2 A 2 S 2 O 2 TOTAAL 40 15.7 Wanneer punte vir feite toegeken word, neem kennis van die submaksimum wat aangedui word, veral as kandidate nie dieselfde subopskrifte gebruik nie. Onthou opskrifte en subopskrifte word aangemoedig en dra by tot insig (struktuur/logiese vloei/volgorde) en dui duidelikheid van denke aan. (Sien PUNTE-UITEENSETTING aan die einde van elke vraag.) 15.8 Indien die kandidaat die vraag VERKEERD identifiseer/vertolk, kry hy/sy steeds punte vir uitleg/struktuur. 15.9 Indien 'n ander benadering deur kandidate gebruik word, maak seker dat antwoorde geassesseer word in ooreenstemming met die puntetoekenning/ subopskrifte soos aangedui in die nasienriglyne. 15.10 15.10.1 Ken TWEE punte toe vir volledige sinne. Ken EEN punt toe vir frases/sinsdele, onvoltooide sinne en vae antwoorde. 15.10.2 Met ingang November 2015, sal die TWEE punte nie noodwendig aan die einde van elke voltooide sin getoon word nie. Punte (√) sal geskei wees en langs elke feit aangedui word, bv. 'Produkontwikkeling is 'n groeistrategie, waar ondernemings poog om nuwe produkte in bestaande markte bekend te stel.' √ Dit sal deur die aard en konteks van die vraag, sowel as die kognitiewe werkwoord wat gebruik is, gelei word. 15.11 Met ingang November 2017, sal die maksimum van TWEE (2) punte vir feite in die nasienriglyne as opskrifte getoon, nie noodwendig vir elke vraag geld nie. Dit sal deur die aard van die vraag bepaal word. Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief ### Page 7 Downloaded from hlayiso.com Besigheidstudies 7 DBE/2019 SS/NSS – Nasienriglyne AFDELING A VRAAG 1 1.1 1.1.1 B√√ 1.1.2 D√√ 1.1.3 A√√ 1.1.4 C√√ 1.1.5 B√√ 1.1.6 A√√ 1.1.7 D√√ 1.1.8 C√√ 1.1.9 B√√ 1.1.10 C√√ (10 x 2) (20) 1.2 1.2.1 tabelle√√ 1.2.2 verpligte√√ 1.2.3 vaardiheidsontwikkelingsheffing√√ 1.2.4 gehalteprestasie√√ 1.2.5 spesifikasie√√ (5 x 2) (10) 1.3 1.3.1 E√√ 1.3.2 I√√ 1.3.3 H√√ 1.3.4 A√√ 1.3.5 J√√ (5 x 2) (10) TOTAAL AFDELING A: 40 UITEENSETTING VAN PUNTE VRAAG 1 PUNTE 1.1 20 1.2 10 1.3 10 TOTAAL 40 Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief ### Page 8 Downloaded from hlayiso.com Besigheidstudies 8 DBE/2019 SS/NSS – Nasienriglyne AFDELING B Sien SLEGS die EERSTE DRIE antwoorde na. VRAAG 2: BESIGHEIDSOMGEWINGS 2.1 Komponente van die PESTWO analise - Polities√ - Ekonomies√ - Sosiaal√ - Tegnologies√ - Wetlik√ - Omgewing√ LET WEL: Sien slegs die eerste VIER (4) na. (4 x 1) (4) 2.2 Doel van WAV - Voorsien 'n raamwerk/struktuur vir arbeidsverhoudinge tussen werkgewers/werknemers/vakbonde/werkgewerorganisasies.√√ - Bevorder/Fasiliteer kollektiewe bedinging by die werkplek/op sektorale vlak.√√ - Bevorder werkplekforums om werknemers in besluitneming te akkommodeer.√√ - Verskaf die reg op uitsluiting deur die werkgewer as 'n reaksie op lang, uitgerekte stakings.√√ - Bevorder billike arbeidspraktyke tussen werkgewers en werknemers.√√ - Gee duidelikheid aan die oordrag van indiensnemingskontrakte tussen huidige en nuwe werkgewers.√√ - Bevorder eenvoudige prosedures vir die registrasie van vakbonde/ werkgewer- organisasies.√√ - Bevorder ekonomiese ontwikkeling/maatskaplike geregtigheid/ arbeidsvrede om te verseker dat die werkplek die basiese regte van werknemers sal handhaaf.√√ - Voorsien vir die vestiging van die Kommissie vir Versoening, Bemiddeling en Arbitrasie (KVBA) om dispute te besleg/Maak voorsiening vir beslegting van arbeidsgeskille. √√ - Vestig Arbeidshowe en Arbeidsappèlhowe.