# Business Studies Grade 12 P1 Eastern Cape Mock 2023 Memo

> Grade 12 Business Studies Paper 1 memorandum from the Eastern Cape Mock Exam 2023 (Afrikaans), 27 pages. Read online or download the free PDF.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/business-studies-p1-gr12-memo-sept2023-afrikaans/93c88e5c-f8f1-4618-8878-c63d121f14ec
- Updated: 2026-09-27
- Subject: Business Studies
- Grade: Grade 12
- Language: Afrikaans
- Document type: Memorandum
- Year: 2023
- Exam period: Eastern Cape Mock Exam
- Paper: 1
- Curriculum: CAPS
- Pages: 27

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [Business Studies](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/business-studies) › [Business Studies Grade 12 P1 Eastern Cape Mock 2023 Memo](https://www.hlayiso.com/library/business-studies-p1-gr12-memo-sept2023-afrikaans/93c88e5c-f8f1-4618-8878-c63d121f14ec)

## About this document

Business Studies · Grade 12 · Eastern Cape Mock Exam · 2023 · Afrikaans. Memorandum, 27 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

NASIONALE
                      SENIORSERTIFIKAAT

                            GRAAD 12

                      SEPTEMBER 2023

                 BESIGHEIDSTUDIES V1
                    NASIENRIGLYN

PUNTE:   150

               Hierdie nasienriglyn bestaan uit 27 bladsye.

### Page 2

2                                  BESIGHEIDSTUDIES V1                     (EC/SEPTEMBER 2023)

NOTAS AAN NASIENERS
      INLEIDING

      Die notas aan nasieners word voorsien vir gehalteversekeringsdoeleindes
      om die volgende te verseker:
      (a)    Regverdigheid, konsekwentheid en betroubaarheid in die nasien-
             standaard
      (b)    Fasiliteer die moderering van kandidate se skrifte op verskillende vlakke
      (c)    Vereenvoudig die nasienproses met inagneming van die breë spektrum
             nasieners oor die hele land
      (d)    Implementeer toepaslike maatreëls in die onderrig, leer en assessering
             van die vak by skole/onderwysinstellings

1.    Vir nasien- en modereringsdoeleindes word die volgende kleure aanbeveel:

      Nasiener:                                Rooi
      Skool moderering:                        Groen
      Distrik moderering:                      Oranje
      Provinsiale moderering:                  Pers

2.    Kandidate se antwoorde vir AFDELING B en C moet in volsinne wees. Dit sal
      egter van die aard van die vraag afhang.
3.    Omvattende nasienriglyn word voorsien, maar dit is geensins volledig nie.
      Behoorlike oorweging moet gegee word aan ŉ antwoord wat korrek is, maar:
      •     ŉ Ander uitdrukking gebruik as wat in die nasienriglyn gegee word
      •     Uit ŉ ander betroubare bron kom
      •     Oorspronklik is
      •     ŉ Ander benadering gebruik
      LET WEL: Daar is slegs EEN korrekte antwoord in AFDELING A.

4.    Neem kennis van ander verwante antwoorde deur kandidate verskaf, wat
      verband hou met ŉ spesifieke vraag en ken punte dienooreenkomstig toe. (In
      die geval waar die antwoord onduidelik is of ŉ mate van begrip aandui, moet
      deelpunte toegeken word, byvoorbeeld een punt in plaas van die maksimum
      van twee punte.)

5.    Die woord ‘Submaks.’ word gebruik om die toekenning van punte binne ŉ
      vraag of subvraag te vergemaklik.

6.    Die doel daarvan om punte aan die regterkant te omkring (gelei deur ‘maks.’
      in die uiteensetting van die punte) is om konsekwentheid en akkuraatheid te
      verseker met die nasien van die skrifte en modereringsproses.

7.    Subtotale van vrae moet in die regterkantlyn geskryf word. Omkring die
      subtotale, soos aangedui by die toekenning van punte. Dit moet deur ‘maks.’
      in die nasienriglyn van punte gelei word. Slegs die totaal vir elke antwoord
      moet in die linkerkantlyn langs die toepaslike vraagnommer verskyn.

Kopiereg voorbehou                                                        Blaai om asseblief

### Page 3

(EC/SEPTEMBER 2023)             BESIGHEIDSTUDIES V1                                            3

 8.    In ŉ indirekte vraag moet die teorie en die antwoorde relevant en met die vraag
       verband hou.

 9.    Korrekte nommering van antwoorde van vrae of subvrae in AFDELING A en B
       word sterk aanbeveel. Indien die nommering verkeerd is, volg die volgorde van
       die kandidaat se antwoorde. Kandidate sal gepenaliseer word, indien
       laasgenoemde nie duidelik is nie.

 10. Geen addisionele krediet moet vir die herhaling van feite gegee word nie. Dui
     aan met ŉ ‘H’.

 11. Die verskil tussen ‘evalueer’ en ‘kritiese evaluering’ kan soos volg verduidelik
     word:

       11.1     Wanneer ‘evalueer’ gevra word, word daar van kandidate verwag om
                te antwoord op óf ŉ positiewe/negatiewe manier óf om ŉ neutrale
                (positiewe en negatiewe) standpunt in te neem, bv. Positief: ‘COIDA
                verminder tyd en koste wat spandeer word √ op lang siviele
                hofgedinge. √

       11.2     Wanneer ‘kritiese evaluering’ gevra word, word daar van kandidate
                verwag om te antwoord op óf ŉ positiewe/negatiewe manier óf om ŉ
                neutrale (positiewe en negatiewe) standpunt in te neem. In hierdie
                geval word van kandidate ook verder verwag om hulle antwoorde te
                ondersteun met dieper insig, bv. 'COIDA verminder tyd en koste√ wat
                spandeer word op lang siviele hofgedinge, √ want die werkgewer sal
                nie verantwoordelik wees om vergoeding aan die werknemer te betaal
                as beserings opgedoen is tydens werksure nie, solank as wat die
                besigheid kan bewys dat hy nie agterlosig was nie.’ √

       LET  1.        Bogenoemde kan ook van toepassing wees op ‘analiseer’.
       WEL: 2.        Let op die plasing van die merkie (√) in die toekenning van punte.

 12. Die toekenning van punte moet gelei word deur die aard van die vraag,
     kognitiewe werkwoord wat gebruik is, puntetoekenning in die nasienriglyn en die
     konteks van elke vraag.

       Kognitiewe werkwoorde, soos:

       12.1     Adviseer, noem, beskryf in breë trekke, motiveer, aanbeveel, stel voor,
                (lys nie volledig nie) vereis gewoonlik nie veel diepte in kandidate se
                antwoorde nie. Die uiteensetting van punte vir elke stelling/antwoord
                sal dus aan die einde daarvan verskyn.

       12.2     Definieer, beskryf, verduidelik, bespreek, brei uit, onderskei/toon
                verskille, differensieer, vergelyk, tabuleer, ontwerp, analiseer,
                evalueer, evalueer krities (lys nie volledig nie) vereis meer diepgaande
                begrip, toepassing en beredenering. Die punte moet dus meer objektief
                toegeken word om te verseker dat assessering volgens die
                vasgestelde norme geskied, sodat eenvormigheid, konsekwentheid en
                regverdigheid behaal kan word.

