# Dramatic Arts Grade 12 November 2024 NSC Memo (Afrikaans) > Grade 12 Dramatic Arts memorandum from the November 2024 NSC (Afrikaans), 49 pages. Read online or download the free PDF. - Page: https://www.hlayiso.com/library/dramatic-arts-nov-2024-mg-afr/a96b2e32-24d1-444c-bd47-e5e32d010d4e - Updated: 2026-10-29 - Subject: Dramatic Arts - Grade: Grade 12 - Document type: Memorandum - Year: 2024 - Exam period: November 2024 NSC - Curriculum: CAPS - Pages: 49 Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [Dramatic Arts](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/dramatic-arts) › [Dramatic Arts Grade 12 November 2024 NSC Memo (Afrikaans)](https://www.hlayiso.com/library/dramatic-arts-nov-2024-mg-afr/a96b2e32-24d1-444c-bd47-e5e32d010d4e) ## About this document Dramatic Arts · Grade 12 · November 2024 NSC · 2024. Memorandum. Read online or download the PDF. Read it free online on the page above; download the PDF from there. ## Document text Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction. ### Page 1 NASIONALE SENIOR SERTIFIKAAT GRAAD 12 DRAMATIESE KUNSTE NOVEMBER 2024 NASIENRIGLYNE PUNTE: 150 Hierdie nasienriglyne bestaan uit 47 bladsye en 2 bylaes. Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief ### Page 2 Dramatiese Kunste 2 DBE/November 2024 NSS – Nasienriglyne ALGEMENE AANTEKENINGE VIR DIE HOOFNASIENER EN NASIENERS 1. Die doel van assesserings-/eksamenprosesse is nie net om die 'memorisering' van kennis wat onderrig en geleer is te bepaal nie, maar ook om die kompleksiteit van die denkproses wat die kandidaat toepas op die kennis wat uit die geheue herwin is, te bepaal. 2. Die instrument wat gebruik word om hierdie twee komponente te assesseer, is Anderson en Krathwohl se Hersiene Bloom se Taksonomie ('Revised Bloom's Taxonomy'). • 6 kognitiewe moeilikheidsvlakke • 4 denkprosesse van kompleksiteit 3. Nasieners: • Gebruik die eerste dag om die kwaliteit en hoeveelheid bewyse in dienasienriglyne uiteen te sit. • Vind algemene definisies en begrippe. • Assimileer en standaardiseer die: o Verwagte antwoorde op elke vraag o Kognitiewe moeilikheidsvlak wat vereis word van die kandidaat o Tipe denkproses en -kompleksiteit wat van die kandidaat verwag word o Aksiewerkwoorde wat gebruik word by elk van die kognitiewe vlakke endie tipes bewyse vereis (feite, konsepte, prosesse en denke) • Maak 'n duidelike regmerkie langs die kognitiewe vlak/denkproses van kompleksiteit/konsep/inhoud/vaardigheid/kennisaspek wat vereis word wanneer 'n punt toegeken word. • Die Hoofnasiener en Interne Moderator mag slegs 'n nasiener wees wat 'n geskikte kwalifikasie in Drama van ʼn Hoëronderwys Instituut het, bv. 'n Baccalaureusgraad of 'n graad in Drama op vlak drie. • Nuwe of onervare nasiener moet deur óf die Hoofnasiener óf die Interne Moderator gemodereer word • Aanvaar ander korrekte antwoorde wat die kandidaat se Kennis, Konsepte en Vaardighede weergee. Die meerderheid vrae van die vak, Dramatiese Kunste, verwag van ʼn kandidaat om persoonlike subjektiewe opinies asook oorspronklike en kreatiewe antwoorde te gee. Sien uit 'n holistiese oogpunt na en aanvaar korrekte antwoorde wat nie in die Nasienriglyne is nie • Raak aktief betrokke by die antwoord. • Verwys na die rubrieke aan die einde van die nasienriglyne om te verseker dat nasien regverdig, geldig en betroubaar is en aan duidelike kriteria gemeet word. • Die Verdragingsreeks (ꞌTolerance Rangeꞌ) in Dramatiese Kunste word jaarliks aangepas om by die vraestel te pas. As nasieners punte hoër of laer as die Verdragingsreeks gee, moet die Hoofnasiener of die Interne Moderator 'n besluit neem en/of die punt ervaar of verwerp. • Daar moet gedurende die nasienproses gereelde konsultasierondtes/opleiding wees om te verseker dat nasien gestandaardiseer is. Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief ### Page 3 Dramatiese Kunste 3 DBE/November 2024 NSS – Nasienriglyne • Die nasienriglyne kan nie al die antwoorde voorspel nie. Provinsiale nasieners moet dit in ag neem en moet ontvanklik wees met die kandidate se antwoorde. • Sien globaal na. • Nasieners moet seker maak dat die kandidate se antwoorde ooreenstem met die KABV-dokument se Breë Onderwerpe en Onderwerpe van graad 10/11/12 (konsepte, vaardighede en kennis) en met die spesifieke vraag se vereistes. • As die nasienriglyne nie duidelike riglyne verskaf nie, moet 'n nasiener, met kort kommentaar, aandui waarom punte toegeken moet word of nie. Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief ### Page 4 Dramatiese Kunste 4 DBE/November 2024 NSS – Nasienriglyne STANDAARDISERING VAN NASIEN IN AL DIE PROVINSIES Nasien van Opstel- en Antwoordvrae Die hoofnasiener in elke provinsie moet die paradigma waaruit die vrae en diebygaande nasienriglyne ontwerp en opgestel is, verstaan: 1. Itemmoeilikheidsgraad (Vraag/Item): Hoe kompleks/moeilik is die ontwerp van die werklike vraag/item self? 2. Taakmoeilikheidsgraad: Wat is die kompleksiteit/moeilikheidsgraad van die kognitiewe vlak en denkproses wat van die kandidaat verwag word? 3. Stimulusmoeilikheidsgraad (Bron): Hoe kompleks/moeilik of maklik is dit om die bron toe te pas en te verstaan? 