√√ - Enige ander relevante antwoord wat met die doel van die WAV verband hou. Maks (8) 2.3 Verbruikersregte 2.3.1 Reg om te kies√√ 2.3.2 Reg tot privaatheid/konfidensialitei√√ 2.3.3 Reg tot gelykheid in die verbruikersmark√√ 2.3.4 Reg tot regverdige waarde/goeie kwaliteit en veiliheid√√ (8) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief ### Page 9 Downloaded from hlayiso.com Besigheidstudies 9 DBE/2019 SS/NSS – Nasienriglyne 2.4 Wetgewing 2.4.1 Nasionale Kredietwet/Nasionale Kredietwet, 2005 (Wet 34 van 2005)/NKW√√ (2) Motivering Die bestuur van MFD voer altyd 'n finansiële bekostigbaarheid assessering van elke kliënt uit wat vir 'n lening aansoek doen./ Mohammed Finansiële Dienste het 'n geldmarkafdeling begin wat lenings aan hulle kliënte verskaf.√ (1) LET WEL: Geen punte word vir die motivering toegeken indien die Wet verkeerd geïdentifiseer is. Maks (3) 2.4.2 Ander maniere om aan die NKW voldoen - Besighede behoort by die Nasionale Kredietreguleerder (NKR)√ te registreer.√ - Verkry kredietrekords/gaan kredietagtergrond van klante na√ voordat lenings toegestaan word.√ - Dien jaarlikse voldoeningsverslae√ by die Nasionale Kredietreguleerder in.√ - Doen kredietwaardigheidsassesserings by 'n geregistreerde kredietburo√ en konsulteer met die Nasionale Kredietregister.√ - Besighede behoort prosedures in plek te hê√ om die vereistes van die Wet op Finansiële Intelligensie Sentrum na te kom (FIS/FICA).√ - Verifieer die identiteit van die kliënte, rapporteer verdagte transaksies/lei personeel op oor hulle verpligtinge√ in terme van FIS/FICA.√ - Voorsien pre-ooreenkoms state√ aan applikante.√ - Maak alle koste van 'n lening bekend/Geen versteekte koste√ behoort gehef/ bygetel te word nie.√ - Enige ander relevante antwoord wat verband hou met maniere om aan die NKW te voldoen. LET WEL: 1. Geen punte moet toegeken word vir voer 'n finansiële bekostigbaarheid assessering van kliënte wat vir 'n lening aansoek uit nie. 2. Ken punte toe vir relevante feite indien die NKW foutiewelik in VRAAG 2.4.1 geidentifiseer is. Maks (8) 2.5 Soorte intensiewe strategieë 2.5.1 Markpenetrasie/Markbinnedringing/Markindrining√√ - Besighede fokus op die verkoop van bestaande produkte in bestaande markte om hulle markaandeel te verhoog.√ - Besighede gebruik marknavorsing oor huidige klante, om te besluit hoe om hulle bemarkingsmengsel gaan verbeter.√ - Aggressiewe bemarkingsveldtogte, soos verlaging/vermindering van pryse word gebruik om potensiële klante/bestaande kliente te lok.√ - Gebruik 'n intensiewe bemarkingsveldtog om bewusmaking en klante-lojaliteit te verhoog.√ - Stel meer verkoopspersoneel aan om verkoopsdiens te verbeter.√ - Enige ander relevante antwoord wat verband hou met 'n beskrywing van markpenetrasie/-binnedringing/-indringing as 'n intensiewe strategie. Strategie (2) Beskrywing (1) Submaks (3) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief ### Page 10 Downloaded from hlayiso.com Besigheidstudies 10 DBE/2019 SS/NSS – Nasienriglyne 2.5.2 Markontwikkeling√√ - Dis 'n groeistrategie, waarmee besighede poog om hul bestaande produkte in nuwe markte te verkoop.√ - Besighede teiken verbruikers in 'n potensiële mark wat buite sy gewone teikenmark val.√ - Toename in verkope van bestaande produkte deur die ontwikkeling van nuwe markte.√ - Herstruktureer prysbeleide om voorsiening te maak vir klante in alle inkomste-vlakke.√ - Enige ander relevante antwoord wat verband hou met 'n beskrywing van markontwikkeling as 'n intensiewe strategie. Strategie (2) Beskrywing (1) Submaks (3) 2.5.3 Produkontwikkeling√√ - Dis 'n groeistrategie waar besighede poog om nuwe produkte in bestaande mark bekend te stel.√ - Besighede ontwikkel nuwe idees/nuwe produkte/dienste.√ - Besighede voer toetsbemarking/marknavorsing uit√ om te bepaal of nuwe produkte deur die bestaande kliënte aanvaar sal word.