 13. Sien slegs die EERSTE antwoord na waar kandidate meer as een antwoord in
     AFDELING B en C gee waar slegs een antwoord gevra word.
Kopiereg voorbehou                                                        Blaai om asseblief

### Page 4

4                                   BESIGHEIDSTUDIES V1                      (EC/SEPTEMBER 2023)

14.   AFDELING B

      14.1   Indien, byvoorbeeld, VYF feite vereis word, sien die kandidaat se
             EERSTE VYF antwoorde na en ignoreer die res van die antwoorde.
             Dui dit aan deur ŉ lyn deur die nie-nagesiende gedeelte te trek.
      LET WEL:        1.    Dit is slegs van toepassing waar die getal feite gespesifiseer
                            word.
                      2.    Die bostaande is ook van toepassing op antwoorde in
                            AFDELING C (waar van toepassing).

      14.2   Indien twee feite in een sin geskryf word, gee VOLLE krediet aan die
             kandidaat. Punt 14.1 geld steeds.

      14.3   Indien daar van kandidate verwag word om hulle eie
             voorbeelde/menings te gee, beredeneer dit ten einde die alternatiewe
             antwoorde te finaliseer.

      14.4   Gebruik van kognitiewe werkwoorde en toekenning van punte:

             14.4.1        Waar die getal feite gespesifiseer word, vrae wat vereis dat
                           kandidate moet ‘beskryf/bespreek/verduidelik’, kan dit soos
                           volg nagesien word:
                           • Feit               2 punte (of soos aangedui in die
                               nasienriglyn)
                           • Verduideliking 1 punt (twee punte sal in AFDELING C
                               toegeken word)
                           Die ‘feit’ en ‘verduideliking’ word apart in die nasienriglyn
                           gegee om die toekenning van punte te vergemaklik.

             14.4.2        Indien die getal feite nie gespesifiseer word nie, moet
                           puntetoekenning gelei word deur die aard van die vraag en
                           die maksimum punte in die nasienriglyn toegeken.

      14.5   EEN punt kan toegeken word vir antwoorde wat maklik is om te
             herroep, wat een woord as antwoord vereis of wat direk aangehaal
             word uit 'n scenario/gevallestudie. Dit is spesifiek van toepassing
             op AFDELING B EN C (waar van toepassing).

15.   AFDELING C

      15.1   Die punte-uiteensetting vir die opsteltipe vrae is soos volg:

                           Inleiding
                                                      Maksimum:
                           Inhoud
                                                         32
                           Gevolgtrekking
                           Insig                           8
                           TOTAAL                          40

Kopiereg voorbehou                                                          Blaai om asseblief

### Page 5

(EC/SEPTEMBER 2023)            BESIGHEIDSTUDIES V1                                            5

       15.2     Insig bestaan uit die volgende komponente:
       Struktuur/Uitleg Is daar 'n inleiding, paragrawe en 'n gevolgtrekking?           2
       Analise          Is die kandidaat in staat om die vraag in opskrifte/sub- 2
                        opskrifte te ontleed/korrek te interpreteer sodat begrip van
                        wat gevra word, getoon word?
                        Punte toegeken volgens die gids hieronder:
                        Alle opskrifte aangespreek:        1 (Een 'A')
                        Interpretasie (16 tot 32 punte): 1 (Een 'A')
       Sintese          Is daar relevante besluite/feite/antwoorde gemaak wat op        2
                        die vrae gebaseer is?
                        Opsie 1:       Slegs relevante feite: 2 punte (Geen '-S')
                                       Waar ŉ kandidaat 50% of meer (twee tot vier
                                       subvrae) van die vraag met slegs relevante feite
                                       beantwoord het, verskyn geen ‘-S’ in die
                                       linkerkantlyn nie. Ken die maksimum van
                                       TWEE (2) punte vir sintese toe.
                        Opsie 2:       ŉ Paar relevante feite: 1 punt (Een '-S')
                                       Waar ŉ kandidaat minder as 50% (slegs een
                                       subvraag) van die vraag met slegs OF ŉ paar
                                       relevante feite beantwoord het, verskyn een
                                       ‘-S’ in die linkerkantlyn. Ken ŉ maksimum van
                                       EEN (1) punt vir sintese toe.
                        Opsie 3:       ŉ Paar relevante feite: 1 punt (Een ‘-S’)
                                       Waar 'n kandidaat VIER subvrae beantwoord,
                                       maar een/twee/drie subvrae met geen
                                       relevante feite; verskyn een '-S' in die
                                       linkerkantlyn. Ken 'n maksimum van EEN (1)
                                       punt vir sintese toe.
                        Opsie 4:       Geen relevante feite: 0 punte (Twee ‘-S’)
                                       Waar 'n kandidaat minder as 50% (slegs een
                                       sub-vraag) van die vraag met geen relevante
                                       feite beantwoord het nie, verskyn twee ‘-S’ in
                                       die linkerkantlyn. Ken 'n NULPUNT vir sintese
                                       toe.
       Oorspronklikhei Is daar bewyse van een of twee voorbeelde, nie ouer as twee 2
       d                (2) jaar nie, wat op aktuele inligting, huidige neigings en
                        ontwikkelings gebaseer is?
                                                                    TOTAAL VIR INSIG: 8
                                                           TOTALE PUNTE VIR FEITE: 32
                                                TOTALE PUNTE VIR OPSTEL (8 + 32): 40
           LET WEL:     1.   Geen punte sal toegeken word vir inhoud wat herhaal
                             word uit die inleiding en gevolgtrekking nie.
                        2.   Die kandidaat verbeur punte vir uitleg indien die woorde
                             INLEIDING en GEVOLGTREKKING nie voorkom nie.
                        3.   Geen punte sal toegeken word vir uitleg as die opskrifte
                             INLEIDING en GEVOLGTREKKING/SLOT nie deur ŉ
                             verduideliking ondersteun word nie.

Kopiereg voorbehou                                                       Blaai om asseblief

### Page 6

6                                BESIGHEIDSTUDIES V1                       (EC/SEPTEMBER 2023)

      15.3 Dui insig in die linkerkantse kantlyn aan met ŉ simbool, bv. ('S, A, -S en/
           of O').

      15.4 Die komponente van insig word aan die einde van die voorgestelde
           antwoord/nasienriglyn vir elke vraag aangedui.

      15.5 Sien alle relevante feite na totdat die SUBMAKS/MAKS punte vir elke
           onder-afdeling behaal is. Skryf ‘SUBMAKS.’/‘MAKS.’ nadat maksimum
           punte behaal is, maar lees verder vir oorspronklikheid ‘O’.