4. Moeilikheidsgraad van die antwoord wat verwag word: Wat is die hoeveelheid/aantal (hoeveel) en gehalte/kwaliteit (hoe goed) van die verwagte antwoord wat van die kandidaat vereis word, soos in die nasienriglyne gegee? Is dit in lyn met die item, taak en stimulus? Is die punte toepaslik geweeg en toegeken? – Leong: 2002 Wanneer nasieners aan die begin van die nasienproses opgelei word moet diehoofnasiener in elke provinsie die volgende prosedure volg: Maak seker daar is standaardisering van die puntetoekenning van kandidate se opstelle en antwoorde vir elke deel van die eksamen Standaardiseer nasionale nasienprosedures, prosesse en uitslae Volg die volgende prosedure: Die item (vraag) en taak (nasienriglyne): o Lees die item en bepaal die vlak van kompleksiteit en moeilikheidsgraad vandie ontwerp van die vraag: lae, middel of hoë vlak o Lees die taak (nasienriglyne) en bepaal watter inhoud van die kandidaat vereisword om die vraag te antwoord. Som die inhoud op o Deel antwoordplanne en som verwagtinge oor leerderantwoorde op. o Deel nie net die kwantiteit bewyse nie, maar ook die gehalte van die bewyse (hoe goed). Fasilitering van die opleiding van die nasiener m.b.t. die nasienriglyne en dierubrieke o Hersien die rubriek met betrekking tot die item en die taak o Hersien die prosedures vir die toeken van holistiese punte (d.i. deur bewyse van die antwoord by die kriteria van die rubriek te pas en alle elemente ewe veel te laat weeg) Oefen om individueel na te sien o Sien 'n stel oefenskrifte na. o Nasieners moet die skrifte onafhanklik nasien. Die hoofnasiener/interne moderator moet die nasieners se punte aanteken en diebespreking lei. (Opleidingskrifte moet punte en kommentaar bevat.) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief ### Page 5 Dramatiese Kunste 5 DBE/November 2024 NSS – Nasienriglyne AFDELING A: 20ste-EEUSE EUROPESE TEATERBEWEGINGS VRAAG 1 Die kandidaat moet: Hierdie vraag in die vorm van 'n opstel beantwoord Verwys na die toneelteks wat bestudeer is Enige een van die drie Teaterbewegings binne die konteks van die vereistes van die vraag toepas: o Teater van die Absurde OF o Epiese Teater OF o Postmoderne Teater Na die bronmateriaal in hulle antwoord verwys Na die vraag in hulle antwoord verwys Demonstreer dat die vraag en bron verstaan, ontleed, toegepas, geëvalueer en in hulle opstel geïntegreer is Gekonstrueerde en gememoriseerde kennis in 'n bespreking kontekstualiseer, wat feitelike, kontekstuele, prosedurele en metakognitiewe denke toon Kreatiwiteit in die toepassing van die eise van die vraag Nasieners moet die volgende in ag neem: Kandidate moet demonstreer dat hulle die bostaande verstaan en krities ontleed en in hulle opstel toegepas het. Die Rubriek is 'n gids vir die nasiener om die volgende te assesseer: o Kognitiewe vlakke (onthou, verstaan, toepas, analiseer, evalueer en skep) o Kompleksiteite van denke wat deur die kandidaat getoon word (feitelik, konseptueel, prosedureel, metakognitief) Al die vrae se vlakke, elemente en instruksies moet in ag geneem word wanneer die opstel nagesien word. Om 'n billike, geldige en betroubare punt toe te ken, moet nasieners bevoeg wees in die betekenis en toepassing van Anderson en Krathwohl se Hersiene Bloom se Taksonomie, asook die ontwerp, doel, gebruik en toepassing van 'n rubriek: o Kriteria (vaardighede, kennis, konsepte, tegnieke en inhoud) o Vlakbeskrywers (laag, middel en hoog) o Woordbeskrywers o Aksiewerkwoorde o Kognitiewe vlakke o Denkprosesse Nasieners moet streng opgelei word hoe om al ses die kognitiewe vlakke, asook die vier denkprosesse te identifiseer, te gebruik en toe te pas om kandidate se prestasies te meet. Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief ### Page 6 Dramatiese Kunste 6 DBE/November 2024 NSS – Nasienriglyne BESKRYWER PUNTE DIE KANDIDAAT SE ANTWOORD TOON 'N VERMOË OM: • Kognitiewe vlak en denkproses: Skep, ontdek, vernuwe, verander op 'n uitstaande wyse met metakognitiewe denke oor die 27–30 inhoud Uitstaande • Argument: (Bespreking/Beskrywing) 90–100% Skep 'n nuwe, unieke en gedifferensieerde argument wat refleksiewe, kreatiewe, kritiese Metakognitiewe en analitiese denke op 'n uitstaande vlak toon A+ • Die dramatiese beweging, toneelteks, vraag en bron: Skep Gebruik en kontekstualiseer uitstaande bykomende bronne uit die toneelteks en die teaterbeweging op 'n uitstaande wyse. Voorbeelde kom uit die toneelteks en die teaterbeweging binne 'n omvattende reeks insiggewend gekose inhoud en ander bronne • Kognitiewe vlak en denkproses: Beoordeel, lewer kritiek en evalueer op 'n uitstekende manner met metakognitiewe denke oor die inhoud Uitstekend 24–26 • Argument: (Bespreking/Beskrywing) Stel 'n argument volgens 'n interessante patroon wat bewyse toon van refleksiewe, kritiese Metakognitiewe 80–89% en analitiese denke op 'n uitstekende vlak • Die dramatiese beweging, toneelteks, vraag en bron: Evalueer A Gebruik en kontekstualiseer uitstaande bykomende bronne uit die toneelteks en die teaterbeweging op 'n uitstekende wyse. Voorbeelde kom uit die toneelteks, die teaterbeweging binne 'n omvattende reeks toepaslik gekose inhoud en ander bronne • Kognitiewe vlak en denkproses: Maak gevolgtrekkings, dekonstruktureer konsepte, ontdek op 'n verdienstelike wyse; met Verdienstelik 21–23 prosedurele denke oor die inhoud • Argument: (Bespreking/Beskrywing) Prosedureel 70–79% Stel 'n argument wat kritiese en analitiese denke op 'n verdienstelike vlak toon • Die dramatiese beweging, toneelteks, vraag en bron: Ontleed B Gebruik en kontekstualiseer voorbeelde uit die toneelteks, die teaterbeweging of ander bykomende bronne binne 'n omvattende reeks toepaslik gekose inhoud • Kognitiewe vlak en denkproses: Wesenlik 18–20 Pas toe, konstrueer, integreer op 'n wesenlike vlak; met prosedurele denke oor die inhoud • Argument: (Bespreking/Beskrywing) Prosedureel 60–69% Stel 'n argument wat kritiese en analitiese denke op 'n wesenlike vlak toon • Die dramatiese beweging, toneelteks, vraag en bron: Toepas C Integreer voorbeelde uit die toneelteks, die teaterbeweging of ander bykomende bronne binne 'n wesenlike reeks gekose inhoud • Kognitiewe vlak en denkproses: Voldoende 15–17 Interpreteer, illustreer, klassifiseer op 'n voldoende vlak; met konseptuele denke oor inhoud • Argument: (Bespreking/Beskrywing) Konseptueel 50–59% Stel 'n argument wat begrip en konseptualisering