# Dramatic Arts Grade 12 Eastern Cape Mock 2013 Memo > Grade 12 Dramatic Arts memorandum from the Eastern Cape Mock Exam 2013, 55 pages. Read online or download the free PDF. - Page: https://www.hlayiso.com/library/drama-kunste-memo-gr12-sept2013/374f7469-2a5d-4546-8c97-d6e733b8b786 - Updated: 2026-09-27 - Subject: Dramatic Arts - Grade: Grade 12 - Document type: Memorandum - Year: 2013 - Exam period: Eastern Cape Mock Exam - Curriculum: CAPS - Pages: 55 Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [Dramatic Arts](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/dramatic-arts) › [Dramatic Arts Grade 12 Eastern Cape Mock 2013 Memo](https://www.hlayiso.com/library/drama-kunste-memo-gr12-sept2013/374f7469-2a5d-4546-8c97-d6e733b8b786) ## About this document Dramatic Arts · Grade 12 · Eastern Cape Mock Exam · 2013. Memorandum, 55 pages. Read online or download the PDF. Read it free online on the page above; download the PDF from there. ## Document text Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction. ### Page 1 Downloaded from hlayiso.com Province of the EASTERN CAPE EDUCATION NASIONALE SENIOR SERTIFIKAAT GRAAD 12 SEPTEMBER 2013 DRAMATIESE KUNSTE MEMORANDUM PUNTE: 150 Hierdie memorandum bestaan uit 55 bladsye. ### Page 2 Downloaded from hlayiso.com 2 DRAMATIESE KUNSTE (SEPTEMBER 2013) UITLEG VAN DIE VRAESTEL 1. Hierdie vraestel bestaan uit DRIE afdelings. AFDELING A: 30 punte AFDELING B: 60 punte AFDELING C: 60 punte 2. Beantwoord SLEGS die vrae oor die dramatekste wat jy bestudeer het. 3. Daar word VYFTIEN minute leestyd toegestaan voor jy met die skryf van die eksamen begin. 4. AFDELING A bestaan uit TWEE vrae. Beantwoord SLEGS EEN vraag uit AFDELING A. Kaukasiese Krytsirkel OF VRAAG 1: Moeder Courage OF Epiese teater: Kanna Hy Kô Hystoe OF VRAAG 2: Wagtend op Godot OF Teater van die Die Kaalkop Prima Donna OF Absurde: Bagasie 5. AFDELING B bestaan uit AGT vrae. Beantwoord SLEGS TWEE vrae uit AFDELING B. VRAAG 3: Boesman en Lena VRAAG 4: uNosilimela VRAAG 5: Woza Albert! VRAAG 6: Sophiatown VRAAG 7: Nothing but the Truth VRAAG 8: Groundswell VRAAG 9: Siener in die Suburbs VRAAG 10: Mis 6. AFDELING C bestaan uit DRIE vrae. VRAAG 11 en VRAAG 12 is VERPLIGTEND. In VRAAG 13 is daar ʼn keuse tussen drie vrae. Beantwoord VRAAG 13.1 ÓF 13.2 ÓF VRAAG 13.3. 7. Nommer die antwoorde korrek volgens die nommeringstelsel wat in hierdie vraestel gebruik is. 8. Let op na die aantal punte wat aan elke vraag toegeken is om die lengte van jou antwoorde te bepaal. 9. Gebruik jou klaskamerkennis, sowel as onafhanklike en kreatiewe denke, om die vrae te beantwoord. 10. Trek ʼn streep aan die einde van elke vraag. 11. Skryf netjies en leesbaar. ### Page 3 Downloaded from hlayiso.com (SEPTEMBER 2013) DRAMATIESE KUNSTE 3 ALGEMENE NOTAS VIR NASIENERS 1. Kandidate moet na Dramatiese Kunste teorieë en kontekstuelisering in die toneelstuk verwys. Volpunte kan nie toegeken word tensy die kandidaat ʼn bewys van die teorie van die vak toon nie. Die antwoorde moet dissipline spesifiek wees. Gebruik die Wat, Hoekom en Hoe met spesifieke verwysing na voorbeelde in die teks. 2. Maak duidelike merkies om die leerpunt wat geassesseer word, aan te dui. Nasieners behoort aktief om te gaan met die antwoord. 3. Hoofnasieners moet die matriks (rubric) fasiliteer met die nasieners – gelei deur vlakbeskrywers (level descriptors) in Dramatiese Kunste. 4. Gereelde konsultasierondtes is nodig om te verseker dat die nasienproses gestandaardiseerd is. 5. In die geval waar ʼn kandidaat meer as die voorgestelde getal woorde skryf – moenie penaliseer nie (opstelvraag). 6. Die memobesprekingsforum kan nie alle antwoorde voldoende voorspel nie. Nasieners moet dit in aanmerking neem en oop wees vir kandidate se antwoorde en seker maak dat verskillende onderrigstyle nie die leerder benadeel nie. 7. Spandeer die eerste dag aan die ontleding van die kwaliteit en kwantiteit van die bewyse in die memo en aan standaardisering en om gemeenskaplike definisies en konsepte te vind. 8. Nasieners moet Assesseringstandaarde in lyn bring met die vrae. 9. Die voorgestelde antwoorde is dikwels bo die vlak van die meeste kandidate op graad 12 kan behartig en behoort gesien te word as ʼn opvoedingservaring vir die merkers. ### Page 4 Downloaded from hlayiso.com 4 DRAMATIESE KUNSTE (SEPTEMBER 2013) AFDELING A: BEGRYP EN ANALISEER KANDIDATE MOET EEN VRAAG BEANTWOORD. VRAAG 1: EPIESE TEATER OF VRAAG 2: ABSURDE TEATER VRAAG 1: EPIESE TEATER (HIERDIE VRAAG VERWYS NA ÓF DIE KAUKASIESE KRYTSIRKEL ÓF MOEDER COURAGE ÓF KANNA HY KÔ HYSTOE) Die volgende is voorgestelde antwoorde. Die kandidate mag ander antwoorde verskaf wat geldig is. Die nasiener moet elke kandidaat se ervaring en antwoord oorweeg. 1.1 Sien die matriks en voorgestelde antwoord hieronder. KATEGORIE PUNT BESKRYWERS (BEWYSE) Uitstaande 26 – 30  Goed georganiseerd, volledig en logies, prestasie afgeronde struktuur  Ondersteun deur ʼn uitstekende en hoë vlak van bevoegdheid  In staat om inligting te verwerk tot ʼn oorspronklike interpretasie en deurdagte keuse van feite  Gebruik ʼn verskeidenheid van oorspronklike en/of relevant dramatiese verwysings  Insig, vloeiend, observasie en kennis word treffend uiteengesit Verdienstelike 23 – 25  Goed georganiseerd, omvattend, afgeronde prestasie struktuur  Ondersteun deur ʼnhoë vlak van bevoegdheid om inligting te verwerk en deurdagte keuse van feite  Gebruik van relevante dramaverwysings  Toon insig, waarneming en kennis – goed uiteengesit ### Page 5 Downloaded from hlayiso.com (SEPTEMBER 2013) DRAMATIESE KUNSTE 5 Bevredigende 19 – 22  Georganiseerd, omvattend, ʼn bevredigende vlak prestasie van bevoegdheid, sommige foute is waarneembaar in die opstel struktuur  Interessante aanbieding, duidelike stellings, oortuigend, eenvoudige taalgebruik  Ondersteun deur ʼn keuse van relevante dramaverwysings  Toon ʼn goeie begrip van die tema, sommige stellings toon insig Voldoende 15 – 18  Struktuur nie altyd logies nie prestasie  Demonstreer ʼn basiese begrip, maar is geneig om ondeurdagte en stereotiperende antwoorde te verskaf  Genoegsame seleksie van relevante dramaverwysings  Nie altyd ʼn hoë vlak van insig nie, voel gememoriseerd, by tye verbeeldingloos. Nie ʼn hoë vlak van insig nie Middelmatige 12 – 14  Opstel nie altyd georganiseerd nie, struktuur nie prestasie altyd logies nie  Nie altyd genoeg inligting nie, swak taalgebruik moontlik ʼn bydraende