      15.6 Aan die einde van elke opstel, dui die toekenning van punte vir feite en
           punte vir insig soos volg aan: (S – Struktuur, A – Ontleding, S – Sintese,
           O – Oorspronklikheid) soos in die tabel hieronder aangedui.
                            INHOUD                      PUNTE
                              Feite                    32 (maks.)
                               S                           2
                               A                           2
                               S                           2
                               O                           2
                            TOTAAL                         40

      15.7    Wanneer punte vir feite toegeken word, neem kennis van die
              submaksimum wat aangedui word, veral as kandidate nie dieselfde
              subopskrifte gebruik nie. Onthou opskrifte en subopskrifte word
              aangemoedig en dra by tot insig (struktuur/logiese vloei/volgorde) en dui
              duidelikheid van denke aan.
              (Sien PUNTE-UITEENSETTING aan die einde van elke vraag.)
      15.8    Indien die kandidaat die vraag VERKEERD identifiseer/interpreteer, kry
              hy/sy steeds punte vir die uitleg.
      15.9    Indien ŉ ander benadering deur kandidate gebruik word, maak seker dat
              antwoorde geassesseer word in ooreenstemming met die
              puntetoekenning/subopskrifte soos aangedui in die nasienriglyne.
      15.10   15.10.1   Ken TWEE punte toe vir volledige sinne. Ken EEN punt toe vir
                        frases/sinsdele, onvoltooide sinne en vae antwoorde.
              15.10.2   Met ingang van November 2015 sal die TWEE punte nie
                        noodwendig aan die einde van elke voltooide sin getoon word
                        nie. Punte (√) sal geskei wees en langs elke feit aangedui
                        word, bv. ‘Produkontwikkeling is ŉ groeistrategie, √ waar
                        ondernemings poog om nuwe produkte in bestaande markte
                        bekend te stel.’ √

                        Dit sal deur die aard en konteks van die vraag, sowel as die
                        kognitiewe werkwoord wat gebruik is, gelei word.

              15.11     Met ingang van November 2017 sal die maksimum van TWEE
                        (2) punte vir feite in die nasienriglyne as opskrifte getoon, nie
                        noodwendig vir elke vraag geld nie. Dit sal deur die aard van
                        die vraag bepaal word.

Kopiereg voorbehou                                                        Blaai om asseblief

### Page 7

(EC/SEPTEMBER 2023)           BESIGHEIDSTUDIES V1                                  7

AFDELING A

VRAAG 1

1.1     1.1.1     B √√
        1.1.2     A √√
        1.1.3     D √√
        1.1.4     A √√
        1.1.5     C √√
                                                                  (5 x 2)   (10)

1.2     1.2.1   Wet op BBSEB √√
        1.2.2   mikro √√
        1.2.3   onderhoud √√
        1.2.4   handel soos nodig √√
        1.2.5   totale gehaltebestuur √√
                                                                  (5 x 2)   (10)

1.3     1.3.1    F √√
        1.3.2    I √√
        1.3.3    G √√
        1.3.4    E √√
        1.3.5    B √√
                                                                  (5 x 2)   (10)

                                                    TOTAAL AFDELING A:       30

                                              UITEENSETTING VAN PUNTE
                                                  VRAAG 1      PUNTE
                                                    1.1          10
                                                    1.2          10
                                                    1.3          10
                                                  TOTAAL         30

Kopiereg voorbehou                                            Blaai om asseblief

### Page 8

8                               BESIGHEIDSTUDIES V1                    (EC/SEPTEMBER 2023)

AFDELING B
Sien slegs die antwoorde op die EERSTE TWEE vrae na.
VRAAG 2: BESIGHEIDSOMGEWINGS
2.1    Soorte diversifikasiestrategieë
       - Konsentriese-diversifikasie √
       - Horisontale-diversifikasie √
       - Konglomerasie-diversifikasie √
       LET WEL: Sien slegs die eerste TWEE (2) na.
                                                                             (2 x 1) (2)
2.2    Voordele van intensiewe strategieë
       - Verhoging in verkope/inkomste/winsgewendheid as gevolg van ŉ
         verskeidenheid advertensieveldtogte. √√
       - Gereelde verkope aan bestaande klante kan verhoog. √√
       - Verkry klante se lojaliteit deur effektiewe promosieveldtogte. √√
       - Verbeterde dienslewering kan ŉ positiewe impak hê op verkope/verhoog
         verkope. √√
       - Skakel mededingers uit en domineer markpryse. √√
       - Vermindering in pryse kan klante beïnvloed om meer produkte te koop.√√
       - Besighede kan meer beheer hê oor die pryse van produkte/dienste. √√
       - Stel die besigheid in staat om te fokus op markte/deeglik nagevorste
         gehalte produkte wat klante se behoeftes bevredig. √√
       - Verhoogde markaandeel verminder die besigheid se kwesbaarheid vir
         mededingers se optrede.√√
       - Enige ander relevante antwoord wat met die voordele van intensiewe
         strategieë verband hou.
                                                                           Maks.       (6)
2.3    Besigheidstrategieë
       2.3.1 Soort integrasiestrategie in die scenario
       Terugwaartse integrasie/Terugwaartse vertikale integrasie √√                    (2)
       2.3.2   Stappe in strategie-evaluering
               - Ondersoek die onderliggende basis √ van ŉ besigheidstrategie. √
               - Kyk vorentoe en agtertoe √ in die implementeringsproses. √
               - Vergelyk die verwagte prestasie √ met die werklike prestasie. √
               - Bepaal die redes vir afwykings √ en ontleed hierdie redes. √
               - Neem korrektiewe aksie √ sodat die afwykings reggestel kan
                  word. √
               - Stel spesifieke datums vir beheer √ en opvolg. √
               - Stel ŉ tabel op √ van die voor- en nadele van ŉ strategie. √
               - Besluit op die verlangde uitkoms √ soos in die vooruitsig gestel
                  toe die strategieë geïmplementeer word. √
               - Oorweeg die impak van die strategiese implementering √ in die
                  interne en eksterne omgewings van die besigheid. √
               - Enige ander relevante antwoord wat met die stappe in strategie-
                  evaluering verband hou.
               LET WEL: Aanvaar stappe in enige volgorde.
                                                                             Maks.     (6)

Kopiereg voorbehou                                                    Blaai om asseblief