van kennis op 'n voldoende vlak toon • Die dramatiese beweging, toneelteks, vraag en bron: Begrip D Verskaf voldoende voorbeelde uit die toneelteks binne 'n algemene reeks voorspelbare inhoud • Kognitiewe vlak en denkproses: Gemiddeld 12–14 Verduidelik op 'n gemiddelde vlak; met konseptuele denke oor inhoud • Argument: (Bespreking/Beskrywing) Konseptueel 40–49% Stel 'n argument wat 'n verduideliking en denke op 'n gemiddelde vlak toon • Die dramatiese beweging, toneelteks, vraag en bron: Begrip E Gebruik 'n paar voorbeelde uit die toneelteks, die teaterbeweging of ander bykomende bronne binne 'n beperkte en gemiddelde reeks inhoud • Kognitiewe vlak en denkproses: Elementêr 10–11 Identifiseer, noem, definieer op 'n elementêre vlak; met feitelike denke oor die inhoud • Argument: (Bespreking/Beskrywing) Feitlik 30–39 Skryf ʼn opstel wat denke op 'n elementêre vlak toon • Die dramatiese beweging, toneelteks, vraag en bron: Onthou F Kies slegs 'n paar voorbeelde uit die toneelteks, die teaterbeweging of ander bykomende bronne • Kognitiewe vlak en denkproses: Nie Behaal Nie 1–9 Op 'n beperkte vlak identifiseer, noem; met beperkte feitelike denke oor inhoud • Argument: (Bespreking/Beskrywing) Feitlik 20–29% Skryf feite neer op 'n voorspelbare beperkte vlak • Die dramatiese beweging, toneelteks, vraag en bron: Onthou G Verskaf idees of inligting, maar op 'n beperkte vlak • Kognitiewe vlak en denkproses: 0 Geen inligting nie. Kan nie gedagtes in woorde uitdruk nie. • Argument:(Bespreking/Beskrywing) Nie Behaal Nie 0–19% Onvermoë om 'n opstel saam te stel; te identifiseer, noem, in verband te bring en om genoeg feite te verskaf H • Die dramatiese beweging, toneelteks, vraag en bron: Geen bewyse van enige feitelike kennis nie TOTAAL AFDELING A: 30 Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief ### Page 7 Dramatiese Kunste 7 DBE/November 2024 NSS – Nasienriglyne AFDELING B: SUID-AFRIKAANSE TEATER: 1960–1994 Die kandidaat moet slegs EEN vraag in hierdie afdeling beantwoord. VRAAG 2: WOZA ALBERT! DEUR PERCY MTWA, MBONGENI NGEMA EN BARNEY SIMON 2.1 Nasieners aanvaar relevante antwoorde wat kennis van die openingstoneel demonstreer. Ken volpunte toe vir: • Twee aparte gedagtes/idees Die volgende is 'n riglyn: In die openingstoneel: • Skep die akteurs 'n totempaal • Vorm die akteurs 'n jazz-orkes • Vra die polisieman die musikant vir sy 'dompas'/pasboek • Transformeer/Omvorm een akteur van die jazz-orkes tot die polisieman en (2) die ander bly die musikant 2.2 Nasieners aanvaar antwoorde wat kennis en begrip van die toneelstuk en die karaktertransformasietegnieke demonstreer wat deur die akteurs gebruik kan word. Die volgende is 'n riglyn: Ken volpunte toe vir: • Twee goed gemotiveerde stellings OF • Vier aparte gedagtes/idees Die regisseur kan die akteurs lei om karakters te transformeer deur: • Van die jazz-orkes na die polisieman te verander. Dit word gedoen deur postuur, fisiese energie en stem-uitdrukking te verskuif en weer aan te pas. Daar is ook verskuiwings van die maak van die klank van 'n musiekinstrument na praat met die gesag en die aksent van 'n Afrikaanse polisieman wanneer hy sy tafeltennisneus opsit, sy postuur verander om regop te staan en sy stem gebruik om gesaghebbend en sarkasties te klink. • Van die jazz-orkes tot die musikant te transformeer. Dit word gedoen deur sy houding en mannerismes, wat onderdanigheid teenoor die wit polisieman toon, te verander, asook deur sy stem te verander en te gebruik in 'n nederige, smekende stem van iemand wat as minderwaardig binne die konteks van 'n apartheid-Suid-Afrika beskou word. (4) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief ### Page 8 Dramatiese Kunste 8 DBE/November 2024 NSS – Nasienriglyne 2.3 Nasieners aanvaar relevante antwoorde wat kennis en begrip van die gebruik van kostuum demonstreer. Ken volpunte toe vir: • Twee stellings wat goed verduidelik is Die volgende is 'n riglyn: Die items wat op die klerereling hang, kan gebruik word vir die volgende: • Baas Kom se baadjie, wat sy werksdrag voorstel, mag geskep word deur die wit stofjas te gebruik • Aunty Dudu se tjalie mag geskep word deur 'n wit stofjas te gebruik • Die haarkapper se doek, wat die haarkapper oor die skouers van sy klantesit, word geskep deur die wit stofjas te gebruik • Die steenkoolverkopers se sakke wat hulle oor hulle koppe sit, mag gemaak word deur enige van die kledingstukke oor hulle koppe te hang • Die tandelose ou man se oorjas mag met enige een van die kledingstukkeop die reling gemaak word • Die klerereling mag gebruik word as ʼn skerm waaragter die akteurs kostuum of karakter veranderings kan maak • Die komberse mag ook gebruik word om die gevangenes se slaapplek voo te rstel • Die komberse mag ook gebruik word om die tafel van die verkoper voor te stel (4) 2.4 Nasieners aanvaar relevante en goed gemotiveerde antwoorde wat kennis, begrip en 'n toepassing van improvisasie demonstreer. Ken volpunte toe vir: • Twee stellings wat goed verduidelik is • Om opvoering en woorde aan te pas ingeval dit vergeet word Die volgende is 'n riglyn: Die regisseur kan die akteurs lei na, in Prent A: • Om hulle liggame en gebare op verskillende maniere te gebruik om jazzmusiekinstrumente te speel soos dromme, 'n saksofoon en enige ander instrumente wat hulle kan uitdink en visualiseer. (Die verskille in die gebruik van die liggaam kan van een repetisie na 'n ander verskil.) • Die gebruik van mimiek om die musiekinstrumente op baie verskillende maniere te bespeel • Die gebruik van kreatiwiteit en oorspronklikheid, gevind deur die handeling van improvisasie, wat die impak van die opvoering mag verhoog • Die manipulasie van hulle liggame om verskillende vorme te skep, om hiermee deur improvisasie eksperimenteer • Die ervaring