# Business Studies Grade 12 P1 NSC November 2022 Memo (Afr)

> Grade 12 Business Studies Paper 1 memorandum from the NSC November Exam 2022 (Afrikaans), 28 pages. Read online or download the free PDF.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/business-studies-p1-nov-2022-mg-afr/b2e6858f-b4ad-4c94-a90a-9be03ab8d766
- Updated: 2026-10-29
- Subject: Business Studies
- Grade: Grade 12
- Document type: Memorandum
- Year: 2022
- Exam period: NSC November Exam
- Paper: 1
- Curriculum: CAPS
- Pages: 28

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [Business Studies](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/business-studies) › [Business Studies Grade 12 P1 NSC November 2022 Memo (Afr)](https://www.hlayiso.com/library/business-studies-p1-nov-2022-mg-afr/b2e6858f-b4ad-4c94-a90a-9be03ab8d766)

## About this document

Business Studies · Grade 12 · NSC November Exam · 2022. Memorandum. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                                  NASIONALE
                              SENIOR SERTIFIKAAT

                                     GRAAD 12

                               BESIGHEIDSTUDIES V1

                                  NOVEMBER 2022

                                   NASIENRIGLYN

PUNTE: 150

                       Hierdie nasienriglyn bestaan uit 28 bladsye.

Kopiereg voorbehou                                                    Blaai om asseblief

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
Besigheidstudies/V1                         2                            DBE/November 2022
                                     NSS – Nasienriglyn

NOTAS AAN NASIENERS

INLEIDING
Die notas aan nasieners word voorsien vir gehalteversekeringsdoeleindes om die volgende te
verseker:
(a)   Regverdigheid, konsekwentheid en betroubaarheid in die nasienstandaard
(b)   Fasiliteer die moderering van kandidate se skrifte op verskillende vlakke
(c)   Vereenvoudig die nasienproses met inagneming van die breë spektrum nasieners oor die
      hele land
(d)   Implementeer toepaslike maatreëls in die onderrig, leer en assessering van die vak by
      skole/onderwysinstellings

1.       Vir nasien- en modereringsdoeleindes word die volgende kleure aanbeveel:

         Nasiener:                     Rooi
         Senior Nasiener:              Groen
         Adjunkhoofnasiener:           Swart/Blou
         Hoofnasiener:                 Pienk
         Interne moderator:            Oranje
         DBE-moderator:                Turkoois
2.       Kandidate se antwoorde vir AFDELING B en C moet in volsinne wees. Dit sal
         egter van die aard van die vraag afhang.
3.       Omvattende nasienriglyn word voorsien, maar dit is geensins volledig nie.
         Behoorlike oorweging moet gegee word aan 'n antwoord wat korrek is, maar:
            'n Ander uitdrukking gebruik as wat in die nasienriglyn gegee word
            Uit 'n ander betroubare bron kom
            Oorspronklik is
            'n Ander benadering gebruik
         LET WEL: Daar is slegs EEN korrekte antwoord in AFDELING A.

4.       Neem kennis van ander verwante antwoorde deur kandidate verskaf, wat
         verband hou met 'n spesifieke vraag en ken punte dienooreenkomstig toe. (In
         die geval waar die antwoord onduidelik is of 'n mate van begrip aandui, moet
         deelpunte toegeken word, byvoorbeeld een punt in plaas van die maksimum
         van twee punte.)
5.       Die woord 'Submaks' word gebruik om die toekenning van punte binne 'n vraag
         of subvraag te vergemaklik.

6.       Die doel daarvan om punte aan die regterkant te omkring (gelei deur 'maks' in
         die uiteensetting van die punte) is om konsekwentheid en akkuraatheid te
         verseker met die nasien van die skrifte en modereringsproses.

7.       Subtotale van vrae moet in die regterkantlyn geskryf word. Omkring die
         subtotale, soos aangedui by die toekenning van punte. Dit moet deur 'maks' in
         die nasienriglyn van punte gelei word. Slegs die totaal vir elke antwoord moet
         in die linkerkantlyn langs die toepaslike vraagnommer verskyn.

8.       In 'n indirekte vraag moet die teorie en die antwoorde relevant en met die vraag
         verband hou.
Kopiereg voorbehou                                                          Blaai om asseblief

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
Besigheidstudies/V1                              3                            DBE/November 2022
                                          NSS – Nasienriglyn

9.       Korrekte nommering van antwoorde van vrae of subvrae in AFDELING A en B
         word sterk aanbeveel. Indien die nommering verkeerd is, volg die volgorde van
         die kandidaat se antwoorde. Kandidate sal gepenaliseer word, indien
         laasgenoemde nie duidelik is nie.

10.      Geen addisionele krediet moet vir die herhaling van feite gegee word nie. Dui
         aan met 'n 'H'.

11.      Die verskil tussen 'evalueer' en 'kritiese evaluering' kan soos volg verduidelik
         word:

         11.1         Wanneer 'evalueer' gevra word, word daar van kandidate verwag om
                      te antwoord op óf 'n positiewe/negatiewe manier óf om 'n neutrale
                      (positiewe en negatiewe) standpunt in te neem, bv. Positief: 'COIDA
                      verminder tyd en koste wat spandeer word √ op lang siviele
                      hofgedinge. √

         11.2         Wanneer 'kritiese evaluering' gevra word, word daar van kandidate
                      verwag om te antwoord op óf 'n positiewe/negatiewe manier óf om 'n
                      neutrale (positiewe en negatiewe) standpunt in te neem. In hierdie
                      geval word van kandidate ook verder verwag om hulle antwoorde te
                      ondersteun met dieper insig, bv. 'COIDA verminder tyd en koste√ wat
                      spandeer word op lang siviele hofgedinge√, want die werkgewer sal
                      nie verantwoordelik wees om vergoeding aan die werknemer te betaal
                      as beserings opgedoen is tydens werksure nie, solank as wat die
                      besigheid kan bewys dat hy nie agterlosig was nie. '√

         LET          1. Bogenoemde kan ook van toepassing wees op 'analiseer'.
         WEL:         2. Let op die plasing van die merkie (√) in die toekenning van punte.

12.      Die toekenning van punte moet gelei word deur die aard van die vraag,
         kognitiewe werkwoord wat gebruik is, puntetoekenning in die nasienriglyn en die
         konteks van elke vraag.

         Kognitiewe werkwoorde, soos:

         12.1         Adviseer, noem, beskryf in breë trekke, motiveer, aanbeveel, stel voor,
                      (lys nie volledig nie) vereis gewoonlik nie veel diepte in kandidate se
                      antwoorde nie. Die uiteensetting van punte vir elke stelling/antwoord
                      sal dus aan die einde daarvan verskyn.

         12.2         Definieer, beskryf, verduidelik, bespreek, brei uit, onderskei/toon
                      verskille, differensieer, vergelyk, tabuleer, ontwerp, analiseer,
                      evalueer, evalueer krities (lys nie volledig nie) vereis meer diepgaande
                      begrip, toepassing en beredenering. Die punte moet dus meer
                      objektief toegeken word om te verseker dat assessering volgens die
                      vasgestelde norme geskied, sodat eenvormigheid, konsekwentheid en
                      regverdigheid behaal kan word.

13.      Sien slegs die EERSTE antwoord na waar kandidate meer as een antwoord in
         AFDELING B en C gee waar slegs een antwoord gevra word.