faktor  Kandidaat motiveer nie sy/haar antwoord met toepaslike voorbeelde nie Elementêre 10 – 11  Ongestruktureerd, beperkte woordeskat, min poging prestasie aangewend om die inligting op ʼn aanvaarbare manier aan te bied  Baie min inligting, deurmekaar aangebied, nie maklik om te volg nie, dikwels irrelevant  Kandidaat motiveer nie sy/haar antwoord met toepaslike voorbeelde nie Onvoldoende 0–9  Ongestruktureerd, beperkte woordeskat, min poging aangewend om die inligting op ʼn aanvaarbare manier aan te bied  Baie min inligting, deurmekaar aangebied, nie maklik om te volg nie, dikwels irrelevant  Kandidaat motiveer nie sy/haar antwoord met toepaslike voorbeelde nie ### Page 6 Downloaded from hlayiso.com 6 DRAMATIESE KUNSTE (SEPTEMBER 2013) VOORGESTELDE antwoord oor Epiese Teater met verwysing na Kaukasiese Krytsirkel en Moeder Courage Brecht se idees is afkomstig van jare se eksperimentering en praktiese teaterervaring met verskeie kunstenaars en regisseurs. Hy het geëksperimenteer as ʼn regisseur en dramaturg en sy toneelstukke was polities en didakties. Alhoewel hy deur die Ekspressioniste beïnvloed was, het hy hul psigologiese en emosionele verduidelikings vir mense se gedrag verwerp. Hy het sy eie idees ontwikkel wat op die idees van Karl Marx gebaseer was. Die grondslag waarop sy teorie berus het ʼn hoogtepunt bereik teen die einde van die 1920’s, maar dit was eers in 1930 dat hy klem geplaas het op die idée van die Epiese Teater. Sy doel was om die gehoor (emosioneel) te distansieer sodat hulle die wêreld waarin hulle woon duideliker kan sien en ervaar. Slegs dan sou hulle in staat wees om hul omstandighede te kan verander. Deur vanaf ʼn emosionele afstand te kyk na die handeling in die drama, word die gehoor in staat gestel om beter te verstaan, eerder as om net hul oortuiginge outomaties (sonder kritiese oorweging) te aanvaar. Die woord epies kan misleidend wees, maar Brecht wou ʼn duidelike onderskeid maak tussen wat hy gesien het as Teater van Illusie of Dramatiese Teater aan die een kant en sy Epiese Teater aan die ander kant. Hy het die Dramatiese Teater gekritiseer omdat dit die gehoor in ʼn droomwêreld intrek, waar hulle geheel en al empatiseer (meegevoel) met die gebeure in die toneelstuk, en waar probleme altyd opgelos word. Brecht het daarom sterk teenkanting getoon teen die idée van ‘voorgee’ (pretence) – wat ʼn tipiese eienskap van die Realisme was. Volgens hom het die ‘ou teater’ (Realisme) sy waarde verloor, omdat dit die rol van die gehoorlid onderskat en ignoreer het – tot so ʼn mate dat die gehoorlid slegs ʼn passiewe toeskouer geword het. Hy wou hê dat sy gehoorlede aangewakker moes word en die teater moes verlaat met ʼn begrip dat hulle die probleme wat in die drama aangespreek is, moes oorweeg en iets daaraan moes doen in die werklike lewe (weg van die teater). Alhoewel hy nie emosie in die lewe en die teater ontken het nie, het hy die empatie gekritiseer wat hy geglo het ʼn mens se rede oorheers wanneer daar na ʼn sentimentele drama gekyk word. Hy wou hê dat gehore van die sosio-politiese werklikheid bewus moes word en besef dat verandering moontlik is. Brecht se hoofdoel was om die ‘illusie’ te verwyder (die spieël na die werklikheid) soos in Realisme uitgebeeld word. Om dit te kon doen, het hy verskeie tegnieke gebruik. Al hierdie tegnieke het ten doel gehad om die gehoor se aandag deurlopend daarop te fokus dat hulle binne ʼn teater was in plaas daarvan dat hulle weggevoer sou word na ʼn wêreld van fantasie en illusie. Brecht wou sy gehoor daarvan bewus maak dat daar ʼn verskil was tussen wat hulle op die verhoog sien en die werklikheid. Hy wou ook hê dat die gehoor die drama as direkte kommentaar op die lewe moes ervaar, die handeling in die drama moes krities benader en beoordeel word. Brecht was wel nooit teen die idée gekant dat die teater ʼn bron van genot moes wees nie. ### Page 7 Downloaded from hlayiso.com (SEPTEMBER 2013) DRAMATIESE KUNSTE 7 Hy was wel van mening dat die genot geskep kon word deur produktiewe deelname sodat dit wat waargeneem word, nie net beoordeel kon word nie, maar ook toegepas kon word op die omstandighede in die werklike lewe buite die teater. Hierdie doelstelling sou nie moontlik wees indien die toeskouer nie verwyderd (vervreem) van die gebeure van die drama is nie. Die teatermiddel, genaamd die Verfremdungseffekt of vervreemding is ontwikkel om die gehoor te distansieer van die handeling op die verhoog en om te verseker dat hul empatie verbreek word sodat hulle krities teenoor die handeling kan staan wat hulle op die verhoog aanskou. Die doelstelling van musiek (as voorbeeld) is nie net om die betekenis en emosie van die drama te ondersteun nie, maar om eerder kommentaar op die handeling in die drama te lewer. ʼn Voorbeeld kom voor in die drama, Moeder Courage, waar die ironiese bitter woorde van ʼn lied wat sprekend is van ʼn karakter se toenemende morele verval op ʼn doelbewuse soet, sorgvrye wysie gekomponeer is. Die teenstrydigheid tussen die wysie (musiek) en die woorde dwing die gehoor om te dink oor die ware betekenis van die lied. Kaukasiese Krytsirkel en Moeder Courage het liedere tussen die tonele, wat dikwels vertel wat vooraf gebeur het (waardeur die emosionele betrokkenheid, spanning en afwagting verwyder word). Hierdie liedere lewer direkte kommentaar op die handeling en verbind die tonele aan mekaar. Die akteurs sou ook uit karakter tree en kommentaar lewer teenoor die gehoor. Die karakters spreek ook dikwels hul gedagtes en gevoelens hardop uit. Akteurs praat ook dikwels in die derde persoon, bv. wanneer Grusha met Simon praat, sê sy: ‘Ek verstaan nie hierdie soldaat nie’. Deur vervreemding dus, word gedagtes en denke geprikkel, eerder as slegs suiwer emosie. Anders as in die Realisme was Brecht se verhoogruimte nie realisties ingeklee nie. Die geverfde agterdoeke was eerder suggesties as direkte weergawes van die werklikheid. Daar was gebruik gemaak van, onder andere, stellasies, draaiverhoë, sigbare pype en draadwerk wat deur strak wit ligte belig is met toneel- en stelwisselinge. Hierdie wisselinge het voor die oë van die gehoor plaasgevind. Dekorstelle was eenvoudig en simbolies, bv. ʼn aanwysingsbord kon ʼn herberg voorstel, ʼn blou lap kon ʼn rivier voorstel. Musikante was ook duidelik sigbaar op die verhoog en kon op die verhoog bly – al was hulle nie betrokke by die handeling nie. Die didaktiese aard van