√ - Nuwe produkte kan verskillend/van 'n beter gehalte as dié van mededingers wees. √ - Enige ander relevante antwoord wat verband hou met 'n beskrywing van produkontwikkeling as 'n intensiewe strategie. Strategie (2) Beskrywing (1) Submaks (3) LET WEL: Sien slegs die eerste DRIE (3) strategieë na. Maks (9) 2.6 Uitdagings van besigheidsomgewings en mate van beheer UITDAGINGS BESIGHEIDSOMGEWING MATE VAN BEHEER 2.6.1 2.6.2 2.6.3 (a) Sy werknemers lewer nie Mikro√√r Volle beheer√ goeie kliëntediens nie.√ (b) Hy het die meeste van sy Mark√√ Beperkte beheer/min kliënte aan Florah Bakker invloed√ afgestaan.√ (c) SB moes van sy gesteelde Makro√√ Geen beheer√ toerusting vervang as gevolg van die hoë misdaad in hulle area.√ Maks (3) Maks (6) Maks (3) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief ### Page 11 Downloaded from hlayiso.com Besigheidstudies 11 DBE/2019 SS/NSS – Nasienriglyne LET WEL: 1. Merk slegs die eerste uitdaging vir elke omgewing. 2. Indien die besigheidsomgewing nie met die uitdaging verband hou nie, merk slegs die uitdaging. 3. Ken volledige punte vir die besigheidsomgewing al is die uitdaging nie volledig aangehaal nie. 4. Die mate van beheer moet met die besigheidsomgewing verband hou. 5. Geen punte word toegeken vir die mate van beheer indien die besigheidsomgewing nie genoem is nie. 6. Die volgorde mag verskillend wees. 2.7 Porter se Vyf Kragte model 2.7.1 Bedingingsmag van verskaffers/mag van verskaffers - Verskaffers sluit in fabrieke/verskaffers van goedere/dienste wat ondernermings vanaf sou koop om hul ondermings te bedryf. √√ - Verskaffers wat goeie kwaliteit produkte verskaf kan beheer oor die besigheid hê.√√ - 'n Besigheid moet die mag van hul verskaffers ontleed om pryse te beïnvloed.√√ - Hoe sterker die verskaffers, hoe minder kan die besigheid hulle beheer.√√ - Hoe minder verskaffers daar is hoe meer mag het hulle, omdat die keuse van verskaffers beperk is.√√ - Die besigheid behoort die soort mag wat verskaffer het, te identifiseer in terme van die gehalte van produkte/dienste/ betroubaarheid/vermoë om betyds af te lewer √√, ens. - Enige ander relevante antwoord wat verband hou met die bedingingsmag van verskaffers/mag van verskaffers. Maks (4) 2.7.2 Bedreiging van substitute/Substitute - Substituut produkte of dienste is verskillende produkte/dienste wat ten minste dieselfde behoeftes van verbruikers beveredig en kan gebruik word om mekaar te vervang. √√ - Besighede behoort vas te stel of die verkopers van substituutprodukte dit verbeter het/laer gehalte produkte teen laer pryse verkoop.√√ - Indien die besigheid se produkte maklik vervangbaar is, sal dit die besigheid se posisie in die mark verswak.√√ - Substituutprodukte kan daartoe lei dat die besigheid hul markaandeel verloor.√√ - Indien die besigheid unieke produkte verkoop sal hulle nie bedreig word deur substituutprodukte nie.√√ - Besighede behoort marknavorsing te doen om vas te stel of klante redes het om substituutprodukte/-dienste te gebruik.√√ - Dit is belangrik dat besighede hul produkte verander/verbeter om mededingend te bly.√√ - Enige ander relevante antwoord wat verband hou met die bedreiging van substitusie/substitute. Maks (4) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief ### Page 12 Downloaded from hlayiso.com Besigheidstudies 12 DBE/2019 SS/NSS – Nasienriglyne UITEENSETTING VAN PUNTE VRAAG 2 PUNTE 2.1 4 2.2 8 2.3 8 2.4.1 3 2.4.2 8 2.5 9 2.6.1 3 2.6.2 6 2.6.3 3 2.7.1 4 2.7.2 4 TOTAAL 60 Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief ### Page 13 Downloaded from hlayiso.com Besigheidstudies 13 DBE/2019 SS/NSS – Nasienriglyne VRAAG 3: BESIGHEIDSGELEENTHEDE 3.1 Voorbeelde van nie-versekerbare risiko's - Kernwapens/oorlog√ - Veranderings in modes√ - Verbeterings in tegnologie√ - Oninbare skulde√ - Finansiële verliese as gevolg van swak bestuur√ - Moontlike mislukking van 'n besigheid√ - Diefstal gedurende besigheidsure√ - Verlies aan inkomste as voorraad nie betyds ontvang is nie / Tyd verskil tussen plaas van bestelling en aflewering van goedere√ - Enige ander relevante voorbeeld van nie-versdekrbare risiko's. LET WEL: Sien slegs die eerste VYF (5) na. (5 x1) (5) 3.2 Funksies van die JSE - Gee geleenthede aan finansiële instellings, bv. versekeringsmaatskappye om hul fondse in aandele te belê.