Kopiereg voorbehou                                                               Blaai om asseblief

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
Besigheidstudies/V1                           4                            DBE/November 2022
                                       NSS – Nasienriglyn

14.      AFDELNIG B

14.1     Indien, byvoorbeeld, VYF feite vereis word, sien die kandidaat se EERSTE
         VYF antwoorde na en ignoreer die res van die antwoorde. Dui dit aan deur 'n
         lyn deur die nie-nagesiende gedeelte te trek.

         LET           1.   Dit is slegs van toepassing waar die getal feite gespesifiseer
         WEL:               word.
                       2.   Die bostaande is ook van toepassing op antwoorde in
                            AFDELING C (waar van toepassing)

14.2     Indien twee feite in een sin geskryf word, gee VOLLE krediet aan die
         kandidaat. Punt 14.1 geld steeds.

14.3     Indien daar van kandidate verwag word om hulle eie voorbeelde/menings te
         gee, beredeneer dit by die nasiensentrum ten einde die alternatiewe antwoorde
         te finaliseer en raadpleeg die Interne Moderator by die DBE vir goedkeuring.

14.4     Gebruik van kognitiewe werkwoorde en toekenning van punte:

         14.4.1 Waar die getal feite gespesifiseer word, vrae wat vereis dat kandidate
                moet 'beskryf/bespreek/verduidelik', kan dit soos volg nagesien word:
                  Feit                2 punte (of soos aangedui in die nasienriglyn)
                  Verduideliking 1 punt (twee punte sal in Afdeling C toegeken word)
                Die 'feit' en 'verduideliking' word apart in die nasienriglyn gegee om die
                toekenning van punte te vergemaklik.

         14.4.2 Indien die getal feite nie gespesifiseer word nie, moet puntetoekenning
                gelei word deur die aard van die vraag en die maksimum punte in die
                nasienriglyn toegeken.

14.5     EEN punt kan toegeken word vir antwoorde wat maklik is om te herroep,
         wat een woord as antwoord vereis of wat direk aangehaal word uit 'n
         scenario/gevallestudie. Dit is spesifiek van toepassing op AFDELING B
         EN C (waar van toepassing).

15.      AFDELING C

15.1     Die punte-uiteensetting vir die opsteltipe vrae is soos volg:

          Inleiding
                                      Maksimum:
          Inhoud
                                         32
          Gevolgtrekking
          Insig                            8
          TOTAAL                           40

Kopiereg voorbehou                                                            Blaai om asseblief

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
Besigheidstudies/V1                          5                            DBE/November 2022
                                      NSS – Nasienriglyn

15.2      Insig bestaan uit die volgende komponente:
          Struktuur/Uitleg Is daar 'n inleiding, paragrawe en 'n gevolgtrekking?             2
          Analise          Is die kandidaat in staat om die vraag in opskrifte/sub-          2
                           opskrifte te ontleed/korrek te interpreteer sodat begrip van
                           wat gevra word, getoon word?
                           Punte toegeken volgens die gids hieronder:
                           Alle opskrifte aangespreek:        1 (Een 'A')
                           Interpretasie (16 tot 32 punte): 1 (Een 'A')
          Sintese          Is daar relevante besluite/feite/antwoorde gemaak wat op          2
                           die vrae gebaseer is?
                           Opsie 1: Slegs relevante feite: 2 punte (Geen '-S')
                                        Waar 'n kandidaat 50% of meer (twee tot vier
                                        subvrae) van die vraag met slegs relevante feite
                                        beantwoord het, verskyn geen '-S' in die
                                        linkerkantlyn nie. Ken die maksimum van TWEE
                                        (2) punte vir sintese toe.
                           Opsie 2: 'n Paar relevante feite: 1 punt (Een '-S')
                                        Waar 'n kandidaat minder as 50% (slegs een
                                        subvraag) van die vraag met slegs OF 'n paar
                                        relevante feite beantwoord het, verskyn een
                                        '-S' in die linkerkantlyn. Ken 'n maksimum van
                                        EEN (1) punt vir sintese toe.
                           Opsie 3: 'n Paar relevante feite: 1 punt (Een '-S')
                                        Waar 'n kandidaat VIER subvrae beantwoord,
                                        maar een/twee/drie subvrae met geen relevante
                                        feite; verskyn een '-S' in die linkerkantlyn. Ken 'n
                                        maksimum van EEN (1) punt vir sintese toe.
                           Opsie 4: Geen relevante feite: 0 punte (Twee '-S')
                                        Waar 'n kandidaat minder as 50% (slegs een
                                        sub-vraag) van die vraag met geen relevante
                                        feite beantwoord het nie, verskyn twee '-S' in die
                                        linkerkantlyn. Ken 'n NULPUNT vir sintese toe.
          Oorspronklikheid Is daar bewyse van een of twee voorbeelde, nie ouer as 2
                           twee (2) jaar nie, wat op aktuele inligting, huidige neigings
                           en ontwikkelings gebaseer is?
                                                                        TOTAAL VIR INSIG: 8
                                                             TOTALE PUNTE VIR FEITE: 32
                                                  TOTALE PUNTE VIR OPSTEL (8 + 32): 40
          LET WEL:      1.   Geen punte sal toegeken word vir inhoud wat herhaal word
                             uit die inleiding en gevolgtrekking nie.
                        2.   Die kandidaat verbeur punte vir uitleg indien die woorde
                             INLEIDING en GEVOLGTREKKING nie voorkom nie.
                        3.   Geen punte sal toegeken word vir uitleg as die opskrifte
                             INLEIDING en GEVOLGTREKKING/SLOT nie deur 'n
                             verduideliking ondersteun word nie.
15.3      Dui insig in die linkerkantse kantlyn aan met 'n simbool, bv. ('S, A, -S en/
          of O').

Kopiereg voorbehou                                                           Blaai om asseblief

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
Besigheidstudies/V1                          6                           DBE/November 2022
                                      NSS – Nasienriglyn

15.4      Die komponente van insig word aan die einde van die voorgestelde antwoord/
          nasienriglyn vir elke vraag aangedui.

15.5      Sien alle relevante feite na totdat die SUBMAKS/MAKS punte vir elke onder-
          afdeling behaal is. Skryf 'SUBMAKS'/'MAKS' nadat maksimum punte behaal
          is, maar lees verder vir oorspronklikheid 'O'.

15.6      Aan die einde van elke opstel, dui die toekenning van punte vir feite en punte
          vir insig soos volg aan: (S – Struktuur, A – Ontleding, S – Sintese, O –
          Oorspronklikheid) soos in die tabel hieronder aangedui.

                      INHOUD                 PUNTE
                        Feite               32 (maks.)
                         S                      2
                         A                      2
                         S                      2
                         O                      2
                      TOTAAL                    40

15.7      Wanneer punte vir feite toegeken word, neem kennis van die submaksimum
          wat aangedui word, veral as kandidate nie dieselfde subopskrifte gebruik nie.
          Onthou opskrifte en subopskrifte word aangemoedig en dra by tot insig
          (struktuur/logiese vloei/volgorde) en dui duidelikheid van denke aan.
          (Sien PUNTE-UITEENSETTING aan die einde van elke vraag.)

15.8      Indien die kandidaat die vraag VERKEERD identifiseer/interpreteer, kry hy/sy
          steeds punte vir die uitleg.