die drama was versterk deur die gebruik van skyfieprojeksies, skerms, titels op borde en tegniese toerusting. Deur vervreemding wou die dramaturg alles op ʼn oorspronklike, vars en onbekende manier aanbied sodat die gehoor krities daarna kon kyk, selfs wanneer die gehoorlid die gegewe as vanselfsprekend aanvaar het. ### Page 8 Downloaded from hlayiso.com 8 DRAMATIESE KUNSTE (SEPTEMBER 2013) Nog ʼn tegniek wat hy gebruik het was historifikasie wat verwys na die gebruik van materiaal uit ander tye en plekke. In Kaukasiese Krytsirkel vertel die sanger die verhaal van ʼn oorlog wat in die verre verlede en in ʼn onbekende land afspeel. Historifikasie is ʼn metode om vervreemding te bewerkstellig. Dit is anders as die tradisionele teaterpraktyk waardeur historiese gebeure op ʼn hedendaagse manier aanbied word. Brecht het beklemtoon dat die dramaturg die ‘vergange / pastness’ van gebeure moet beklemtoon deur dit te verwyder van die hede. Hy was van mening dat die dramaturg die gehoorlid moet aanmoedig om te dink dat, indien hy/sy dieselfde omstandighede as in die drama ervaar het, hy/sy anders sou optree as gevolg van die lesse wat in die drama geleer is. Die toeskouer sou dan oorweeg hoe hy sy optrede sou verander om ʼn positiewe verskil te maak in die realiteit/werklikheid. Die gehoor moet geïnspireerd voel om soortgelyke waardevolle sosiale verbeteringe (voorgestel in die drama) te maak in die hedendaagse wêreld, met die wete dat verandering wel moontlik is. Brecht het verkies om sy dramas epies te noem, omdat sy dramas meer met die epiese poësie (epiek) as met konvensionele dramas ooreengestem het. Die epiese gedigte het tradisioneel bestaan uit afwisselende dialooggedeeltes en vertelling wat ʼn storie voorstel uit die perspektief van ʼn enkele storieverteller. Hierdie epiese styl, waar gedeeltes van die storie vertel word en ander dele weer bloot gedemonstreer word, laat die vrye wisseling in tyd en ruimte toe, die verbinding van oorgange en selfs die voorstelling van volledige historiese periodes deur die aanwending van ʼn enkele sin of kort verduideliking. Daar is dikwels ʼn storieverteller wat die gehoor direk aanspreek. Die ‘vierde muur’ soos in die Realistiese Teater word dus doelbewus afgebreek, bv. die Sanger in die Kaukasiese Krytsirkel. Wanneer Grusha nie kan besluit om baba Michael te neem nie, sê die Sanger: “she went back to the child. Just for one more look, just to sit with it just for a moment or two till someone should come. Its mother, perhaps, or someone else … Terrible is the temptation to do good.” Volgens Brecht moet die grootste impak van die teater buite die teater in die werklike lewe voorkom. Die toeskouer word aangemoedig om sosiale hervorming teweeg te bring in sy omgewing of gemeenskap. Die drama is dus nie ʼn vredemaker nie en neem ʼn belangriker en sinvoller rol aan in mense se lewens. ### Page 9 Downloaded from hlayiso.com (SEPTEMBER 2013) DRAMATIESE KUNSTE 9 In Kanna Hy Kô Hystoe (van hieraf: KHKH) kan die volgende Epiese beginsels geïdentifiseer word deur voorbeelde uit die teks te noem:  die doeblering van karakters,  die klank- en beligtingseffekte,  die nie-realistiese dekor,  simultaantonele,  invoeging van sang en vers,  gesprek-verby-ʼn-gesprek,  dialoog met die alter-ego,  die verdeling van die handeling in sewe episodes Die klem in KHKH val op die gebeure, die storie, die ellende en hartseer van die hele gemeenskap. Die epiese element word verder uitgebou deur Adam Small se gebruik van besonder dramatiese vertelsituasies waardeur die geweld, byvoorbeeld die verkragtings, die selfmoord van Jakop en Kietie se dood aan die gehoor oorgedra word sonder dat die handeling self fisiek uitgevoer word. Die karakters lewer sosiale kommentaar deur die storie van hul lewens te vertel. Daar is nie psigologiese prosesse by die meeste karakters te bespeur nie, maar die storie en hul boodskap is die primêre fokus. Die teks se funksie is dus om die gehoor van ʼn sosiaal-politiese situasie bewus te maak en te onderrig en nie primêr om te vermaak nie. Daar word van die gehoor verwag om betrokke te raak en ʼn oordeel te maak en ʼn positiewe verandering in die sosiale omstandighede te maak. Ander elemente van die epiese teater word in KHKH geïdentifiseer en wel die elemente kenmerkend van die Middeleeuse sowel as die Moderne Epiese Teater. [30] BESKRYWER ORDE PERSENTASIE MARKS VRAAG EN PUNTE Analise/Sintese/ Hoër Orde 30 9 1(8) Evaluering Toepassing Middel Orde 40 11 1(12) Kennis en begrip Middel Orde 30 10 1(10) ### Page 10 Downloaded from hlayiso.com 10 DRAMATIESE KUNSTE (SEPTEMBER 2013) VRAAG 2: TEATER VAN DIE ABSURDE HIERDIE VRAAG VERWYS NA ÓF AFSPRAAK MET GODOT ÓF DIE KAALKOP PRIMA DONNA ÓF BAGASIE Die volgende is voorgestelde antwoorde. Die kandidate mag ander antwoorde verskaf wat geldig is. Die nasiener moet elke kandidaat se ervaring en antwoord oorweeg. KATEGORIE PUNT BESKRYWERS (BEWYSE) Uitstaande 26 – 30  Goed georganiseerd, volledig en logies, afgeronde prestasie struktuur.  Ondersteun deur ʼn uitstekende en hoë vlak van bevoegdheid.  In staat om inligting te verwerk tot ʼn oorspronklike interpretasie en deurdagte keuse van feite.  Gebruik ʼn verskeidenheid van oorspronklike en/of relevant dramatiese verwysings.  Insig, vloeiend, observasie en kennis word treffend uiteengesit. Verdienstelike 23 – 25  Goed georganiseerd, omvattend, afgeronde struktuur. prestasie  Ondersteun deur ʼn hoë vlak van bevoegdheid om inligting te verwerk en deurdagte keuse van feite.  Gebruik van relevante dramaverwysings.  Toon insig, waarneming en kennis – goed uiteengesit. Bevredigende 19 – 22  Georganiseerd, omvattend, ʼn bevredigende vlak van prestasie bevoegdheid, sommige foute is waarneembaar in die opstel struktuur.  Interessante aanbieding, duidelike stellings, oortuigend, eenvoudige taalgebruik.  Ondersteun deur ʼn keuse van relevante dramaverwysings.  Toon ʼn goeie begrip van die tema, sommige stellings toon insig. Voldoende 15 – 18  Struktuur nie altyd logies nie. prestasie  Demonstreer ʼn basiese begrip, maar is geneig om ondeurdagte en gestereotipeerde antwoorde te verskaf.  Genoegsame seleksie van relevante dramaverwysings.  Nie altyd ʼn hoë vlak van insig nie, voel gememoriseerd, by tye verbeeldingloos. Nie ʼn hoë vlak van insig nie. Middelmatige 12 – 14  Opstel nie altyd georganiseerd nie, struktuur nie altyd logies prestasie nie.  Nie altyd genoeg inligting nie, swak taalgebruik moontlik ʼn bydraende faktor.  