# Economics Grade 12 NSC November 2012 Memo (Afrikaans) > Grade 12 Economics memorandum from the NSC November Exam 2012 (Afrikaans), 35 pages. Read online or download the free PDF. - Page: https://www.hlayiso.com/library/economics-nov-2012-memo-afr/5cfc8605-7c60-4604-a5fe-fb0e5e08efa1 - Updated: 2026-09-27 - Subject: Economics - Grade: Grade 12 - Document type: Memorandum - Year: 2012 - Exam period: NSC November Exam - Curriculum: CAPS - Pages: 35 Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [Economics](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/economics) › [Economics Grade 12 NSC November 2012 Memo (Afrikaans)](https://www.hlayiso.com/library/economics-nov-2012-memo-afr/5cfc8605-7c60-4604-a5fe-fb0e5e08efa1) ## About this document Economics · Grade 12 · NSC November Exam · 2012. Memorandum, 35 pages. Read online or download the PDF. Read it free online on the page above; download the PDF from there. ## Document text Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction. ### Page 1 Downloaded from hlayiso.com 1 GRAAD 12 NASIONALE SENIOR SERTIFIKAAT GRAAD 12 EKONOMIE NOVEMBER 2012 MEMORANDUM PUNTE: 300 Hierdie memorandum bestaan uit 35 bladsye. Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief ### Page 2 Downloaded from hlayiso.com Ekonomie 2 DBE/November 2012 NSS – Memorandum AFDELING A (VERPLIGTEND) VRAAG 1 (LO1–LO4) 1.1 MEERVOUDIGEKEUSE-VRAE 1.1.1 A – kort  1.1.2 C – 'n eenvormige tarief  1.1.3 B – aanbod  1.1.4 C – negatief  1.1.5 A – gedifferensieerd  1.1.6 A – verlaag  1.1.7 A – Breëbasis- Swart Ekonomiese Bemagtiging  1.1.8 B – tegnologie  1.1.9 B – korridors  1.1.10 C – stagflasie  1.1.11 C – kulturele  1.1.12 B – aardverwarming  (12x2) (24) 1.2 EENWOORDITEMS 1.2.1 Vermenigvuldiger  1.2.2 Marginale-/Grenskoste  1.2.3 Heropbou- en Ontwikkelingsprogram/HOP  1.2.4 Gini-koëffisiënt  1.2.5 Inflasie  (5x2) (10) 1.3 PASITEMS 1.3.1 C – verleen bystand aan lande met betalingsbalans- probleme  1.3.2 A – glo dat markte inherent stabiel is  1.3.3 G – evalueer die uitvoerbaarheid van groot infrastruktuurprojekte  1.3.4 F – nie-mededingend en nie-uitsluitbaar  1.3.5 I – meting van inflasie  1.3.6 D – bevorder die uitbreiding van handel deur vryhandelsgebiede tussen lidlande  1.3.7 B – vermindering van lewensvorme binne die ekosisteem  1.3.8 H – beperkings wat deur die owerheid op besoedeling geplaas word  (8x2) (16) [50] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief ### Page 3 Downloaded from hlayiso.com Ekonomie 3 DBE/November 2012 NSS – Memorandum AFDELING B Beantwoord enige DRIE van die vyf vrae uit hierdie afdeling in die ANTWOORDEBOEK. VRAAG 2: (LU1 AS1–4) MAKROEKONOMIE 2.1 Kies die korrekte woord tussen hakies 2.1.1 finansiële  2.1.2 deregulasie  2.1.3 belasting  2.1.4 positiewe  (4x2) (8) 2.2 Enige DRIE dienste wat deur die owerheid verskaf word. • Beskerming  bv. die polisiediens  • Ekonomies  bv. voorsiening van water  • Algemeen  bv. infrastruktuur  • Sosiaal  bv. pensioen, toelaes  • Publieke goedere  • Gemeenskapsgoedere  • Kollektiewe goedere  • Meriete goedere  • Bewaar gemeenskaplike hulpbronne  • Bestuur die ekonomie  Ken 2 punte vir enige ander relevante voorbeelde toe (Enige 3x2) (6) 2.3 Bestudeer die spotprent en beantwoord die vrae wat volg: 2.3.1 Wat is die boodskap van die spotprent? • Mense in die privaatsektor geniet al die voordele van die markstelsel, tot nadeel van ander  • Die behoefte aan owerheidsinmenging  • Toon ‘n ongelyke verdeling van inkome  • Bv. die Marikana kwessie  (Enige ander relevante antwoord) (2) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief ### Page 4 Downloaded from hlayiso.com Ekonomie 4 DBE/November 2012 NSS – Memorandum 2.3.2 Wat kan die privaat sektor doen om die lewensomstandighede van hierdie werkers te verbeter? • Verskaf subsidies of gratis huisvesting  • beurse aan afhanklikes van werknemers  • gesubsidieerde etes in kantiene  • geld gebruik om na die behoeftes van armes om te sien • Verhoog lone  • Werkverskaffing  • Opleiding (vaardigheidsontwikkeling)  • Aansporings (aanvaar enige relevante voorbeelde)  • KSI (Korporatiewe Sosiale Investering)  • PPV (Publieke Privaat sektor Vennootskappe)  • WBP (Werknemers Bystandsprogramme)  (Enige ander relevante antwoord) (Enige 2x2) (4) 2.3.3 • Welsynstoelaes  bv. pensioene, gestremdheidstoelaes  • In natura-betalings  bv. gratis water  elektrisiteit  voedingskemas  • Dienste  riolering  skoon water  gratis huisvesting  • Primêre gesondheidsorg  gratis hospitalisering  klinieke  • Onderwys  geen skoolfooie nie  • Nasionalisering  • Progressiewe belasting  • Werkskepping  • Vaardigheidsopleiding  • Aansporingskemas om besighede te begin  • UPWP (Uitgebreide Publieke Werke Program)  • Implementeer strategieë (AsgiSA, Jipsa)  (Enige ander relevante antwoord) (Enige 2x2) (4) 2.4 Bestudeer die uittreksel en beantwoord die vrae wat volg. 2.4.1 Wat beteken nasionalisering? Die proses waar die owerheid die eienaarskap van private ondernemings oorneem  met of sonder vergoeding. (2) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief ### Page 