15.9      Indien 'n ander benadering deur kandidate gebruik word, maak seker dat
          antwoorde geassesseer word in ooreenstemming met die puntetoekenning/
          subopskrifte soos aangedui in die nasienriglyne.

15.10     15.10.1 Ken TWEE punte toe vir volledige sinne. Ken EEN punt toe vir
                  frases/sinsdele, onvoltooide sinne en vae antwoorde.

          15.10.2 Met ingang van November 2015 sal die TWEE punte nie
                  noodwendig aan die einde van elke voltooide sin getoon word nie.
                  Punte (√) sal geskei wees en langs elke feit aangedui word, bv.
                  'Produkontwikkeling is 'n groeistrategie √, waar ondernemings poog
                  om nuwe produkte in bestaande markte bekend te stel.'√

                      Dit sal deur die aard en konteks van die vraag, sowel as die
                      kognitiewe werkwoord wat gebruik is, gelei word.

15.11     Met ingang van November 2017 sal die maksimum van TWEE (2) punte vir
          feite in die nasienriglyne as opskrifte getoon, nie noodwendig vir elke vraag
          geld nie. Dit sal deur die aard van die vraag bepaal word.

Kopiereg voorbehou                                                           Blaai om asseblief

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
Besigheidstudies/V1                        7                       DBE/November 2022
                                    NSS – Nasienriglyn

AFDELING A

VRAAG 1

1.1       1.1.1   B√√
          1.1.2   D√√
          1.1.3   B√√
          1.1.4   C√√
          1.1.5   A√√
                                                                            (5 x 2)    (10)

1.2      1.2.1 kies√√
         1.2.2 terugwaartse vertikale√√
         1.2.3 SSGB (‘SWOT’)√√
         1.2.4 spesifikasie√√
         1.2.5 prestasie√√
                                                                            (5 x 2)        (10)

1.3       1.3.1   D√√
          1.3.2   E√√
          1.3.3   F√√
          1.3.4   G√√
          1.3.5   B√√
                                                                            (5 x 2)    (10)

                                                           TOTAAL AFDELING A:          30

                                                         UITEENSETTING VAN PUNTE
                                                            VRAAG 1      PUNTE
                                                              1.1          10
                                                              1.2          10
                                                              1.3          10
                                                            TOTAAL         30

Kopiereg voorbehou                                                    Blaai om asseblief

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
Besigheidstudies/V1                          8                            DBE/November 2022
                                      NSS – Nasienriglyn

AFDELING B
Sien slegs die antwoorde op die EERSTE TWEE vrae na.
VRAAG 2: BESIGHEIDSOMGEWINGS

2.1    Soorte defensiewe strategieë
        - Ontbondeling √
        - Aflegging √
        - Likwidasie √
       LET WEL: Sien slegs die eerste TWEE (2) na.                               (2 x 1) (2)

2.2    Voordele van diversifikasie-strategieë
        - Verhoog verkope en besigheidsgroei. √√
        - Verbeter die besigheidshandelsmerk en beeld. √√
        - Verminder die risiko om slegs op een produk staat te maak. √√
        - Meer produkte kan aan bestaande kliënte verkoop word en addisionele nuwe
          markte kan gevestig word. √√
        - Besighede bekom meer tegnologiese vermoëns/bevoegdhede deur
          produkverandering. √√
        - Diversifikasie in verskeie nywerhede of produksielyne kan help om 'n balans te
          skep tydens ekonomiese skommelinge. √√
        - Besigheid produseer meer uitset met minder insette, aangesien een fabriek
          gebruik kan word om meer produkte te vervaardig. √√
        - Enige ander relevante antwoord wat verband hou met die voordele van
          diversifikasie-strategieë.
                                                                                 Maks (6)

2.3    PESTWO-elemente vanuit die stellings
       2.3.1 Sosiaal √√
       2.3.2 Tegnologies √√
       2.3.3 Ekonomies √√                                                                 (6)

2.4    Stappe in strategie-evaluering
       - Ondersoek die onderliggende basis √ van 'n besigheidstrategie. √
       - Kyk vorentoe en agtertoe √ in die implementeringsproses. √
       - Vergelyk die verwagte prestasie √ met die werklike prestasie. √
       - Bepaal die redes vir afwykings √ en ontleed hierdie redes. √
       - Neem korrektiewe aksie √ sodat die afwykings reggestel kan word. √
       - Stel spesifieke datums vir beheer √ en opvolg. √
       - Stel 'n tabel op √ van die voor- en nadele van 'n strategie. √
       - Besluit op die verlangde uitkoms √ soos in die vooruitsig gestel toe die strategieë
         geïmplementeer word. √
       - Oorweeg die impak van die strategiese implementering √ in die interne en
         eksterne omgewings van die besigheid. √
       - Enige ander relevante antwoord wat verband hou met die stappe in strategie-
         evaluering.
       LET WEL: Aanvaar stappe in enige volgorde.
                                                                                   Maks (6)

Kopiereg voorbehou                                                           Blaai om asseblief

### Page 9

Downloaded from hlayiso.com
Besigheidstudies/V1                         9                            DBE/November 2022
                                     NSS – Nasienriglyn

2.5   Nasionale Kredietwet
2.5.1 Verbruikersregte in terme van die Nasionale Kredietwet/NKW vanuit die
      scenario
       - EB verseker dat hul kliënte inligting in 'n verstaanbare taal ontvang. √
       - Hulle laat kliënte ook toe om toegang tot hul kredietrekords te hê en dit te
         bevraagteken. √
      LET        1. Sien slegs die eerste TWEE (2) na.
      WEL:       2. Ken slegs punte toe vir antwoorde uit die scenario aangehaal
                                                                                  (2 x 1) (2)

2.5.2 Impak van die Nasionale Kredietwet/NKW op besighede
      Positiewe/Voordele
       - Die hele kredietproses is deursigtig√ omdat beide die besigheid en kliënte hulle
         verantwoordelikhede ken.√
       - Laer oninbare skuld√ het beter kontantvloei tot gevolg.√
       - Besighede word beskerm√ teen kliënte wat nie betaal nie.√
       - Gemagtigde kredietverskaffers √ kan meer klante lok. √
       - Verhoog kontantverkope√ aangesien besighede slegs krediet verskaf aan
         kliënte wat kwalifiseer/meer kliënte koop met kontant.√
       - Besighede doen deeglike kredietkontroles√ en ontvang op datum dokumentasie
         van die verbruiker as bewys dat hulle die terugbetaling kan bekostig.√
       - Lei tot meer kliënte deur kredietverkope√ aangesien hulle nou beskerm word
         teen misbruik.√
       - Verhoed/Voorkom roekelose lenings√ en besighede van bankrotskap. √
       - Inligting vanaf die kredietburo's word aan besighede beskikbaar gestel√ om die
         kredietwaardigheid van verbruikers na te gaan voordat krediet verleen word. √
       - Enige ander relevante antwoord wat verband hou met die positiewe
         impak/voordele van die NKW op besighede.