√√ - Dien as 'n barometer/aanwyser vir ekonomiese toestande in Suid- Afrika.√√ - Hou beleggers ingelig deur aandeelpryse daagliks te publiseer.√√ - Dien as 'n skakel tussen beleggers en publieke maatskappye.√√ - Aandele word waardeer en geëvalueer deur deskundiges.√√ - Klein beleggers word genooi om deel te neem aan die ekonomie van die land deur die koop/verkoop van aandele.√√ - Risiko-/Waagkapitaalmarkte word beskikbaar/toeganklik gemaak.√√ - Dien as 'n goed georganiseerde mark vir sekuriteite/aandele.√√ - Moedig nuwe beleggings aan in Suid-Afrikaanse maatskappye.√√ - Mobiliseer die fondse van versekeringsmaatskappye en ander instellings.√√ - Verkry primêre kapitaal√√ - Reguleer markte vir verhandeling in aandele.√√ - Beplan/Doen navorsing en gee advies oor beleggingsmoontlikhede.√√ - Verseker dat die mark op 'n deursigtige manier bedryf word.√√ - Voorsien beskerming aan beleggers.√√ - Moedig korttermyn beleggings aan.√√ - Fasiliteer elektroniese verhandeling van aandele/STRATE.√√ - Enige ander relevante antwoord wat verband hou met die funksies van die Johannesburgse Sekuriteitebeurs/JSE. Maks (8) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief ### Page 14 Downloaded from hlayiso.com Besigheidstudies 14 DBE/2019 SS/NSS – Nasienriglyne 3.3 Onderskeid tussen versekering en assuransie VERSEKERING ASSURANSIE - Gebaseer op die beginsel van√ - Gebaseer op die beginsel van√ sekuriteit/ skadeloosstelling.√ sekerheid.√ - Die versekerde dra die koste van - Die versekeraar onderneem om 'n 'n potensiële verlies√ oor na die ooreengekome som geld√ na 'n seker versekeraar teen 'n premie.√ periode verby is/met die dood van die versekerde persoon, wat ook al eerste plaasvind.√ - Dit dek 'n spesifieke gebeurtenis√ - Die spesifieke gebeurtenis is seker√, maar wat kan plaasvind.√ die tyd van die gebeurtenis is onseker.√ - Van toepassing op - Van toepassing op korttermynversekering.√ langtermynversekering.√ - Voorbeeld: - Voorbeeld: Eiendomsversekering/geld in Lewensversekering/uitkeerpolisse/aftree transito/diefstal/inbraak/vuur,√ ens. annuïteite,√ ens. - Enige ander relevante antwoord wat - Enige ander relevante antwoord wat verband hou met versekering. verband hou met assuransie. Submaks (4) Submaks (4) LET WEL: 1. Die antwoord hoef nie in tabelformaat te wees nie maar die verskille moet duidelik wees. 2. Verskille moet duidelik wees maar hoef nie gekoppel te wees nie. Ken 'n maksimum van VIER (4) punte toe indien verskille nie 3. duidelik is nie/Merk slegs versekering of assuransie. Maks (8) 3.4 Sukses en/of mislukking van 'n Privaat maatskappy (Edms) Bpk SUKSES FAKTORE EN/OF MISLUKKINGS FAKTORE 3.4.1 - Aandeelhouers kan stem - Sommige aandeelhouers voer nie Bestuur vir/aanstel√ die mees bekwame hulle stemreg uit nie√ wat daartoe direkteure om hulle kan lei dat die verkeerde persoon maatskappy te bestuur.√ as direkteur aangestel kan word.√ - Bestuur deur ten minste een - Direkteure kan soms in hulle eie bekwame√ hoogs ervare belang optree√, nie in die beste direkteur.√ belang van die maatskappy nie.√ - Die bestuur van die - Groot bestuurstrukture√ kan lei tot maatskappy kan verbeter√ 'n lang besluitnemings tyd.√ aangesien direkteure aanspreeklik is teenoor aandeelhouers.