5 Downloaded from hlayiso.com Ekonomie 5 DBE/November 2012 NSS – Memorandum 2.4.2 Watter effek sal die nasionalisering van mybne en banke op gewone burgers hê? POSITIEWE EFFEKTE:  • Meer inkomste gaan na die staatskoffers  • Verbeterde herverdeling van inkome vir baie mense is moontlik  • Werkskepping  • Hoër inkome per capita  • Styging in die lewenstandaard  NEGATIEWE EFFEKTE: • Negatiewe impak op waarde van aandele  • Negatiewe impak op salarisse/toestande van dienslewering  • Korrupsie  • Nepotisme  • Disinvestering  • Swak kwaliteit van dienslewering  • Werksverliese  (Enige ander relevante antwoord) (Enige 2x2) (4) 2.4.3 Hoekom, dink jy, word myne vir nasionalisering geteiken? • Werksgeleenthede  • Inkomste generering  • Politieke gewin/spreek die ongelykhede van die verlede aan/beveg armoede  • Strategiese belang  • Beskou as ‘n nasionale bate  (Enige ander relevante antwoord) (2) 2.4.4 Hoekom word daar na goud as ‘n kwynende bedryfstak verwys? • Dis 'n natuurlike hulpbron wat uitgeput kan raak/goud is ‘n verdwynende bate  • Myne kan sluit en geen goud meer produseer nie  • Goud word huidiglik nie so strategies belangrik geag as platinum en steenkool nie  (Enige ander relevante antwoord) (Enige 1x2) (2) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief ### Page 6 Downloaded from hlayiso.com Ekonomie 6 DBE/November 2012 NSS – Memorandum 2.5 Verduidelik hoe eksogene faktore sakesiklusse veroorsaak • Die monetaristiese denkskool is in 1960 deur professor Milton Friedman begin. • Die klassieke ekonome het geglo dat die markte inherent (natuurlik) stabiel is  • Dit word ook die sonvlekteorie genoem  • Hulle het eksogene verduidelikings (toestande wat ontstaan buite die markstelsel) vir periodieke resessies en herstel gegee  • Hulle het hierdie fluktuasies in ekonomiese aktiwiteite as tydelik beskou a.g.v. eksterne faktore.  • Hierdie fluktuasies kan ook voorkom a.g.v. oneffektiewe owerheids- beleid.  • Ondersteuners sê dat die owerheid die markkragte moet oorlaat aan hul eie meganismes  • Dit lei tot fluktuasies in die koers waarteen die geldaanbod styg, wat lei tot veranderings in die koers van prysstygings, produksie en indiens- name.  • Ander eksterne redes vir sakesiklusse is weerstoestande,  natuurrampe: skokke  (aansienlike styging in die prys van brandstof of oorlog ) en strukturele veranderinge  (ontwikkeling van elektronika ) verandering in modes  smake en voorkeure van verbruikers  • Hierdie faktore ontwrig almal die stabiliteit van die markte.  • As onewewigtigheid in die mark heers moet markkragte inskop om ewewig te herstel  • Grafiek: Reële uitset  Tyd • Verduideliking van die grafiek wat verband hou met die vraag  (Voorbeelde sonder verduidelikings, maksimum 4 punte) (Enige 4x2) (8) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief ### Page 7 Downloaded from hlayiso.com Ekonomie 7 DBE/November 2012 NSS – Memorandum 2.6 Onderskei tussen die appresiasie en depresiasie van die rand teenoor die dollar. Appresiasie • Definisie: Appresiasie van 'n geldeenheid impliseer 'n styging in die waarde van die binnelandse geldeenheid relatief tot geldeenhede van ander lande  as gevolg van markkragte  • Appresiasie van ‘n geldeenheid: uitvoere sal afneem en invoere sal toeneem  • Dit sal ‘n negatiewe effek op die betalingsbalans hê  • Bv. 'n Laer prys of wisselkoers reflekteer 'n appresiasie van die binnelandse geldeenheid teenoor die buitelandse geldeenheid.  • 'n Daling in die rand/dollar-wisselkoers van $1 = R10,51 tot $1 = R6,36 impliseer dus 'n appresiasie van die rand teenoor die dollar,  • omdat ons dan minder rand nodig het om die vereiste aantal dollar te koop.  Depresiasie • Definisie: Depresiasie van 'n geldeenheid impliseer 'n daling in die waarde van die binnelandse geldeenheid relatief tot geldeenhede van ander lande  as gevolg van markkragte  • Depresiasie van ‘n geldeenheid – uitvoere sal toeneem en invoere sal afneem  • Dit sal ‘n positiewe effek op die betalingsbalans hê  • Bv. 'n Hoër prys of wisselkoers reflekteer 'n depresiasie van die binnelandse geldeenheid teenoor die buitelandse geldeenheid.  • 'n Toename in die rand/dollar-wisselkoers van $1 = R6,11 tot $1= R10,51 impliseer dus 'n depresiasie van die rand teenoor die dollar.  • omdat ons dan meer rand nodig het om die vereiste aantal dollar aan te koop.  (Enige 2x4) (8) [50] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief ### Page 8 Downloaded from hlayiso.com Ekonomie 8 DBE/November 2012 NSS – Memorandum VRAAG 3: (LU2 AS1–3) MIKROEKONOMIE 3.1 Kies die korrekte woord tussen hakies 3.1.1 produsent  3.1.2 oor-  3.1.3 gemiddelde veranderlike  3.1.4 monopolistiese  (4x2) (8) 3.2 Enige DRIE oorsake van markmislukkings. • Eksternaliteite  • Publieke goedere  • Meriete- en demerietegoedere  • Onvolmaakte markte/mededinging/prysdiskriminasie/prysafroming/versperrings tot toetrede  • Gebrek aan inligting/onsekerheid  • Onbeweeglikheid van produksiefaktore  • Ongelyke verdeling van inkomste  (Enige 3x2) (6) 3.3 Bestudeer die grafiek en beantwoord die vrae wat volg. 3.3.1 Watter markstruktuur word in die grafiek hierbo voorgestel? Oligopolie/onvolmaakte mark  (2) 3.3.2 Watter tipe vraagkurwe word in die grafiek geïllustreer? Geknakte/neig afwaarts  (2) 3.3.3 Verduidelik hoekom die produsent NIE die prys sal verlaag om verkope aan te moedig NIE? • Hy sal meer inkomste verloor uit 'n prysdaling  • en sal minder wen uit 'n toename in verkope  • die produsent het reeds koste aangegaan wat gedek moet word  • dit behels nie-prys mededinging  • bv. produkdifferensiasie  (2x2) (4) 3.3.4 Watter onwettige optrede kan onder produsente in hierdie tipe mark ontstaan indien hulle hul winste wil verhoog? Samespanning/Prysvasstelling/Kartelle  (Enige voorbeelde wat verduidelik word verband hou met die begrippe) (Enige 1x2) (2) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief ### Page 9 Downloaded from hlayiso.com Ekonomie 9 DBE/November 2012 NSS – Memorandum 3.4 Bestudeer die uittreksel hieronder en beantwoord die vrae wat volg. 3.4.1 Wat is die hoofrede vir die werkers se teenkanting teen die ooreenkoms tussen die twee maatskappye? • Hulle glo dat hul werk bedreig sal word  • Walmart probeer om ‘n beherende aandeel in die SA maatskappy Massmart te verkry  (Enige ander relevante antwoord) (Enige 1x2) (2) 3.4.2 Hoekom is die Mededingingskommissie bekommerd oor die oorname van hierdie SA maatskappy? Onsekerheid oor hul werklike intensies/negatiewe impak op die oorname  • Misbruik van hul dominante posisies/monopolistiese gedrag/gebrek aan mededinging  • Goedkoop invoere belemmer laer pryse en produkkeuses  • Hulle kan versuim om by te dra tot die owerheid se ontwikkel- ingsmikpunte  • Gebrek aan geleenthede in verbetering van eienaarskap- ekwiteit in die ekonomie  • Dit kan die doeltreffendheid van die mark verlaag  • Dit kan lei tot storting/sluiting van plaaslike besighede  (Enige ander relevante antwoord) (Enige 2x2) (4) 3.4.3 Watter ander instelling, behalwe die Mededingingskommissie en Mededingingstribunaal speel ‘n rol in die regulering van mededinging in SA? Kompetisie-appèlhof  (2) 3.4.4 Hoe sal die verbruiker deur mededinging bevoordeel word? • Laer pryse  • Beter kwaliteit  • Groter verskeidenheid  • Beter dienslewering  • Toegang tot krediet  (Enige 1x2) (2) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief ### Page 10 Downloaded from hlayiso.com Ekonomie 10 DBE/November 2012 NSS – Memorandum 3.5 Verduidelik ondoeltreffendhede in die mark as 'n gevolg van markmislukking Produktiewe/Tegniese ondoeltreffendheid  • Dit is wanneer maksimum produksie van goedere uit 'n gegewe stel hulpbronne nie bereik word nie. In terme van koste is die besigheid nie besig om teen die laagste moontlike koste te produseer nie / plek om koste te verminder sonder om minder goedere te produseer of goedere van ‘n laer kwaliteit te produseer  • bv. produksiedoeltreffendheid kan verbeter word as 'n raamvervaardiger rame en bybehore gebruik wat minder arbeidsinsette vereis  (Maks 4) Allokasie-ondoeltreffendheid  • Dit is wanneer die mark nie die optimale kombinasie goedere en dienste wat verbruikers verkies, voorsien nie. Alhoewel tegniese doeltreffendheid bereik mag word, kan die mark steeds allokasie-ondoeltreffend wees omdat dit nie die regte kombinasie goedere voorsien nie  • bv. as die produsent meer ontspanningsfietse vervaardig en nie resiesfietse nie omdat ontspanningsfietse so gewild is  (Maks 4) (8) 3.6 Skets die rol van nie-prysmededinging in 'n monopolistiese mark • Produkte van monopolistiese mededingers is gedifferensieerd en dit skep geleenthede vir 'n toename in vraag  via advertensies  en verdere produksieverskeidenheid.  • Bv. 'n Produsent kan die suikerinhoud van 'n produk verlaag om gesondheidsbewuste kopers te trek  • Handelsmerke speel 'n belangrike rol omdat produsente hul bes doen om 'n lojale verbruikersgroep op te bou wat sy handelsmerk bo dié van ander sal kies  Bv. Pick 'n Pay het hul eie handelsmerk vir sekere goedere  • Lojaliteitspunte aan kliënte  • Verlengde ure van besighede  • Sake oor internet  • Naverkoopdiens  • Ligging  • Deur tot deur aflewering  • Reklameveldtogte / bemarkingsveldtogte  (4x2) (8) [50] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief ### Page 11 Downloaded from hlayiso.com Ekonomie 11 DBE/November 2012 NSS – Memorandum VRAAG 4: (LU3 AS1–AS4) EKONOMIESE STREWES 4.1 Kies die korrekte woord tussen hakies 4.1.1 mense  4.1.2 uitvoere  4.1.3 sosiale  4.1.4 Departement van Handel en Nywerheid  (4x2) (8) 4.2 Enige DRIE aansporingskemas wat kontanttoelaes insluit vir die bevordering van streeksnywerheidsontwikkeling • Klein- en medium-ondernemingsontwikkelingsprogram (KMOOP)  • Vaardigheidsondersteuningsprogram (VOP) • Swart Besigheidsverskaffer-ontwikkelingsprogram (SBVOP)  • Kritieke Infrastruktuurprogram (KIP)  • Buitelandse Investeringstoekenning (BIT)  • Strategiese Investeringsprojekte (SIP) (Enige 3x2) (6) 4.3 Bestudeer die uittreksel en beantwoord die vrae wat volg. 4.3.1 Definieer die term ekonomiese groei Ekonomiese groei bestaan uit groei van die reële BBP /en impliseer 'n toename in die kapasiteit van die ekonomie om meer goedere en dienste te produseer /Dit vereis beleide wat die ekonomie bemagtig.  (2) 4.3.2 Wat is die redes vir die lae groeikoers van die ekonomie? • Verbruiksbesteding het gedaal  • Kontantvloeiprobleme  • Lae indiensname  • Hoë insetkoste  • Laer produktiwiteit  • Verbruikerskuld  • Onvanpaste tegnologie  • Internasionale afplatting/wêreldwye resessie  • Gebrek aan vaardighede  • Nywerheidstakings/protesoptogte  • Swak owerheidsbestuur/korrupsie/nepotisme/wanbestuur  (Aanvaar enige ander relevante antwoord – maksimum 2 punte as voorbeelde) (Enige 2x2) (4) 4.3.3 Wat is die aanvaarde internasionale maatstaf vir die begrotingstekort as ‘n persentasie van die BBP? 3% of minder  (2) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief ### Page 12 Downloaded from hlayiso.com Ekonomie 12 DBE/November 2012 NSS – Memorandum 4.3.4 Hoe het die besighede dit reggekry om die impak van die nie- betaling van debiteure te beperk? Hulle verleng die terugbetalingstermyn vir debiteure.  (2) 4.4 Bestudeer die tabel en beantwoord die vrae wat volg. 4.4.1 Identifiseer ‘n aanwyser wat deel van die Menslike Ontwikkelingsindeks vorm. • Lewensverwagting  • Reële BBP per capita/Inkome  • Volwasse geletterdheid /Onderwys/Skoolbywoning  (Enige 1x2) (2) 4.4.2 Hoekom is die reële BBP p.c. (PPP$) in Gauteng hoër as in Limpopo? • In Gauteng verdien mense gewoonlik meer as dié wat in Limpopo woon • Groot nywerhede in Gauteng.  • Lewenstandaarde in Gauteng is hoër  • Volwasse geletterdheidskoerse in Gauteng is hoër  • Werkskepping  (Enige ander relevante antwoord) (Enige 1x2) (2) 4.4.3 Stel voor hoe lewenstandaarde in jou plaaslike gemeenskap verbeter kan word • Werkskepping  • Onderwysprogramme  • Volwasse geletterdheidsklasse (ABET)  • Vaardigheidsontwikkeling  • Verbeterde dienslewering deur die staat  • Gemeenskapsontwikkelingsprogramme  (Enige ander relevante antwoord) (Enige 2x2) (4) 4.4.4 Hoekom is daar oor die algemeen ‘n lae lewensverwagting by geboorte in SA? • Daar is baie ongeskoolde mense/lae geletterdheidsvlakke by volwassenes • lae vlakke van motivering • gebrek aan inkomste • lae per capita BBP • armoede • onontwikkelde areas  • swak mediese sorg  • wanvoeding  • MIV/TB/fetus alkoholsindroom  (Enige 1x2) (Enige ander relevante antwoord) (2) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief ### Page 13 Downloaded from hlayiso.com Ekonomie 13 DBE/November 2012 NSS – Memorandum 4.5 Bespreek dumping/storting as 'n argument ten gunste van beskerming. • Dumping kom voor wanneer 'n besigheid goedere verkoop in 'n ander land teen 'n laer prys as in die mark van oorsprong.  • Die besigheid verkry 'n markaandeel en forseer plaaslike produsente uit die mark uit.  • Besighede kan dit doen wanneer hulle subsidies van die owerheid ontvang.  • Hulle kan ook 'n hoër prys in die binnelandse mark vra en uitvoerpryse subsidieer met stygende winste – dit lei tot onregverdige kompetisie.  • Lande word deur 'n WHO-ooreenkoms toegelaat om beskermende maatreëls te neem om dumping teen te staan  (Enige 4x2 ) (8) 4.6 Bespreek indiensname as 'n ekonomiese aanwyser. • Die aantal werkende persone uitgedruk as persentasie van die EBB gee die indiensnamekoers. Dit kan omgeskakel word tot 'n indeks.  • Definisie van EAB: persone tussen 15 en 60/65  • SA se indiensnamekoers was ± 75% in 2005 – laag in vergelyking met koerse in ontwikkelde en sommige ontwikkelende lande (werkloosheidskoers huidiglik 26%)  • Syfers verkry as deel van die bevolkingsensus, gewoonlik elke tien jaar  • Vanuit registrasie met Departement van Arbeid  • Opnames soos die Arbeidsmagopname van StatsSA  • Groei in die ekonomie gaan nie gepaard deur soortgelyke groei in indiensnamegetalle nie.  • Volle indiensneming verwys na die doel om almal wat gewillig is om te werk teen huidige loonkoerse van’ n werk te voorsien  • Indiensname-aanwysers word gebruik vir drie doeleindes: - Om neigings in indiensname in verskillende sektore of nywerhede te bereken; om struktuurveranderinge in ekonomie te toon  - Om produktiwiteit te bereken  - Om sukses van ekonomie in bereiking van sy volle potensiaal te toon  • Relatief stadige reële ekonomiese groei  • Daling in die koers van kapitaalvorming tot die BBP  • ‘n Toename in die vraag na hoogs geskoolde arbeid terwyl ‘n ooraanbod van laer geskoolde arbeiders bestaan  • Netto emigrasie van hoogs geskoolde arbeid  • Gemiddelde loonstyging wat hoër is as die inflasiekoers  • ‘n Sterk teenwoordigheid en invloed van vakbonde in die ekonomie  • Arbeidsonrus, stakings en wegblyaksies veroorsaak ‘n verlies in die aantal dae gewerk  • Herstrukturering van die ekonomie en bekendstelling van nuwe internasionale mededinging van binnelandse produsente, wat gelei het tot aflegging van lae geskoolde arbeiders  (Enige 4x2) (8) [50] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief ### Page 14 Downloaded from hlayiso.com Ekonomie 14 DBE/November 2012 NSS – Memorandum VRAAG 5: (LU4 AS1–4) KONTEMPORÊRE EKONOMIESE KWESSIES 5.1 Kies die korrekte woord tussen hakies. 