                                         EN/OF
       Negatiewe/Nadele
        - Besighede kan nie meer√ kredietbemarking uitvoer nie.√
        - Besighede sukkel om krediet √ soos banklenings/oortrokke rekening te
          bekom. √
        - Besighede wat nie aan die NKW voldoen nie √ kan regstappe in die gesig
          staar. √
        - Prosedure vir die invordering van uitstaande skulde is meer kompleks√ en
          duur.√
        - Minder klante koop op krediet √ aangesien dit moeiliker is om krediet te
          verkry. √
        - Verhoog die administratiewe las/papierwerk√ wat duur/tydrowend is. √
        - Besighede moet addisionele personeel aanstel√ om die ekstra administrasie te
          hanteer.√
        - Veroorsaak verlies van verkope √ omdat baie klante nie meer kwalifiseer om op
          krediet te koop nie. √
        - Indien die kredietooreenkoms roekeloos verklaar word√ kan besighede die
          uitstaande skuld en goedere verbeur. √
        - Besighede wat amptelike kredietverskaffers is√ moet 'n jaarlikse
          nakomingsverslag indien. √
        - Besighede moet seker maak dat alle pogings aangewend is om die skuld te
          verhaal√ voordat die klante op die swartlys geplaas word. √

Kopiereg voorbehou                                                          Blaai om asseblief

### Page 10

Downloaded from hlayiso.com
Besigheidstudies/V1                         10                           DBE/November 2022
                                     NSS – Nasienriglyn

        - Kredietverskaffers kan nie skuld invorder van verbruikers √ wat onder
          skuldhersiening is nie. √
        - Meer bedryfskapitaal word benodig aangesien besighede nie baie goedere op
          krediet kan verkoop nie √ as gevolg van streng kredietaansoekprosesse. √
        - Enige ander relevante antwoord wat verband hou met die negatiewe
          impak/nadele van die NKW op besighede.
                                                                              Maks (6)
2.6    Oortyd as 'n bepaling van die Wet op Basiese Diensvoorwaardes/WBDV
        - Werkers moet instem√ om oortyd te werk.√
        - Werkers kan nie meer as drie ure√ oortyd per dag werk nie.√/Werkers kan nie
          meer as 10 ure√ oortyd per week werk nie.√
        - Werkers moet ten minste een en 'n half keer die normale daaglikse tarief√ vir
          oortyd op weeksdae/Saterdae gewerk vergoed word. √
        - Werkers moet dubbel die normale daaglikse tarief√ vir oortyd op Sondae/
          publieke vakansiedae gewerk vergoed word. √
        - Oortyd moet betaal word volgens die bepaalde oortydtarief√ of 'n werker kan
          instem om betaalde tyd af te ontvang.√
        - Die Minister van Arbeid mag die maksimum toegelate werksure, insluitend
          oortyd√, vir gesondheids- en veiligheidsredes vir 'n sekere kategorie van werk,
          voorskryf.√
        - Enige ander relevante antwoord wat verband hou met oortyd as een van die
          bepaling van die WBDV.                                                Maks (4)
2.7 Toepassing van Porter se Vyf Kragte model
2.7.1 Krag van kopers
      - Assesser hoe maklik dit vir kopers/klante is om pryse te verlaag.√√
      - Bepaal die aantal kopers/die belangrikheid van elke koper vir die besigheid en die
        koste om na ander produkte oor te skakel. √√
      - ‘n Paar kragtige kopers is dikwels in staat om hul voorwaardes aan die besigheid
        voor te skryf/dikteer. √√
      - Kopers wat in grootmaat koop, kan onderhandel vir pryse in hul guns. √√
      - As kopers sonder die besigheid se produkte kan klaarkom, het hulle meer mag
        om die pryse en verkoopvoorwaardes te bepaal. √√
      - Doen marknavorsing om meer inligting oor kopers/klante in te samel. √√
      - Enige ander relevante antwoord wat verband hou met hoe besighede die krag
        van kopers kan toepas om die markomgewing te analiseer.
                                                                                 Maks (4)
2.7.2 Bedreiging/Hindernisse vir nuwe toetreders tot die mark
      - As die struikelblokke om die mark betree laag is, dan is dit maklik vir nuwe
        besighede om die mark/bedryf te betree. √√
      - Indien die besigheid hoogs winsgewend is, sal dit potensiële mededingers lok wat
        by hoë winste wil baat. √√
      - Nuwe mededingers kan vinnig/maklik die mark betree, as dit min tyd/geld verg om
        die mark te betree. √√
      - Indien daar 'n paar verskaffers van 'n produk/diens is, maar baie kopers, kan dit
        maklik wees om die mark te betree. √√
      - Enige ander relevante antwoord wat verband hou met hoe besighede die
        bedreiging/hindernisse vir nuwe toetreders kan toepas om die markomgewing te
        analiseer.
                                                                                 Maks (4)
                                                                                     [40]
Kopiereg voorbehou                                                          Blaai om asseblief

### Page 11

Downloaded from hlayiso.com
Besigheidstudies/V1                         11                            DBE/November 2022
                                     NSS – Nasienriglyn

                                                           UITEENSETTING VAN PUNTE
                                                                  VRAAG 2    PUNTE
                                                                     2.1        2
                                                                     2.2        6
                                                                     2.3        6
                                                                     2.4        6
                                                                    2.5.1       2
                                                                    2.5.2       6
                                                                     2.6.       4
                                                                    2.7.1       4
                                                                    2.7.2       4
                                                                  TOTAAL       40

VRAAG 3: BESIGHEIDSBEDRYWIGHEDE
3.1    Voorbeelde van byvoordele
        - Mediese fonds/Gesondheidsversekeringsfonds√
        - Pensioenfonds √
        - Voorsorgfonds √
        - Begrafnisvoordele √
        - Toelaes/Motor/Reis/Behuising/Selfoon/Klere √
        - Prestasiegerigte byvoordele √
        - Uitreiking van bonusaandele √
        - Personeelafslag/Gratis of laekoste-maaltye/Kafeteria-fasiliteite√
        - Enige ander relevante voorbeelde van byvoordele.
       LET WEL: Sien slegs die eerste DRIE (3) na.
                                                                                 (3 x 1) (3)

3.2    Rol van die onderhoudvoerder voor die onderhoud
       - Bespreek en berei die lokaal vir die onderhoude voor. √√
       - Stel alle kandidate op die kortlys in kennis van die datum en plek van die
         onderhoud. √√
       - Stel die onderhoudsdatum vas en verseker dat alle onderhoude, indien moontlik,
         op dieselfde datum en plek plaasvind. √√
       - Stel die paneellede, wat die onderhoude gaan voer, in kennis van die datum en
         plek van die onderhoud. √√
       - Ontwikkel 'n kernstel vrae gebaseer op die vaardighede/kennis/vermoëns wat
         vereis word. √√
       - Kontroleer/lees die aansoek/verifieer die CV van elke kandidaat vir enige inligting
         wat meer verduideliking mag vereis. √√
       - Beplan die program vir die onderhoud en bepaal die tyd wat aan elke kandidaat
         toegeken moet word. √√
       - Ken dieselfde hoeveelheid tyd vir die onderhoud met elke kandidaat op die
         program toe. √√
       - Enige ander relevante antwoord wat verband hou met die rol van die
         onderhoudvoerder voor die onderhoud.
                                                                                  Maks (4)

Kopiereg voorbehou                                                            Blaai om asseblief

### Page 12

Downloaded from hlayiso.com
Besigheidstudies/V1                         12                          DBE/November 2022
                                     NSS – Nasienriglyn

3.3   Werwingsmetode
3.3.1 Werwingsmetode vanuit die scenario
      Interne werwing √√                                                                 (2)

       Motivering
       MR het 'n vakante pos vir 'n projekbestuurder op hulle besigheid se
       kennisgewingsbord geadverteer. √                                                 (1)

