# Economics Grade 10 P2 Gauteng June 2024 Memo (Afrikaans)

> Grade 10 Economics Paper 2 memorandum from the Gauteng June Exam 2024 (Afrikaans), 18 pages. Read online or download the free PDF.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/gr-10-economics-p2-afrikaans-june-2024-possible-answers/6510048d-9b76-4cdc-ac94-b3b211d47d8b
- Updated: 2026-09-27
- Subject: Economics
- Grade: Grade 10
- Language: Afrikaans
- Document type: Memorandum
- Year: 2024
- Exam period: Gauteng June Exam
- Paper: 2
- Curriculum: CAPS
- Pages: 18

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 10](https://www.hlayiso.com/library/grade-10) › [Economics](https://www.hlayiso.com/library/grade-10/economics) › [Economics Grade 10 P2 Gauteng June 2024 Memo (Afrikaans)](https://www.hlayiso.com/library/gr-10-economics-p2-afrikaans-june-2024-possible-answers/6510048d-9b76-4cdc-ac94-b3b211d47d8b)

## About this document

Economics · Grade 10 · Gauteng June Exam · 2024 · Afrikaans. Memorandum, 18 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [Gr 10 Economics P2 (Afrikaans) June 2024 Question Paper](https://www.hlayiso.com/library/gr-10-economics-p2-afrikaans-june-2024-question-paper/cca5a2fb-d2a8-4291-8b77-27df39ea4aa7) — QP · 2024 · Afr

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                    PROVINSIALE EKSAMEN
                         JUNIE 2023

             PROVINSIALE EKSAMEN
                    JUNIE 2024
                    GRAAD 10
                 NASIENRIGLYNE

                 EKONOMIE (VRAESTEL 2)

18 bladsye

                             1

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
                                                    EKONOMIE
                                NASIENRIGLYNE
                                                    (VRAESTEL 2)    GRAAD 10

AFDELING A: VERPLIGTEND

VRAAG 1
1.1 MEERVOUDIGE-KEUSEVRAE

   1.1.1   D – unieke produkte. ✓✓

   1.1.2   C – Nut. ✓✓

   1.1.3   C – botter. ✓✓

   1.1.4   B – Belasting op Toegevoegde Waarde.✓✓

   1.1.5   A – 'n oorskot van die produk ✓✓
                                                                   (5 x 2)   (10)
1.2 PAS-ITEMS
   1.2.1   F ✓

   1.2.2   B ✓

   1.2.3   D ✓

   1.2.4   G ✓

   1.2.5   E ✓

   1.2.6   C ✓
                                                                   (6 x 1)   (6)
1.3 GEE DIE TERM
   1.3.1   Openbare ✓

   1.3.2   Volmaakte ✓

   1.3.3   Globalisering ✓

   1.3.4   Doeltreffendheid ✓
                                                                   (4 x 1)    (4)
                                                     TOTAAL AFDELING A:       20

                                          2

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
                                                             EKONOMIE
                                 NASIENRIGLYNE
                                                             (VRAESTEL 2)          GRAAD 10

AFDELING B

Beantwoord enige EEN van die twee vrae uit hierdie afdeling in die
ANTWOORDBOEK.

VRAAG 2: MIKRO-EKONOMIE

2.1 Beantwoord die volgende vrae.

    2.1.1   Noem enige TWEE tipes subsidies wat die regering toestaan.

            • Produsente subsidies ✓
            • Verbruikersubsidies ✓
            • Uitvoersubsidies ✓
            • Subsidies vir indiensneming ✓
            • Inkomstesubsidies ✓                                                  (2 x 1) (2)

    2.1.2   Waarom is dit onmoontlik vir 'n enkele verkoper om die prys van 'n
            produk in 'n volmaakte mark te beïnvloed?