### Page 9

(EC/SEPTEMBER 2023)            BESIGHEIDSTUDIES V1                                          9

 2.4   Doel van Wysigingswet op Vergoeding vir Beroepsbeserings en
       -siektes/WVBBS
       - Bied ŉ omvattende beskerming aan werknemers √ wat tydens die
          uitvoering van hul pligte beseer is. √
       - WVBBS is van toepassing op alle deeltydse werknemers en voltydse
          Werknemers √ wat beseer/gestremd raak/sterf as gevolg van ŉ
          werksplekongeluk/-siekte. √
       - Dit sluit werknemers uit √ wat hulle skuldig maak aan opsetlike
          wangedrag/werknemers wat buite Suid-Afrika werk vir minstens twaalf
          maande/lede van die Suid-Afrikaanse Nasionale Weermag, en lede van
          die Suid-Afrikaanse Polisiediens. √
       - Dit maak voorsiening vir die totstandkoming van ŉ Vergoedingsraad √
          wie se funksie is om in ŉ adviserende hoedanigheid vir die Minister van
          Arbeid op te tree oor die toepassing/bepalings van die WVBBS. √
       - Enige ander relevante antwoord wat met die doel van WVBBS verband
          hou.                                                             Maks.      (6)
 2.5   Wetgewing
       2.5.1 Maniere waarop die Wet op Gelyke Indiensneming/WGI
             nagekom is vanuit die scenario
             - Die bestuur het ŉ gelyke indiensnemingsplan in oorleg met
               werknemers opgestel. √
             - Hulle het ook regstellende aksie-maatreëls geïmplementeer wat
               diversiteit in die werkplek bevorder. √
             LET WEL: 1. Sien slegs die eerste TWEE (2) na.
                           2. Ken slegs punte toe vir antwoorde uit die
                                scenario aangehaal.                   (2 x 1)          (2)
       2.5.2    Impak van die Wet op Gelyke Indiensneming/WGI op besighede
                Positiewe/Voordele
                - Moedig konsultasie √ tussen werkgewer en werknemers aan. √
                - Bevorder gelyke geleenthede √ en regverdige behandeling in die
                  werksplek. √
                - Positiewe effek √ op die besigheid se SEB-gradering. √
                - Aanstellingsproses is duidelik uiteengesit, √ dus is alle partye
                  deeglik ingelig. √
                - Motiveer werknemers, omdat die werksmag √ meer divers/
                  verteenwoordigend/ inklusief is. √
                - Motiveer werknemers, omdat almal dieselfde √ indiens-
                  nemingsgeleenthede het. √
                - Bevorder die implementering van regstellende aksie √ om die
                  ongelykhede in indiensneming reg te stel. √
                - Voorsien werknemers met regshulp √ indien daar teen hulle
                  onbillik gediskrimineer was. √
                - Voorsien alle werknemers ŉ gelyke geleentheid √ om in ŉ posisie
                  gekies/aangestel/bevorder te word. √
                - Voorkom onregverdige diskriminasie, √ omdat dit verseker dat
                  die arbeidsmag die demografie van die land verteenwoordig. √
                - Skep ŉ raamwerk √ van aanvaarbare indiensnemingspraktyke/
                  regstellende aksie maatstawwe. √
                - Moedig diversiteit in besigheid aan √ deur mense van
                  verskillende rasse-agtergronde in diens te neem. √
                - Besighede is in ŉ beter posisie √ om kontrakte met die regering
                  te beding. √
Kopiereg voorbehou                                                     Blaai om asseblief

### Page 10

10                              BESIGHEIDSTUDIES V1                      (EC/SEPTEMBER 2023)

            - Gesertifiseerde psigometriese toetse kan gebruik word √ om
              aansoekers/werknemers te assesseer om te verseker dat hulle vir die
              vakante pos geskik is. √
            - Enige ander relevante antwoord wat met die positiewe
              impak/voordele van die WGI op besighede verband hou.
                                              EN/OF
            Negatiewe/Nadele
            - Baie duur om iemand op te lei/aan te stel √ wat nog min van die Wet
              weet. √
            - Boetes/Strafmaatreëls vir ŉ besigheid wat nie die wet nakom
              nie √ kan die besigheid duur te staan kom. √
            - Diversiteit in die werkplek √ kan tot konflik/ongelukkigheid lei. √
            - Soms word poste nie gevul nie, √ omdat daar nie geskikte GI-
              kandidate beskikbaar is nie. √
            - Ervare mense van aangewese groepe kan hoër salarisse eis, √ wat
              salarisuitgawes kan verhoog. √
            - Vaardige/Opgeleide GI-aanstellings kan vinnig van een pos na ŉ
              ander beweeg √ wat personeelomset verhoog. √
            - Verhoogde administratiewe las, √ omdat besighede elke twee jaar
              gelyke indiensnemingsverslae moet opstel/indien elke twee jaar. √
            - Werkgewers moet een of meer senior bestuurders aanstel om die
              implementering van die plan te verseker, √ wat tot verhoogde
              salarisuitgawes lei. √
            - Besighede moet nakomingssertifikate indien, √ voordat hulle met
              staat besigheid kan doen.√
            - Besighede is soms onder druk om ŉ onbevoegde persoon aan te
              stel √ om aan die WGI se vereistes te voldoen. √
            - Ander groepe mag dalk nie die kennis/vaardighede/ ondervinding
              van die GI-aanstelling respekteer nie, √ en dit kan tot konflik lei.√
            - Enige ander relevante antwoord wat met die negatiewe
              impak/nadele van die WGI op besighede verband hou.
                                                                                Maks.   (6)
2.6 Strafmaatreëls wat besighede in die gesig kan staar vir nienakoming van
    die NKW
    - Besighede mag nie betaling eis, √ dagvaar of die kliënte/verbruikers se
       salarisse/bates op beslag lê nie. √
    - Besigheid mag nie enige fooi/rente √ /ander koste onder die spesifieke
       kredietooreenkoms hef nie. √
    - Die hof kan verbruikers beveel om nie hul skuld terug te betaal nie, √ indien
       die besigheid skuldig aan roekelose kredietverlening bevind word.√
    - Nasionale Kredietreguleerder kan ŉ boete/strafmaatreëls √ aan besighede
       vir nie-nakoming oplê. √
    - Besighede dra alle koste vir die verwydering van negatiewe inligting van
       kliënte √/verbruikers wat a.g.v. roekelose kredietverlening op die swartlys
       geplaas word. √
    - Enige ander relevante antwoord wat verband hou met die strafmaatreëls wat
       besighede in die gesig kan staar vir die nienakoming van die Nasionale
       Kredietwet.
                                                                            Maks. (6)

Kopiereg voorbehou                                                     Blaai om asseblief

### Page 11

(EC/SEPTEMBER 2023)           BESIGHEIDSTUDIES V1                                      11

2.7    Toepassing van krag van verskaffers as ŉ krag van Porter se Vyf
       Kragte-model
       - Verskaffers wat produkte van goeie gehalte bied, het beheer oor die
         besigheid. √√
       - Assesseer/Bepaal die krag van verskaffers om pryse te beïnvloed. √√
       - Hoe magtiger die verskaffers, hoe minder beheer het die besigheid oor
         hulle. √√
       - Hoe minder die aantal verskaffers, hoe sterker beheer het hulle omdat die
         keuse van verskaffers, beperk word. √√
       - Bepaal die soort krag wat verskaffers het t.o.v. die kwaliteit van
         dienste/betroubaarheid/vermoë om vinnige aflewerings te maak. √√
       - Enige ander relevante antwoord wat verband hou met hoe besighede die
         krag van verskaffers as ŉ krag van Porter se Vyf Kragte-model kan toepas
         om hul posisie in die markomgewing te analiseer.
                                                                            Maks.      (4)
                                                                                      [40]

                                                 UITEENSETTING VAN PUNTE
                                                   VRAAG 2      PUNTE
                                                      2.1          2
                                                      2.2          6
                                                     2.3.1         2
                                                     2.3.2         6
                                                      2.4          6
                                                     2.5.1         2
                                                     2.5.2         6
                                                      2.6          6
                                                      2.7          4
                                                   TOTAAL         40

Kopiereg voorbehou                                                     Blaai om asseblief