      LET WEL: Geen punte word vir die motivering toegeken indien die
               werwingsmetode verkeerd geïdentifiseer was nie.
                                                                 Maks (3)

3.3.2 Voordele van interne werwing op 'n besigheid
       - Goedkoper/Vinniger om die pos√ te vul.√
       - Plasing is maklik√ aangesien die bestuur die werknemer se vaardighede/
         persoonlikheid/ervaring/sterkpunte ken.√
       - Verskaf geleenthede vir loopbaanrigtings√ binne die besigheid.√
       - Die werknemer verstaan alreeds hoe die besigheid bedryf word√,
         induksie/opleiding is nie altyd nodig nie.√
       - Verminder die kanse om werknemers te verloor√, omdat toekomstige
         loopbaangeleenthede beskikbaar is.√
       - Gedetailleerde, betroubare inligting kan verky word√ vanaf toesighouers/
         werknemerrekords.√
       - Enige ander relevante antwoord wat verband hou met die voordele van interne
         werwing op 'n besigheid.
       LET WEL: Aanvaar relevante feite indien die werwingsmetode in
                    VRAAG 3.3.1. verkeerdelik as 'n antwoord geïdentifiseer was.
                                                                                Maks (4)

3.4    Redes vir die beëindiging van 'n indiensnemingskontrak
        - Die werkgewer kan werknemers ontslaan vir geldige rede(s)√ soos
          onbevredigende werksprestasie/wangedrag. √
        - Werkgewer het dalk nie langer werk√ vir oortollig-verklaarde werknemers
          nie/kan nie die kontrak nakom nie/word geherstruktureer. √
        - Die werkgewer kan sommige werknemers aflê √ as gevolg van insolvensie/dalk
          nie meer in staat is om werknemers te betaal nie. √
        - Werknemers het besluit om te gaan/vrywilliglik bedank √ vir beter
          werksgeleenthede. √
        - 'n Werknemer het moontlik die voorafbepaalde ouderdom√ vir aftrede bereik. √
        - Onbevoegdheid om te werk√ as gevolg van beserings/siektes. √
        - Die duur van die indiensnemingskontrak √ verval/kom tot 'n einde. √
        - Deur ‘n wedersydse ooreenkoms √ tussen die werkgewer en werknemer. √
        - Enige ander relevante antwoord wat verband hou met die redes vir die
          beëindiging van 'n indiensnemingskontrak.
                                                                               Maks (6)

Kopiereg voorbehou                                                           Blaai om asseblief

### Page 13

Downloaded from hlayiso.com
Besigheidstudies/V1                         13                          DBE/November 2022
                                     NSS – Nasienriglyn

3.5    Gehalte-aanwysers van die finansiële funksie
       - Verkry kapitaal vanaf die mees toepaslike/beskikbare/betroubare bronne.√√
       - Beding vir beter rentekoerse om sodoende finansiële kostes laag te hou.√√
       - Stel begrotings op om effektiewe toedeling van finansiële hulpbronne te
         verseker.√√
       - Hou finansiële rekords op datum om betyds/akkurate belastingbetalings te
         maak.√√
       - Ontleed strategieë om winsgewendheid te verhoog.√√
       - Belê surplusfondse om bronne van passiewe inkomste te skep. √√
       - Implementeer finansiële beheermaatreëls/-stelsels om bedrog te voorkom. √√
       - Implementeer kredietverlening-/skuldinvorderingsbeleide om kontantvloei te
         monitor. √√
       - Stel akkurate finansiële state betyds/gereeld op. √√
       - Akkurate analisering en interpretering van finansiële inligting. √√
       - Belê in strategieë wat die besigheid sal help om winsgewend te bly. √√
       - Vermy oor-/onder-kapitalisering sodat finansiële bronne doeltreffend
         aangewend sal word. √√
       - Enige ander relevante antwoord wat verband hou met die gehalte-aanwysers
         van die finansiële funksie.
                                                                                 Maks (4)
3.6   Maniere waarop TGB die koste van gehalte kan verminder
3.6.1 Maniere waarop TGB die koste van gehalte kan verminder vanuit die scenario
       - Die werknemers van RV woon gereelde opleiding-sessies by om hulle rol in
         gehaltebestuur te verstaan. √
       - Hulle werk ook nou met verskaffers om die gehalte van hul grondstowwe te
         verbeter. √
      LET WEL: 1. Sien slegs die eerste TWEE (2) na.
                   2. Ken slegs punte toe vir antwoorde wat uit die scenario
                       aangehaal is.
                                                                            (2 x 1) (2)
3.6.2 Ander maniere waarop TGB die koste van gehalte kan verminder
       - Stel gehaltesirkels/kleiner spanne van vyf tot tien werknemers in plek√, wat
         gereeld vergader om maniere te bespreek om die gehalte van hul werk te
         verbeter.√
       - Skeduleer aktiwiteite√ om duplisering van take/aktiwiteite uit te skakel. √
       - Verdeel verantwoordelikheid vir gehalte-uitsette √ tussen bestuur en
         werknemers. √
       - Ontwikkel werkstelsels wat werknemers bemagtig√ om nuwe maniere te vind
         om gehalte te verbeter. √
       - Verbeter kommunikasie oor gehalte uitdagings/afwykings√, sodat elkeen uit
         vorige ervarings kan leer. √
       - Verminder belegging op duur, maar ondoeltreffende inspeksieprosedures √ in
         die produksieproses. √
       - Implementeer pro-aktiewe onderhoudsprogramme √ vir toerusting/masjinerie
         om onderbrekings te verminder/uit te skakel. √
       - Enige ander relevante antwoord wat verband hou met die ander maniere
         waarop TGB die koste van gehalte kan verminder.
       LET WEL: Moet nie punte toeken vir antwoorde wat in VRAAG 3.6.1 aangehaal
                  is nie.
                                                                                   Maks (4)

Kopiereg voorbehou                                                         Blaai om asseblief

### Page 14

Downloaded from hlayiso.com
Besigheidstudies/V1                        14                         DBE/November 2022
                                    NSS – Nasienriglyn

3.7    Impak van totale gehaltebestuur/TGB indien swak geïmplementeer
       - Stel onrealistiese spertye√ wat nie bereik kan word nie.√
       - Werknemers is nie voldoende opgelei nie√ wat tot lae gehalte produkte lei.√
       - Afname in produktiwiteit√, as gevolg van onderbrekings.√
       - Besighede sal moontlik nie in staat wees om die nodige verandering aan
          produkte/dienste aan te bring√ om sodoende die behoeftes van klante te
          bevredig nie..√
       - Die besigheid se reputasie/beeld kan skade lei√ as gevolg van swak
          kwaliteit/foutiewe produkte.√
       - Klante sal baie alternatiewe hê om van te kies√ en die impak kan vernietigend
          vir die besigheid wees.√
       - Beleggers kan hul beleggings onttrek√, indien daar 'n afname in winste is.√
       - Afname in verkope√, omdat meer produkte deur ontevrede klante teruggestuur
          word.√
       - Hoë personeelomset√ as gevolg van swak vaardigheidsontwikkeling.√
       - Ongedokumenteerde/Ongekontroleerde gehaltebeheerprosesse/-stelsels√ kan
          lei tot foute/afwykings van voorafbepaalde gehaltestandaarde.√
       - Enige ander relevante antwoord wat verband hou met die impak van TGB indien
          besighede dit swak implementeer.
                                                                               Maks (4)