van kreatiewe vryheid om die fisieke en stemkenmerke op unieke en gevarieerde wyse deur die proses van improvisasie te interpreteer • Die gebruik van idiofone om die klanke van musiekinstrumente te skep Die regisseur kan die akteurs lei na, in Prent B: • Verskeie maniere van loop en praat as 'n polisieman en musikant om die karakterisering te vind wat die doeltreffendste werk Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief ### Page 9 Dramatiese Kunste 9 DBE/November 2024 NSS – Nasienriglyne • Eksperimentering met verskillende posture, bv. om 'n polisieman te wees vereis dalk 'n karakter met 'n regop postuur of 'n 'muuragtige' beweging (Laban) • Verskeie maniere om hulle stemme te gebruik wanneer die verskillende karakters uitgebeeld word sodat elke karakter sy/haar eie, unieke en ander manier van praat het • Rolspel en transformasiekeuses voordat hulle kreatiewe keuses gemaak word (4) • Om die toneelspel of dialoog te verander of aan te pas as dié vergeet word 2.5 Nasieners aanvaar relevante en goed gemotiveerde antwoorde wat kennis, begrip en toepassing van fisieke en stemvaardighede demonstreer. Nasieners onderskei tussen fisiese en vokale vaardighede inhoud. Ken volpunte toe vir: • Drie stellings wat goed verduidelik is OF • Ses aparte gedagtes/idees Die volgende is 'n riglyn: Fisiese vaardighede benodig: • Karakterskepping of -transformasie: Die akteurs moet veelvuldige karakters skep en van een karakter na 'n ander transformeer (verander). Dit word gedoen deur die gebruik van sang, dans, fisieke teater en beweging • Buigsaamheid en/of fiksheid en/of stamina: Die akteurs verander van karakter deur die toneelstuk en is vir die hele duur van die toneelstuk op die verhoog en benodig hierdie fisieke vaardighede • Mimiek: Daar is geen ingewikkelde stelle en rekwisiete nie, die akteurs moet dit skep deur hulle fisiese liggame te gebruik (6) 2.6 Nasieners aanvaar relevante en antwoorde wat goed verduidelik is en kennis,begrip en ontleding van die werkswinkelfases van 'n toneelstuk demonstreer. Let wel: Sommige provinsies leer vyf, en ander leer ses, werkswinkelfases. Albei is korrek. Ken volpunte toe vir: • Drie stellings wat goed verduidelik is OF • Ses aparte gedagtes/idees • Indien ʼn kandidaat slegs ʼn lys van die stappe gemaak het, kan ʼnmaksimum van drie punte toegeken word Die volgende is 'n riglyn: Die werkswinkelproses bestaan uit: 'n Idee/boodskap: • In Woza Albert! was die idee waaroor 'n dinkskrum gehou is, wat sou gebeur as Morena na 'n apartheid-Suid-Afrika teruggekeer het Navorsing en waarneming: • Mense in Soweto is ondervra, bv. by Dube-stasie, by die markte, 'n haarkapper wat in die buitelug werk, ens. Die skeppers is ook deur Grotowski se Arm/Gestroopte Teater beïnvloed Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief ### Page 10 Dramatiese Kunste 10 DBE/November 2024 NSS – Nasienriglyne Improvisasie: • Die skeppers het improvisasie-oefeninge en -aktiwiteite gebruik om met verskeie idees en maniere om toneel te speel, te eksperimenteer. Deur improvisasie het hulle die karakters en die situasies wat hulle in hulle navorsing en waarneming teëgekom het, verken en verstaan Redigering/Keuring: • Die groep redigeer/keur en werkswinkeltonele wat nie geskik is nie, word uitgelaat. Slegs die toepaslikste en mees relevante tonele word gekeur om die toneelstuk te skep Repetisie: • Die skeppers repeteer en slyp die opvoering. (verfyn) Opvoering en Opname: (6) • Die finale tonele word as 'n toneelstuk opgevoer en die toneelstuk word neergeskryf/op video afgeneem 2.7 Nasieners aanvaar antwoorde wat 'n kennis en begrip van die toneelstuk en die toepassing van die beginsels van regie demonstreer. Nasieners sien holisties na. Ken volpunte toe vir: • Twee goed gemotiveerde stellings OF • Vier aparte gedagtes/idees Die volgende is 'n riglyn: Regie kan van die oorspronklike werkswinkelproses verskil want: Regie: • Die regisseur van die toneelteks sou met 'n bestaande teks werk • 'n Regisseur mag nie improvisasie in die repetisieproses gebruik nie as gevolg van tydsbeperkings of kreatiewe keuses en mag eerder gesaghebbend en voorskriftelik wees in benadering • Die byvoeging van opgeneemde klank kan ingestel word • 'n Regisseur kan kies om meer akteurs te gebruik om die verskillende karakters uit te beeld Werkswinkeldramaskepping: • Die oorspronklike teaterskeppingproses het nie 'n teks gebruik nie, maar het eerder een geskep nadat die toneelstuk in die werkswinkelproses geskep/opgevoer is • Nie al die fases van die werkswinkel sal gebruik word nie omdat dieregisseur vir die kreatiewe aspekte van die hele toneelstuk verantwoordelik sal wees (4) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief ### Page 11 Dramatiese Kunste 11 DBE/November 2024 NSS – Nasienriglyne 2.8 Verwys na die aantekeninge hieronder en BYLAE A om jou nasienwerk toe te lig. Nasieners aanvaar antwoorde wat die temas identifiseer en evalueer, wat die sosio-politieke toestande in Suid-Afrika gedurende apartheid en die huidige Suid-Afrika uitlig Die volgende is n riglyn: Betoging teen apartheid: • Die toneelstuk is n betoging teen die apartheids regering en sy onderdrukkende wette van segregasie, diskriminasie en onreg • Die storielyn, dekorstel, liedjies en dialoog betoog/protesteer teen die ongeregtighede en brutalitiet van apartheid • In hedendaagse Suid Afrika protesteer mense nog steeds teen kwessies soos werkloosheid, armoede ens. Rassisme • Swart mense is gedwing om te alle tye 'n pasboek of 'dompas' by hulle te dra. Versuim om dit te doen, sou tot tronkstraf deur die apartheidspolisie lei. Morena is van die paswette vertel hoe swart mense se bewegings beperk is. Hy het hulle opdrag gegee om hulle 'dompas' weg te gooi • In hedendaagse Suid Afrika, selfs na die demokratiese