# Business Studies Grade 12 NSC November 2013 Memo (Afrikaans)

> Grade 12 Business Studies memorandum from the NSC November Exam 2013 (Afrikaans), 35 pages. Read online or download the free PDF.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/business-studies-nov-2013-memo-afr/b5167935-d5ad-400d-adac-9b4b4e1e9cff
- Updated: 2026-09-27
- Subject: Business Studies
- Grade: Grade 12
- Document type: Memorandum
- Year: 2013
- Exam period: NSC November Exam
- Curriculum: CAPS
- Pages: 35

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [Business Studies](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/business-studies) › [Business Studies Grade 12 NSC November 2013 Memo (Afrikaans)](https://www.hlayiso.com/library/business-studies-nov-2013-memo-afr/b5167935-d5ad-400d-adac-9b4b4e1e9cff)

## About this document

Business Studies · Grade 12 · NSC November Exam · 2013. Memorandum, 35 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                                  NASIONALE
                              SENIOR SERTIFIKAAT

                                    GRAAD 12

                                BESIGHEIDSTUDIES

                                  NOVEMBER 2013

                                  MEMORANDUM

PUNTE: 300

                      Hierdie memorandum bestaan uit 35 bladsye.

Kopiereg voorbehou                                                 Blaai om asseblief

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
Besigheidstudies                              2                           DBE/November 2013
                                      NSS – Memorandum

NOTAS AAN NASIENERS

1.        Vir nasien- en modereringsdoeleindes word die volgende kleure aanbeveel:

          Nasiener                          Rooi
          Senior Nasiener                   Groen
          Adjunkhoof en Hoofnasiener        Swart/Bruin/Pienk
          Interne Moderator                 Oranje

2.        Die nommering van assesseringstandaarde is in ooreenstemming met die
          beginsel van progressie vanaf Graad 10 tot 12, bv. Die eerste
          assesseringstandaard is 12.1.2.

3.        Kandidate se antwoorde moet in volsinne wees vir AFDELING B en C.
          Dit sal van die aard van die vraag afhang.

4.        'n Omvattende memorandum word voorsien, maar dit is geensins volledig nie.
          Behoorlike oorweging moet gegee word aan 'n antwoord wat korrek is, maar:

          •   'n ander uitdrukking gebruik as wat in die memorandum gegee word.
          •   uit 'n ander bron kom.
          •   korrek en oorspronklik is.
          •   verwant is aan 'n ander toepaslike LU of AS.

          LET WEL: Daar is geen alternatiewe antwoorde in AFDELING A nie.

5.        Neem asseblief kennis van ander verwante antwoorde wat deur kandidate
          voorsien word en ken punte dienooreenkomstig toe. (In die geval waar die
          antwoord onduidelik is of 'n mate van begrip aandui, moet deelpunte toegeken
          word, byvoorbeeld een punt in plaas van die maksimum van twee punte.)

6.        Die woord 'subtotaal' word gebruik om die toekenning van punte binne 'n vraag of
          subvraag te vergemaklik.

7.        Die doel daarvan om punte (gelei deur 'maks' in die uiteensetting van die punte)
          aan die regterkant te omkring is om konsekwentheid en akkuraatheid te verseker
          met die nasien van die skrifte asook met berekeninge.

8.        In 'n indirekte vraag moet die teorie sowel as die antwoord tersaaklik wees en
          verband hou met die vraag.

9.        AFDELING B

9.1       Indien, byvoorbeeld, VYF feite vereis word, sien die kandidate se EERSTE VYF
          antwoorde na en ignoreer die res van die antwoorde. Dui dit aan deur 'n lyn deur
          die ongemerkte gedeelte te trek en gebruik die woord 'gekanselleer'.
          LET WEL: Dit is slegs van toepassing waar die getal feite gespesifiseer word.

9.2       Indien twee feite in een sin geskryf word, gee VOLLE krediet aan die kandidaat.
          Punt 9.1 geld steeds.

Kopiereg voorbehou                                                           Blaai om asseblief

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
Besigheidstudies                               3                          DBE/November 2013
                                       NSS – Memorandum

9.3       Indien daar van kandidate vereis word om hulle eie voorbeelde/mening te gee,
          beredeneer dit in die nasiensentrum ten einde die alternatiewe antwoorde te
          finaliseer.
9.4       GEBRUIK VAN DIE KOGNITIEWE WERKWOORD EN TOEKENNING VAN
          PUNTE
9.4.1     Alle vrae wat vereis dat kandidate 'n spesifieke getal feite moet 'verduidelik en
          bespreek', salsoos volg nagesien word:
          • Opskrif                      2 punte
          • Verduideliking               1 punt of soos aangedui in die memorandum
          Die 'opskrif' en 'verduideliking' word apart gegee om die toekenning van punte te
          vergemaklik.

9.4.2     Indien die getal feite nie gespesifiseer word nie, moet die kandidaat gelei word
          deur die aard van die vraag en die maksimum punte wat toegeken is.

9.5       Met ingang van Oktober/November 2014 sal EEN punt toegeken word vir
          antwoorde wat maklik is om weer te gee, wat een woord as antwoord verlang of
          wat direk aangehaal word uit 'n scenario/gevallestudie. Dit is spesifiek van
          toepassing op AFDELING B en C.
10.       AFDELING C
10.1      Die punte-uiteensetting vir die opstelvrae is soos volg:

        Inleiding
        Inhoud                         Maksimum: 32
        Gevolgtrekking
        Insig                                 8
        TOTAAL                               40

10.2      Insig bestaan uit die volgende komponente:

          Uitleg/Struktuur:(Is daar 'n inleiding, inhoud, behoorlike paragrawe en 'n
          gevolgtrekking?)                                                                        2
          Analise en interpretasie: (Leerder se vermoë om die vraag te ontleed sodat
          begrip van wat gevra word, getoon word.)                                                2
          Sintese: (Watter dele van die vraag sou jy in die antwoord ingesluit het? Is daar
          besluite gemaak uit ŉ kombinasie van relevante punte?)                                  2
          Oorspronklikheid: (Voorbeelde, aktuele inligting, huidige neigings en
          ontwikkelinge)                                                                           2
                                                                         TOTAAL VIR INSIG:         8
                                                                 TOTALE PUNTE VIR FEITE:          32
                                                       TOTALE PUNTE VIR OPSTEL (8 + 32)           40

          LET WEL:       1. Geen punte sal toegeken word vir inhoud wat herhaal
                            word uit die inleiding en gevolgtrekking nie.
                         2. Die kandidaat verbeur punte vir uitleg indien die woorde
                            INLEIDING en GEVOLGTREKKING nie voorkom nie.
                         3. Sintese: 0 = baie irrelevante feite (nie van toepassing
                                          op die onderwerp nie)
                                      1 = sommige irrelevante feite
                                      2 = geen irrelevante feite

Kopiereg voorbehou                                                           Blaai om asseblief

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
Besigheidstudies                               4                              DBE/November 2013
                                       NSS – Memorandum

10.3      Dui insig in die linkerkantse kantlyn aan met 'n simbool, bv. ('U, A, S en/of O').

10.4      Die komponente van insig word aangedui aan die einde van die voorgestelde
          antwoord van elke vraag.

10.5      Sien alle relevante feite na totdat die MAKSIMUM punte vir elke onderafdeling
          behaal is. Skryf MAKS. nadat maksimum punte behaal is.