Kandidaat motiveer nie sy/haar antwoord met toepaslike voorbeelde nie. ### Page 11 Downloaded from hlayiso.com (SEPTEMBER 2013) DRAMATIESE KUNSTE 11 Elementêre 10 – 11  Ongestruktureerd, beperkte woordeskat, min poging prestasie aangewend om die inligting op ʼn aanvaarbare manier aan te bied.  Baie min inligting, deurmekaar aangebied, nie maklik om te volg nie, dikwels irrelevant.  Kandidaat motiveer nie sy/haar antwoord met toepaslike voorbeelde nie. Onvoldoende 0–9  Onsamehangend, baie min werk gelewer, beperkte vaardighede.  Irrelevant.  Eenvoudige frases of woorde neergeskryf wat deur kandidaat gememoriseer is, maar geen begrip word getoon nie. Die memorandum bevat gedetaileerde beskrywings van die Teater van die Absurde se toneelstukke. Dit behoort as ʼn nasiengids saam met die merkrubriek gebruik word. 2.1 TEMAS IN ABSURDE TEATER Die Hooftemas 1) Die kondisie van die mensdom  Futiliteit van wag en soeke.  Menslike bestaan is tydelik en die dood is ʼn onvermydelike feit. 2) Die aard van die wêreld  Vreemde, onmoontlik om te beskryf, doelloos, sinloos, realiteit is gevaarlik. Die nagmerrie van ʼn doellose bestaan word tot die uiterste ondersoek. 3) Die aard van die mens  Die mens se vrees vir homself en die onbekende.  Die mens se hunkering na geluk in die toekoms of verlede.  Die mens se afwesigheid van identiteit en onvermoë om met sy medemens te kommunikeer.  Die mens se geheueverlies. TONEELPLASING AS ʼn ASPEK VAN ABSURDE TEATER OM DIE TEMAS VAN DIE TONEELSTUK TE ILUSTREER. Die plasing/milieu reflekteer die volgende:  Uitbeelding van die mens se toestand in die wêreld.  Geen spesifieke plasing.  Ruimte weerspieël die interne psigologiese toestand van die karakters.  Die realiteit word op groteske wyse versteur. ### Page 12 Downloaded from hlayiso.com 12 DRAMATIESE KUNSTE (SEPTEMBER 2013)  Ruimte tree op as speler.  Gestroopte of oorlaaide omgewing.  Leegheid dui op afwesigheid van lewe – grys.  Isolasie van die buitewêreld – gevangenis.  Tyd staan stil of is sonder einde.  Sosiale isolasie. Die speelruimte/plasing neem ʼn bykomende betekenis aan in die teater van die absurde – dit bevestig die leegheid van die eksistensialistiese wêreld waar mense geïsoleerd voel van die omgewing. Die verhoog word ʼn metafoor van die wêreld self. Die Absurde dramaturge gebruik leë ruimtes om die neerdrukkende leegheid van die karakters se lewens uit te beeld. Geografies, die milieu/plasing word doelbewustelik nie spesifiek geplaas nie en het ten doel om ʼn gevoel te skep van groteske versteuring of oordrewe realiteit. Verteenwoordigend van ʼn blik op die vernietiging, die plasing word bykans aktief, word dit ʼn oorweldigende mag. In die Teater van die Absurde kan die plasing of oorlaai word met onnodige voorwerpe of dit kan gestroop van dekor wees. In die geval word die leegheid ʼn direkte verteenwoordiging van ʼn leë wêreld gevul met leë mense. Gewoonlik vaal en grys in kleur, suggereer die plasing dood en verval van een of ander aard. Telkens geïsoleerd of ingeperk is die milieu verwyderd van die wêreld en neig om die karakters as gevangenis in hulle eie wêreld aan te hou. Tyd staan onwillekeurig stil en word nimmereindigend. Karakterisering:  Verteenwoordigend van menslikheid eerder as ʼn werklike persoon  Oordrewe kwaliteite  Intense situasies  Hulle het geen verlede en daar is geen aanduiding van hulle toekoms nie  Hulle word beoordeel nie vir wie hulle is nie maar vir wat hulle doen WAGTEND OP GODOT: TAAL:  Die karakters blyk te praat ten einde om te bestaan.  Die waarde van taal word bevraagteken – dit het die vermoë verloor om te kommunikeer.  Strak komplekse beelde  Liries, ritmies, poëties  Dialoog word gereduseer en vereenvoudig soos wat die drama ontwikkel. ### Page 13 Downloaded from hlayiso.com (SEPTEMBER 2013) DRAMATIESE KUNSTE 13 KARAKTERS:  Karakters kom voor in pare (ontleen aan die karakterpare van ‘vaudeville’ of ‘music-hall’ komediante.  Vladimir en Estragon – twee dele van dieselfde mens: intellektueel en fisies – hoër instinkte en oerinstinkte.  Pozzo en Lucky – Baas-en-slaafverhouding (kommentaar op menslikheid)  Fokus op die individu as ʼn paar wat die gefragmenteerde wêreld van die eksistensialiste uitbeeld.  Pare verteenwoordig ʼn funksionele mens in ʼn disfunksionele wêreld, hulle het mekaar nodig om te bestaan. TEMAS EN PLASING: Die afwesigheid van Godot word deur die twee boemelaars as die mees neerdrukkendste en beperkende aspek in Wagtend op Godot ervaar. Die karakters bevind hulself in leegheid om hulle en sukkel nie so seer om te bestaan nie maar om hulle bestaan te bewys. Die plasing verteenwoordig Duits-beheerde Frankryk tydens die Tweede Wêreldoorlog, alhoewel die handeling plaasvind op ʼn voorafbepaalde pad, is daar geen aanduiding van die werklike naam van die pad of waar dit geleë is nie. Die enigste suggestie wat aangebied word in die toneelstuk wat betref die plasing is dat die gebeure in ʼn soort niemandsland afspeel waarin niks meer as ʼn eenvoudige pad, ʼn klip of lae hoop of grond en ʼn eensame boom met ʼn paar blare voorkom nie. In sy essensie, simboliseer die plasing leegheid en afwesigheid van konformering by die materialistiese oorlading op die realistiese verhoog. The plasing reflekteer die volgende temas: Die vyandigheid van die Heelal In Wagtend op Godot, beeld Beckett die wêreld as koud, sonder passie, stil en onsimpatieke plek van onsekerheid uit. Binne die konteks van die toneelstuk plaas hy hierdie idees in verhouding met die lewe war die algemene opvatting is dat alle dinge tot ʼn einde moet kom. Dood Die idee van dood in die toneelstuk word in ʼn ietwat paradokse wyse verteenwoordig. Aan die een kant, is dood die uiteindelike teenstander van die mens en ʼn einde aan als, aan die ander kant is dit sy enigste uitkoms of wyse waarop hy kan ontsnap van hierdie vyandige heelal. ### Page 14 Downloaded from hlayiso.com 14 DRAMATIESE KUNSTE (SEPTEMBER 2013) Teen die einde van die eerste bedryf word die absurditeit van die dood verder beklemtoon wanneer Vladimir en Estragon oorweeg om selfmoord te pleeg as gevolg van die eenvoudige gedagte dat hulle niks beter het om te doen met hulleself nie. Die sentrale boodskap word vroeg in die toneelstuk ingelui deur Estragon se woorde “Nothing to be done”. Die implikasie is dat in plaas van om vir vandag te lewe, is die mens konstant bekommerd oor wat môre sal gebeur, en