            •   In 'n volmaakte mark is daar baie verkopers, en geen individuele
                verkoper kan die prys beïnvloed nie. ✓✓
            •   Pryse in 'n volmaakte mark word bepaal deur die markkragte van vraag
                en aanbod, daarom is die verkopers prysnemers. ✓✓
            •   Daar is volmaakte inligting in 'n volmaakte mark, gevolglik sal kopers
                produkte van ander verkopers koop indien een verkoper sy/haar pryse
                verhoog. ✓✓
            •   'n Enkele verkoper sal wins verloor as hy die produkte verkoop teen 'n
                laer prys as die markprys. ✓✓
                (Aanvaar enige ander korrekte relevante antwoord.)                 (1 x 2)   (2)

2.2 DATA-RESPONS

    2.2.1   Identifiseer die onvolmaakte markstruktuur waarin Transnet
            funksioneer.

            • Monopolie ✓                                                                    (1)

    2.2.2   Noem EEN ander maatskappy wat in die bogenoemde markstruktuur
            funksioneer.

            • Eskom ✓
            • Denel ✓
            • Telkom ✓
            (Aanvaar enige ander korrekte relevante antwoord.)                               (1)

                                              3

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
                                                          EKONOMIE
                              NASIENRIGLYNE
                                                          (VRAESTEL 2)          GRAAD 10

   2.2.3   Verduidelik kortliks die term monopolistiese mededinging.
           • Dit is 'n soort onvolmaakte mark wat bestaan uit 'n groot aantal
               verkopers wat gedifferensieerde produkte verkoop/ dit is 'n
               markstruktuur wat elemente van monopolie en perfekte mark
               kombineer. ✓✓
           (Aanvaar enige ander korrekte relevante antwoord.)                         (2)

   2.2.4   Watter gunstige toestande kan besighede in die mark wat in die
           spotprent hierbo getoon word, geniet?
           • Transnet is die enigste vragspooroperateur in Suid-Afrika ✓✓
           • Transnet het geen kompetisie nie; daarom is hulle 'n pryssteller ✓✓
           • Die toegang tot die vragspoormark is beperk ✓✓
           (Aanvaar enige ander korrekte relevante antwoord.)                         (2)

   2.2.5   Hoe word 'n volmaakte mark gekenmerk op grond van die aard van
           produkte en toegangshindernisse?
           • Die produkte wat in volmaakte markte verkoop word, is homogeen ✓✓
           • Toegang tot volmaakte markte is onbeperk, wat dit maklik maak om die
              mark te betree en te verlaat ✓✓
           (Aanvaar enige ander korrekte relevante antwoord.)                         (4)

2.3 DATA-RESPONS

   2.3.1   Identifiseer die aantal tafels wat geproduseer kan word wanneer alle
           hulpbronne gebruik word om stoele te vervaardig.
            • 0✓                                                                      (1)

   2.3.2   Noem die tipe doeltreffendheid as alle hulpbronne optimaal gebruik
           word.
           • Produktiewe doeltreffendheid ✓                                           (1)

   2.3.3   Verduidelik kortliks die term Pareto-ondoeltreffendheid.
           • Verwys na die situasie waar hulpbronne herverdeel kan word om een
              persoon/groep beter daaraan toe te maak deur 'n ander persoon/groep
              slegter daaraan toe te maak. ✓✓
           (Aanvaar enige ander korrekte relevante antwoord.)                         (2)

   2.3.4   Wat is die doel van die produksiemoontlikheidskromme?
           • Die PMK toon die moontlike kombinasie van goedere wat geproduseer
             kan word met die beperkte hulpbronne wat tot die produsent se
             beskikking is. ✓✓                                                        (2)

                                           4

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
                                                            EKONOMIE
                                NASIENRIGLYNE
                                                            (VRAESTEL 2)         GRAAD 10

    2.3.5   Gebruik die tabel in die gevallestudie hierbo en bereken die
            geleentheidskoste as 20 tafels in plaas van 10 tafels geproduseer
            word. (Toon alle berekeninge)
            Oorspronklike hoeveelheid: 10 tafels = 30 stoele ✓
            Nuwe hoeveelheid: 20 tafels = 15 stoele ✓

            30 – 15 = 15 stoele
            Geleentheidskoste = 15 stoele ✓✓                                                (4)

2.4 Verduidelik die produksiekoste en aantal verskaffers as faktore wat 'n
    verandering in die hoeveelheid verskaf veroorsaak.