10.6      Aan die einde van elke opstel, dui die toekenning van punte vir feite en punte vir
          insig soos volg aan: (U–Uitleg, A – Analise, S – Sintese, O – Oorspronklikheid)
          soos in die tabel hieronder aangedui.
                         INHOUD                     PUNTE
                           Feite                   32 (Maks.)
                            U                           2
                            A                           2
                            S                           2
                            O                           2
                         TOTAAL                        40

          LET WEL: Die puntetoekenning vir insig mag vir elke opstel verskil.

10.7      Wanneer punte toegeken word vir feite, neem kennis van die submaksimum wat
          aangedui word, veral as kandidate nie van dieselfde subopskrifte gebruik maak
          nie. Onthou, opskrifte en subopskrifte word aangemoedig en dra by tot insig
          (struktuur/logiese vloei/volgorde) en dui duidelikheid van denke aan.
          (Sien PUNTE-UITEENSETTING aan die einde van elke vraag.)

10.8      Indien die kandidaat die vraag VERKEERD identifiseer/interpreteer, kry hy/sy
          steeds punte vir uitleg.

10.9      Indien 'n ander benadering deur kandidate gebruik word, maak seker dat
          antwoorde geassesseer word in ooreenstemming met die puntetoekenning/
          subopskrifte soos aangedui in die memorandum.

11.       Neem veral kennis van die herhaling van feite. Dui aan met 'n H of ('R').

12.       Subtotale van vrae moet in die regterkantlyn geskryf word. Omkring die
          subtotale, soos aangedui by die toekenning van punte wat aan die einde van elke
          vraag verskyn. Moet deur die 'maks' in die memo gelei word. Slegs die totaal vir
          elke vraag moet in die linkerkantlyn langs die toepaslike vraagnommer verskyn.

13.       Ken TWEE punte toe vir volledige sinne. Ken EEN punt toe vir sinsdele,
          onvoltooide sinne en vae antwoorde.

14.       Neem asseblief kennis met ingang van 2012 (Finale Eksaminering) dat geen
          punte toegeken sal word vir die aanduiding Ja (√√)/Nee(√√) in die evalueringstipe
          vrae wat motivering vereis nie. (Van toepassing op AFDELING B en C.

15.       Met ingang van November 2013 sal geen punte toegeken word vir 'Uitleg' wat
          deel is van 'Insig' as die opskrifte 'Inleiding, Samevatting/Slot', ens. nie 'n
          verduideliking insluit nie.

Kopiereg voorbehou                                                               Blaai om asseblief

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
Besigheidstudies                             5                          DBE/November 2013
                                     NSS – Memorandum

AFDELING A

VRAAG 1

1.1       1.1.1 A√√
          1.1.2 D√√
          1.1.3 B √√
          1.1.4 C √√
          1.1.5 D √√
          1.1.6 A √√
          1.1.7 C √√
          1.1.8 D √√
          1.1.9 B √√
          1.1.10 D √√                                                     (10 x 2)             (20)

1.2       1.2.1    Assuransie √√
          1.2.2    Opvolgingsbeplanning √√
          1.2.3    Makro √√
          1.2.4    Professionele gedragskode √√
          1.2.5    Kollektiewe bedinging √√             (5 x 2)                                (10)

1.3       1.3.1    F √√
          1.3.2    C √√
          1.3.3    B √√
          1.3.4    G √√
          1.3.5    E √√                                                          (5 x 2)       (10)

                                                                  TOTAAL AFDELING A:           40

                                                           UITEENSETTING VAN PUNTE
                                                              VRAAG 1      PUNTE
                                                                1.1          20
                                                                1.2          10
                                                                1.3          10
                                                              TOTAAL         40

Kopiereg voorbehou                                                        Blaai om asseblief

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
Besigheidstudies                           6                            DBE/November 2013
                                   NSS – Memorandum

AFDELING B

VRAAG 2

2.1    LU1 AS5     Porter se Vyf Kragte/Magte
       - Die bedingingskrag/-mag van verskaffers. √√
       - Die bedingingskrag/-mag van kopers. √√
       - Die bedreiging van substituut goedere. √√
       - Die toename van kompetisie tussen die mededingers. √√
       - Bedreiging deur nuwe toetreders/hindernisse tot toetrede. √√
         NOTA: Merk slegs die eerste VIER (4).
                                                                             (4 x 2) (8)
2.2    LU1 AS3       KMI/KSI
       - Behuising. √√
       - Skepping van werk/werkloosheid. √√
       - Armoede. √√
       - Sportontwikkeling. √√
       - Omgewingsbewustheid. √√
       - MIV/Vigs. √√
       - Onderwys en opleiding. √√
       - Landelike/plattelandse ontwikkeling. √√
       - Misdaadvoorkoming. √√
       - Enige ander relevante antwoord wat betrekking het op die fokusareas vir KMI.
         NOTA: Merk slegs die eerste VIER (4).
                                                                       (Enige4 x 2) (8)
2.3    LU3 AS10 Metodes om stresvlakke te verminder
       - Afrigting. √√
       - Mentorskap. √√
       - Betrokke raak in welstandprogramme. √√
       - Gee aansporing en beloning/erkenning. √√
       - Bied markverwante salarispakkette aan. √√
       - Verskaf berading aan werknemers. √√
       - Verbeter/herontwerp/vereenvoudig take. √√
       - Motiveer werknemers. √√
       - Neem deel aan besluitneming. √√
       - Goeie kommunikasie. √√
       - Spanbou-oefeninge. √√
       - Personeelontwikkelingsprogramme. √√
       - Verbeterde werksomgewing. √√
       - Gelyke behandeling van werknemers. √√
       - Enige ander relevante antwoord wat betrekking het op die metodes om
         werknemers se stresvlakke te verminder.
         NOTA: Merk slegs die eerste TWEE (2).                   (Enige 2 x 2) (4)

Kopiereg voorbehou                                                        Blaai om asseblief

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
Besigheidstudies                            7                           DBE/November 2013
                                    NSS – Memorandum

2.4    LU1 AS2     Spesifieke Besigheidstrategieë
       2.4.1 Konglomeraat Diversifikasie/Konglomeraat √√ (Diversifikasie √).
       2.4.2 Mark ontwikkeling √√ (Intensiewe √).
       2.4.3 Terugwaartse vertikale integrasie/Terugwaartse integrasie√√
             (Aanvaar Vertikale Integrasie √√/Vertikale √/Integrasie √)
       2.4.4 Likwidasie √√ (Defensiewe √)
       2.4.5 Horisontale integrasie √√ (Aanvaar horisontale √/integrasie √)
                                                                               (5 x 2) (10)