daarom is dit geen verrassing dat hy sy lewe weg wens nie. Hoop Die konsep van hoop verskyn in die feit dat die twee hoofkarakters, alhoewel bang en onseker van hulle situasie, bereid is om te wag vir iemand wat betekenis en sin aan hulle lewens sal bring. Dit waarvoor die karakters wag is ʼn teken wat aandui dat hulle kwytgeskeld is van dood en dat daar inderdaad ʼn môre sal wees. Tyd en die futiliteit van wag Die verloop van tyd word duidelik wanneer die karakters in afwagting op Godot se aankoms wag. Die feit dat hulle verniet wag maak die lewe noodwendig net so betekenisloos soos die dood self. Tyd hou die karakters as gevangenis van hulle situasie alhoewel dit voorkom asof tyd vorentoe beweeg, hulle in werklikheid terugbeweeg na die dood toe. Gapings in die tyd is onbepaald want die toneelstuk is in skemer geplaas. Die enigste ooglopende tekens dat tyd verbygaan is die boom wat ʼn paar blare bygekry het teen die einde van die tweede bedryf en die fisieke veranderinge in Pozzo, wat blind geword het en Lucky, wat stom geword het. Dit alles bevestig die eindeloosheid van wag. Die marteling en kwaliteit van wag wat die karakters ervaar asook die gehoor, saam in ʼn voortdurende herhaling van gebeure is wat die tyd tydloos laat voorkom. THE BALD SOPRANO The play is only available in English and therefore the memo also appears only in English. LANGUAGE: Attempts to communicate often disintegrate from cliché to reworded proverb to meaningless syllables. Language is derided as being redundant, irrelevant and depersonalising. ### Page 15 Downloaded from hlayiso.com (SEPTEMBER 2013) DRAMATIESE KUNSTE 15 CHARACTERS No attempt at creating real, credible characters: it is irrelevant to understanding of play whether Martins ‘discover’ they are man and wife. Expressing thoughts on humanity rather than creating real characters. THEMES AND SETTING Absurdity Absurdist themes are pervasive in The Bald Soprano. Chief among them in Ionesco’s play is the concept of entropy, or the tendency of order to decay into chaos. This collapse is reflected in the speech of the characters, which, in the course of the play, becomes increasingly dysfunctional, resulting in the total breakdown of language as a viable tool of human communication. Entropy (meaninglessness) is also conveyed by the characterisations, or, more accurately, the lack of them. Humankind is reduced to the Smiths and Martins, who, at times, behave very much like some contemporary mechanical dolls. Like the dolls, the Smiths and Martins are soulless and hollow remnants of character reduced to exhibiting only a sort of vestigial (left over) anxiety about their missing or confused identities. The general breakdown of language-borne sense and logic gives The Bald Soprano a facade of nonsense. The remarks of the characters are often inappropriate, contradictory, or completely devoid of meaning, especially towards the end, when, as language decays into word fragments, the Martins and Smiths become almost manic in their anger. What they reveal is one of the most important absurdist themes: the modern inability of humans to relate to each other in either an authentic or honest fashion. Language and meaning The Bald Soprano is a “tragedy of language” dealing with the gradual loss of its communicative function and its final fossilisation into inane phrases and meaningless clichés. At first there is at least a thread of logic in the characters’ conversation, but it is often interspersed with contradictory and inconsistent statements, as when, for example, Mr Smith first says he learned of Bobby Watson's death in the newspaper, then claims that it had happened three years earlier, and that he “remembered it through an association of ideas”. ### Page 16 Downloaded from hlayiso.com 16 DRAMATIESE KUNSTE (SEPTEMBER 2013) Alienation and loneliness Ionesco stresses both the loss of a personal identity and social and familial estrangement. His characters are alienated, not because they are sensitive beings in a hostile or impersonal world, but because they have no individuality at all. They are too similar to have personal identities, thus it hardly matters whether, like the Smiths, they have no first names, or, like the various Watsons, they all have the same one. Their alienation has everything to do with a total lack of a personal identity, which even their language inhibits them from establishing. They have simply been rendered incapable of incisive, individual thought. Identity At the opening of The Bald Soprano, Ionesco stresses the typicality of his characters in his repeated insistence that they and their surroundings are “English”. The first characters encountered are named “Smith”, a very common English name also suggesting the couple's conventional nature. These are figures that have no discrete sense of self. Time If language gradually loses all significance in The Bald Soprano, time, as measured by the Smiths' English clock, immediately becomes so erratic as to mean nothing at all. Before Mrs Smith first speaks the clock strikes seventeen times, prompting her to announce that it is nine o'clock. Thereafter, it strikes as few as one and as many as twenty-nine times, in a random, jumbled order. Time has lost its meaning in the play. Class conflict The Smiths and Martins have a class-consciousness challenged by Mary, the Smiths' maid. Mary presents a threat to them because she is wilful and disrespectful, and does not seem to know her place. Setting The setting of The Bald Soprano represents any English, middle-class home. The interior, the furnishings, the characters’ dress and manners are all “English”, at least in the sense of epitomising a national stereotype. The setting is the modern interior of a middle-class London couple’s home, while the characters are a husband and wife who evidence those qualities attributed to the type, a sort of stoic stiffness and reserve and superficial cheeriness and civility. ### Page 17 Downloaded from hlayiso.com (SEPTEMBER 2013) DRAMATIESE KUNSTE 17 The space however is not just a representation of an English home, it represents any home in any country. The falseness of the space – it is a space that is shown on stage – shows the falseness of the characters as well. The actual furnishings may be realistic enough, but the behaviour of the Smiths and their visitors most certainly is not. Nor is the English clock, which, from