√ - Enige ander relevante - Enige ander relevante antwoord antwoord wat verband hou met wat verband hou met die bydra van die bydra van bestuur tot die bestuur tot die mislukking van 'n sukses van 'n privaat privaat maatskappy. maatskappy. Maks (4) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief ### Page 15 Downloaded from hlayiso.com Besigheidstudies 15 DBE/2019 SS/NSS – Nasienriglyne SUKSESFAKTORE EN/OF MISLUKKINGSFAKTORE 3.4.2 - Groot bedrae kapitaal kan - Dit kan nie in 'n baie groot Kapitaal verkry word√ aangesien daar besigheid groei nie√ aangesien geen beperking op die aantal hulle nie die publiek kan nooi om aandeelhouers is nie.√ aandele te koop nie.√ - Die maatskappy het toegang tot - Beperkings op die langtermynkapitaal√ en het dus oordraagbaarheid van aandele√ goeie langtermyn groei kan moontlik nie sterk finansiële geleenthede.√ beleggers nie lok nie.√ - Alhoewel aandele nie vrylik - Groot bedrae kapitaal kan nie verhandelbaar is nie√, kan verkry word nie√ aangesien groot privaatmaatskappye 'n bydraes tot privaat aandeelhouers aansienlike bedrag insamel. √ beperk is.√ - Enige ander relevante - Enige ander relevante antwoord antwoord wat verband hou met wat verband hou met die bydra van die bydra van kapitaal tot die kapitaal tot die mislukking van 'n sukses van 'n privaat privaat maatskappy. maatskappy. LET WEL: 1. Die antwoord hoef nie in tabelformaat te wees nie. 2. Merk of sukses ENOF mislukking van elke faktor. Maks (4) 3.5 Saamgestelde rente 3.5.1 Definisie - Rente word elke periode bereken√ op die oorspronklike/hoof bedrag plus rente.√ - Rente word by die oorspronklike/hoof bedrag gevoeg√ en rente word op rente verdien vir elke gespesifiseerde periode.√ - Aangesien rente by die belegging gevoeg word√, verhoog die kapitaal.√ - Enige ander relevante antwoord wat verband hou met die definisie van saamgestelde rente. Maks (2) 3.5.2 Berekening van saamgestelde rente Opsie 1 Jaar 1: R500 000 x 12% = R60 000√ Jaar 2: R560 000x 12% = R67 200√ Jaar 3: R627 200 x 12% = R75 264√ Totale rente = R202 464√√ OF Opsie 2 FORMULE: H x (1+r) n√ R500 000 x (1+12/100)3 √ R500 000 x (1.12)3 =R702 464√ Totale rente = R702 464 – R500 000 = R202 464√√ Maks (5) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief ### Page 16 Downloaded from hlayiso.com Besigheidstudies 16 DBE/2019 SS/NSS – Nasienriglyne LET WEL: 1. Ken volpunte toe (5) as die antwoord korrek is en geen bewerkinge word gewys nie. 2. Indien bewerkinge korrek getoon is, maar die finale antwoord is verkeerd, ken 'n maksimum van DRIE punte toe. 3. Indien die antwoord verkeerd is, ken 'n maksimum van EEN punt toe vir die verstaan van konsep en metode. 3.5.3 Enkelvoudige rente√√ (2) 3.6 Leierskapstyle 3.6.1 Leierskapstyle uit die scenario LEIERSKAPSTYL MOTIVERING Cindy Transaksioneel√√ Cindy, die produksiebestuurder, bied belonings aan om werknemers te motiveer om hul gestelde mikpunte te bereik.√ Tom Charismaties√√ Tom, die bemarkingsbestuurder, gebruik sy sjarme om sy span te beïnvloed om hard te werk.√ Submaks (4) Submaks (2) LET WEL: 1. Geen punte word vir die motivering toegeken nie indien die leierskapstyl verkeerd geïdentifiseer is. 2. Ken punte toe vir leierskapstyle selfs indien die aanhaling onvolledig is. Maks (6) 3.6.2 Impak van die charismatiese leierskapstyl op besighede Positiewe/Voordele - 'n Spesialis om die visie van die besigheid te verkoop√ en bereik uitstekende resultate.√ - Werknemers is gemotiveerd√ aangesien hulle leier energiek/ inspirerend is.√ - Inspireer lojaliteit/harde werk√ onder die werknemers.√ - Enige ander relevante antwoord wat verband hou met die positiewe impak/voordele van die charismatiese leierskapstyl. EN/OF Negatiewe/Nadele - Leier glo meer in homself/haarself√ as in die span.