2.5    LU1 AS2        SSGB (SWOT)
       2.5.1
                     STERKPUNTE                               SWAKPUNTE
        -   Bekostigbare pakke vir mans en       -   Toename in vervoerkoste. √√
            dames. √√                            -   Afname in wins. √√
        -   Ingevoerde skoene en ontwerpers-     -   Nuwe kassier met geen
            jasse/Unieke produkte. √√                ondervinding. √√
        -   Thandi het 'n graad in besigheids-   -   Swak kliëntediens/Onprofessionele
            bestuur. √√                              behandeling van klante. √√
        -   Verkoopsbestuurder het 'n diploma    -   Verkorte besigheidsure. √√
            in bemarking. √√
        -   Nuwe takke in Kaapstad en
            Johannesburg. √√
                                   Sub maks(4)                            Sub maks(4)
                    GELEENTHEDE                             BEDREIGINGS
        -   Verhoging in vraag na die produk.    - Munisipale regulasies √√
            √√                                   - Verhoogde munisipale
        -   Uitbreiding van die mark na ander      tariewe/Verhoogde heffings op
            stede. √√                              tariewe. √√
        -   BS Boetiek het gesluit/Minder        - Toename in brandstofprys. √√
            kompetisie. √√
                                   Sub maks(4)                             Sub maks(4)

                                                               Sub maks vir Sterkpunte (4)
                                                               Sub maks vir Swakpunte (4)
                                                             Sub maks vir Geleenthede (4)
                                                              Sub maks vir Bedreigings (4)
                                                                              (Maks) (16)

       2.5.2 LU1 AS2       Vaardigheidsontwikkeling
             - Daar is baie papierwerk/administratiewe werk. √√ Thandi moet die
                aansoekvorm/registrasievorm voltooi. √
             - Thandi sal minder geld hê, √√ want sy moet die vaardigheidsheffing/
                instrukteurs (opleiers) betaal. √
             - Burokrasie/Rompslomp √√ wanneer aansoek gedoen word vir
                leerderskapprogramme. √
             - Minder tyd word aan werksverrigting bestee. √√ Thandi moet vir Sam
                oplei/afrig/mentor. √
             - Korttermynverlies op winsgewendheid, √√ want Sam moet tyd afvat om
                vir opleiding te gaan. √
             - Sam benodig gereelde opleiding √√ om tred te hou met die eise van 'n
                dinamiese werksomgewing/om kliëntediens te verbeter. √

Kopiereg voorbehou                                                        Blaai om asseblief

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
Besigheidstudies                              8                         DBE/November 2013
                                      NSS – Memorandum

               -     Moeilik om die dienste van SETAs se diensverskaffers √√ te
                     beoordeel √.
               -     Sodra Sam se vaardighede verbeter √√, kan hy/sy meer bemarkbaar
                     word en die onderneming verlaat. √
               -     Sodra Sam se vaardighede verbeter √√, kan hy/sy aandring op ‘n hoër
                     salaris. √
               -     Enige ander relevante antwoord wat betrekking het op die
                     uitdagings/impak van die Wet van Vaardigheidsontwikkeling op Thandi
                     se Boetiek.
                                                                                (Maks) (6)

2.6    LU3 AS7      Loopbane
       - Geloof √, watter invloed dit op die loopbaan kan hê. √
       - Risiko √, soos werksekuriteit/vaardighede benodig in die toekoms. √
       - Familiebande √, die effek wat die loopbaan op familietyd sal hê. √
       - Moreel/Waardes √, soos die invloede en versoekings op geloof en beginsels. √
       - Etiek √, soos die kwesbaarheid vir omkopery en korrupsie. √
       - Hervestiging/Verhuising √, soos die hervestiging-/verhuisingskoste na 'n ander
         stad/die beskikbaarheid van werksgeleenthede vir gades. √
       - Finansiële implikasies, √ soos om 'n hoër salaris/byvoordele te verdien. √
       - Kultuur √, soos kulturele waardes en gelowe/opvattings. √
       - Geskiktheid/Aanleg, √ soos die moontlikheid om beroeps-/vaktoetse af te lê. √
       - Belangstelling, √ soos om die geskikte persoonlike eienskappe te hê. √
       - Vaardighede/kwalifikasies/vermoëns √ wat benodig word vir die loopbaan. √
       - Werksgeleenthede √√ beskikbaar vir ‘n spesifieke loopbaan. √
       - Verskillende loopbaanrigtings √ kan lei tot verskeie geleenthede. √
       - Spesifieke vaardighede √ waarin daar ‘n tekort is. √
       - Werksomgewing √ met gepaardgaande risiko’s √.
       - Enige ander relevante antwoord wat betrekking het op die faktore wat in ag
         geneem moet word met die keuse van 'n loopbaan.
         NOTA: Merk slegs die eerste VIER (4).
                                                                         (Enige 4 x 2) (8)

                                                          UITEENSETTING VAN PUNTE
                                                              VRAAG 2      PUNTE
                                                                 2.1         8
                                                                 2.2         8
                                                                 2.3         4
                                                                 2.4         10
                                                                2.5.1        16
                                                                2.5.2        6
                                                                 2.6         8
                                                              TOTAAL         60

Kopiereg voorbehou                                                        Blaai om asseblief

### Page 9

Downloaded from hlayiso.com
Besigheidstudies                             9                          DBE/November 2013
                                     NSS – Memorandum

VRAAG 3

3.1      3.1.1 LU2 AS4    Entrepreneurseienskappe
               - Visie/Wat hulle ver voor hul mededingers geplaas het. √√
               - Passie. √√
               - Vasberadenheid/Vestiging van ‘n suksesvolle besigheid toe die
                  ekonomie nie gunstig was nie. √√
                                                                              (3 x 2) (6)

         3.1.2 LU2 AS7     JSB/JEB
               -    Aandele word aan die publiek verkoop/Verhandeling van aandele
                    word nie beperk nie. √√
               -    Die besigheid is gelys op die Johannesburgse Sekuriteitebeurs
                    (JSB/JEB)/JSB/JEB Bpk./Johannesburgse Effektebeurs (JEB)/JEB
                    Bpk. √√
               -    Enige ander relevante antwoord wat betrekking het op die
                    verduideliking van die frase 'is genoteer op die JSB/JEB'.
                                                                          (Enige 1 x 2) (2)

      3.1.3    LU2 AS7       Funksies van die JSB/JEB
               - Gee geleenthede aan finansiële instansies soos versekerings-
                  maatskappye √ om hulle fondse in aandele te belê. √
               - Dien as 'n barometer/aanwyser √ van ekonomiese toestande in Suid-
                  Afrika. √
               - Hou beleggers ingelig oor die aandele se pryse √ deur die pryse van
                  aandele daagliks te publiseer. √
               - Dien as 'n skakel √ tussen die beleggers en publieke maatskappye. √
               - Aandele word waardeer √ en geëvalueer deur deskundiges. √
               - Klein beleggers √ word genooi om deel te wees van die ekonomie van
                  die land deur aandele te koop. √
               - 'n Kapitaalmark vir spekulasie √ word moontlik gemaak. √
               - Geordende mark vir sekuriteite √ dien as 'n gedissiplineerde mark vir
                  sekuriteite. √
               - Moedig √ nuwe beleggings aan. √
               - Mobiliseer die fondse √ van versekeringsmaatskappye en ander
                  instansies. √
               - Verhoog √ primêre kapitaal. √
               - Reguleer die mark √ om in aandele handel te dryf. √
               - Beplan, ondersoek en adviseer √ moontlike beleggingsmoontlikhede. √
               - Verseker dat die mark √ op 'n deursigtige manier bestuur/bedryf word. √
               - Verskaf beskerming √ vir beleggers. √
               - Moedig korttermyn √ beleggings aan. √
               - Fasiliteer elektroniese verhandeling √ van aandele/STRATE √
               - Enige ander relevante antwoord wat betrekking het op die funksies van
                  die Johannesburgse Sekuriteitebeurs (JSB/JEB.)
               NOTA: Merk slegs die eerste VIER (4).
                                                                          (Enige4 x 2) (8)