the outset, indicates that the action within the seemingly real surroundings is to be distorted through the lens of a parodist. The appearance is a smokescreen to hide the emptiness of the characters and their lives, just like the action and dialogue also illustrates their emptiness. We do not get the feeling that the characters are sociologically isolated, but we do get the feeling that all their houses are the same. Space does not function as an active element in this play. It only functions as a representation of the emptiness that the characters try to hide and/or ignore. It also points to the superficiality the characters cling to. They are so aware of their social positions and class, that it becomes the centre of their existence. This is one of the reasons the Smiths do not approve of Mary’s conduct, since she moves beyond her socially assigned class and position. If she moves above her class, she exposes the worthless surroundings that the other characters assign so much value to. DIE KOFFER TEMAS EN OPVOERRUIMTE Die doeanekantoor wat op die verhoog gesien word, kan enige doeanekantoor in enige land wees. Die lokaalaanduiding, behalwe vir die feit dat dit ʼn doeanekantoor is, bly egter sonder spesifieke plasing. Al wat nog binne die vertrek sigbaar is, is ʼn ry tasse en koffers. Daar is ʼn ironie in hierdie tasse en koffers teenwoordig. Die Man en die Vrou, sowel as die Heer en die Dame, soek na hul koffers. Die koffers staan daar, hulle is sigbaar, maar hulle sal dit nooit kan kry nie. Dit sal na die sender toe teruggestuur word, wanneer die sender alreeds dood en/of weg is. Brink noem dat hierdie koffers en tasse wel gestileerd is en hierdie verandering dui op die groteske aard van die realiteit waarin die karakters vasgevang is. In hierdie afgeslote ruimte staan die tyd ook stil. Daar is geen ontsnapping aan die karakters se lot nie en die gryse, doodse aard van die ruimte weerspieël die innerlike toestand van die karakters, en veral dié van die Man en Vrou wat later deur die eer en Dame opgevolg sal word. ### Page 18 Downloaded from hlayiso.com 18 DRAMATIESE KUNSTE (SEPTEMBER 2013) DIE TAS TEMAS EN OPVOERRUIMTE Die milieu van die stuk is eenvoudig. In Die Trommel en Die Koffer is dit feitlik leë verhoë, hier is dit ʼn restaurantruimte. Die verhoog is vol tafeltjies. Selfs met die 12 tafeltjies wat op die verhoog staan, bly die verhoog klein. Daar word nie van die ander tafels gebruik gemaak nie, behalwe vir die tafel waarby die twee mans sit, en die tafel waarop die tas geplaas word. Die ruimte is daarom gevul met rommel, aangesien dit onnodig is. Die leë tafels dui ook op die karakters se isolasie van die ander mense. Hulle het hulself deur hulle handelinge afgesny. Hulle het so ver in hulle spel verval dat hulle nie eens agterkom dat daar ander mense teenwoordig is nie. Dit is ironies; ʼn mens sou verwag dat daar ander mense in ʼn eetplek sou wees. Wanneer hulle die eerste keer met die vreemdeling se besoek aan die ruimte gekonfronteer word (naamlik die tas), veroorsaak dit probleme vir die karakters. Hulle spel kan nie voortgesit word nie. Wanneer hulle weer tot die spel terugkeer, kom die vreemdeling weer te voorskyn. Dié keer is Man 1 en Man 2 baie bewus van sy teenwoordigheid. Hulle hou hom dop. Die ruimte word ʼn vreemde ruimte as gevolg van die teenwoordigheid van die vreemdeling. Met die vertrek van die vreemdeling, breek ‘chaos’ weer uit; die spel kan weereens nie voortgaan nie. Met die laaste verskyning van die vreemdeling word die ruimte ʼn bedreiging as gevolg van sy teenwoordigheid. Die ruimte keer die twee karakters vas. Die kelnerin is nie daar om hulle te beskerm nie. Sy het uit die ruimte ontsnap om haar pa te gaan soek; ʼn futiele poging – of ʼn soeke na niks. Sy sal nie tot hulle redding kan kom nie. Hulle word teen die muur vasgedruk. Brink sê nie vir ons wat met die twee mans gebeur na die vreemdeling die ruimte met die tas verlaat het nie. Al wat ons in die teks sien, is dat die gordyn toegetrek word en die stuk eindig. Val die twee karakters op die grond neer? Bly hulle verstar staan? Dit is ʼn besluit wat die regisseur van die produksie sal moet maak. DIE TROMMEL TEMAS EN OPVOERRUIMTE Die invloed van die omgewing is altyd belangrik in die Teater van die Absurde. Die omgewing kan gesien word as ʼn handelende mag binne die tekste. As voorbeeld: die kamer waarin Odet en Odette saam met die geraamte van hul pa bly, is vir Odet so beperkend dat hy met alle mag wil ontsnap. Die ruimte word een van die katalisators vir die handeling in die teks. Odet poog daarom om uit die hok waarin hy al vir 60 jaar vasgevang is, te ontsnap. ### Page 19 Downloaded from hlayiso.com (SEPTEMBER 2013) DRAMATIESE KUNSTE 19 Odette poog om hom so lank as moontlik nog by haar te hou. Hierdie verskille in motiewe veroorsaak ook die konflik wat in die teks gekry word. Voeg nog ook die trommel se teenwoordigheid en ʼn ekstra laag konflik kom na vore. Die trommel staan in die pad van Odet se ontsnapping. Hy moet eers van die trommel, wat met rommel en geestelike bagasie gevul is, ontslae raak. Odette weet dat as die trommel eers weg is, staan daar amper niks meer in Odet se pad om haar en die ruimte te verlaat nie. Die weggaan van Odet sal ook haar dood beteken, want niemand sal meer na haar kan kyk as sy al hoe jonger word nie. Die ruimte op die verhoog stel ʼn strak kamer voor. In die kamer is die trommel en ʼn bed. Op die bed lê nie net Odet en Odette in die aande nie, maar die skelet van hul vader wat al vir jare oorlede is. In “Die Trommel” kry ons dan ook die sterkste uitbeelding van die afwesige of dooie outoriteitsfiguur of god. Die pa is nie net die biologiese ouer van die twee nie, hy stel ook die metafisiese voor wat nie meer vir die mensdom bestaan nie. Met die afsterwe van die goddelike figuur, het die mensdom net die gemors oor wat agtergebly het. Odet het niks van waarde geërf nie. Die trommel is swart en lelik, gevul met die gemors wat hom net terughou en belemmer en sodoende veroorsaak dat hy nie sy eie wens kan vervul nie. Die trommel en die gedagte aan die dooie vader veroorsaak onnodige skuldgevoelens by hom. Dit is waarom hy ook eers van die trommel moet ontslae raak. Verder kan daar gestel word dat hierdie skuldgevoel en gemors wat die karakters het, al is wat hulle het. Die kamer is strak en leeg. Sonder die trommel en die skelet op die bed, is daar niks in die kamer