regering is gelykheid tussen rasse ingestel het, vind insidente van rasisme nog plaas Onderwys • Die apartheidstaat het nie genoeg skole of onderwysers vir swart mense voorsien nie. Die geboue en die salarisse was onvoldoende om doeltreffende onderwys te lewer. Swart leerders en onderwysers is gedwing om in n taal wat nie hul moedertaal was nie, te onderrig en te leer. Hulle is ook gedwing om te leer oor kulture wat nie hulle eie was nie. Dit het daartoe gelei dat opvoedkundige beginsels en konsepte nie verstaan is nie of wat vir swart mense en hulle kulture irrelevant was nie. Dit het tot ʼn gebrek aan relevante onderwys gelei. • In hedendaagse Suid Afrika is die onderwysstandaard nog steeds n probleem Beperking van vryheid van beweging: • Die apartheidstaat het swart mense verbied om na sekere gebiede toe te gaan. Hulle kon net in gebiede woon wat deur die regering goedgekeur is. Vryheid om te loop, te reis en te woon waar hulle wou, is aan swart mense geweier. • In hedendaagse Suid Afrika is vryheid van beweging steeds beperk want arm mense in arm buurte het nie altyd toegang tot publieke vervoer nie en dit mag nie altyd veilig wees om na ure publieke vervoer te gebruik nie Polisiebrutaliteit • Die apartheidsregering het brutale wette geskryf en toegepas. Die behandeling van swart mense deur die polisiemagte was onmenslik. Die polisie sou mense ondervra, slaan, arresteer, aanhou en martel. Bv. Die musikant was in die moeilikheid by die polisieman omdat hy nie sy 'dompas' gehad het nie. Die staatsveiligheidsmagte sou dikwels swart mense tydens protesoptogte skiet en doodmaak. Baie swart mense is tydens tronkstraf en ondervraging gemartel en sommiges het selfs gesterf • In hedendaagse Suid Afrika is die polisie nog steeds brutaal teenoor mense. Selfs as ʼn betoging vreedsaam is word mense soms met geweld hanteer Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief ### Page 12 Dramatiese Kunste 12 DBE/November 2024 NSS – Nasienriglyne Onbellike/Swak werksomstandighede • Baie Suid-Afrikaners het gebuk gegaan onder onregverdige werks- omstandighede, lae lone en lang werksure, bv. werkers by Coronation- Steenwerf het lang ure gewerk vir baie min betaling/lone. Hulle het swaar en harde hande-arbeid gedoen. Daar is van hulle verwag om tienduisend bakstene per dag te maak/produseer Armoede • Swart mense is dikwels gedwing om vir wit mense te werk en is swak betaal en kon slegs vir minderwaardige werk aansoek doen. Met die groot hoeveelheid werklose mense en die minderwaardige salarisse was daar diep en pynlike armoede. Bv. Aunty Dudu het gewens dat wit (1 mense meer partytjies moes hou sodat sy meer oorskiet uit hulle vullisdromme kon kry • In hedendaagse Suid-Afrika leef die meerderheid mense steeds in armoede (10) [40] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief ### Page 13 Dramatiese Kunste 13 DBE/November 2024 NSS – Nasienriglyne VRAAG 3: SOPHIATOWN DEUR DIE JUNCTION AVENUE THEATRE COMPANY 3.1 Nasieners aanvaar relevante antwoorde wat kennis demonstreer van die toneel wat in BRON C getoon/opgevoer word. Ken volpunte toe vir: • Twee aparte gedagtes/idees Die volgende is 'n riglyn: In hierdie toneel: • Gee Mingus vir Ruth 'n geskenk van pêrels wat hy gesteel het • Is Prinses nie gelukkig dat Mingus vir Ruth sy aandag en geskenke gee nie, want sy wil al die aandag vir haarself hê • Is Jakes besig om ’n storie/koerant artikel op sy tikmasjien te skryf • Is Mamariti en Lulu in die agtergrond en praat hulle met mekaar (2) 3.2 Nasieners aanvaar antwoorde wat kennis en begrip van die karakters se innerlike gedagtes en emosies demonstreer, soos uitgedruk deur die gesigsuitdrukkings, postuur en gebare van die akteurs wat Ruth en Mingus in die prent in BRON C speel. Ken volpunte toe vir: • Drie stellings wat goed verduidelik is OF • Ses aparte gedagtes/idees Die volgende is 'n riglyn: Ruth: • Sy lyk geskok/verbaas/verstom omdat sy nie verwag het om 'n geskenk van Mingus te kry nie • Haar gesigsuitdrukking mag dalk verbasing toon omdat haar mond oop is en dit lyk asof haar wenkbroue gelig is • Haar skouers is gelig, wat mag aandui dat Mingus se gebaar onverwags was • Dit lyk asof sy aan sy hand raak wanneer sy aan die pêrels raak omdat sy moontlik gevoelens het vir Mingus of sy mag dalk baie van juwele hou • Sy lyk geskok omdat Mingus vir haar gesteelde juweliersware aanbied Mingus: • Mingus lyk selftevrede en selfvoldaan om vir Ruth so 'n duur geskenk te kan gee, en hy kan afwagtend wees omdat hy Ruth dalk as 'n potensiële meisie sien • Hy voel dalk meerderwaardig om 'n voorsiener te wees en, omdat hy vir Ruth kan voorsien, hy voel waardig vir haar toegeneendheid • Sy gesigsuitdrukking toon tevredenheid en triomf • Dit weerspieël sy egotistiese persoonlikheid • Sy verwaandheid en selfvertroue word in sy uitgedrukte bors en regop postuur weerspieël (6) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief ### Page 14 Dramatiese Kunste 14 DBE/November 2024 NSS – Nasienriglyne 3.3 Nasieners aanvaar relevante antwoorde wat kennis, begrip en ontleding demonstreer van hoe kostuum karakter oordra. Ken volpunte toe vir: • Twee goed gemotiveerde stellings OF • Vier aparte gedagtes/idees Die volgende is 'n riglyn: Mingus se kostuum mag sy karakter aan die gehoor oordra, want: • Mingus se kostuum dui daarop dat net die beste goed genoeg vir hom is, want die materiaal wat vir sy baadjie gebruik word, lyk na die beste gehalte, blink en pronkerig • Hy trek die beste op die dorp aan, volgens sy eie verwaande houding teenoor homself • Sy keuse van 'n Woodrow/Borsalino hoed, veer in die hoedband en strikdas weerspieël sy styl en duur smaak, gepas vir ʼn arrogante bendelid in daardie tyd • Hy boots die kleredrag van die filmsterre na, wat toon dat hy hoogs verwaand is en sterre soos Clark Gable naboots (4) 3.4 Nasieners aanvaar goed gemotiveerde en relevante antwoorde wat kennis, begrip en toepassing van improvisasie demonstreer. Ken volpunte toe vir: • Twee goed gemotiveerde stellings OF • Vier aparte gedagtes/idees Die volgende is 'n riglyn: Die regisseur gebruik improvisasie om akteurs moontlik op die volgende maniere te help: • Die akteurs kan hulle liggame en gebare gebruik om verskillende tonele en situasies uit die toneelstuk te improviseer, bv. 