### Page 12

12                               BESIGHEIDSTUDIES V1                    (EC/SEPTEMBER 2023)

VRAAG 3: BESIGHEIDSBEDRYWIGHEDE
3.1 Bronne van eksterne werwing
    - Werwingsagentskappe √
    - Advertensieborde √
    - Gedrukte media soos koerante/strooibiljette/pamflette//tydskrifte/plakkate/
      staatskoerant √
    - Elektroniese media soos radio/Internet/TV √
    - Sosiale media/Sosiale netwerke/Besigheidwebwerwe √
    - Instappers (‘Walk-ins’) √
    - Roofwerwing √
    - Professionele verenigings √
    - Netwerke √
    - Opvoedkundige/Opleidingsinstansies √
    - Mondelinge-reklame/Riemtelegram (‘Word-of-mouth’) √
    - Enige ander relevante antwoord wat met bronne van eksterne werwing
      verband hou.
    LET WEL: Sien slegs die eerste DRIE (3) na.                               (3 x 1)      (3)
3.2 Plasingsprosedure as ŉ menslikehulpbron-aktiwiteit
    - Besighede behoort die spesifiek verantwoordelikhede van die nuwe pos uiteen
       sit, insluitende die verwagtinge/vaardighede benodig vir die pos. √√
    - Bepaal         die    suksesvolle    kandidaat    se     sterkpunte/swakhede/
       belangstellings/vaardighede deur hom/haar aan verskeie psigometriese toetse
       bloot te stel. √√
    - Bepaal die verhouding tussen die posisie en die nuwe kandidaat se
       bevoegdhede. √√
    - Enige ander relevante antwoord wat met die plasingsprosedure as ŉ
       menslikehulpbron-aktiwiteit verband hou.                              Maks.         (4)
3.3 Werwingsmetode
    3.3.1 Werwingsmetode vanuit die scenario
          Interne werwing √√                                                               (2)
             Motivering
             Hope Logistieke het ŉ vakante pos vir ŉ bestuurder op hulle besigheid se
             kennisgewingbord geadverteer. √                                               (1)
             LET WEL: Geen punte word vir die motivering toegeken indien
                      die werwingsmetode verkeerd geïdentifiseer was nie.
                                                                        Maks.              (3)
     3.3.2   Voordele van byvoordele vir besighede
             - Aanloklike byvoordeelpakkette √ kan lei tot hoër
               werknemerretensie/verminder werknemeromset. √
             - Lok gekwalifiseerde/vaardige/ervare werknemers √ wat positief tot die
               besigheid se doelstellings/doelwitte kan bydra. √
             - Verbeter produktiwiteit √ wat tot hoër winsgewendheid lei. √
             - Dit verhoog werknemer-tevredenheid/lojaliteit/moraal, √ omdat hulle
               bereid is om die ekstra myl te loop. √
             - Besighede spaar geld √ omdat byvoordele van belasting afgetrek kan
               word. √
             - Byvoordele kan as ŉ hefboom √ tydens salarisonderhandelinge
               gebruik word. √
             - Enige ander relevante antwoord wat met die voordele van byvoordele
               op besighede verband hou.                                      Maks.        (4)
Kopiereg voorbehou                                                    Blaai om asseblief

### Page 13

(EC/SEPTEMBER 2023)          BESIGHEIDSTUDIES V1                                      13

3.4     Rol van die onderhoudvoerder voor die onderhoud
        - Bespreek en berei √ die lokaal vir die onderhoud voor. √
        - Stel alle kandidate op die kortlys in kennis√ van die datum en plek van
          die onderhoud. √
        - Stel die onderhoudsdatum vas, √ en verseker dat alle onderhoude,
          indien moontlik, op dieselfde datum en plek plaasvind. √
        - Stel die paneellede, wat die onderhoude gaan voer, √ in kennis van die
          datum en plek van die onderhoud. √
        - Ontwikkel ŉ kernstel vrae √ gebaseer op die vaardighede/kennis/
          vermoëns wat vereis word. √
        - Kontroleer/lees die aansoek/verifieer die CV van elke kandidaat √ vir
          enige inligting wat meer verduideliking mag vereis. √
        - Beplan die program vir die onderhoud √ en bepaal die tyd wat aan elke
          kandidaat toegeken moet word. √
        - Ken dieselfde hoeveelheid tyd √ vir die onderhoud met elke kandidaat
          op die program toe. √
        - Enige ander relevante antwoord wat met die rol van die
          onderhoudvoerder voor die onderhoud verband hou.
                                                                            Maks.     (6)

3.5     Gehalteaanwysers van die produksiefunksie
        - Voorsien hoë gehalte dienste/produkte volgens spesifikasies. √√
        - Die produksie-/bedryfsprosesse van 'n besigheid behoort korrek
          gedoen te word deur behoorlike produksiebeplanning en beheer. √√
        - Produkte en dienste behoort teen die laagste moontlike koste
          geproduseer te word om maksimum winste te kry. √√
        - Besighede behoort die rol en verantwoordelikhede van die
          produksiewerkskorps duidelik aan hulle te kommunikeer. √√
        - Produkte moet aan klante se vereistes van veiligheid, betroubaarheid
          en duursaamheid voldoen. √√
        - Besighede moet goeie na-verkoopdienste en waarborge lewer. √√
        - Bemagtig werkers om trots op hul vakmanskap te wees. √√
        - Kry akkreditasie van die SABS/ISO 9001 om te verseker dat
          gehalteprodukte geproduseer word. √√
        - Spesifiseer die produk/diens se standaarde en neem kennis van die
          faktore wat verbruikers gebruik om gehalte te beoordeel. √√
        - Monitor prosesse en vind die kernoorsake van produksieprobleme.√√
        - Implementeer gehaltebeheerstelsels om te verseker dat gehalte
          produkte gereeld geproduseer word. √√
        - Benut masjinerie en toerusting optimaal. √√
        - Die produksiekoste akkuraat te bereken. √√
        - Kies die mees gepaste produksiemetode soos massa-/lot-/stuk-
          produksie. √√
        - Enige ander relevante antwoord wat met die gehalte-aanwysers van die
          produksiefunksie verband hou.
                                                                          Maks.       (4)

Kopiereg voorbehou                                                    Blaai om asseblief