√ - Projekte kan ineenstort√ indien die leier hulle verlaat.√ - Leiers is onverdraagsaam met uitdagings/veranderings√ en beskou hulleself as onvervangbaar.√ - Leiers se emosies kan soms meer belangrik√ as die doel van die span wees.√ - Enige ander relevante antwoord wat verband hou met die negatiewe impak/nadele van die charismatiese leierskapstyl. LET WEL: Aanvaar feite indien die charismtatiese leierskapstyl foutiewelik in antwoord VRAAG 3.6.1 geïdentifiseer is. Maks (8) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief ### Page 17 Downloaded from hlayiso.com Besigheidstudies 17 DBE/2019 SS/NSS – Nasienriglyne 3.7 Effektiwiteit van interaktiewe/slimborde as 'n visuele hulpmiddel Positiewe/Voordele - Beelde kan direk van die rekenaar geprojekteer word√, so geen eksterne projektors/toestel is nodig nie.√ - Spesiale penne laat die aanbieder toe om op die bord te skryf√ terwyl voorbereide beelde gewys word. √ - Addisionele notas wat gedurende die aanbieding bygevoeg is√ kan na die aanbieding op die rekenaar gestoor word.√ - Kan met die raak van 'n vinger beheer word√, so die aanbieder kan gedurende die aanbieding van die rekenaar af wegbeweeg.√ - Maklike kombinering√ van klank/ander visuele hulpmiddels.√ - Nuttig om terugvoer te stoor√ en nuwe idees. √ - Enige ander relevante antwoord wat verband hou met die positiewe impak/voordele van interaktiewe/slimborde as 'n visuele hulpmiddel. EN/OF Negatiewe/Nadele - Kan slegs deur 'n aanbieder gebruik word wat weet√ van die unieke kenmerke van die interaktiewe/slimborde en dit tot hulle volle potensiaal gebruik.√ - Kan nie aan enige rekenaar gekoppel word nie√ aangesien 'n spesiale sagteware- lisensie nodig is om dit te gebruik.√ - Tegniese uitdagings kan dit oneffektief maak√, bv. verloor die sein terwyl dit gebruik word.√ - Enige ander relevante antwoord wat verband hou met die negatiewe impak/nadele van interaktiewe/slimborde as 'n visuele hulpmiddel Maks (8) [60] UITEENSETTING VAN PUNTE VRAAG 3 PUNTE 3.1 5 3.2 8 3.3 8 3.4.1 4 3.4.2 4 3.5.1 2 3.5.2 5 3.5.3 2 3.6.1 6 3.6.2 8 3.7 8 TOTAAL 60 Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief ### Page 18 Downloaded from hlayiso.com Besigheidstudies 18 DBE/2019 SS/NSS – Nasienriglyne VRAAG 4: BESIGHEIDSROLLE 4.1 Menseregte in die werksplek - Privaatheid√ - Respek/waardigheid√ - Gelykheid√ - Vryheid van spraak en uitdrukking√ - Inligting√ - Vryheid van assosiasie√ - Vryheid in handel/beroep/professie√ - Arbeidsregte/Reg tot byeenkomste/Reg om te protesteer√ - Vryheid van oortuiging en godsdiens√ - Gesondheidsorg/kos/water en maatskaplike bystand√ - Billike arbeidspraktyke√ - Toegang tot Arbeidshof/Intsellings√ - Onderwys en opleiding/universele reg tot basiese onderwys√ - Veiligheid/sekuriteit en beskerming/Lewe√ - Vryheid van slawerny, knegskap of gedwonge arbeid√ - Stemreg√ - Vryheid van beweging√ - Kinderregte√ - Vryheid om jou eie taal te kies/deel te neem aan eie kultuurlewe√ - Enige ander relevante antwoord wat verband hou met menseregte in die werksplek. LET WEL: Sien slegs die eerste VYF (5) na. (5 x1) (5) 4.2 Oorsake van konflik 4.2.1 Interspan-kompetisie/Mededinging√√ 4.2.2 Gebrek aan behoorlike/swak kommunikasie/Gebrek aan bestuur/Swak leierskap√√ 4.2.3 Beperkte/Gebrek aan hulpbronne/Swak organisering√√ 4.2.4 Werklas/Sperdatums/Werkdruk√√ Maks (8) 4.3 Probleemoplossingstegniek 4.3.1 Delphi-tegniek√√ (2) Motivering Bestuur het kundiges versoek om maniere voor te stel om hulle besigheidsprobleme op te los.√ (1) LET WEL: Geen punte word vir die motivering toegeken indien die probleemoplossingstegniek verkeerd geïdentifiseer is. Maks (3) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief ### Page 19 Downloaded from hlayiso.com Besigheidstudies 19 DBE/2019 SS/NSS – Nasienriglyne 4.3.2 Voordele van die Delphi tegniek - Spaar koste√ aangesien kenners nie bymekaar gebring word nie.