Kopiereg voorbehou                                                         Blaai om asseblief

### Page 10

Downloaded from hlayiso.com
Besigheidstudies                            10                        DBE/November 2013
                                    NSS – Memorandum

3.2    LU2 AS5     Menseregte
       - Privaatheid √√
         • Besighede mag nie die regte van werknemers en kliënte skend nie. √
         • Inligting van werknemers wat hulle MIV/Vigs-status bekend gemaak het of
            enige ander chroniese siekte, moet streng vertroulik hanteer word. √
         • Die werknemers se persoonlike inligting moet vertroulik hanteer word. √
         • Enige ander relevante antwoord wat betrekking het op privaatheid.
                                                                          Sub maks (3)
       -   Respek/Waardigheid √√
           • Besighede moet alle werknemers met respek/waardigheid behandel,
             ongeag hulle sosio-ekonomiese status. √
           • Enige ander relevante antwoord wat betrekking het op respek/waardigheid.
                                                                         Sub maks (3)
       -   Gelykheid/Billikheid √√
           • Besighede moet gelyke geleenthede gee/nie diskrimineer teen hulle
              werknemers op grond van ras/geslag/geloof/seksuele oriëntasie, ens. nie. √
           • Gelyke betaling vir werk van gelyke waarde. √
           • Enige ander relevante antwoord wat betrekking het op gelykheid/billikheid.
                                                                          Sub maks (3)
       -   Vryheid van spraak √√
           • Besighede behoort oop kommunikasiekanale tussen bestuur en
              werknemers toe te laat. √
           • Besighede moet werknemers 'n platform gee om hulle griewe sonder enige
              viktimisasie of intimidasie te lug. √
           • Enige ander relevante antwoord wat betrekking het op vryheid van spraak.
                                                                          Sub maks (3)
       -   Inligting √√
           • Besighede behoort alle inligting aan werknemers beskikbaar te stel, soos
               bv. beleide/werkskedules/indiensnemingskontrakte/arbeidswetgewing soos
               die Wet op Basiese Diensvoorwaardes, Wet op Diensbillikheid, ens. √
           • Werknemers behoort in kennis gestel te word soos nuwe inligting
               verkrygbaar raak. √
           • Enige ander relevante antwoord wat betrekking het op inligting.
                                                                            Sub maks (3)
       -   Vryheid van assosiasie √√
           • Besighede behoort werknemers toe te laat om by die vakbonde van hulle
              keuse aan te sluit. √
           • Enige ander relevante antwoord wat betrekking het op vryheid van
              assosiasie.                                                 Sub maks (3)
       -   Vryheid om eie godsdiens te beoefen √√
           • Werknemers behoort toegelaat te word om hulle godsdiens sonder enige
              vrees te beoefen. √
           • Werknemers behoort toegelaat te word om hulle godsdiens se vakansiedae
              te vier/afgegee te word. √
           • Enige ander relevante antwoord wat betrekking het op die vryheid om eie
              godsdiens te beoefen.                                       Sub maks (3)

Kopiereg voorbehou                                                      Blaai om asseblief

### Page 11

Downloaded from hlayiso.com
Besigheidstudies                               11                         DBE/November 2013
                                       NSS – Memorandum

       -     Reg op gesondheidsorg √√
             • Besighede moet basiese menseregte bevorder bv. ondersteun werkers
               met MIV/Vigs en die wat deur beroepsverwante siektes geaffekteer word. √
             • Enige ander relevante antwoord wat betrekking het op die reg op gesond-
                heidsorg.                                                   Sub maks (3)
       -     Billike/Regverdige arbeidspraktyke √√
             • Besighede behoort billike/regverdige salarisse en lone te betaal. √
             • Besighede moet die terme en voorwaardes van die Wet op Basiese
                 Diensvoorwaardes nakom. √
             • Enige ander relevante antwoord wat betrekking het op billike/regverdige
                 arbeidspraktyke.                                             Sub maks (3)
       -     Onderwys en opleiding √√
             • Werknemers behoort vir vaardigheidsontwikkeling-opleidingsprogramme
               gestuur te word. √
             • Afrigting en mentorskap om werknemers vir bestuursposisies voor te
               berei. √
             • Enige ander relevante antwoord wat betrekking het op onderwys en
               opleiding.                                                  Sub maks (3)
       -     Veiligheid en beskerming √√
             • Werknemers moet in 'n veilige omgewing werk. √
             • Besighede behoort werkers van beskermde drag te voorsien bv.
                handskoene en skoene. √
             • Enige ander relevante antwoord wat betrekking het op veiligheid en
                beskerming.                                                 Sub maks (3)
             NOTA:1. Merk EERSTE VIER menseregtekwessies.
                     2. Indien die opskrif deel van 'n frase of sin is, ken VOLPUNTE
                         toe.
                                                                                  Opskrif:(2)
                                                                           Verduideliking:(1)
                                                                                 (Maks)(12)
3.3        3.3.1 LU2 AS7      Beleggings
                 R5 000+R500 (R5 000x10%) = R5 500√√
                 R5 500+R550 (R5 500x10%) = R6 050√√
                 R6 050+R605 (R6 050x10%) = R6 655√√
                                              OF
                P(1+i)ᶰ √√
                5 000(1+0,1)³ OF 5 000(1,1)³ √√ OF 5 000(1,331)
                = R6 655√√
           NOTA: 1. Ken volpunte (6) toe as die antwoord korrek is en geen be-
                    werkinge word gewys nie.
                 2. Indien bewerkings korrek getoon is, maar die finale antwoord is
                    verkeerd, ken ‘n maksimum van VIER punte toe.
                 3. Indien die antwoord verkeerd is, ken 'n maksimum van TWEE
                    punte toe vir die verstaan van die konsep en die metode.
                 4. Indien daar geen bewerkinge gewys word nie en die
                    antwoord is verkeerd, word NUL punte toegeken.
                                                                                            (6)

Kopiereg voorbehou                                                           Blaai om asseblief

### Page 12

Downloaded from hlayiso.com
Besigheidstudies                            12                         DBE/November 2013
                                    NSS – Memorandum