nie. Daar kan dan aangevoer word dat hierdie ‘gemors’ waarvan Odet wil ontslae raak, al is wat betekenis aan sy lewe gee. As die aspekte weggeneem word, kry Odet die valse gedagtes dat hy wel vry is en die kamer kan verlaat. Die vryheid uit die gevangenisskap beteken nie dat hy net aanvaar gaan word nie, maar ook dat hy nou totaal vreemd in die nuwe omgewing sal wees – mits daar natuurlik ʼn ander ruimte is en die kamer nie die enigste bestaansruimtes vir Odet en Odette is nie. Die leegheid van die kamer weerspieël die leegheid van die karakters. Daarom kan die fantasie van Odet ook vir ons uitgespeel word deur die meisie wat oor die verhoog dans en altyd buite bereik van Odet is. Ons kry daarom te doen met ʼn verwringing van die realiteit. Die ruimte is ook gestroop van enige kleur met grys en swart as die belangrikste of opvallendste kleure. Die doodsheid van die karakters word daarom deur middel van die ruimte uitgebeeld. Die handeling van die stuk word deur tydsaanduiding aangedui. Die lig verhelder stelselmatig met die slaan van ʼn klok. Odet is besig om die grense van die ruimte af te tree. Hierdie handeling is ʼn sirkelagtige beweging wat dui op die rituele en onvoltooide aard van die handeling. ### Page 20 Downloaded from hlayiso.com 20 DRAMATIESE KUNSTE (SEPTEMBER 2013) Die sirkelagtige vloerpatrone word ook op ander plekke in die teks genoem. Kyk byvoorbeeld na hoe die meisie deur die vertrek dans, of na die bewegings van die mimiek met die derde besoek van die besoeker. Die aksies word duidelik al vir jare uitgespeel. Dit is wel duidelik dat die karakters nie kan onthou dat die handelinge al uitgespeel is nie. Hulle kan nie eers onthou wat hulle verhouding is nie. Taal volgens die Absurde tradisie fokus op die onvermoë van taal om die gaping van karakters te oorbrug. Taal stroop die persoonlike en is outomaties en betekenisloos. Kommunikasie tussen karakters is skaars en slaag nie werklik daarin om mekaar te beïnvloed nie. Die volgende aspekte kan ook deur kandidate genoem word:  Stilte is net so ʼn belangrike metode van kommunikasie as die gesproke woord.  Betekenislose gesprekke word beskou as ʼn ontsnapping van die verloop van die lewe.  Nuwe woorde word geskep om aan te dui dat daar ʼn poging is om met mekaar te kommunikeer.  Banale daaglikse geselskap word met literêre taal, woordspelings, clichés, slengtaal en herhalings gemeng. [30] ORDEVLAK MOELIKHEIDSVLAK PERSENTASIE PUNTE VRAE EN PUNTE Analities/ Hoër Orde 30 9 2 Sinteties/ Evaluering Toepassing Middel Orde 40 11 2 Kennis en begrip Laer Orde 30 10 2 TOTAAL AFDELING A: 30 ### Page 21 Downloaded from hlayiso.com (SEPTEMBER 2013) DRAMATIESE KUNSTE 21 AFDELING B: BEGRYP EN ANALISEER Daar is AGT vrae in hierdie afdeling. Beantwoord slegs TWEE vrae wat handel oor die twee dramas wat jy bestudeer het. VRAAG 3: BOESMAN EN LENA DEUR ATHOL FUGARD 3.1 Ten minste DRIE stellings wat die tema van geweld in die toneelstuk verduidelik en motiveer. (Voorgestelde reaksie volg:)  As ʼn Kleurlingman in Apartheid Suid-Afrika word Boesman as ʼn trotse /patriargale man die heeltyd ondergeskik en onbelangrik gemaak deur die Apartheidsowerhede – verwys na die sloping van hul huis/gehuggie.  Hierdie teistering van die patriargale kleurlingman (Boesman) word verder oorgedra deur sy teistering van sy vrou (Lena). Dit is asof hy veiligheid vind in alkohol en sy bestaan en manlikheid laat geld deur sy teistering en aanranding van Lena.  Lena hou aan om terug te keer na/te bly by Boesman omdat sy desperaat is vir kommunikasie met ʼn ander mens al is dit ook negatief en afbrekend, sy wil haar bestaan as mens laat geld deur hom. (3 x 2) (6) 3.2 Ten minste DRIE insigte oor die verhoudings. (Voorgestelde antwoord volg:)  Die verhouding tussen Lena en Boesman het negatief en gewelddadig begin raak maar hul het steeds mekaar nodig om hul bestaan as mense/deel van die mensdom/individue te laat geld.  Die verhouding van Lena met Outa is eintlik glad nie ʼn verhouding nie maar sy sien hom as nog ʼn paar oë, nog ʼn siel om meet te kommunikeer. Outa is iemand wat haar nodig het.  Verskillende kulture en tale verwyder Lena ook verder van ʼn werklike kommunikasie/verhouding met Outa. (3) ### Page 22 Downloaded from hlayiso.com 22 DRAMATIESE KUNSTE (SEPTEMBER 2013) 3.3 Gebruik die voorgestelde antwoord, sowel as die matriks hieronder as riglyn met die nasien van die kandidaat se antwoord. Akkommodeer kreatiewe antwoorde wat deur die teks gemotiveer word. Die kostuums wat in die drama gebruik word, beklemtoon die arm, onderdrukte sosio-ekonomiese agtergrond van die karakters. Die kostuum versterk die akteur se vertolking, omdat dit hom/haar help om in en uit karakter te beweeg. Deur gebruik te maak van hierdie kostuums, kan die gehoor ook die politiese, sosiale en ekonomiese agtergrond van die drama verstaan. Die gebruik van hierdie kostuums plaas die drama binne die konteks van gestroopte teater waar akteurs nie toegelaat word om kostuums te verwissel nie of om grimering te dra nie. Deur die gebruik van hierdie kostuums word alle skouspel of weelde uitgeskakel. Die akteur moet op sy eie energie staatmaak. Hy kan gebruik maak van ʼn paar rekwisiete, soos die wynbottels, waaruit Boesman gereeld drink. Die bottels word belangrik binne die konteks van die drama, want dit word die rede vir die konflik tussen die karakters en lei tot emosionele, verbale en fisiese mishandeling. Outa se kierie is ook ʼn belangrike rekwisiet omdat dit aan die gehoor kommunikeer dat hy oud en siek is en dat dit nie met hom goed gaan nie. (6) PUNTE KATEGORIE BESKRYWER 6 Baie Goed Kandidaat het ʼn duidelike begrip van hoe kostuums en rekwisiete die betekenis van die drama oordra. Kandidaat bespreek die gebruik van kostuums en rekwisiete en verbind dit met die karakters van die drama. Kandidaat kan ʼn argument formuleer rondom die onderwerp en gebruik duidelike en toepaslike voorbeelde. 4–5 Goed Kandidaat het ʼn begrip van hoe kostuums en rekwisiete die betekenis van die drama oordra. Kandidaat kan ʼn argument formuleer rondom die onderwerp en gebruik konkrete voorbeelde. 