√ - Kundiges sal duidelike idees/oplossings bied√ om lae produktiwiteit/winsgewendheid op te los/te hanteer.√ - Paneellede/Kundiges gee nuwe inligting√ oor probleme.√ - Inligting wat van kundiges ontvang word√, kan vertroulik gehou word.√ - Dit verminder geraasvlakke in 'n kantooromgewing√, want daar is geen groeps-bespreking nie.√ - Paneellede/Kundiges moet konsensus bereik√, sodat die beste oplossing gevind kan word.√ - Alle kundiges word ewe veel geleentheid gebied om hul opinies te gee√, so niemand kan die proses domineer nie.√ - Enige ander relevante antwoord wat verband hou met voordele van die Delphi-tegniek om besigheidsprobleme op te los. - LET WEL: Aanvaar feite indien die probleemoplossings- tegniek foutiewelik in antwoord VRAAG 4.3.2 geïdentifiseer is. Maks (8) 4.3.3 Maniere om 'n omgewing in die werksplek te skep wat kreatiewe denke stimuleer - NA moet die belangrikheid van kreatiewe denke beklemtoon deur te verseker dat alle personeellede weet dat hulle idees gehoor sal word.√√ - Moedig personeel aan om nuwe idees/opinies/oplossings voor te stel.√√ - Plaas voorstelhouers op verskeie plekke in die werksplek en hou kommunikasie-kanale oop vir nuwe idees.√√ - NA moet personeel oplei om innoverende tegnieke/kreatiewe probleemoplossings-vaardighede/geheuekaarte/laterale denke te gebruik.√√ - Moedig posuitruilings binne die organisasie aan/bestudeer hoe ander besighede dinge doen.√√ - Moedig alternatiewe maniere van werk/dinge doen aan.√√ - Reageer entoesiasties op alle idees en laat niemand minderwaardig voel nie.√√ - Beloon kreatiwiteit deur beloningskemas vir spanne/individue wat kreatiewe idees voorstel.√√ - Skep 'n werksomgewing wat kreatiwiteit bevorder met min afleidingsmiddels.√√ - Enige ander relevante antwoord wat verband hou met maniere hoe NA 'n omgewing kan skep wat kreatiewe denke in die werksplek stimuleer. LET WEL: 1. Die klem is op maniere hoe NS 'n omgewing kan skep wat kreatiewe denke in die werksplek stimuleer' nie voordele nie. 2. Moenie “vir maak tyd vir dinkskrumsessies om nuwe idees te genereer” aanvaar nie Maks (6) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief ### Page 20 Downloaded from hlayiso.com Besigheidstudies 20 DBE/2019 SS/NSS – Nasienriglyne 4.4 Onderskeid tussen besluitneming en probleemoplossing BESLUITNEMING PROBLEEMOPLOSSING - Dit word gewoonlik gedoen deur een - Probleme kan opgelos word deur 'n persoon of 'n senior bestuurslid√ wat groep/span√ of 'n individuele span- dit outoritêr maak.√ lid.√ - Verskeie alternatiewe word oorweeg√ - Alternatiewe oplossings word voordat daar op die beste een besluit ontwikkel/geïdentifiseer√ en krities word.√ geëvalueer.√ - Vorm deel van die probleemoplos- - Proses van ontleding van 'n situasie√ singsiklus√, omdat besluite in elke om strategieë te identifiseer om stap geneem moet word.√ verandering voort te bring.√ - Enige ander relevante antwoord wat - Enige ander relevante antwoord wat verband hou met besluitneming. verband hou met probleemoplossing. Submaks (2) Submaks (2) LET WEL: 1. Die antwoord hoef nie in tabelformaat te wees nie, maar die onderskeid moet duidelik wees. 2. Verskille moet duidelik wees maar hoef nie gekoppel te wees nie. 3. Ken 'n maksimum van TWEE (2) punte toe indien die onderskeid nie duidelik is nie/Merk of besluitneming of probleemoplossing. Maks (4) 4.5 Hantering van diversiteitskwessies in die werksplek 4.5.1 Kultuur - Besighede moet sensitief wees vir die spesiale behoeftes van verskillende kultuurgroepe√, bv. laat afdag(e) toe vir kulturele vakansiedae/feestye.