       3.3.2 LU2 AS7
             R6655 (antwoord van 3.3.1) – R5 000√√
             = R1 655√√
       NOTA: 1. Ken volpunte (4) toe as die antwoord korrek is.
              2. Indien die antwoord verkeerd is, ken 'n maksimum van TWEE (2)
                 punt toe vir die verstaan van die konsep, metode en akkuraatheid.
              3. Indien daar geen bewerkinge gewys word nie en die
                 antwoord is verkeerd, word NUL punte toegeken.                (4)

       3.3.3 LU2 AS7     Tipes beleggings
             - Effektetrust. √√
             - Buitelandse belegging. √√
             - Aandele. √√
             - Kennisdeposito. √√
             - Belegging in kuns. √√
             - Stokvel. √√
             - Kleinhandeleffekte/obligasies. √√
             - Belegging in 'n besigheid. √√
             - Skuldbriewe. √√
             - Spaarrekening/Geldmark. √√
             - Enige ander relevante antwoord wat betrekking het op ander tipes
                beleggings.
             NOTA: MOET GEEN PUNTE TOEKEN vir vaste deposito, uitkeerpolis,
                    aftree-annuïteit of lewensversekering nie.
                                                                      (Enige2 x 2) (4)

3.4    LU3 AS3      Professionele, verantwoordelike, etiese en effektiewe
                    besigheidspraktyke
       -   Gereelde betaling van belasting √√
           • Besighede word deur wetgewing verplig om belasting te betaal om 'n
             inkomste vir die regering te genereer. √
           • Besighede behoort nie belasting te ontwyk/ontduik nie en behoort alle
             inkomste wat verdien is, te verklaar. √
           • Besighede moet belasting betaal om boetes van die regering te vermy. √
           • Enige ander relevante antwoord wat betrekking het op gereelde betaling van
             belasting.                                                  Sub Maks (3)

       -   Gelyke behandeling van alle werknemers √√
           • Dit is eties om alle werknemers gelyk te behandel en dit sal ook konflik in
              die besigheid voorkom. √
           • Indien 'n bestuurder 'n werknemer onbillik behandel, oortree die bestuurder
              daardie werknemer se menseregte. √
           • Enige ander relevante antwoord wat betrekking het op die gelyke
              behandeling van alle werknemers.                             Sub Maks (3)

       -   Betaling van billike/regverdige lone/salarisse √√
           • Werknemers lewer 'n bydrae tot die sukses en winsgewendheid van die
              besigheid en moet daarom 'n regverdige/billike vergoeding ontvang. √
           • Vergoeding vir oortyd en gedurende publieke vakansiedae. √
           • Enige ander relevante antwoord wat betrekking het op die betaling van
              billike/regverdige lone/salarisse.                          Sub Maks(3)

Kopiereg voorbehou                                                       Blaai om asseblief

### Page 13

Downloaded from hlayiso.com
Besigheidstudies                             13                         DBE/November 2013
                                     NSS – Memorandum

       -   Bewaring van die omgewing √√
           • Moet nie die omgewing besoedel nie bv. weggooi/storting van
             giftige/toksiese afval. √
           • Moet die natuurlike hulpbronne handhaaf/bewaar. √
           • Behoort met omgewingbewustheidsprogramme betrokke te raak. √
           • Enige ander relevante antwoord wat betrekking het op die bewaring van die
             omgewing.                                                  Sub Maks (3)

       -   Regverdige prysbepaling √√
           • Behoort regverdige pryse vir hulle goedere en dienste te vra. √
           • Behoort nie onbillike/onredelike wins te maak ten koste van die
             klante/kliënte nie. √
           • Enige ander relevante antwoord wat betrekking het op regverdige
             prysbepaling.                                                 Sub Maks (3)

       -   Regverdige/billike en etiese advertensies/reklame √√
           • Behoort nie misleidende advertensies/reklame te gebruik nie. √
           • Behoort nie 'n ander prys te vra vir dieselfde produk/diens as waarvoor dit
             adverteer is nie. √
           • Adverteer slegs goedere en dienste wat beskikbaar is. √
           • Enige ander relevante antwoord wat betrekking het op regverdige/billike en
             etiese advertensies/reklame.                                  Sub Maks(3)

       -   Om nie 'n besigheid ten koste van iemand anders te begin nie √√
           • Besighede behoort nie 'n besigheid te begin met die idees van ander
             besighede nie. √
           • Die gemeenskap/omgewing/werknemers mag nie deur die besigheid
             benadeel word nie. √
           • Enige ander relevante antwoord wat betrekking het op die stigting van 'n
             besigheid ten koste van iemand anders.
                                                                          Sub Maks (3)

       -   Deursigtigheid √√
           • Besluite en optredes moet deursigtig wees vir alle belanghebbendes. √
           • Enige ander relevante antwoord wat betrekking het op deursigtigheid.
                                                                          Sub Maks (3)

       -   Verantwoordbaarheid √√
           • Die besigheid moet behoort verantwoordbaar/verantwoordelik te wees vir
             besluite en aksies. √
           • Enige ander relevante antwoord wat betrekking het op
             verantwoordbaarheid.
                                                                         Sub Maks (3)

               NOTA: 1. Indien die opskrif deel van 'n frase of sin is, ken VOLPUNTE
                         toe.
                     2. Merk slegs die eerste VIER (4).
                                                                               Opskrif(2)
                                                                         Verduideliking(1)
                                                                             (Maks) (12)

Kopiereg voorbehou                                                        Blaai om asseblief

### Page 14

Downloaded from hlayiso.com
Besigheidstudies                            14                         DBE/November 2013
                                    NSS – Memorandum

3.5    LU3 AS5      Belangrikheid van persoonlike ingesteldheid/houding in
       leierskap
       Positief:
       - Ingesteldheid/houding bring leierskappotensiaal uit. √√
       - 'n Leier se goeie/slegte ingesteldheid/houding kan 'n invloed op die besigheid
           se sukses of mislukking hê. √√
       - Leiers moet hulle sterk- en swakpunte ken. √√
       - Goeie leiers verstaan dat die regte ingesteldheid/houding die regte atmosfeer
           skep. √√
       - Leiers se gesindheid/houding kan werknemers/spanne se denke/menings en
           gedrag beïnvloed. √√
       - Leiers behoort die gedrag te demonstreer wat hulle in hulle spanlede wil
           sien. √√
       - Leiers moet hulle span ken en verstaan. √√

       Negatief:
       - Mag publisiteit/beeld van die besigheid affekteer. √√
       - Werkers se moraal mag negatief geraak word. √√
       - Mag in konflik met die doelwitte van die besigheid wees. √√
       - Die leierskapstyl mag tot konflik binne bestuur en werknemers lei. √√
       - Enige ander relevante antwoord wat betrekking het op die belangrikheid van
         persoonlike ingesteldheid/houding van 'n leier in die sukses/mislukking van 'n
         besigheid.
         NOTA: Geen sub maks.
                                                                               (Maks) (6)

                                                         UITEENSETTING VAN PUNTE
                                                             VRAAG 3      PUNTE
                                                               3.1.1         6
                                                               3.1.2         2
                                                               3.1.3         8
                                                                3.2         12
                                                               3.3.1         6
                                                               3.3.2         4
                                                               3.3.3         4
                                                                3.4         12
                                                                3.5          6
                                                             TOTAAL         60