'n argument uit te voer • Improvisasie gee aan die akteurs kreatiewe vryheid om die fisieke en stemkenmerke van karakters op ’n unieke en gevarieerde wyse te interpreteer • Die akteurs kan verskeie maniere improviseer van hulle karakter se manier van loop, praat, optrede en reaksie voordat hulle keuses oor vertolking maak • Die akteurs kan verskeie maniere improviseer om hulle stemme te gebruik wanneer hulle hul karakters uitbeeld sodat elke karakter hulle eie, unieke manier van praat het, bv. Mingus as 'n bendelid, met waardes en houdings wat sigbaar kan wees deur spraakpatrone, volume en aksent • Die akteurs kan verskillende emosies van hulle karakter improviseer en opvoer om uit te vind wat die beste in die toneel werk • Die akteurs die toneelspel of dialoog verander of aanpas as dié vergeet word (4) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief ### Page 15 Dramatiese Kunste 15 DBE/November 2024 NSS – Nasienriglyne 3.5 Nasieners aanvaar relevante en goed gemotiveerde antwoorde wat 'n kennis, begrip en ontleding van die historiese tydperk van Sophiatown sowel as die agtergrond van die toneelstuk demonstreer. Nasieners aanvaar gemotiveerde antwoorde wat verwys na die verhoog aanwysings in die drama asook die stel ontwerp. Ken volpunte toe vir: • Twee goed gemotiveerde stellings OF • Vier aparte gedagtes/idees Die volgende is 'n riglyn: Die agtergrond is geskik vir die toneelstuk, want: • Dit weerspieël die bui en emosies van dié wat geweier het om te swig voor gedwonge verskuiwings omdat die woorde op die banier die rebelse emosies van Sophiatown se inwoners toon • Die eenheid onder die inwoners van Sophiatown word in die slagspreuk weerspieël omdat dit hulle gemeenskaplike weerstand teen gedwonge verskuiwings getoon het • Dit teken die geskiedenis van die betoging wat in Sophiatown plaasgevind het, aan (4) 3.6 Nasieners aanvaar relevante antwoorde wat kennis, begrip en toepassing van werkswinkeldramaskepping van 'n toneelstuk demonstreer. Let wel: Sommige provinsies leer vyf, en ander leer ses, werkswinkelfases. Albei is korrek. Ken volpunte toe vir: • Drie stellings wat goed verduidelik is OF • Ses aparte gedagtes/idees Indien 'n kandidaat slegs 'n lys van die stappe gemaak het, kan 'n maksimum van drie punte toegeken word. Die volgende is 'n riglyn: Die toneelstuk is oorspronklik geskep deur die werkswinkelproses wat bestaan uit: 'n Idee/boodskap: • In Sophiatown is die idee gedinkskrum om ʼn advertensie in Drum-tydskrif te plaas vir ʼn inwoner wat behuising soek in Sophiatown en die vraag te vra van sal gebeur as ʼn wit meisie opdaag Navorsing en waarneming: • Mense wat vroeër in Sophiatown gewoon het, is ondervra, bv. Dollar Brand, Dolly Radebe, oud-inwoners van Sophiatown. Lede van die Junction Avenue Theatre Company het na argiewe in biblioteke gekyk. Die skeppers is ook deur Grotowski se Arm/Gestroopte Teater beïnvloed Improvisasie: • Die skeppers het improvisasie-oefeninge en -aktiwiteite gebruik om met verskeie idees en maniere om toneel te speel, te eksperimenteer. Deur improvisasie het hulle die karakters en die situasies wat hulle in hulle navorsing en waarneming teëgekom het, verken en verstaan Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief ### Page 16 Dramatiese Kunste 16 DBE/November 2024 NSS – Nasienriglyne Redigering/Keuring: • Die groep redigeer/kies en laat werkswinkeltonele wat nie geskik is nie, uit Slegs die toepaslikste en mees relevante tonele sal gekeur word om die toneelstuk te skep Repetisie: • Die skeppers repeteer en slyp die opvoering Opvoering en Opname: • Die finale tonele word as 'n toneelstuk opgevoer en die toneelstuk word neergeskryf/op video afgeneem (6) 3.7 Nasieners aanvaar antwoorde wat 'n kennis en begrip van die toneelstuk en die toepassing van die beginsels van regie demonstreer. Sien holisties na. Ken volpunte toe vir: • Twee stellings wat goed verduidelik is OF • Vier aparte gedagtes/idees Die volgende is 'n riglyn: Regie kan van die oorspronklike werkswinkelproses verskil want: • Die regisseur van die toneelteks sou met 'n bestaande teks werk. Die oorspronklike teaterskeppingproses het nie 'n manuskrip gebruik nie, maar eerder een geskep in die werkswinkel proses • 'n Regisseur gebruik dalk nie improvisasie in die repetisieproses nie as gevolg van tydsbeperkings of kreatiewe keuses en kan gesaghebbend en voorskriftelik in benadering wees • Opgeneemde musiek kan gebruik word eerder as om die stemme van die akteurs te gebruik om te sing • Die dekorstel kan volgens die regiekonsep verander word (4) 3.8 Verwys na die aantekeninge hieronder en BYLAE A om jou nasienwerk toe te lig. Nasieners aanvaar antwoorde wat die temas identifiseer en evalueer, wat die sosiopolitieke toestande in Suid-Afrika gedurende apartheid en die hedendaagse Suid-Afrika uitlig. Die volgende is 'n riglyn: Die temas gedurende apartheid en die hedendaagse Suid-Afrika weerspieël die sosiopolitieke toestande, bv.: Betoging teen apartheid: • Die toneelstuk is 'n betoging teen die apartheidsregering en sy onderdrukkende wette van segregasie, diskriminasie en onreg • Die storielyn, dekorstel, liedjies en dialoog betoog/protesteer teen die ongeregtighede en brutaliteit van apartheid • In Suid-Afrika word daar vandag steeds betoog teen die verwoesting