2–3 Gemiddeld Kandidaat het geen begrip van hoe kostuums en rekwisiete die betekenis van die drama oordra nie. Kandidaat verduidelik deur eenvoudige voorbeelde te gebruik of skryf oor die algemeen oor die onderwerp. Korrekte antwoorde is per toeval en nie as gevolg van goeie begrip nie. 0–1 Swak Kandidaat maak veralgemeende stellings. Kandidaat bied ʼn vae verduideliking oor kostuums en rekwisiete. Kandidaat maak nie van voorbeelde gerbruik nie en maak stellings soos die volgende: “Boesman/Lena/Outa is nie mooi aangetrek nie …”. Kandidaat kan nie stellings motiveer nie. ### Page 23 Downloaded from hlayiso.com (SEPTEMBER 2013) DRAMATIESE KUNSTE 23 3.4 Merk volgens die kandidaat se opinie oor die relevante universele temas in die toneelstuk. Die kandidaat kan na die volgende verwys en sy /haar opinie motiveer uit die teks uit: Ten minste EEN hooftema met motivering uit die teks vir volpunte (3)  Die soeke na identiteit in ʼn onderdrukkende sisteem  Geweld as ʼn afbrekende siklus – vrouemishandeling, rassistiese geweld  Kommunikasie as ʼn hulpmiddel om bestaan te laat geld  Om verlore te wees in ʼn vyandige omgewing  Doellose bestaan sonder ʼn toekoms 3.5 Merk volgens eie diskresie en neem moontlike idees hier onder in ag: Gee krediet vir kandidate wat hul eie opinie en insig oor die ooreenkomste/gedeelde ervarings in omstandighede tussen Amerika se Swartbewussynsbeweging en Suid-Afrika – albei ʼn soeke na identiteit. Kandidate kan ook na die volgende verwys:  ‘Kleurling‘-identiteit in SA Teater  Afrikaans sprekende kleurling-karakters as minderheidsgroep in SA en minderheidsregte van swart Amerikaners  Protesteater in SA deur Athol Fugard vir wit gehore oor die menslike ervaring van verdrukking en ʼn moderne Amerikaanse gehoor ook inlig oor menslike ervaring van onderdrukking deur swart Amerikaners / akteurs.  Menseregte in Amerika (Luther King) en menseregte in SA (Steve Biko): Soeke na ʼn Suid-Afrikaanse identiteit vergelyk met swart Amerikaners se soeke na ʼn identiteit  Suid-Afrikaners behoort hul eie stories te vertel (kandidaat motiveer) miskien om versoening en/of outentieke weerspieëling te verseker  Amerikaanse produksie / akteurs kan die universaliteit van SA Teater uitlig.  Wêreldbekende akteur kan ʼn groter gehoor na SA stories toe lei. Ten minste VIER insigte/opinies wat goed gemotiveerd is. (4 x 3) (12) ORDEVLAK MOELIKHEIDSVLAK PERSENTASIE PUNTE VRAE EN PUNTE Analise/Sintese/ Hoër Orde 30 8 3.5 (8/12) Evaluering Toepassing Middel Orde 40 13 3.5 (4/12) 3.1 (6) 3.2 (3) Kennis en begrip Laer Orde 30 9 3.4 (6) 3.3(3) ### Page 24 Downloaded from hlayiso.com 24 DRAMATIESE KUNSTE (SEPTEMBER 2013) VRAAG 4: uNOSILIMELADEUR CREDO MUTWA The play is only available in English and the therefore the memo also appears only in English. The following are a guideline. Markers to acknowledge candidates’ own experience and opinions if relevant and appropriate. 4.1 4.1.1 ONE of the following:  To serve as spiritual leader / teacher for the audience  To tell the story  To comment on the meaning of the happenings  To help the audience react to the events (1 x 2) (2) 4.1.2 Candidate’s own creative answer but must indicate an understanding of the narrator functioning inside as well as outside the narrative. So a place where the narrator is close to or amongst the audience but easily able to move onto the main acting areas such as around the circumference of the circular acting space. (3) 4.1.3 In order for an English audience to be able to deduct what is being said and it also serves as a way to emphasise reactions to actions or dialogue and to emphasise the theme or issue of bantu education. (2) 4.1.4 Candidate refers to the following in their own interpretation showing an understanding of the function and importance of a narrator:  Confident movement and voice  Energetic fast pace  Empathetic nature  Beginning of the play. She will be dressed in indigenous African clothes that will depict her stages of growth. These indigenous clothes portray her as being in charge of her destiny as she knows who she is. Her self-worth is still intact.  At the mission station. She takes off her indigenous costume, which symbolises her loss of identity. She immediately loses her self-esteem and starts feeling guilty about forsaking her roots. The linen dress that she slips on portrays her as someone living in ‘borrowed robes’, thus she sees her world through somebody else’s eyes. Text truncated here. Open the document page to read the rest. ## Related documents - [DRAMA GR12 MEMO ENG (17 Aug)](https://www.hlayiso.com/library/drama-gr12-memo-eng-17-aug/f9935624-8837-4e6d-b33b-af2ba8822794) — Dramatic Arts · Memo · 2013 · Eng - [DRAMAT ARTS QP ENG GR 12 SEPT2013](https://www.hlayiso.com/library/dramat-arts-qp-eng-gr-12-sept2013/ed7a699f-391b-4ae1-90d4-341eaf5f73cb) — Dramatic Arts · QP · 2013 · Eng - [DRAMA KUNSTE QP AFR GR12 SEPT2013](https://www.hlayiso.com/library/drama-kunste-qp-afr-gr12-sept2013/e15755b1-4bb1-4e87-a640-f1fd2007e3d3) — Dramatic Arts · QP · 2013 · Afr - [Dramatic Arts Nov 2013 Memo Afr](https://www.hlayiso.com/library/dramatic-arts-nov-2013-memo-afr/f0093bbd-b026-4d31-8d7b-f3f3113e3eed) — Dramatic Arts · Memo · 2013 · Afr - [Dramatic Arts Nov 2013 Memo Eng](https://www.hlayiso.com/library/dramatic-arts-nov-2013-memo-eng/e624da7c-91c8-485a-96c1-f8681fd3a6bb) — Dramatic Arts · Memo · 2013 · Eng - [DRAMATIC ARTS GR12 MEMO SEPT2018 Afrikaans](https://www.hlayiso.com/library/dramatic-arts-gr12-memo-sept2018-afrikaans/d75b4221-3b93-4f54-aef3-3bf4676a7b9c) — Dramatic Arts · Memo · 2018 · Afr ## More from Grade 12 Dramatic Arts - [Gr 12 Dram Art ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-dram-art-atp-2023-24/1cc8fc90-d6ed-4b00-96bb-a8a5909bae10) — ATP - [Dramatic Arts May-June 2025 Afr](https://www.hlayiso.com/library/dramatic-arts-may-june-2025-afr/b4a67589-411d-46bb-b333-65beeafd2138) — QP · 2025 · Afr - [Dramatic Arts Nov 2024 Afr](https://www.hlayiso.com/library/dramatic-arts-nov-2024-afr/ee64452f-d716-4e2c-a4c0-eb6f240cdecb) — QP · 2024 · Afr - [Dramatic Arts Nov 2024 Eng](https://www.hlayiso.com/library/dramatic-arts-nov-2024-eng/d7900b57-db36-4c03-9c8b-4da9102aed06) — QP · 2024 · Eng - [Dramatic Arts May-June 2024 Afr](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-dramatic-arts-2024-nsc-june-exam-question-paper-afrikaans/196a7629-8432-4e24-976d-ba79e198fc93) — QP · 2024 · Afr - [Dramatic Arts May-June 2024 Eng](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-dramatic-arts-2024-nsc-june-exam-question-paper-english/635df938-d2f8-4677-9753-430aa4581d96) — QP · 2024 · Eng ## Collection - [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers) --- Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.