Kopiereg voorbehou                                                       Blaai om asseblief

### Page 15

Downloaded from hlayiso.com
Besigheidstudies                              15                           DBE/November 2013
                                      NSS – Memorandum

VRAAG 4
4.1    4.1.1 LU4 AS5         Tipes stakings
                  Beskermde Staking                         Onbeskermde Staking
        -   Goedgekeurde/Wettige staking. √√         - Nie-goedgekeurde/Onwettige/
                                                       ”Wildcat') staking √√

        -   Prosedures wat volgens die Wet op        - Staking waar werknemers nie die
            Arbeidsverhoudinge vereis word, is         prosedure wat vereis word volgens
            gevolg. √√                                 die Wet op Arbeids-verhoudinge
                                                       gevolg het nie. √√

        -   Werknemers kan nie ontslaan/afge-        - Werknemers kan ontslaan/ afge-
            dank word vir deelname aan 'n              dank word vir deelname aan 'n
            staking/industriële aksie nie. √√          staking/industriële aksie. √√

        -   Wanneer 'n dooie punt in 'n              - Geen poging om dispuut deur
            Bedingingsraad/Kollektiewe                 versoening op te los nie. √√
            Bedingskamer bereik is. √√
                                       Sub maks(2)                            Sub maks(2)

       Enige ander relevante onderskeid tussen beskermde en onbeskermde staking.

       NOTA: Die onderskeid moet duidelik wees.
                                                    Sub maks vir beskermde stakings (2)
                                                  Sub maks vir onbeskermde stakings (2)
                                                                               (Maks)(4)
       4.1.2 LU4 AS5        Grieweprosedure
             - 'n Werknemer met griewe moet dit eers onder die toesighouer se
                aandag bring, wat moet probeer om die kwessie binne een werksdag,
                vandat die kwessie geopper is, op te los. √√
             - Indien die werknemer nie tevrede is met die opsigter se besluit nie, het
                die werknemer die reg om 'n formele klag in te dien. √√
             - Dit word gedoen deur 'n Formele Griewevorm te voltooi en by die
                relevante vlak van bestuur in te dien. √√
             - Toepaslike bestuur sal 'n vergadering binne een werksdag reël. Die
                tydperk mag met toestemming van beide partye verleng word. √√
             - Hierdie vergadering sal deur die werknemer, 'n verteenwoordiger, die
                toesighouer of bestuurder bygewoon word. √√
             - Die bestuurder moet seker maak dat die notule gehou en dat die
                besluite op die Formele Griewevorm opgeteken word. √√
             - Indien die werknemer nie tevrede is nie, sal hy/sy aangeraai word om dit
                na die hoogste vlak van bestuur te neem. √√
             - Die bestuurder sal topbestuur adviseer, wat die vergadering vir die
                betrokke partye soos genoem, sal reël. Notules sal op skrif of op
                bandopnames gehou word. √√
             - Die besluit sal op die Formele Griewevorm opgeteken word. √√
             - Sou die werknemer nog steeds oor die uitslag ontevrede wees, mag
                hy/sy wetlike dispuut oplossing prosedures volg, wat die Bedingingsraad
                en die Kommissie vir Versoening, Bemiddeling en Arbitrasie (KVBA)
                insluit. √√

Kopiereg voorbehou                                                           Blaai om asseblief

### Page 16

Downloaded from hlayiso.com
Besigheidstudies                             16                          DBE/November 2013
                                     NSS – Memorandum

               - Indien die werknemers nog steeds nie tevrede is nie, kan hulle dit
                 verwys na die Arbeidshof. √√
               - Enige ander relevante antwoord wat betrekking het op die stappe in die
                 grieweprosedure.
               NOTA: 1. Aanvaar stappe in enige volgorde.
                     2. Ken 'n maksimum van TWEE (2) punte toe vir Formele
                        Griewevorm.                                         (Maks) (10)

4.2    4.2.1 LU4 AS3       Voorbeelde van vrywillige aftrekkings
             - Verband terugbetalings. √√
             - Versekeringspremie. √√
             - Betaling van selfoonkontrakte. √√
             - Motorpaaiemente. √√
             - Lidmaatskapfooie vir 'n personeelorganisasie/vakbond. √√
             - Mediesefonds. √√
             - Begrafnisskema. √√
             - Ekstra bydrae tot 'n pensioenfonds. √√
             - Enige ander relevante antwoord wat betrekking het op vrywillige
                aftrekkings.
             NOTAS: Merk slegs eerste TWEE (2).
                                                                         (Enige2 x 2) (4)
       4.2.2 LU4 AS3       Verpligte aftrekkings
             - Aftrekkings word deur wetgewing voorgeskryf om van die werknemers
                se salarisse afgetrek te word. √√
             - Voorbeelde: WVF/persoonlike
                inkomstebelasting/(SIBW/LBS)/Pensioen- fonds/Lidmaatskap tot
                professionele liggame/Beslagleggingsbevel/Hofbevel √√
                                                                           Verduideliking(2)
                                                                               Voorbeeld(2)
                                                                                  (Maks)(4)
       4.2.3 LU4 AS3       Byvoordele
             Positief:
             - Aanloklike byvoordeelpakkette mag tot 'n hoër werknemerbehoud
                aanleiding gee/verminder arbeidsomset √√, bv. motor-/selfoontoelae/
                begrafnisvoordele. √√
             - Dit verhoog werknemertevredenheid/lojaliteit √√, bv. welstand
                programme/aansporings gebaseer op werkprestasie. √√
             - Lei tot hoër produktiwiteit, √√ bv. uitgee van aandele aan werk-
                nemers. √√
             - Enige ander relevante antwoord wat betrekking het op byvoordele.
                                                                                 (Maks) (8)
             Negatief:
             - Byvoordele is addisionele koste vir besighede √√, bv. reistoelae. √√
             - Verminder die besigheid se wins √√, bv. hoë koste van
                aansporings/pakkette. √√
             - Dit kan lei tot konflik/korrupsie indien onbillik/onregverdig toegewys
                word √√, bv. voortrekkery/nepotisme. √√
             - Enige ander relevante antwoord wat betrekking het op byvoordele.
             NOTA: 1. Voorbeelde kan deel wees van die motivering.
                       2. Geen sub maks.