5.1.1 produsente  5.1.2 beskerming  5.1.3 vraagtrek  5.1.4 positief  (4x2) (8) 5.2 DRIE wêrelderfenisterreine in Suid-Afrika. • Mapungubwe  • Vredefortkoepel  • Sterkfontein Grotte/Wieg van die Mensdom  • Robbeneiland  • Kaapse Fynbos/Tafelberg en Agulhas Nasionale Park  • Isimangaliso/St Lucia Vleilande  • uKhahlamba-Drakensbergpark  • Richtersveld  (Enige 3x2) (6) 5.3 Bestudeer die uittreksel en beantwoord die vrae wat volg. 5.3.1 Hoekom word laer inkomste huishoudings negatief geraak deur die gewig van items van die verbruikersprysindeks mandjie? • Hulle ondervind groter druk van inflasie as ander inkomstegroepe omdat 'n groter persentasie van hul inkome spandeer word op voedsel en drank.  • Hierdie artikels geniet meer as dubbel die gewig van die amptelike VPI mandjie  • 45% van die inkomste word op voedsel en drank spandeer  • Die goedere wat hulle die meeste verbruik, is die wat die meeste deur inflasie geraak word  • Die werkers verbruikersprysindeks gemiddeld 10,1% in 2009 in vergelyking tot loonvasstellings van 8.6%  (Enige 1x3) (3) 5.3.2 Verduidelik die begrip geadministreerde pryse. • Pryse van goedere en dienste vasgestel deur die owerheid of beheer deur die owerheid se aangestelde beheerstrukture (nasionale, provinsiale en plaaslike)  • bv. elektrisiteit, brandstof, paraffien, medisyne, publieke hospitale, telefoontariewe, telefoonlynhuur, installasie, posgeld, TV-lisensies, treinfooie, lisensies, waterregistrasie, skoolkoshuisfooie  (2x2) (4) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief ### Page 15 Downloaded from hlayiso.com Ekonomie 15 DBE/November 2012 NSS – Memorandum 5.3.3 Hoekom, dink jy, behoort lone vasgestel te word op dieselfde of hoër vlak as die gemiddelde verbruikersprysindeks? • Vir werkers om 'n beter of dieselfde lewenstandaard te geniet  • Werkers behoort basiese goedere te kan bekostig  • Hulle moet genoeg geld hê om hul basiese behoeftes te bevredig  • Verskans die effek van inflasie  • Die reële loon styg om tred te hou met die stygende lewenskoste  (Enige ander relevante antwoord) (1x3) (3) 5.4 Bestudeer die grafiek en beantwoord die vrae wat volg. 5.4.1 Definieer toerisme Toerisme kan gedefinieer word as die aktiwiteite van mense wat reis na en oorbly in plekke buite hul gewone omgewing vir nie langer nie as een aaneenlopende jaar vir ontspanning, besigheid en ander doeleindes (soos studies) wat nie verband hou met 'n aktiwiteit wat vergoed word in die plek wat besoek word nie.  (2) 5.4.2 Gebruik die data in die grafiek hierbo en bereken die persentasie buitelandse toeriste in 2010. Toon ALLE berekeninge. 22 mil /32(32.5/33) mil  x 100 = 68,75 (67,7%/66,7%)  (4) 5.4.3 Watter toeriste vorm die grootste deel van die toeristebedryf in Suid-Afrika? Buitelandse toeriste/internasionale/inkomende  (2) 5.4.4 Wat het gelei tot die bestendige toename in die getal buitelandse toeriste wat Suid-Afrika besoek? • Vreedsame oorgang na 'n demokratiese staat  • 'n Wêreld in een land  • Depresiasie van die rand/gunstige wisselkoerse  • Die gemak waarmee buitelandse geldeenhede bekom word en betalings gemaak word  • Groot aantal toeristebesienswaardighede (bv. fauna en flora)  • Spesiale gebeure (bv. Sokker wêreldbeker / sport, kultureel)  • Beter bemarkingstrategieë deur Departement van Toerisme • Stygende inkomste/Bekostigbaarheid  • Verbeterde vervoer en telekommunikasiestelsel  • Verminder die werksure/meer vryetyd  • Gasvryheid van die SA mense (vriendelike houding)  (Enige ander relevante antwoord) (Enige 1x2) (2) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief ### Page 16 Downloaded from hlayiso.com Ekonomie 16 DBE/November 2012 NSS – Memorandum 5.5 Verduidelik enige TWEE oorsake van koste-druk-inflasie. • Lone  as vergoeding vir arbeidskoste is 60% van produksiekoste  • Sleutelinsette  Indien ingevoer bv. olie, styg binnelandse produksiekoste  • Wisselkoersdepresiasie  Ingevoerde goedere word duurder  • Winsgrense  Wanneer dit verhoog word, verhoog produksiekoste – herwin hoër winste deur stygende pryse.  • Produktiwiteit  As produksiefaktore minder produktief raak en dieselfde vergoeding ontvang, styg die koste van produksie per eenheid geproduseer  • Natuurrampe  bv. droogtes en vloede het 'n negatiewe effek op produsente se uitgawes  • Veroorsaak ‘n bose kringloop  hoër lone, hoër pryse, hoër lewenskoste  • Stakings en wegblyaksies verminder produksieuitset  aanbod daal en pryse styg  • Direkte en indirekte belasting styg  produsente en werknemers pas inkome aan en produkte word duurder (afwenteling van belasting)  • Geadministreerde goedere se pryse styg (beheer deur die staat)  vakbonde onderhandel hoër lone en produsente voeg by tot die prys van die finale produk bv. petrol, posgeld, elektrisiteit, water  • Diefstal en verliese veroorsaak deur werknemers van besighede  vooraf beraam en bygevoeg tot die pryse van alle produkte  • Hoë pryse van landbougoedere  a.g.v. te hoë koste van insette bv. diesel en kunsmis – hoër voedselpryse  • Hoë rentekoerse kan geregverdig word om spare aan te moedig  is ‘n kosteitem vir besighede – ingesluit in pryse  (Enige ander relevante feit) (Enige 2x4) (8) 5.6 Bespreek die effek van toerisme op die Bruto Binnelandse Produk van Suid-Afrika. • Toerisme het 'n groter impak op die dienstebedryf as op landbou of vervaardiging.  • Dis ‘n vinnig groeiende nywerheid in Suid-Afrika en dra by tot 25 biljoen in die ekonomie (omtrent 4.9% van BBP in 2005)  • Toerisme is die 4de grootste nywerheid in Suid-Afrika  • Direkte bydrae:  WRRT-beraming: 6,8% in (7%) SA in vergelyking met 11,6% (12%) wêreldwyd  Dis die geld wat die hoteleienaar verdien wanneer ‘n toeris betaal vir dienste  • Indirekte bydrae:  toerisme is diensgebaseerd en hoofsaaklik verantwoordelik vir die groei in die dienstesektor in Suid-Afrika.  40% van BBP in ontwikkelende lande vergeleke met 65% in ontwikkelde lande  Dit word veroorsaak deur wat die hoteleienaar en taxibestuurder doen met die geld wat hulle verdien (inspuiting in die ekonomiese kringloop – stimuleer ekonomiese groei)  MOENIE ENIGE ANDER EFFEK OOR TOERISME AANVAAR NIE: indiensneming, armoede, eksternaliteite, infrastruktuur, omgewing (8) (Enige 4x2) [50] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief ### Page 17 Downloaded from hlayiso.com Ekonomie 17 DBE/November 2012 NSS – Memorandum VRAAG 6: (LU1 & LU3 AS1–4) MAKRO-EKONOMIE EN EKONOMIESE STREWES 6.1 Kies die korrekte woord tussen hakies 6.1.1 reële  6.1.2 belastingkoers  6.1.3 Versnelde en Gedeelde Groei-inisiatief vir Suid-Afrika/AsgiSA  6.1.4 Noordelike  (4x2) (8) 6.2 DRIE probleme van openbaresektor-voorsiening. • Aanspreeklikheid  • Doeltreffendheid  • Die probleem van die assessering van behoeftes  • Prysbeleid  • Semistaatsinstellings/Parastatale • Privatisering  (Enige 3x2) (6) 6.3 Bestudeer die tabel en beantwoord die vrae wat volg. 6.3.1 Definieer die begrip bruto binnelandse produk. BBP word gedefinieer as die totale waarde van alle finale goedere en dienste  geproduseer binne die geografiese grense van 'n land  in 'n sekere periode (gewoonlik een jaar).  (3) 6.3.2 Hoekom is die bruto binnelandse produk van Suid-Afrika altyd groter as die bruto nasionale produk? Buitelanders se bydrae tot ons ekonomie is baie meer  as ons bydrae tot hul ekonomieë.  Slegs ‘n paar SA maatskappye funksioneer wêreldwyd  (Aanvaar enige ander relevante respons) (4) 6.3.3 Bereken die primêre inkome aan die res van die wêreld (A) R87 593 m  OF 2 354 171 -  (2 407 689 + 34 075)  OF 2 407 689 + 34 075  - 2 354 171  (3) 6.4 Bestudeer die kaart en beantwoord die vrae wat volg. 6.4.1 Wat is ‘n nywerheidsontwikkelingsone? NOS'e is spesiaal geboude, nywerheidslandgoedere  wat fisies omhein is  verbind met 'n internasionale hawe of lughawe  (3x1) (3) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief ### Page 18 Downloaded from hlayiso.com Ekonomie 18 DBE/November 2012 NSS – Memorandum 6.4.2 Watter nywerheidsontwikkelingsone word by A aangetref? Noem EEN voordeel van nywerheidsontwikkelingsones. • A – Coega/Ngqura  • Voordele: - Grondstowwe word belastingvry ingevoer - Vrygestel van BTW - Wêreldklas infrastruktuur - Owerheid se aansporingskemas  - Toegang tot nuutste inligtingstegnologie - Toegewyde doeane-ondersteuningsdienste (1x2) (4) 6.4.3 Hoekom sal die staat nuwe nywerhede aanmoedig om hulself in nywerheidsontwikkelingsones te vestig? • Ekonomiese groei  • Werkskepping  • Buitelandse valuta/uitvoere  • Infrastruktuurontwikkeling  • Streeksontwikkeling  (Enige 1x3) (Enige ander relevante antwoord) (3) 6.5 Bespreek TWEE monetêre beleidsinstrumente wat deur die Suid- Afrikaanse Reserwebank gebruik word. • Rentekoerse  banke gaan na SARB as hulle 'n algemene tekort aan fondse ervaar om gebruik te maak van sy terugkoop-tenderstelsel – repokoers  • Kontantreserwevereistes  SARB kan kontantsaldo's wat van banke vereis word, aanpas om geldskeppingsaktiwiteite van banke te bestuur.  • Opemarktransaksies  SARB verminder of vermeerder die hoeveelheid geld direk deur staatseffekte in die ope mark te koop en verkoop.  • Morele oorreding  SARB gebruik gesprekvoering en oorreding om banke te oorreed om op 'n gewenste wyse op te tree in terme van heersende ekonomiese toestande.  • Wisselkoersbeleid  kan of vryswewing (as prys van geldeenheid bepaal word deur vraag en aanbod) of beheerde swewing (as sentrale banke inmeng in buitelandse wisselkoersmarkte deur aankoop en verkoop van geldeenhede).  (Enige 2x4) (8) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief ### Page 19 Downloaded from hlayiso.com Ekonomie 19 DBE/November 2012 NSS – Memorandum 6.6 Verduidelik klimaat en natuurlike hulpbronne as redes vir internasionale handel KLIMAAT: • Klimaat verskil van land tot land  • produksie van produkte soos hout, koffie, vrugte, vleis, mielies is afhanklik van klimaatsomstandighede.  • In lande waar water skaars is, soos Suid-Afrika, is dit soms nodig om voedsel in te voer  NATUURLIKE HULPBRONNE: • Natuurlike hulpbronne is oneweredig versprei.  • Dit maak dit onmoontlik vir sommige lande om sekere goedere te produseer  • bv. Suid-Afrika se wye verskeidenheid minerale lei tot uitvoer van minerale  (Aanvaar enige ander relevante antwoord, bv. komparatiewe voordeel) (2x4) (8) [50] TOTAAL AFDELING B: 150 Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief ### Page 20 Downloaded from hlayiso.com Ekonomie 20 DBE/November 2012 NSS – Memorandum AFDELING C PUNTETOEKENNING VIR OPSTELVRAE PUNTE- STRUKTUUR VAN OPSTEL: TOEKENNING: Inleiding Maks 3 Inhoud: • Hoofdeel: Byvoorbeeld bespreek/onderskei/ differensieer/verduidelik/ontleed/ Maks 30 evalueer/assesseer • Addisionele deel: Byvoorbeeld teken 'n grafiek of diagram/ lei af/gee 'n oorsig/verduidelik kortliks/ brei uit op/jou eie opinie/ ondersteun Maks 10 Gevolgtrekking Maks 2 Interpretasie Maks 5 TOTAAL 50 VRAAG 7: (LU1 AS2) MAKRO-EKONOMIE Ontleed die verskillende sakesiklusaanwysers en eienskappe wat in vooruitskatting gebruik word. Teken 'n volledig benoemde diagram van 'n tipiese sakesiklus om jou ontleding te ondersteun. • Verbind jou ontleding met die fases van 'n sakesiklus. INLEIDING Akkurate vooruitskatting is nie moontlik in Ekonomie nie. Die beste wat ekonome kan doen is om te probeer vooruitskat wat moontlik kan gebeur. Daar is 'n aantal tegnieke beskikbaar om ekonome te help met vooruitskatting van sakesiklusse bv. ekonomiese aanwysers  OF Opeenvolgende periodes van afplatting en uitbreiding van ekonomiese aktiwiteite  (Aanvaar enige ander relevante inleiding) Maks 3 INHOUD Sakesiklusaanwysers 1. Leidende/vooraanwysers  • Dit is aanwysers wat die ekonomie verander / kom ooreen met die verwysingsdraaipunt  • Dit gee vir verbruikers, sakeleiers en beleidmakers 'n aanduiding van waarheen die ekonomie moontlik op pad is / piek voordat die totale ekonomiese aktiwiteit ‘n piek bereik/mees belangrike soort aanwyser wat ekonome help om te voorspel hoe die ekonomie in die toekoms sal wees  • Wanneer die aanwysers styg, sal die vlak van ekonomiese aktiwiteit ook binne 'n paar maande styg/’n opswaai  Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief ### Page 21 Downloaded from hlayiso.com Ekonomie 21 DBE/November 2012 NSS – Memorandum • Bv. vakature-advertensiespasie/voorraadvlakke/verkoopsverhoudings • Grafiek:  2. Samevallende ekonomiese aanwysers  • Die aanwysers beweeg saam met die ekonomie / as die draaipunt van ‘n spesifieke tydreeks veranderlike saamval met die verwysingsdraaipunt  • Dit dui die werklike staat van die ekonomie aan.  • Bv. die waarde van kleinhandelverkope. As die sakesiklus die piek bereik en begin afwaarts daal, sal kleinhandelverkope ook 'n piek bereik en begin daal.  • Grafiek:  3. Sloerende ekonomiese aanwysers  • Die aanwysers verander nie van rigting voordat die sakesiklus reeds van rigting verander het nie.  • Hulle bevestig die gedrag van samevallende aanwysers.  • Bv. Die waarde van groothandelverkope van masjinerie  Wanneer die sakesiklus in piek bereik en met die afname/daling begin, kan ons om die waarde van die verkope van nuwe masjinerie voorspel  • Grafiek:  Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief ### Page 22 Downloaded from hlayiso.com Ekonomie 22 DBE/November 2012 NSS – Memorandum LEIDENDE AANWYSERS SAAMVALLENDE NALOPENDE AANWYSERS AANWYSERS • Netto nuwe maatskappye • Geregistreerde • Werkverskaffing in nie- geregistreer werkloses landbousektore • Aantal nuwe motors verkoop • Fisiese volume • Ure gewerk in • Netto goud en ander buitelandse vervaardigde goedere konstruksie reserwes • Reële • Sementverkope in ton. • Aantal nuwe planne vir kleinhandelverkope • Aantal kommersiële woonhuise goedgekeur • Reële hoeveelheid voertuie verkoop • Aandeelpryse handelsware ingevoer • Reële investering in • Reële uitvoer van goedere (goud • Benutting van masjinerie en uitgesluit) vervaardigingskapasiteit toerusting. • Bruto bedryfsurplus as 'n % van • Bruto toegevoegde • Eenheidskoste van BBP waarde teen konstante arbeid in vervaardiging • Arbeidsproduktiwiteit in pryse buiten landbou, • Groothandelverkope vervaardiging bosbou en visserye van metaal masjinerie • Werkadvertensies in die koerante • Industriële produksie- en toerusting. • Produkpryse in VSA-$ vir 'n indeks. • Prima mandjie van SA se • Waarde van oortrekkingskoers van uitvoerprodukte kleinhandel, banke • Meningsopname oor gemiddelde groothandel en nuwe • Waarde van nie- ure gewerk per fabriekswerke in voertuigverkope teen residensiële die vervaardigingsektor konstante pryse eiendomme voltooi • Meningsopname oor voorraad • Totale formele nie- teen konstante pryse met betrekking tot vraag, landbou- indiensname vervaardiging en handel. • Meningsopname oor sakevertroue in vervaardiging, konstruksie en handel • Meningsopname oor volume bestellings in vervaardiging • Meningsopname oor die gemiddelde ure wat 'n fabriekswerker in die vervaardigingsektor werk 4. Lengte  • Dit is die tyd wat dit neem vir 'n sakesiklus om deur een volledige siklus te beweeg (gemeet van piek tot piek)  • Bv. nuttig om die lengte te weet, want die lengte bly relatief konstant oor tyd.  • As 'n sakesiklus oor 10 jaar strek, kan 'n mens voorspel dat 10 jaar sal verloop tussen opeenvolgende pieke/trôe in die ekonomie. • Langer siklusse dui sterk siklusse aan.  • Siklusse kan verbyskiet.  • Maniere om die lengte te meet: - Krisis tot krisis  - Historiese rekords  - Konsensus oor besigheidservaring  Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief ### Page 23 Downloaded from hlayiso.com Ekonomie 23 DBE/November 2012 NSS – Memorandum 5. Amplitude  • Dit is die verskil tussen totale uitset tussen 'n piek en 'n trog.  Die amplitude meet die afstand wat 'n veranderlike vanaf die tendenslyn ossilleer / Dis die intensiteit (hoogte) van die opswaai en afswaai (inkrimping en uitbreiding) in ekonomiese aktiwiteit  • 'n Groot amplitude tydens 'n opswaai dui op sterk onderliggende kragte wat 'n langer siklus tot gevolg sal hê.  • Hoe groter die amplitude hoe meer ekstreem sal die veranderinge wees wat kan voorkom / omvang van verandering  • Bv. gedurende die opswaai kan inflasie van 5% tot 10% toeneem (100%- styging).  6. Neigings/Tendense  • 'n Neiging is die beweging van die ekonomie in 'n algemene rigting.  • Dit het normaalweg 'n positiewe helling, omdat die produksiekapasiteit van die ekonomie oor tyd toeneem.  • Staan ook bekend as die langtermyn groeipotensiaal van die ekonomie  • Bv. die diagram hierbo illustreer 'n groeiende ekonomie – dus 'n opwaartse neiging / (positiewe helling) • Neigings is nuttig omdat dit die algemene rigting van die ekonomie aandui – dit dui die koers van toename of afname in die vlak van uitset aan.  • Magte wat oorkom moet word: weerstandspunte  kanale  7. Ekstrapolasie  • Voorspellers gebruik historiese data bv. tendense, en deur te aanvaar dat die tendens sal voortduur, word vooruitskattings oor die toekoms gemaak  • Dit beteken om iets onbekends uit bekende feite en inligting te raam  • Bv. As dit duidelik word dat die sakesiklus deur 'n trog beweeg het en 'n voorspoedfase betree, kan ekonome voorspel dat die ekonomie vir die volgende maande sal groei. • Dit word ook gebruik om ekonomiese vooruitskattings op ander terreine te maak, bv. die vooruitskatting van toekomstige aandelepryse.  • Kan toegepas word: tendenslyn  gebruik ‘n liniaal en verleng die tendenslyn  die vorm van die kurwe  gaan voort om die voltooide deel van die kurwe te komplementeer  8. Bewegende gemiddeldes  • Dit is 'n statistiese analitiese instrument wat gebruik word om veranderinge wat voorkom, te ontleed in 'n reeks data oor 'n sekere periode / bereken herhaaldelik ‘n reeks van verskillende gemiddelde waardes tov ‘n tydreeks om ‘n gladde kurwe te lewer  • Bv. die bewegende gemiddelde kan bereken word oor die laaste drie maande om geringe fluktuasies uit te skakel.  • Dit word bereken om klein fluktuasies uit te skakel (minimeer) en om langtermynneigings/-tendense in die sakesiklus bloot te lê. Maks 30 Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief Text truncated here. Open the document page to read the rest. ## Related documents - [Economics+Nov+2012+Eng](https://www.hlayiso.com/library/economics-nov-2012-eng/86179408-3315-409f-a0ee-4ba3eb818091) — Economics · QP · 2012 · Eng - [Economics P1 Nov 2019 Memo Afr](https://www.hlayiso.com/library/economics-p1-nov-2019-memo-afr/5356311e-5173-4723-8d25-e9cf4c6c6da0) — Economics · Memo · 2019 · Afr - [Economics P1 Nov 2018 FINAL Memo Afr](https://www.hlayiso.com/library/economics-p1-nov-2018-final-memo-afr/163f0388-17fe-4dcb-90ce-35973b4ce181) — Economics · Memo · 2018 · Afr - [Economics P1 Nov 2017 Memo Eng](https://www.hlayiso.com/library/economics-p1-nov-2017-memo-eng/42373e1f-5b55-4cc0-97b4-9b8903280996) — Economics · Memo · 2017 · Eng - [Economics P2 Nov 2017 Memo Eng](https://www.hlayiso.com/library/economics-p2-nov-2017-memo-eng/75fe79dc-5067-4113-aa9a-b15a64821265) — Economics · Memo · 2017 · Eng - [Economics P1 Nov 2016 Memo Eng](https://www.hlayiso.com/library/economics-p1-nov-2016-memo-eng/e9d1075c-f676-4869-ad8a-64675b11fd49) — Economics · Memo · 2016 · Eng ## More from Grade 12 Economics - [ECONOMICS P2 GR12 QP JCT 2025 AFR D watermark](https://www.hlayiso.com/library/economics-p2-gr12-qp-jct-2025-afr-d-watermark/3dba3588-624d-493b-bc60-00d7e2783cae) — QP · 2025 · Afr - [Economics Grade 12 NSC P1 QP September 2025 Free State](https://www.hlayiso.com/library/economics-grade-12-nsc-p1-qp-september-2025-free-state/4def59dd-ebf4-4191-89e7-2b6d4609d6cc) — QP · 2025 - [Economics Grade 12 NSC P1 QP September 2025 Mpumalanga](https://www.hlayiso.com/library/economics-grade-12-nsc-p1-qp-september-2025-mpumalanga/5449d7a4-548e-416d-91b4-1da462710798) — QP · 2025 - [Economics Grade 12 NSC P2 QP September 2025 Mpumalanga](https://www.hlayiso.com/library/economics-grade-12-nsc-p2-qp-september-2025-mpumalanga/efbb0e99-1236-496b-bc64-5b31b3784493) — QP · 2025 - [Economics P1 May-June 2025 Afr](https://www.hlayiso.com/library/economics-p1-may-june-2025-afr/e9c77643-7f83-42e3-b28d-cf84e96050ca) — QP · 2025 · Afr - [Economics P2 May-June 2025 Afr](https://www.hlayiso.com/library/economics-p2-may-june-2025-afr/4c93e067-5237-46b7-ab21-5c2cea219788) — QP · 2025 · Afr ## Collection - [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers) --- Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.