 3.8 Voordele van voldoende finansiering en kapasiteit as 'n element
     - Groot ondernemings het genoegsame finansiering om alles te toets voor
       implementering. √√
     - Hulle kan bekostig om stelsels in plek te hê om foute in prosesse/defekte in
       grondstowwe/produkte te voorkom. √√
     - Kan produknavorsing/marknavorsers bekostig om inligting te versamel oor
       produkte/klante. √√/Groot besighede kan programme finansier wat verbetering
       van gehalteprosesse ten doel het. √√
     - Groot besighede kan bekostig om kwaliteit grondstowwe en toerusting aan te
       koop. √√
     - Enige ander relevante antwoord wat verband hou met die voordele van
       voldoende finansiering en kapasiteit as 'n TGB-element op groot besighede.
                                                                              Maks (6)
                                                                                    [40]
                                                         UITEENSETTING VAN PUNTE
                                                                  VRAAG 3       PUNTE
                                                                     3.1           3
                                                                     3.2           4
                                                                    3.3.1          3
                                                                    3.3.2          4
                                                                     3.4           6
                                                                     3.5           4
                                                                    3.6.1          2
                                                                    3.6.2          4
                                                                     3.7           4
                                                                     3.8           6
                                                                  TOTAAL          40

Kopiereg voorbehou                                                       Blaai om asseblief

### Page 15

Downloaded from hlayiso.com
Besigheidstudies/V1                        15                         DBE/November 2022
                                    NSS – Nasienriglyn

VRAAG 4: DIVERSE ONDERWERPE
BESIGHEIDSOMGEWINGS
4.1    Besigheidsomgewings en mate van beheer

            BESIGHEIDSOMGEWINGS                    MATE VAN BEHEER
        1. Mikro-omgewing√             Volle beheer√
        2. Markomgewing√               Gedeeltelike/Sommige/Beperkte/Min beheer√
        3. Makro-omgewing√             Geen beheer√
                           Submaks (2)                               Submaks (2)

        LET WEL: 1. Sien slegs die eerste TWEE (2) na.
                 2. Die antwoorde hoef nie in tabelvorm te wees nie.
                 3. Ken volpunte toe vir die besigheidsomgewing al is die mate
                    van beheer nie aangedui nie/verkeerd.
                 4. Die mate van beheer moet aan 'n besigheidsomgewing
                    gekoppel wees.
                 5. Aanvaar antwoorde in enige volgorde.
                                                                         Maks (4)
4.2    Rol van SOOO's in ondersteuning van die Wet op Vaardigheidsontwikkeling/WVO
       - Ontwikkel sektor vaardigheidsplanne binne die raamwerk van die Nasionale
          Vaardigheidsontwikkelingstrategie. √√
       - Stel vaardigheidsontwikkelingsplanne op vir hul spesifieke ekonomiese sektore. √√
       - Keur werkplekvaardigheidsplanne en jaarlikse opleidingsverslae goed. √√
       - Ken toelaes toe aan werkgewers, onderwys- en opleidingverskaffers. √√
       - Betaal toelaes uit aan maatskappye wat aan die vereistes van die Wet op
          Vaardigheidsontwikkeling voldoen. √√
       - Monitor/Evalueer werklike opleiding deur diensverskaffers. √√
       - Bevorder en vestig leerlingskappe. √√
       - Registreer leerlingskap-ooreenkomste/leerprogramme. √√
       - Voorsien opleidingsmateriaal/-programme vir vaardigheidsontwikkelings-
          fasiliteerders. √√
       - Voorsien akkreditasie vir vaardigheidsontwikkelingsfasiliteerders. √√
       - Hou toesig oor opleiding in verskillende sektore van die Suid Afrikaanse
          ekonomie. √√
       - Identifiseer gepaste werkplekke vir praktiese werksondervinding. √√
       - Vorder heffings in en betaal toelaes uit soos benodig. √√
       - Doen verslag aan die Direkteur-Generaal. √√
       - Enige ander relevante antwoord wat verband hou met die rol van SOOO's in
          ondersteuning van die WVO.
                                                                                Maks (4)
4.3   Besigheidstrategieë
4.3.1 Soort intensiewe strategie vanuit die scenario
      Markontwikkeling √√                                                           (2)
4.3.2 Ander soorte intensiewe strategieë
      Markpenetrasie √√
      - Nuwe produkte dring die bestaande mark binne teen 'n laer prys,totdat dit
        welbekend is aan die verbruiker en dan verhoog die pryse .√

Kopiereg voorbehou                                                       Blaai om asseblief

### Page 16

Downloaded from hlayiso.com
Besigheidstudies/V1                         16                            DBE/November 2022
                                     NSS – Nasienriglyn

       -  Besighede fokus op die verkoop van bestaande produkte in bestaande markte
          om hulle markaandeel te verhoog.√
       -  Besighede gebruik marknavorsing oor huidige klante, om te besluit hoe om hulle
          bemarkingsmengsel gaan verbeter.√
       - Aggressiewe bemarkingsveldtogte, soos verlaging/vermindering van pryse word
          gebruik om potensiële klante/bestaande kliente te lok.√
       - Gebruik 'n intensiewe bemarkingsveldtog om bewusmaking en klante-lojaliteit te
          verhoog.√
       - Stel meer verkoopspersoneel aan om verkoopsdiens te verbeter.√
       - Enige ander relevante antwoord wat verband hou met markpenetrasie as 'n
          intensiewe strategie.
                                                                            Strategie (2)
                                                                      Verduideliking (1)
                                                                           Submaks (3)
       Produkontwikkeling √√
       - Dis 'n groeistrategie waar besighede poog om nuwe produkte in bestaande
          markte bekend te stel/verander ‘n bestaande produk. √
       - Besighede genereer nuwe idees/ontwikkel nuwe produkte/dienste. √
       - Besighede doen toetsbemarking/marknavorsing om te bepaal of nuwe produkte
          deur die bestaande kliënte aanvaar sal word. √
       - Nuwe produkte kan verskillend/van 'n beter gehalte as dié van mededingers
          wees. √
       - Enige ander relevante antwoord wat verband hou met produkontwikkeling as 'n
          intensiewe strategie.
                                                                            Strategie (2)
                                                                      Verduideliking (1)
                                                                           Submaks (3)

       LET WEL:        1.   Sien slegs die eerste TWEE (2) na.
                       2.   Geen punte moet toegeken word vir markontwikkeling nie.
                                                                          Maks (6)

4.4    Maniere waarop besighede die Wet op Gelyke Indiensneming/WGI kan nakom
       - Besighede moet waak teen diskriminerende aanstellings.√√
       - Assesseer die rassesamestelling van al die werknemers insluitend senior
         bestuur.√√
       - Maak seker dat daar gelyke verteenwoordiging van alle rasse groepe in elke
         vlak van indiensneming is.√√
       - Definieer die aanstellingsproses duidelik, sodat alle partye deeglik ingelig is.√√
       - Verseker dat diversiteit/inklusiwiteit in die werkplek bereik word. √√
       - Stel 'n gelyke indiensnemingsplan op in oorleg met die werknemers.√√
       - Stel gelyke indiensnemingsplanne saam wat aandui hoe regstellende aksie
         geïmplementeer sal word.√√
       - Verseker dat regstellendeaksiemaatreëls diversiteit in die werkplek bevorder.√√
       - Implementeer die gelyke indiensnemingsplan. √√
       - Implementeer regstellendeaksiemaatreëls om die nadele wat aangewese
         groepe ervaar het reg te stel/Maak voorsiening vir mense van verskillende
         aangewese groepe. √√
       - Dien die gelyke indiensnemingsplan by die Departement van Arbeid in. √√