                                                                              (Maks) (8)
Kopiereg voorbehou                                                         Blaai om asseblief

### Page 17

Downloaded from hlayiso.com
Besigheidstudies                             17                          DBE/November 2013
                                     NSS – Memorandum

4.3    4.3.1 LU4 AS3       Indiensnemingskontrak
             - Sleutelprestasie-areas/Pligte en verantwoordelikhede. √√
             - Gedragskode. √√
             - Pos-/Taakbeskrywing. √√
             - Naam en adres van die besigheid/werkgewer. √√
             - Naam en adres en ander persoonlike inligting van die werknemer. √√
             - Postitel/Posbenaming. √√
             - Proeftydperk. √√
             - Bonus en salaris/werknemer se loon/salaris en metode van
                loon/salarisbewerkinge. √√
             - Vergoedingspakket/ander betalings waarop die werknemer geregtig
                is. √√
             - Die datum van indienstreding. √√
             - Besonderhede van kontrakbeëindiging/periode vir kennisgewing. √√
             - Koers vir oortydbetaling. √√
             - Alle aftrekkings wat van die werknemer se salaris gemaak sal word/loon
                moet duidelik aangedui word. √√
             - Verlof. √√
             - Werksure. √√
             - Enige ander relevante antwoord wat betrekking het op die aspekte wat
                in 'n indiensnemingskontrak ingesluit is.
             NOTA: Merk slegs eerste VYF(5).
                                                                      (Enige5 x 2) (10)
       4.3.2 LU4 AS3        Indiensnemingskontrak
               Evaluasie
               - Die bepalings en voorwaardes van indiensneming is nie in
                  ooreenstemming met arbeidswetgewing nie/Wet op Basiese
                  Diensvoorwaardes. √√
               - Werknemers is geregtig op verlof ongeag werksprestasie. √√
               - Werksure wat nie gespesifiseer is nie, kan tot uitbuiting lei. √√
               - Enige ander relevante antwoord wat betrekking het op die evaluasie van
                  verlof en werksure.
                                                                                Sub maks (6)
               Aanbevelings
               - Werknemers is geregtig op jaarlikse verlof van 21 dae of 1 dag na elke
                  17 dae gewerk. √√
               - Werksure is beperk tot 8 of 9 ure per dag in ‘n 45 uur werksweek
                  afhangende van die indiensnemingskontrak. √√
               - ‘n Etebreuk van 60 minute behoort toegestaan te word na elke 5 ure
                  gewerk. √√
               - Die indiensnemingskontrak is onvolledig, bv. 'n maksimum van 10 ure
                  oortyd per week. Dit moet gespesifiseer wees in die kontrak. √√
               - Die besigheid sal baie dispute ondervind omdat die kontrak nie duidelik/
                  spesifiek genoeg is nie. √√
               - Enige ander relevante antwoord wat betrekking het op aanbevelings ten
                  opsigte van verlof en werksure.
                                                                             Sub maks (6)
                                                                             Evaluasie (6)
                                                                         Aanbevelings (6)
                                                                              (Maks) (10)

Kopiereg voorbehou                                                          Blaai om asseblief

### Page 18

Downloaded from hlayiso.com
Besigheidstudies                            18                          DBE/November 2013
                                    NSS – Memorandum

4.4    LU3 AS4      Seksuele teistering
       - Skending van basiese menseregte wat gewoonlik gebeur as iemand met mag
         sy/haar posisie misbruik. √√, bv. 'n gebaar/aanmerking/optrede/suggestiewe
         gedrag wat die werker viktimiseer. √
       - Seksuele teistering word deur wetgewing verbied √√, bv. enige toenadering,
         gebaar of aanmerking van seksuele aard wat die individu kan viktimiseer/'n
         persoon aanraak op 'n seksuele manier. √
       - Die persoon wat aangetas is, is gewoonlik te bang om die insident aan te meld
         √√, as gevolg van vrees vir viktimisasie. √
       - Bestuurder belowe 'n verhoging in salaris of 'n bevordering/Quid pro quo
         teistering √√ in ruil vir seksuele gunste. √
       - Enige ander relevante antwoord wat betrekking het op die beskrywing,
         voorbeeld in bespreking van seksuele teistering.
                                                                           Sub maks (6)

       Voorstel vir verbetering
       - Besighede moet hulle werknemers in die opsig ontwikkel/opvoed. √√
       - Tree teen die skuldige party op deur die polisie in kennis te stel. √√
       - Moedig die slagoffer aan om die saak aan te meld. √√
       - Formuleer 'n duidelike beleid ten opsigte van seksuele teistering. √√
       - Verseker dat dit met wetgewing ooreenstem. √√
       - Maak ander bewus van die probleem, van hulle eie regte en die regte van
         ander. √√
       - Skep goeie werksomstandighede waar die werknemers se regte en
         waardigheid gerespekteer word. √√
       - Implementeer dissiplinêre prosedures. √√
       - Implementeer duidelike klagteprosedures. √√
       - Enige ander relevante antwoord wat betrekking het op maniere wat 'n besigheid
         seksuele teistering moet aanspreek.
                                                                               Sub maks (6)

                                                                            Bespreking (6)
                                                                              Voorstel (6)
                                                                              (Maks) (10)

                                                         UITEENSETTING VAN PUNTE
                                                             VRAAG 4      PUNTE
                                                               4.1.1        4
                                                               4.1.2        10
                                                               4.2.1        4
                                                               4.2.2        4
                                                               4.2.3        8
                                                               4.3.1        10
                                                               4.3.2        10
                                                                4.4         10
                                                             TOTAAL         60

                                                               TOTAAL AFDELING B:               180

Kopiereg voorbehou                                                         Blaai om asseblief

### Page 19

Downloaded from hlayiso.com
Besigheidstudies                           19                         DBE/November 2013
                                   NSS – Memorandum

AFDELING C

VRAAG 5LU1 AS3                BBSEB-pilare

5.1    Inleiding
       - Breëbasis- Swart Ekonomiese Bemagtiging (BBSEB) skep geleenthede vir
           mense wat voorheen uitgesluit was om aan Suid-Afrika se ekonomie deel te
           neem. √
       - BBSEB bemagtig swart mense ingesluit vroue, jeug, gestremde mense en ook
           mense wat in die platteland/landelike gebiede woon. √
       - BBSEB is 'n meganisme om alle besighede in Suid-Afrika te transformeer/ te
           omskep. √
       - Die doel van BBSEB is om die tekortkominge van die Wet op Gelyke
           Indiensneming, SEB en regstellende aksie in geheel aan te spreek. √
       - Die BBSEB doen sake met kodes van goeie praktyk en industrie kaarte. √
       - Enige relevante inleiding wat betrekking het op BBSEB.
           NOTA: 'Swart' in hierdie vraag verwys na Afrikane, Kleurlinge en Indiërs.
                                                                          Enige (3x1)(3)
5.2    Verduideliking (OPSIE 1)
       5.2.1 Impak van BBSEB pilare op besigheid

       5.2.1.1 Eienaarskap. √√
              - Besighede moet swart mense by aandeelhouding
                 insluit/vennootskappe/konsessies ('franchises').√√
              - Vrygestelde Mikro-ondernemings (VMO's) met 'n eienaarskap van 50%
                 of meer van swartmense in bestuur is gepromoveer na 'n vlak 3 van die
                 BBSEB-telkaart. √√
              - Meer geleenthede is geskep vir swartmense om eienaars/entrepreneurs
                 te word. √√
              - Besighede vind dit soms moeilik om geskikte swart besigheidsvennote te
                 kry/aandeelhouers. √√
              - Baie swartmense kan nie aandele bekostig nie/bydrae tot
                 vennootskappe. √√
              - Enige ander relevante antwoord wat betrekking het op die impak van
                 eienaarskap/direkte bemagtiging in ooreenstemmingmet BBSEB.
                                                                          Sub maks(6)
       5.2.1.2 Bestuur. √√
              - Aanstel van swartmense in senior uitvoerende poste/bestuur. √√
              - Besighede moet seker maak dat daar swart, vroulike verteenwoordiging
                in bestuur is. √√
              - Wanneer maatskappye 25,1% van hulle maatskappye se aandele aan
                swart beleggers verkoop om direkteure te word bv. sal die besigheid
                punte verdien op beide bestuur en eienaarskap. √√
              - As gevolg van 'n tekort aan vaardige swart bestuurders/direkteure, is dit
                soms moeilik vir besighede om aanstellings te maak. √√
              - Enige ander relevante antwoord wat betrekking het op die impak van
                bestuur/menslikehulpbron ontwikkeling in ooreenstemmingmet BBSEB.
                                                                           Sub maks(6)