### Page 14

14                                      BESIGHEIDSTUDIES V1                        (EC/SEPTEMBER 2023)

3.6 Impak van totale gehaltebestuur/TGB indien swak geïmplementeer
       3.6.1     Impak van TGB indien swak geïmplementeer vanuit die scenario
                  - Die reputasie van RS ly skade weens swak gehalte produkte. √
                  - RS ervaar ook ŉ hoë personeelomset as gevolg van swak vaardigheids-
                    ontwikkeling. √
                 LET WEL: 1. Sien slegs die eerste TWEE (2) na.
                               2. Ken slegs punte toe vir antwoorde uit die scenario
                                    aangehaal.                                      (2 x 1)                (2)
       3.6.2     Ander impak van totale gehaltebestuur/TGB indien swak
                 geïmplementeer
                 - Stel onrealistiese spertye √ wat nie bereik kan word nie. √
                 - Werknemers is nie voldoende opgelei nie √ wat tot lae gehalte produkte lei. √
                 - Afname in produktiwiteit, √ as gevolg van onderbrekings. √
                 - Besighede sal moontlik nie in staat wees om die nodige verandering aan
                   produkte/dienste aan te bring √ om sodoende die behoeftes van klante te
                   bevredig nie. √
                 - Klante sal baie alternatiewe hê om van te kies √ en die impak kan
                   vernietigend vir die besigheid wees.√
                 - Beleggers kan hul beleggings onttrek, √ indien daar ŉ afname in winste is. √
                 - Afname in verkope, √ omdat meer produkte deur ontevrede klante
                   teruggestuur word. √
                 - Ongedokumenteerde/Ongekontroleerde gehaltebeheerprosesse/-stelsels √
                   kan lei tot foute/afwykings van voorafbepaalde gehaltestandaarde. √
                 Enige ander relevante antwoord wat verband hou met die ander impak van
                 TGB indien besighede dit swak implementeer.
                 LET WEL: Moet nie punte toeken vir antwoorde wat in VRAAG 3.6.1
                                 aangehaal is nie.
                                                                                        Maks. (4)
3.7 Verskille tussen gehaltebeheer en gehalteversekering
             GEHALTEBEHEER                       GEHALTEVERSEKERING
       -       Stelsel wat verseker dat die -             Kontrole word tydens √ en na die
               verlangde gehalte verkry word √ deur       produksieproses uitgevoer. √
               die finale produk te inspekteer. √
       -       Verseker dat die finale produkte √ aan -
                                                      Verseker dat die vereiste standaarde √ tydens
               die vereiste standaarde voldoen.√      elke fase van die proses behaal word. √
       -       Proses wat verseker dat produkte       -
                                                      Prosesse wat in plek gestel word om te
               deurlopend √ volgens hoë               verseker dat die gehalte van produkte/
               standaarde vervaardig word. √          dienste/stelsels √ aan die voorafbepaalde
                                                      standaarde, met minimale defekte/
                                                      vertragings/tekortkoming, voldoen. √
       -       Kontrolering van grondstowwe/        - Verseker dat elke proses daarop gemik is om
               werknemers/masjinerie/vakmanskap/      die produk ‘die eerste keer reg te kry’ √ en te
               produkte √ om te verseker dat hoë      voorkom dat foute herhaal word. √
               standaarde gehandhaaf word. √
       -       Behels die daarstelling van teikens/ - Die ‘inbou’ van kwaliteit √ in teenstelling met
               meting van prestasie √ en die neem     die ‘nagaan van’ kwaliteit. √
               van regstellende maatreëls. √
       -       Enige ander relevante antwoord wat - Enige ander relevante antwoord wat met
               verband hou met gehaltebeheer.         gehalteversekering verband hou.
                                      Sub-maks. (2)                                     Sub-maks. (2)

  Kopiereg voorbehou                                                                Blaai om asseblief

### Page 15

(EC/SEPTEMBER 2023)            BESIGHEIDSTUDIES V1                                      15

       LET WEL:       1.   Die antwoord hoef nie in tabelformaat te wees nie.
                      2.   Die verskille hoef nie verbind te wees nie, maar moet
                           duidelik wees.
                      3.   Ken ŉ maksimum van TWEE (2) punte toe, indien die
                           verskille nie duidelik is nie/Sien slegs gehaltebeheer of
                           gehalteversekering na.                               Maks.         (4)
 3.8 Impak van deurlopende vaardigheidsontwikkeling as ŉ element van totale
     gehaltebestuur/TGB
     Positiewe/Voordele
      - Groot besighede het ŉ menslikehulpbron-afdeling √ wat aan vaardigheids-
        opleiding en -ontwikkeling toegewy word. √
      - Menslikehulpbron-deskundiges verseker dat opleidingsprogramme relevant is √
        om klantetevredenheid te verhoog. √
      - Vermoë om gespesialiseerde/vaardige werknemers √ te bekostig. √
      - Groot besighede doen vaardigheidsoudits om die bevoegdheid/ onderwysvlakke
        van personeel te bepaal √ wat die gehalte van produkte positief kan beïnvloed. √
      - Is in staat om gekwalifiseerde opleiers te huur √ om werknemers op ŉ gereelde
        basis op te lei. √
      - Enige ander relevante antwoord wat met die positiewe impak/voordele van
        deurlopende vaardigheidsontwikkeling as ŉ TGB-element op groot besighede
        verband hou.
                                           EN/OF
     Negatiewe/Nadele
      - Swak kommunikasiestelsel in groot besighede √ kan verhinder dat doeltreffende
        opleiding plaasvind. √
      - Opgeleide werknemers kan moontlik die onderneming verlaat vir beter poste √
        nadat hulle meer vaardighede opgedoen het. √
      - Werknemers raak gedemotiveerd, √ indien hulle nie erkenning vir opleiding
        ontvang nie. √
      - Werknemers wat spesialiseer in eng gedefinieerde werksgeleenthede √ kan
        gefrustreerd/gedemotiveerd raak. √
      - Werknemers is dalk nie bewus van die vlak van bevoegdheid waaraan hulle moet
        voldoen √ om hul teikens te bereik nie. √
      - Dit kan moeilik wees om die doeltreffendheid van die opleiding √ te monitor/
        evalueer. √
      - Enige ander relevante antwoord wat met die negatiewe impak/nadele van
        deurlopende vaardigheidsontwikkeling as ‘n TGB-element op groot besighede
        verband hou.                                                              Maks.       (6)
                                                                                             [40]
                                                UITEENSETTING VAN PUNTE
                                               VRAAG 3             PUNTE
                                                  3.1                3
                                                  3.2                4
                                                 3.3.1               3
                                                 3.3.2               4
                                                  3.4                6
                                                  3.5                4
                                                 3.6.1               2
                                                 3.6.2               4
                                                  3.7                4
                                                  3.8                6
                                               TOTAAL                40
Kopiereg voorbehou                                                      Blaai om asseblief

### Page 16

16                               BESIGHEIDSTUDIES V1                     (EC/SEPTEMBER 2023)

VRAAG 4: DIVERSE ONDERWERPE

BESIGHEIDSOMGEWINGS

4.1   Bepalings van die Wet op Basiese Diensvoorwaardes/WBDV
      - Regulering van werkstyd/Gewone werksure/oortyd/etensure en
        rustye/werk op Sondae/publieke vakansiedae √
      - Verlof/jaarlikse/siek/gesinsverantwoordelikheid/kraam/vaderskaps/
        ouerskap √
      - Besonderhede van indiensneming en vergoeding √
      - Beëindiging van indiensneming √
      - Verbod op indiensneming van kinders en dwangarbeid √
      - Enige ander relevante antwoord wat met die bepalings van die WBDV
        verband hou.
      LET WEL: Sien slegs die eerste VIER (4) na.
                                                                         (4 x 1)       (4)

4.2   Strategiese bestuursproses
      OPSIE 1
      - Daar moet ŉ duidelike visie/missiestelling/meetbare/realistiese doelwit in
         plek wees. √√
      - Identifiseer geleenthede/swakhede/sterk punte/bedreigings deur ŉ
         omgewings-/situasie-analise te doen. √√
      - Instrumente beskikbaar vir omgewingsanalise kan ŉ SSGB-analise/
         Porter se Vyf Kragte-model/PESTWO-analise/nywerheidsanalise-
         instrument insluit.√√
      - Formuleer alternatiewe strategieë om op die uitdagings te reageer. √√
      - Ontwikkel (ŉ) aksieplan(ne) wat die take wat uitgevoer moet word/spertye
         wat nagekom moet word/bronne wat bekom moet word, moet insluit. √√
      - Implementeer gekose strategieë deur dit aan alle belanghebbendes deur
         te gee/besigheidsbronne te organiseer/personeel te motiveer. √√
      - Deurlopende evaluering/monitering/meet van strategieë om regstellende
         aksie te onderneem. √√
      - Enige ander relevante antwoord wat met die strategiese bestuursproses
         verband hou.