Kopiereg voorbehou                                                           Blaai om asseblief

### Page 17

Downloaded from hlayiso.com
Besigheidstudies/V1                         17                           DBE/November 2022
                                     NSS – Nasienriglyn

       -   Stel een of meer bestuurders aan wat sal verseker dat die gelyke
           indiensnemingsplan geïmplementeer/gereeld gemonitor sal word.√√
       -   Elimineer hindernisse wat 'n nadelige impak op aangewesegroepe het.√√
       -   Lewer verslag aan die Departement van Arbeid oor die vordering met die
           implementering van die gelykheidsplan.√√
       -   Vertoon 'n opsomming van die Wet waar werknemers dit duidelik kan
           sien/toegang het tot die dokument.√√
       -   Doen mediese/psigometriese toetse op 'n billike wyse teenoor werkers/wanneer
           dit as noodsaaklik geag word/Gebruik gesertifiseerde psigometriese toetse om
           applikante/werknemers te assesser om te verseker dat geskikte kandidate
           aangestel word.√√
       -   Verseker dat die werkplek die demografie van die land op alle vlakke
           weerspieël.√√
       -   Herstruktureer/Analiseer huidige indiensnemingsbeleide/-praktyke/-prosedures
           om voorheen-benadeelde groepe te akkommodeer.√√
       -   Heropleiding/Ontwikkeling/Opleiding van aangewesegroepe deur middel van
           vaardigheidsontwikkelingsprogramme.√√
       -   Werknemers moet gelyke betaling ontvang vir werk van gelyke waarde.√√
       -   Enige ander relevante antwoord wat verband hou met hoe besighede die WGI
           kan nakom.
                                                                                Maks (4)
BESIGHEIDSBEDRYWIGHEDE
4.5    Aspekte wat in die indiensnemingskontrak ingesluit moet word
       - Persoonlike besonderhede van die werknemer.√
       - Besonderhede van die besigheid/werkgewer, soos die naam en adres.√
       - Postitel/Posisie.√
       - Posbeskrywing soos pligte en werksvoorwaardes.√
       - Posspesifikasie soos formele kwalifikasies en bereidwilligheid om te reis.√
       - Datum van indiensneming/Aanvang van indiensneming.√
       - Plek waar werknemer die meeste van sy/haar werkstyd sal deur bring.√
       - Werksure soos gewone tyd/oortyd.√
       - Vergoeding soos weekliks of maandelikse betaling.√
       - Voordele/Byvoordele/Voordele/Toelaes.√
       - Verlof soos siek-/kraam-/jaarlikse-/aannemingsverlof.√
       - Werknemer aftrekkings soos verpligte/nie-verpligte.√
       - Duur/Termyn van die indiensnemingskontrak/Besonderhede van
         beëindiging/Vervaldatum van indiensnemingskontrak.√
       - Proeftydperk.√
       - Handtekeninge van beide die werkgewer en werknemer.√
       - Lys van dokumente wat deel van die kontrak vorm, soos aanstellingsbrief/
         gedragskode/etiek.√
       - Dissiplinêre beleide, soos reëls/prosedures vir onaanvaarbare gedrag.√
       - Enige ander relevante antwoord wat verband hou met aspekte wat by 'n
         indiensnemingskontrak ingesluit moet word.
       LET WEL: Sien slegs die eerste VIER (4) na.

Kopiereg voorbehou                                                          Blaai om asseblief

### Page 18

Downloaded from hlayiso.com
Besigheidstudies/V1                         18                           DBE/November 2022
                                     NSS – Nasienriglyn

                                                                                (4 x 1) (4)
4.6   Induksie
4.6.1 Doelwitte van induksie vanuit die scenario
      - Die bestuur van TK het ingestem dat Mandy indiensopleiding sal ontvang om
         haar vaardighede te verbeter.√
      - Mandy sal die geleentheid kry om al die verskillende departemente te ervaar.√
       LET WEL: 1. Sien slegs die eerste TWEE (2) na.
                     2. Ken slegs punte toe vir antwoorde uit die scenario
                         aangehaal.
                                                                               (2 x 1) (2)
4.6.2 Voordele van induksie vir besighede
      - Laat nuwe werknemers toe om vinnig aan te pas√ en doeltreffend te werk.√
      - Verseker dat nuwe werknemers die reëls√ en beperkings in die besigheid
         verstaan.√
      - Nuwe werknemers kan verhoudings√ met medewerknemers op verskillende
         vlakke aanknoop.√
      - Nuwe werknemers op hul gemaak in die werkplek te laat voel√, wat sodoende
         angs/onsekerheid/vrees verminder.√
      - Die uitslae wat tydens die induksieproses bekom word√ voorsien 'n basis vir
         gefokusde opleiding.√
      - Verhoog kwaliteit van prestasie/produktiwiteit√ wat die doeltreffende gebruik
         van werksmetodes/hulpbronne bevorder. √
      - Verminder die behoefte aan voortgesette opleiding√ en ontwikkeling.√
      - Werknemers sal vertroud wees met organisasiestrukture√ soos wie is hul
         toesighouers/laevlakbestuurders.√
      - Geleenthede word vir nuwe werknemers geskep√ sodat hulle verskillende
         departemente kan ervaar/verken.√
      - Nuwe werknemers sal hulle rolle/verantwoordelikhede√ met betrekking tot
         veiligheidsregulasies en reëls verstaan.√
      - Nuwe werknemers sal die uitleg van die gebou/fabriek/kantore/waar alles is
         ken √, wat produksietyd bespaar.√
      - Leer meer oor die besigheid sodat nuwe werknemers hulle rolle/
         verantwoordelikhede verstaan√ ten einde meer doeltreffend te wees.√
      - Maatskappybeleide oor gedrag/prosedures/veiligheid en sekuriteit/
         indiensnemingskontrak/voorwaardes van indiensneming/werksure/verlof√ word
         gekommunikeer.√
      - Realistiese verwagtinge vir nuwe werknemers,√ asook vir die besigheid, word
         geskep.√
      - Nuwe werknemers voel deel van die span√ wat tot positiewe moraal/motivering
         lei.√
      - Werknemers het 'n beter begrip van besigheidsbeleide√ oor etiese/
         professionele gedrag/prosedures/KMV. √
      - Verminder personeelomset √ want werknemers is behoorlik
         ingelyf/georiënteer. √
      - Enige ander relevante antwoord wat verband hou met die voordele van
         induksie vir besighede.
                                                                                 Maks (4)
4.7    Toepassing van die BDKH-model/stappe
       Beplan√√
       - Besighede moet die probleem identifiseer.√
       - Ontwikkel 'n plan vir die verbetering van prosesse en stelsels.√
Kopiereg voorbehou                                                          Blaai om asseblief

### Page 19

Downloaded from hlayiso.com
Besigheidstudies/V1                           19                          DBE/November 2022
                                       NSS – Nasienriglyn