√ - Maak voorsiening vir spesiale kos/voorbereidingsmetodes√ in die werkers se kafeteria.√ - Besighede behoort erkenning en respek te toon√ vir kulturele verskille van sy werkers.√ - Die besigheid mag nie teen werkers diskrimineer√ op grond van kulturele agtergrond nie.√ - Enige ander relevante antwoord wat verband hou met hoe besighede kultuur as 'n diversiteitskwessie in die werkplek kan hanteer. Maks (4) 4.5.2 Ouderdom - Bevorderings behoort nie aan ouderdom gekoppel word nie√, maar liewer aan spesifieke vaardighede.√ - 'n Besigheid mag nie kinders 15 jaar of jonger√ in diens neem nie.√ - Die ouderdomme van permanente werknemers behoort te varieer√ van 18 tot 65 om alle ouderdomsgroepe in te sluit.√ - 'n Besigheid mag 'n persoon wat ouer as die aftreeouderdom is in diens neem√, indien die persoon die geskikste kandidaat is.√ - Besighede moet die ouer werknemers aanmoedig√ om die jonger werknemers te help om tot hulle volle potensiaal te ontwikkel.√ - Jong mense moet geadviseer word om die ouer werknemers te respekteer√ en van hulle te leer.√ Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief Text truncated here. Open the document page to read the rest. ## Related documents - [Business Studies May June 2019 Memo Eng](https://www.hlayiso.com/library/business-studies-may-june-2019-memo-eng/82855fda-8791-420a-adb7-366bbab89608) — Business Studies · Memo · 2019 · Eng - [BUSINESS STUDIES GR12 MEMO SEPT2019 Afrikaans final](https://www.hlayiso.com/library/business-studies-gr12-memo-sept2019-afrikaans-final/4e150678-ce65-4ac4-b3ad-3aa0d78f5810) — Business Studies · Memo · 2019 · Afr - [2019 KZN Prelim Memo](https://www.hlayiso.com/library/2019-kzn-prelim-memo/467925de-2405-49f8-a424-061e039cc756) — Business Studies · Memo · 2019 - [NW Business Studies Memo Eng SEPT 2019](https://www.hlayiso.com/library/nw-business-studies-memo-eng-sept-2019/f760a2e9-e2c3-4d98-85e2-bf0db10e9bd2) — Business Studies · Memo · 2019 · Eng - [NW Business Studies Memo Afr SEPT 2019](https://www.hlayiso.com/library/nw-business-studies-memo-afr-sept-2019/fe6e8209-d696-4f9b-b49d-2886a557338b) — Business Studies · Memo · 2019 · Afr - [Business Studies Nov 2019 Memo Afr](https://www.hlayiso.com/library/business-studies-nov-2019-memo-afr/5b627e53-e8ab-4f0d-833d-b73f8dafc9e6) — Business Studies · Memo · 2019 · Afr ## More from Grade 12 Business Studies - [BUS STUDIES P1 QP JCT 2025 ENG D watermark](https://www.hlayiso.com/library/bus-studies-p1-qp-jct-2025-eng-d-watermark/bb80e211-d0d0-4667-b7d8-68f2e1736d30) — QP · 2025 · Eng - [Business Studies Grade 12 NSC P1 QP September 2025 Free State](https://www.hlayiso.com/library/business-studies-grade-12-nsc-p1-qp-september-2025-free-state/be417aa7-c023-4ad6-8033-44444fbd8660) — QP · 2025 - [Business Studies P2 (Afrikaans) June 2025 Possible Asnwers](https://www.hlayiso.com/library/business-studies-p2-afrikaans-june-2025-possible-asnwers/4ebc816c-e285-4ea9-908e-0168044732f4) — QP · 2025 · Afr - [Business Studies Grade 12 NSC P2 MEMO September 2025 North West](https://www.hlayiso.com/library/business-studies-grade-12-nsc-p2-memo-september-2025-north-west/b24d854d-efd9-4829-983f-9c7e9835c77c) — Memo · 2025 - [Business Studies P1 May-June 2025 Eng](https://www.hlayiso.com/library/business-studies-p1-may-june-2025-eng/103fd17a-6f6d-48de-ac3d-b580e4233fb9) — QP · 2025 · Eng - [Business Studies P1 Nov 2025 Afr](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-business-studies-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-1/e6a157da-01c9-4da3-bd98-38371acfd429) — QP · 2025 · Afr ## Collection - [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers) --- Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.