                                          OF

      OPSIE 2
      - Hersien/Analiseer/Hertoets hulle visie-/missie stelling. √√
      - Voer ŉ omgewingsanalise uit deur modelle soos SSGB/PESTWO/Porter
        se Vyf Kragte te gebruik. √√
      - Formuleer ŉ strategie, soos ŉ defensiewe/afleggingstrategie. √√
      - Implementeer ŉ strategie, gebruik ŉ templaat soos ŉ aksieplan. √√
      - Beheer/Evalueer/Monitor      die   geïmplementeerde         strategie   om
        gapings/afwykings in die implementering te identifiseer. √√
      - Neem regstellende stappe om te verseker dat doelwitte/doelstellings
        bereik word. √√
      - Enige ander relevante antwoord wat met die strategiese bestuursproses
        verband hou.
                                                                              Maks.    (6)

Kopiereg voorbehou                                                      Blaai om asseblief

### Page 17

(EC/SEPTEMBER 2023)          BESIGHEIDSTUDIES V1                                      17

4.3    PESTWO-elemente vanuit die stellings
       4.3.1 Omgewing √√
       4.3.2 Ekonomies √√
       4.3.3 Tegnologies √√
                                                                          (3 x 2)     (6)
4.4    Implikasies van bestuursbeheer as ŉ BBSEB-pilaar vir besighede
        - Besighede moet verseker dat transformasie op alle vlakke
          geïmplementeer word. √√
        - Stel swartmense in senior uitvoerende-/bestuursposisies aan. √√
        - Betrek swartmense by die strategiese besluitnemingsprosesse. √√
        - Verseker dat swart vrouens in bestuur verteenwoordig word. √√
        - Besighede verdien punte in bestuur as hulle meer as 25% van hul
          aandele aan swart beleggers verkoop, sodat sommige van hulle
          direkteure kan word. √√
        - As gevolg van ŉ tekort aan vaardige swart bestuurders/direkteure, vind
          sommige besighede dit moeilik om swart aanstellings te maak. √√
        - Besighede word direk gepenaliseer as hierdie pilaar nie geïmplementeer
          is nie. √√
        - Enige ander relevante antwoord wat met die implikasie van
          bestuursbeheer as ŉ BBSEB-pilaar vir besighede verband hou.
                                                                           Maks.      (4)
BESIGHEIDSBEDRYWIGHEDE
4.5    Aspekte wat by ŉ induksieprogram ingesluit moet word
       - Veiligheidsregulasies en reëls. √
       - Oorsig van die besigheid. √
       - Inligting rakende die besigheid se produkte/dienste. √
       - Vergadering met senior bestuur wat die maatskappy se visie/waardes/
         pos beskrywings/daaglikse take sal verduidelik. √
       - Toer van die perseel. √
       - Bekendstelling aan sleutelpersoneel en nabye kollegas. √
       - Diensvoorwaardes soos werksure/verlof aansoekprosedure/dissiplinêre
         prosedure. √
       - Administrasiebesonderhede van stelsels/prosesse/logistiek. √
       - Bespreking van die indiensnemingskontrak en diensvoorwaardes
       - Bespreking van personeelbeleid, soos maak van privaat telefoon-
         oproepe/gebruik van internet. √
       - Bespreking van die werknemer se voordele. √
       - Korporatiewe maatskaplike verantwoordelikheidsprogramme. √
       - Enige ander relevante antwoord wat verband hou met die aspekte wat
         by ŉ induksieprogram ingesluit moet te word.
       LET WEL: Sien slegs die eerste VIER (4) na.
                                                                         (4 x 1)      (4)

Kopiereg voorbehou                                                    Blaai om asseblief

### Page 18

18                              BESIGHEIDSTUDIES V1                     (EC/SEPTEMBER 2023)

4.6    Verband tussen salarisbepalings en die Wet op Basiese
       Diensvoorwaardes
       - WBDV beskryf wettigheid van die indiensnemingskontrak, soos
          werksure en oortyd, wat salarisbepaling kan beïnvloed. √√
       - Betaling van salarisse moet gebaseer word op die vraag of die
          werknemer permanent is of op ŉ vaste kontrak in diens is. √√
       - Die WBDV stel voorwaardes uiteen wat verseker dat billike arbeids- en
          menslike hulpbronpraktyke ten opsigte van vergoeding binne die
          besigheid plaasvind. √√
       - Volgens die WBDV kan besighede verskillende vergoedingsmetodes
          gebruik om hul werknemers te betaal. √√
       - Besighede moet inkomstebelasting (LBS) en ander salarisaftrekkings
          van die werknemers se belasbare salarisse aftrek. √√
       - Enige ander relevante antwoord wat met die verband tussen salaris-
          bepalings en die Wet op Basiese Diensvoorwaardes verband hou.
                                                                        Maks.          (6)
4.7    Gehalteaanwysers van die administrasiefunksie
       4.7.1 Gehalteaanwysers van die administrasiefunksie vanuit die
              scenario
              - Hulle gebruik moderne tegnologie doeltreffend. √
              - Die administrasie-afdeling stel ook betyds betroubare inligting
                aan bestuur beskikbaar. √
              LET WEL: 1. Sien slegs die eerste TWEE (2) na.
                          2. Ken slegs punte toe vir antwoorde uit die
                              scenario aangehaal.
                                                                          (2 x 1)     (2)

       4.7.2   Ander gehalteaanwysers van die administrasiefunksie
               - Vinnige en betroubare datavaslegging √ en prosessering-
                 stelsels. √
               - Maak relevante inligting beskikbaar √ vir vinnige besluitneming.√
               - Hanteer klagtes vinnig√ en effektief. √
               - Implementeer doeltreffende risiko bestuursbeleide √ om
                 besigheidsverliese te minimaliseer. √
               - Kwaliteitversekering/Kontrole/Evaluasie word akkuraat √ aan-
                 geteken. √
               - Alle dokumentasie word netjies √ en ordelik in ŉ veilige plek
                 bewaar. √
               - Maklik om inligting/dokumentasie te onthou √ en te vind. √
               - Finansiële dokumente word op datum gehou √ en akkuraat
                 opgeteken. √
               - Alle stelsels en prosesse √ word gedokumenteer. √
               - Enige ander relevante antwoord wat met die ander
                 gehalteaanwysers van die administrasiefunksie verband hou.
               LET WEL: Moet nie punte toeken vir antwoorde wat in
                             VRAAG 4.7.1 aangehaal is nie.
                                                                            Maks.      (4)

Kopiereg voorbehou                                                    Blaai om asseblief

### Page 19

(EC/SEPTEMBER 2023)           BESIGHEIDSTUDIES V1                                       19

4.8     Maniere waarop TGB die koste van gehalte kan verminder
        - Stel gehaltesirkels in plek om maniere te bespreek om die gehalte van
          werk/vakmanskap te verbeter. √√
        - Skeduleer aktiwiteite om duplisering van take/aktiwiteite uit te skakel. √√
        - Verdeel verantwoordelikheid vir gehalte-uitsette tussen bestuur en
          werknemers. √√
        - Lei werknemers op alle vlakke op sodat almal hulle rolle in gehalte-
          bestuur verstaan. √√
        - Ontwikkel werkstelsels wat werknemers bemagtig om nuwe maniere vir
          gehalte-verbetering te vind. √√
        - Werk baie nou saam met verskaffers om die gehalte van grondstowwe/
          insette te verbeter. √√
        - Verbeter kommunikasie rondom gehalte uitdagings/afwykings, sodat
          elkeen uit ondervinding kan leer. √√
        - Verminder belegging op duur, maar ondoeltreffende inspeksieprosedures
          in die produksieproses. √√
        - Implementeer pro-aktiewe onderhoudsprogramme vir toerusting/
          masjinerie om onderbrekings te verminder/uit te skakel. √√
        - Enige ander relevante antwoord wat verband hou met die maniere
          waarop TGB die koste van gehalte kan verminder.
                                                                              Maks.    (4)
                                                                                      [40]