wat apartheid gelaat het Om 'n stem aan die stemloses te gee: • Die toneelstuk gee 'n stem aan die stemloses; die stemloses is elke persoon wat in Sophiatown gewoon het en wat met geweld verwyder is, bv. Charlie, wat deur die hele toneelstuk stilgebly het, begin praat wanneer hy saam met Mingus na Meadowlands toe wil gaan. Mingus sê dat hy nie geweet het dat Charlie Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief ### Page 17 Dramatiese Kunste 17 DBE/November 2024 NSS – Nasienriglyne soveel woorde gehad het om te sê nie • Die arm en onopgevoede mense in Suid-Afrika ervaar steeds dat hulle stemloos is, want die huidige regering het nie baie van hulle stryd opgelos nie • Die kuns wat vernietig is; die danse, liedjies, visuele kuns en geskrifte deur joernaliste en dramaturge gee ook 'n stem aan die stemloses • Kunstenaars in die hedendaagse Suid-Afrika sukkel steeds om 'n inkomste te verdien wat voldoende is om hulle verantwoordelikhede na te kom Rampokkery ('Gangsterism'): • Mededingende bendes sou veg, en veg nog steeds, oor die beheer van gebiede en meisies om sodoende geld te maak om te oorleef en ook om mekaar te beskerm Oorbevolking: • Is in Sophiatown as normaal gesien omdat baie mense aangetrokke was tot die plek as gevolg van die lewendige leefstyl, waar verskillende kulture vrylik gemeng het en hulle kreatiwiteit, musikaliteit, idees en kulture uitgeruil het • In die hedendaagse Suid-Afrika woon die arm mense in oorvol townships en gemeenskappe. Skole en klaskamers is oorvol Huishoudelike geweld: • Soos gesien deur die karakters van Mingus en Prinses. Mingus het Prinses fisies en verbaal mishandel omdat hy gevoel het hy het aanspraak om dit te doen aangesien hy in haar behoeftes voorsien het, wat seksisme en patriargie en giftige manlikheid toon • In die hedendaagse Suid-Afrika is daar bewustheid van geen geweld teen kinders, vroue en oumense nie, maar huishoudelike geweld is steeds 'n alledaagse gebeurtenis Kulturele diversiteit: • Sophiatown, die plek, was 'n lewendige, multikulturele en veelrassige gebied • Die gemeenskap van mense het verskille aanvaar en diversiteit gevier. Dit was 'n direkte trotsering van die apartheidsregering, wat nie geglo het dat anderskleuriges in harmonie kan saamleef nie • Charlie vind skielik dat hy gedwing word om die feit te aanvaar dat hy nie van dieselfde ras as Mingus is nie. Charlie is 'n Kleurling • In die hedendaagse Suid-Afrika is daar wettige politieke/menseregte- gebaseerde Grondwet wat kulturele diversiteit aanmoedig Ras en konflik/gedwonge verskuiwings: • Mense is met geweld uit hulle huise verwyder en op vragmotors gelaai om afgelaai te word in gebiede wat deur die regering gekies is • Die meeste van hierdie gebiede het geen infrastruktuur gehad nie, was ver van stede en het dikwels geen omgewingsrykdom of -voordele gehad nie. • Hierdie brutaliteit het gebroke huise, ongekende hartseer, terreur en trauma veroorsaak vir die mense wat in Sophiatown gewoon het • Daar was 'n beplande betoging deur die mense om weerstand te bied teen die gedwonge verskuiwings • Die betoging het egter nie gerealiseer nie omdat die regering die polisiemagte en die stootskrapers drie dae vroeër gestuur het as die datum wat aan die mense oorgedra is • In die huidige Suid-Afrika is daar wette teen enige vorm van rassisme. Maar baie mense handhaaf steeds rassistiese houdings, gedagtes, gedrag en praktyke. Hulle doen dit deur stereotipering, diskriminasie en om vooroordele te hou teen mense wat van 'n ander ras is (10) [40] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief ### Page 18 Dramatiese Kunste 18 DBE/November 2024 NSS – Nasienriglyne VRAAG 4: SIENER IN DIE SUBURBS DEUR PG DU PLESSIS 4.1 Nasieners aanvaar relevante antwoorde wat kennis demonstreer van die toneel wat in BRON D getoon/opgevoer word. Nasieners aanvaar as kandidate Tiemie as die karakter identifiseer wat met Tjokkie praat Ken volpunte toe vir: • Twee aparte gedagtes/idees Die volgende is 'n riglyn: In hierdie toneel: • Sit Tjokkie en voer 'n gesprek met Fé wat ongelukkig en ietwat geïrriteerd lyk, soos deur haar gesigsuitdrukking uitgedruk • Het Fé Tjokkie gevra om 'in die toekoms te sien' om Tiemie te help omhaar probleem op te los • Weier Tjokkie om 'in die toekoms te sien' en verduidelik dit aan Fé • Handhaaf albei karakters 'n emosionele afstand van mekaar • Dui die lyftaal van beide karakters daarop dat daar geen verband tussen hulle is nie (2) 4.2 Nasieners aanvaar antwoorde wat kennis en begrip demonstreer van die karakters se innerlike gedagtes en emosies soos uitgedruk in hierdie toneel deur die akteurs wat Fé en Tjokkie speel. Nasieners aanvaar antwoorde waarin kandidate die akteurs se gevoelens bespreek Ken volpunte toe vir: • Twee goed gemotiveerde stellings OF • Vier aparte gedagtes/idees Die volgende is 'n riglyn: Fé: • Sy is kwaad omdat Tjokkie nie na haar wil luister nie omdat hy weier om in die toekoms te sien' • Fé se gesigsuitdrukking dui aan dat sy ongelukkig is met Tjokkie se antwoord • Fé hou 'n emosionele afstand van Tjokkie • Fé kyk nie na Tjokkie nie en sy lyk buierig en ontsteld • Het gevoelens vir Tjokkie gehad en was gefrustreerd want Tjokkie voel nie dieselfde nie Tjokkie: • Hy is kwaad en gefrustreerd dat Fé hom gevra het om 'in die toekoms te sien’ • Hy voel onder druk en gefrustreerd omdat hy sy standpunt moet verduidelik • Sy gesigsuitdrukkings toon dat hy in 'n lewendige bespreking is waarin hy 'n punt probeer maak • Tjokkie se handgebare toon dat hy desperaat is om sy standpunt te verduidelik (4) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief ### Page 19 Dramatiese Kunste 19 DBE/November 2024 NSS – Nasienriglyne 4.3 Nasieners aanvaar relevante antwoorde wat kennis, begrip en ontleding demonstreer van hoe kostuum karakter oordra. Ken volpunte toe vir: • Twee stellings wat goed verduidelik is OF • Vier aparte gedagtes/idees Die volgende is 'n riglyn: Tjokkie se kostuum dra sy karakter oor omdat die oorpak toon: • Hy is 'n motorkar werktuigkundige • Hy voel veilig in sy oorpak. Wanneer hy wil ontsnap, gaan hy onder die kar in om te werk. • Hy is gemaklik in die oorpak, want dit beskerm hom teen die harde (4) werklike situasies. 