       -    Beantwoord vrae soos 'wat om te doen' en 'hoe om dit te doen'.√
       -    Beplan die metode en benadering.√
                                                                                  Stap (2)
                                                                         Verduideliking (1)
                                                                             Submaks (3)

       Doen√√
       - Besighede moet die verandering op 'n klein skaal implementeer.√
       - Implementeer die prosesse en stelsels.√
                                                                                  Stap (2)
                                                                         Verduideliking (1)
                                                                             Submaks (3)
       Kontroleer/Analiseer√√
       - Gebruik data om resultate van verandering te analiseer/ontleed.√
       - Bepaal of dit 'n verskil gemaak het.√
       - Kontroleer of die prosesse doeltreffend werk.√
       - Assesseer/Bepaal of dit werk/of dinge volgens plan verloop.√
                                                                                  Stap (2)
                                                                         Verduideliking (1)
                                                                             Submaks (3)
            Handel soos nodig √√
       -    Stel die verbetering in werking.√
       -    Ontwikkel strategieë om deurlopend te verbeter.√
       -    Indien die verandering suksesvol was, implementeer dit op 'n groter skaal.√
       -    Die proses moet deurlopend hersien word.√
                                                                                   Stap (2)
                                                                         Verduideliking (1)
                                                                              Submaks (3)
       - Enige ander relevante antwoord wat verband hou met hoe besighede die stappe
         van die BDKH-model kan toepas om die gehalte van hul produkte te verbeter.
           LET WEL:    1. Sien slegs die eerste TWEE (2) na.
                       2. Aanvaar stappe in enige volgorde.
                                                                                   Maks (6)
4.8    Gehalte-aanwysers van die aankoopfunksie
       - Besighede moet grondstowwe/produkte in groot hoeveelhede teen
         laer/afslagpryse aankoop.√√
       - Kies betroubare verskaffers wat die beste gehalte grondstowwe/
         kapitaalgoedere teen bekostigbare pryse verskaf.√√
       - Plaas bestellings betyds en volg bestellings gereeld op om te verseker dat
         goedere betyds afgelewer word.√√
       - Doeltreffende koördinering tussen die aankope- en produksiedepartemente
         sodat aankooppersoneel die produksieproses/vereistes verstaan.√√
       - Verlangde hoeveelhede moet op die regte tyd en plek afgelewer word.√√
       - Implementeer/Hou voorraadbeheerstelsels in stand om die veiligheid van die
         voorraad te verseker.√√
       - Handhaaf optimale voorraadvlakke om te veel/verouderde voorraad te
         vermy/verminder.√√

Kopiereg voorbehou                                                            Blaai om asseblief

### Page 20

Downloaded from hlayiso.com
Besigheidstudies/V1                        20                        DBE/November 2022
                                    NSS – Nasienriglyn

       -   Moniteer en rapporteer oor minimum voorraadvlakke om voorraadtekorte te vermy.√√
       -   Doeltreffende gebruik van bergingsgeriewe en handhawing van die
           produkgehalte terwyl dit opgeberg word.√√
       -   Betrek verskaffers by strategiese beplanning/produkontwerp/materiaalkeuses/
           gehaltebeheerprosesse.√√
       -   Verseker dat daar geen onderbreking in produksie as gevolg van
           voorraadtekorte is nie.√√
       -   Bewerkstellig verhoudings met verskaffers sodat hulle in lyn met die besigheid
           se visie/missie/waardes kan wees.√√
       -   ‘n Deeglike begrip van bestuur van die verskaffingsketting om die korrekte
           verkrygingsprosedures/-prosesse toe te pas. √√
       -   Enige ander relevante antwoord wat verband hou met die gehalteaanwyser van
           die aankoopfunksie.
                                                                                  Maks (4)
                                                                                       [40]

                                                         UITEENSETTING VAN PUNTE
                                                                 VRAAG 4        PUNTE
                                                                    4.1            4
                                                                    4.2            4
                                                                   4.3.1           2
                                                                   4.3.2           6
                                                                    4.4            4
                                                                    4.5            4
                                                                   4.6.1           2
                                                                   4.6.2           4
                                                                    4.7            6
                                                                    4.8            4
                                                                 TOTAAL           40
                                                           TOTAAL AFDELING B: 80

Kopiereg voorbehou                                                       Blaai om asseblief

Text truncated here. Open the document page to read the rest.

## Related documents

- [Business Studies P1 Nov 2022 Afr](https://www.hlayiso.com/library/business-studies-p1-nov-2022-afr/54151221-3151-450a-8f2a-8e918eaa1694) — Business Studies · QP · 2022 · Afr
- [FS Business Studies Grade 12 SEPT 2022 P1 and Memo](https://www.hlayiso.com/library/fs-business-studies-grade-12-sept-2022-p1-and-memo/50a19006-a948-467e-a8ef-7be1b50c99f1) — Business Studies · Memo · 2022
- [Limpopo Business Studies Grade 12 SEPT 2022 P1 and Memo](https://www.hlayiso.com/library/limpopo-business-studies-grade-12-sept-2022-p1-and-memo/dcc751d4-3dbe-42ce-a838-d07bdf5fe638) — Business Studies · Memo · 2022
- [2022 MP Prelim P1 Memo](https://www.hlayiso.com/library/2022-mp-prelim-p1-memo/e718736c-23b3-485f-8b8c-77127f7dc628) — Business Studies · Memo · 2022
- [BUSINESS STUDIES P1 GR12 QP SEPT2022 Afrikaans](https://www.hlayiso.com/library/business-studies-p1-gr12-qp-sept2022-afrikaans/be8e7318-8cb4-4d1b-b83a-12d6a4b7bc75) — Business Studies · QP · 2022 · Afr
- [BUSINESS STUDIES P1 GR12 QP SEPT2022 English](https://www.hlayiso.com/library/business-studies-p1-gr12-qp-sept2022-english/e01236b0-b022-4ca1-907c-563887483b75) — Business Studies · QP · 2022 · Eng

## More from Grade 12 Business Studies

- [BUS STUDIES P1 QP JCT 2025 ENG D watermark](https://www.hlayiso.com/library/bus-studies-p1-qp-jct-2025-eng-d-watermark/bb80e211-d0d0-4667-b7d8-68f2e1736d30) — QP · 2025 · Eng
- [Business Studies Grade 12 NSC P1 QP September 2025 Free State](https://www.hlayiso.com/library/business-studies-grade-12-nsc-p1-qp-september-2025-free-state/be417aa7-c023-4ad6-8033-44444fbd8660) — QP · 2025
- [Business Studies P2 (Afrikaans) June 2025 Possible Asnwers](https://www.hlayiso.com/library/business-studies-p2-afrikaans-june-2025-possible-asnwers/4ebc816c-e285-4ea9-908e-0168044732f4) — QP · 2025 · Afr
- [Business Studies Grade 12 NSC P2 MEMO September 2025 North West](https://www.hlayiso.com/library/business-studies-grade-12-nsc-p2-memo-september-2025-north-west/b24d854d-efd9-4829-983f-9c7e9835c77c) — Memo · 2025
- [Business Studies P1 May-June 2025 Eng](https://www.hlayiso.com/library/business-studies-p1-may-june-2025-eng/103fd17a-6f6d-48de-ac3d-b580e4233fb9) — QP · 2025 · Eng
- [Business Studies P1 Nov 2025 Afr](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-business-studies-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-1/e6a157da-01c9-4da3-bd98-38371acfd429) — QP · 2025 · Afr

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