                                                UITEENSETTING VAN PUNTE
                                                   VRAAG 4        PUNTE
                                                      4.1            4
                                                      4.2            6
                                                      4.3            6
                                                      4.4            4
                                                      4.5            4
                                                      4.6            6
                                                     4.7.1           2
                                                     4.7.2           4
                                                      4.8            4
                                                    TOTAAL          40

                                                          TOTAAL AFDELING B:            80

Kopiereg voorbehou                                                      Blaai om asseblief

### Page 20

20                              BESIGHEIDSTUDIES V1                     (EC/SEPTEMBER 2023)

AFDELING C

Sien slegs die EERSTE antwoord na.

VRAAG 5: BESIGHEIDSOMGEWINGS (WETGEWING)

5.1    Inleiding
        - SOOO’s is verantwoordelik vir die identifisering van vaardigheidstekorte
          en die ontwikkeling van strategieë om hierdie uitdagings te oorkom. √
        - Alle SOOO’s werk deur ŉ heffing-toelaestelsel, soos bepaal deur die Wet
          op Vaardigheidsontwikkelingsheffings. √
        - Die WVO wat daarop gemik is om leer aan die eise van die arbeidsmark
          te koppel. √
        - Besighede moet ŉ poging aanwend om aan hierdie Wet te voldoen om
          boetes te voorkom. √
        - Enige ander relevante inleiding wat verband hou met die rol van
          SOOO’s/doel van die WVO/impak van die WVO op besighede/maniere
          waarop besighede aan die WVO kan voldoen.
                                                                      (Enige 2 x 1)     (2)

5.2    Rol van SOOO’s ter ondersteuning van die Wet op Vaardigheids-
       ontwikkeling/WVO
       - Ontwikkel sektor vaardigheidsplanne binne die raamwerk van die
         Nasionale Vaardigheidsontwikkelingstrategie. √√
       - Stel vaardigheidsontwikkelingsplanne op vir hul spesifieke ekonomiese
         sektore. √√
       - Keur werkplekvaardigheidsplanne en jaarlikse opleidingsverslae goed.√√
       - Ken toelaes toe aan werkgewers, onderwys- en opleidingverskaffers. √√
       - Betaal toelaes uit aan maatskappye wat aan die vereistes van die Wet
         op Vaardigheidsontwikkeling voldoen. √√
       - Monitor/Evalueer werklike opleiding deur diensverskaffers. √√
       - Bevorder en vestig leerlingskappe. √√
       - Registreer leerlingskap-ooreenkomste/leerprogramme. √√
       - Voorsien opleidingsmateriaal/-programme vir vaardigheidsontwikkelings
         -fasiliteerders. √√
       - Voorsien akkreditasie vir vaardigheidsontwikkelingsfasiliteerders. √√
       - Hou toesig oor opleiding in verskillende sektore van die Suid Afrikaanse
         ekonomie. √√
       - Identifiseer gepaste werkplekke vir praktiese werksondervinding. √√
       - Vorder heffings in en betaal toelaes uit soos benodig. √√
       - Doen verslag aan die Direkteur-Generaal. √√
       - Enige ander relevante antwoord wat met die rol van SOOO’s ter
         ondersteuning van die WVO verband hou.
                                                                            Maks.     (12)

Kopiereg voorbehou                                                     Blaai om asseblief

Text truncated here. Open the document page to read the rest.

## Related documents

- [BUSINESS STUDIES P1 GR12 MEMO JUNE2023 Afrikaans](https://www.hlayiso.com/library/business-studies-p1-gr12-memo-june2023-afrikaans/b6fe3b04-1f8d-4bca-83d3-0fb4afae6b67) — Business Studies · Memo · 2023 · Afr
- [BUSINESS STUDIES P1 GR12 QP SEPT2022 Afrikaans](https://www.hlayiso.com/library/business-studies-p1-gr12-qp-sept2022-afrikaans/be8e7318-8cb4-4d1b-b83a-12d6a4b7bc75) — Business Studies · QP · 2022 · Afr
- [BUSINESS STUDIES P1 GR 12 QP SEPT2020 Afrikaans](https://www.hlayiso.com/library/business-studies-p1-gr-12-qp-sept2020-afrikaans/50169ce2-9771-46af-b24f-b674c07df269) — Business Studies · QP · 2020 · Afr
- [BUSINESS STUDIES GR12 MEMO SEPT2019 Afrikaans final](https://www.hlayiso.com/library/business-studies-gr12-memo-sept2019-afrikaans-final/4e150678-ce65-4ac4-b3ad-3aa0d78f5810) — Business Studies · Memo · 2019 · Afr
- [BUSINESS STUDIES GR12 MEMO SEPT2018 Afrikaans](https://www.hlayiso.com/library/business-studies-gr12-memo-sept2018-afrikaans/46acac40-0106-4611-ada9-80a9818cd49a) — Business Studies · Memo · 2018 · Afr
- [BUSINESS STUDIES GR12 MEMO SEPT2017 Afrikaans](https://www.hlayiso.com/library/business-studies-gr12-memo-sept2017-afrikaans/288aaf6a-7e79-4850-8b58-cad69359bba4) — Business Studies · Memo · 2017 · Afr

## More from Grade 12 Business Studies

- [Business Studies Grade 12 NSC P1 QP September 2025 Free State](https://www.hlayiso.com/library/business-studies-grade-12-nsc-p1-qp-september-2025-free-state/be417aa7-c023-4ad6-8033-44444fbd8660) — QP · 2025
- [Business Studies P2 (Afrikaans) June 2025 Possible Asnwers](https://www.hlayiso.com/library/business-studies-p2-afrikaans-june-2025-possible-asnwers/4ebc816c-e285-4ea9-908e-0168044732f4) — QP · 2025 · Afr
- [Business Studies Grade 12 NSC P2 MEMO September 2025 North West](https://www.hlayiso.com/library/business-studies-grade-12-nsc-p2-memo-september-2025-north-west/b24d854d-efd9-4829-983f-9c7e9835c77c) — Memo · 2025
- [Business Studies P1 Nov 2025 Afr](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-business-studies-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-1/e6a157da-01c9-4da3-bd98-38371acfd429) — QP · 2025 · Afr
- [Gr 12 Business Studies P2 (Afrikaans) June 2024 Question Paper](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-business-studies-p2-afrikaans-june-2024-question-paper/11936e49-b2e2-4b0c-a897-9ba405666580) — QP · 2024 · Afr
- [KZN Business Studies Grade 12 September 2024 P2 and Memo](https://www.hlayiso.com/library/kzn-business-studies-grade-12-september-2024-p2-and-memo/537bb816-a58a-49d5-99f5-3d09148dcd57) — Memo · 2024

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