Kopiereg voorbehou                                                       Blaai om asseblief

### Page 20

Downloaded from hlayiso.com
Besigheidstudies                            20                          DBE/November 2013
                                    NSS – Memorandum

       5.2.1.3 Gelyke Indiensneming/Billike Indiensneming. √√
              - Besighede behoort geskikte en gekwalifiseerde werknemers aan te stel
                ongeag hulle geslag/ras/kultuur/ens. √√
              - Werkplek behoort die demografie van die land te verteenwoordig. √√
              - Vrywillige gelyke/billike aanstellings doelwitte word gestel en dan deur
                die regering gemonitor. √√
              - Skep 'n brein-erosie/talentverlies ('brain drain') bv. gekwalifiseerde
                deskundiges emigreer na ander lande waar daar geen diskriminasie is
                nie. √√
              - Besighede moet 'n Diensbillikheidsplan in plek hê – dit is duur en dit
                neem tyd om dit op te stel en op datum te hou. √√
              - Mag tot konflik tussen bestuur en werknemers/kollegas aanleiding
                gee. √√
              - Enige ander relevante antwoord wat betrekking het op die impak van
                Gelyke/Diensbillike Indiensneming in ooreenstemming met BBSEB.
                                                                                Sub maks(6)
       5.2.1.4 Vaardigheidsontwikkeling. √√
              - Besighede moet swart werknemers by vaardigheidsontwikkeling
                 inisiatiewe laat inskakel. √√
              - Verskaf leerderskappe en leerprogramme aan swart werknemers. √√
              - Besighede moet 'n 1% van hulle betaalstaat bydra om die
                 vaardigheidsontwikkelingsprogramme te befonds. √√
              - Besighede kry voordeel uit die verhoogde vaardige/opgeleide poel van
                 werkers. √√
              - Besighede moet die ekstra myl stap om personeel op te lei waar
                 leerderskappe nie aangebied word nie. √√
              - Produktiwiteit word bygelê as mentors/afrigters die tyd moet vind om aan
                 leerderskappe/opleiding deel te neem. √√
              - Enige ander relevante antwoord wat betrekking het op die impak van
                 vaardigheidsontwikkeling in ooreenstemming met BBSEB.
                                                                           Sub maks (6)
       5.2.1.5 Voorkeurverkryging/Verskaffers. √√
              - Uitkontraktering van dienste aan verskaffers wat voldoen aan BBSEB.√√
              - Besighede behoort verskaffers te ondersteun wat diverse eienaars het.
                 √√
              - Besighede behoort verskaffers te gebruik wat 'n hoë BBSEB-beoordeling
                 het. √√
              - Verskaffers wat by besighede koop wat voldoen aan die vereistes van
                 BBSEB, kry by regering tenders voorkeur. √√
              - Besighede word gemeet aan die eienaarskapstatus van hulle verskaffers
                 en sal punte verdien as hulle van voorheen benadeelde groepe kom. √√
              - Besighede kan dalk nie 'n keuse hê as om die voorkeurverskaffers te
                 kies nie. √√
              - Besighede kan dalk hulle dienste na onbetroubare verskaffers
                 uitkontrakteur. √√
              - Enige ander relevante antwoord wat betrekking het op die impak van
                 voorkeurverkryging in ooreenstemming met BBSEB.
                                                                          Sub maks (6)

Kopiereg voorbehou                                                         Blaai om asseblief

Text truncated here. Open the document page to read the rest.

## Related documents

- [Business Studies Nov 2013 Afr](https://www.hlayiso.com/library/business-studies-nov-2013-afr/868247ee-d1f5-435a-bf41-750cd455ab4d) — Business Studies · QP · 2013 · Afr
- [Business Economics SG 2013 Memo](https://www.hlayiso.com/library/business-economics-sg-2013-memo/ed42a77d-06ef-404f-b93b-5dc2516cbea6) — Business Studies · Memo · 2013
- [Business Studies Feb-March 2013 Memo Eng](https://www.hlayiso.com/library/business-studies-feb-march-2013-memo-eng/de6fe61b-9081-4704-85fd-c60a33b06f4e) — Business Studies · Memo · 2013 · Eng
- [Business Studies Nov 2019 Memo Afr](https://www.hlayiso.com/library/business-studies-nov-2019-memo-afr/5b627e53-e8ab-4f0d-833d-b73f8dafc9e6) — Business Studies · Memo · 2019 · Afr
- [Business Studies Nov 2015 Memo Eng](https://www.hlayiso.com/library/business-studies-nov-2015-memo-eng/4fcd1fa0-56e1-4454-83c1-1c4bb42cb8d8) — Business Studies · Memo · 2015 · Eng
- [Business Studies Nov 2015 Memo Afr](https://www.hlayiso.com/library/business-studies-nov-2015-memo-afr/54f35c4d-99bd-4b0f-b091-54d8dc2d9d3f) — Business Studies · Memo · 2015 · Afr

## More from Grade 12 Business Studies

- [BUS STUDIES P1 QP JCT 2025 ENG D watermark](https://www.hlayiso.com/library/bus-studies-p1-qp-jct-2025-eng-d-watermark/bb80e211-d0d0-4667-b7d8-68f2e1736d30) — QP · 2025 · Eng
- [Business Studies Grade 12 NSC P1 QP September 2025 Free State](https://www.hlayiso.com/library/business-studies-grade-12-nsc-p1-qp-september-2025-free-state/be417aa7-c023-4ad6-8033-44444fbd8660) — QP · 2025
- [Business Studies P2 (Afrikaans) June 2025 Possible Asnwers](https://www.hlayiso.com/library/business-studies-p2-afrikaans-june-2025-possible-asnwers/4ebc816c-e285-4ea9-908e-0168044732f4) — QP · 2025 · Afr
- [Business Studies Grade 12 NSC P2 MEMO September 2025 North West](https://www.hlayiso.com/library/business-studies-grade-12-nsc-p2-memo-september-2025-north-west/b24d854d-efd9-4829-983f-9c7e9835c77c) — Memo · 2025
- [Business Studies P1 May-June 2025 Eng](https://www.hlayiso.com/library/business-studies-p1-may-june-2025-eng/103fd17a-6f6d-48de-ac3d-b580e4233fb9) — QP · 2025 · Eng
- [Business Studies P1 Nov 2025 Afr](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-business-studies-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-1/e6a157da-01c9-4da3-bd98-38371acfd429) — QP · 2025 · Afr

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