4.4 Nasieners aanvaar relevante en goed verduidelike antwoorde wat kennis, begrip en toepassing van improvisasie demonstreer. Ken volpunte toe vir: • Twee stellings wat goed verduidelik is OF • Vier aparte gedagtes/idees Die volgende is 'n riglyn: Die regisseur gebruik improvisasie om akteurs moontlik op die volgende maniere te help: • Die akteurs kan hulle liggame en gebare sonder woorde gebruik om die toneel in BRON D te improviseer. Dit kan hulle interpretasie van hulle gedagtes en gevoelens deur die gebruik van liggaamlikheid (aksies, gebare, ens.) verduidelik • Improvisasie kan die akteurs help om onnodige inhibisies vry te stel. Die akteurs sal kreatiewe vryheid hê om die fisieke en stemkenmerke van ʼn karakter op 'n unieke, gevarieerde wyse te interpreteer • Die akteurs kan baie verskillende maniere van loop, praat, toneelspel en reaksie improviseer voordat hulle opvoeringskeuses maak • Die akteurs kan verskeie maniere improviseer om hulle stemme te gebruik wanneer hulle hul karakters uitbeeld. Karakters sal hulle eie, unieke manier van praat hê, met waardes en houdings wat deur spraakpatrone, volume en aksent oorgedra kan word • Die akteurs kan verskillende emosies improviseer en uitbeeld om uit te vind wat die beste in die toneel werk • Die akteurs kan die toneelspel of dialoog verander of aanpas as dié vergeet word (4) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief ### Page 20 Dramatiese Kunste 20 DBE/November 2024 NSS – Nasienriglyne 4.5 Nasieners aanvaar relevante antwoorde wat 'n kennis, begrip en ontleding demonstreer van hoe die realistiese dekorstel van Siener in die Suburbs 'n geskikte omgewing van die toneelstuk bied. Nasieners aanvaar antwoorde wat die verhoog aanwysings in die teks bespreek. Ken volpunte toe vir: • Drie stellings wat goed verduidelik is OF • Ses aparte gedagtes/idees Die volgende is 'n riglyn: Die stel toon: • ʼn Moontlike area wat as ʼn garage gebruik kan word • ʼn Kar wat reggemaak word • The garage bevat ʼn krat op waarop Fé sit • Dit bevat ʼn kar trollie waarop Tjokkie sit • A muur/skerm wat die area afsluit (6) 4.6 Nasieners aanvaar relevante antwoorde wat kennis en begrip demonstreer van hoekom die toneelstuk oorspronklik geskep is. Ken volpunte toe vir: • Twee stellings wat goed verduidelik is OF • Vier aparte gedagtes/idees Die volgende is 'n riglyn: Die toneelstuk is oorspronklik geskep, want die dramaturg wou: • Die essensie van die menslike natuur in die arm wit voorstede vasvang deur die karakters, temas, onderwerp en situasies wat in die toneelstuk gevind word • Gehore bewus maak van die lewe in die voorstede waar arm mense 'n bestaan probeer maak, bv. Tjokkie probeer die kar regmaak • Wys hoe die lewe aan die 'verkeerde kant' van die spoorlyn is, bv. armoede en skaamte van die inwoners • Die verskil in sosiaal-ekonomiese omstandighede tussen arm mense in die voorstede en die Dandies in die ryk gebiede beklemtoon • Die hoop en drome van die laeklas-mense toon, soos Tiemie wat probeer om deel te wees van die Dandies (4) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief Text truncated here. Open the document page to read the rest. ## Related documents - [Dramatic Arts Nov 2024 Afr](https://www.hlayiso.com/library/dramatic-arts-nov-2024-afr/ee64452f-d716-4e2c-a4c0-eb6f240cdecb) — Dramatic Arts · QP · 2024 · Afr - [Dramatic Arts Nov 2024 Eng](https://www.hlayiso.com/library/dramatic-arts-nov-2024-eng/d7900b57-db36-4c03-9c8b-4da9102aed06) — Dramatic Arts · QP · 2024 · Eng - [Dramatic Arts May-June 2024 Afr](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-dramatic-arts-2024-nsc-june-exam-question-paper-afrikaans/196a7629-8432-4e24-976d-ba79e198fc93) — Dramatic Arts · QP · 2024 · Afr - [Dramatic Arts May-June 2024 Eng](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-dramatic-arts-2024-nsc-june-exam-question-paper-english/635df938-d2f8-4677-9753-430aa4581d96) — Dramatic Arts · QP · 2024 · Eng - [Dramatic Arts Nov 2020 Eng Memo](https://www.hlayiso.com/library/dramatic-arts-nov-2020-eng-memo/84cf6aef-34e8-4442-a29f-0a0d86734c6a) — Dramatic Arts · Memo · 2020 · Eng - [Dramatic Arts Nov 2019 Memo Eng](https://www.hlayiso.com/library/dramatic-arts-nov-2019-memo-eng/bacedb6b-a958-4cf7-8281-ea56b98c3b01) — Dramatic Arts · Memo · 2019 · Eng ## More from Grade 12 Dramatic Arts - [Gr 12 Dram Art ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-dram-art-atp-2023-24/1cc8fc90-d6ed-4b00-96bb-a8a5909bae10) — ATP - [Dramatic Arts May-June 2025 Afr](https://www.hlayiso.com/library/dramatic-arts-may-june-2025-afr/b4a67589-411d-46bb-b333-65beeafd2138) — QP · 2025 · Afr - [Dramatic Arts May-June 2023 Afr](https://www.hlayiso.com/library/dramatic-arts-may-june-2023-afr/d83a79ed-952c-4dbb-bcf5-b472a41821c8) — QP · 2023 · Afr - [Dramatic Arts May-June 2023 Eng](https://www.hlayiso.com/library/dramatic-arts-may-june-2023-eng/1b174387-b794-413b-a45e-bd0f486f411b) — QP · 2023 · Eng - [Dramatic Arts Nov 2023 Afr](https://www.hlayiso.com/library/dramatic-arts-nov-2023-afr/948a2d47-0400-447e-9ab5-2109a91783fd) — QP · 2023 · Afr - [Dramatic Arts Nov 2023 Eng](https://www.hlayiso.com/library/dramatic-arts-nov-2023-eng/9495f15f-cb71-4b42-ab67-6a4b08401714) — QP · 2023 · Eng ## Collection - [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers) --- Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.