    •   Koste van produksie
        o Indien die produksiekoste soos arbeid, grondstowwe, toerusting ens
           afneem, sal die hoeveelheid wat produsente bereid is om teen 'n gegewe
           prys te voorsien, toeneem. ✓✓
        o Produsente met laer koste sal altyd meer van 'n produk teen 'n gegewe prys
           kan lewer omdat dit vir hulle goedkoper is om goedere te produseer. ✓✓
        o Die aanbod van 'n produk sal afneem met 'n toename in
           produksiekoste. ✓✓
        o 'n Toename in produksiekoste sal dit vir besighede moeilik maak om
           goedere en dienste te produseer. ✓✓
                                                                         Maksimum 4
    •  Aantal verskaffers
       o As daar 'n toename in verskaffers in die mark is, sal die hoeveelheid wat
          verskaf word ook verhoog word ✓✓
       o As daar verskaffers is wat die mark verlaat, sal dit die hoeveelheid wat
          verskaf word, verminder. ✓✓                                     Maksimum 4
     (Aanvaar enige ander korrekte relevante antwoord.)                          (4 x 2)    (8)
2.5 Ontleed die interne redes waarom 'n produksiemoontlikheidskromme na
    buite sal skuif.

    •  Die verbetering van produksietegnieke kan 'n uitwaartse beweging van die PPC
       veroorsaak as gevolg van doeltreffender produksie. ✓✓
    • Die gebruik van nuwe verbeterde tegnologie kan 'n verskuiwing van die PPC
       veroorsaak as gevolg van 'n verhoogde produksievlak. ✓✓
    • Verhoogde motivering van werknemers kan 'n buite-wyksbeweging van die
       PPC veroorsaak. ✓✓
    • Die verbetering van die vaardigheidsvlak van die werknemers beteken dat hulle
       meer kan produseer ✓✓
    (Aanvaar enige ander korrekte relevante antwoord.)
    LET WEL: 'n Maksimum van 2 punte vir blote notering                                     (8)
                                                                                           [40]

                                             5

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
                                                            EKONOMIE
                                NASIENRIGLYNE
                                                            (VRAESTEL 2)          GRAAD 10

VRAAG 3: MIKRO-EKONOMIE

3.1 Beantwoord die volgende vrae.

    3.1.1   Noem enige TWEE vereistes vir die vestiging van 'n mark.

            •   Ten minste een koper en een verkoper ✓
            •   Verkopers moet goedere of dienste hê om te verkoop en bereid wees
                om te verkoop ✓
            •   Kopers moet die middele hê om vir goedere te betaal ✓
            •   Ooreenkoms oor prys en hoeveelheid tussen koper en verkoper ✓
            •   Transaksie moet volgens wette geformaliseer word ✓           (2 x 1)      (2)

    3.1.2   Waarom verskaf die regering openbare goedere?

            •  Omdat die private sektor dit nutteloos vind om hierdie goedere te
               verskaf en gevolglik word dit onderbenut deur die mark. ✓✓
            • Die privaatsektor sal 'n prys vir openbare goedere hef, gevolglik sal
               die armes en lae-inkomsteverdieners nie hierdie goedere kan bekostig
               nie. ✓✓
            (Aanvaar enige ander korrekte relevante antwoord.)                  (1 x 2)   (2)

3.2 DATA-RESPONS

    3.2.1   Watter hamburger gee die grootste bevrediging?

            •   1ste/Die eerste hamburger ✓                                               (1)

    3.2.2   Wanneer sal die verbruiker in die situasie hierbo dalende marginale
            nut ervaar?

            •   Nadat hy die eerste hamburger geëet het ✓                                 (1)

    3.2.3   Verduidelik kortliks die term marginale nutskromme.

            Die marginale nutskromme het 'n negatiewe gradiënt, en dit helling
            afwaarts van links bo na regs onder/die helling van die marginale
            nutskromme is afwaarts skuins, wat verklaar dat die eerste eenheid meer
            bevrediging lewer en wanneer meer verbruik word die marginale nut
            daal. ✓✓
            (Aanvaar enige ander korrekte relevante antwoord.)                            (2)

    3.2.4   Wat is die verband tussen nut en die vraag na 'n produk?

            •   Hoe groter die bevrediging wat verkry word deur die verbruik van 'n
                produk, hoe groter is die vraag en omgekeerd. ✓✓
                (Aanvaar enige ander korrekte relevante antwoorde)                        (2)

                                             6

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
                                                                             EKONOMIE
                                               NASIENRIGLYNE
                                                                             (VRAESTEL 2)       GRAAD 10

   3.2.5   Gebruik die inligting uit die tabel hierbo om 'n duidelik gemerkte
           marginale nutsgrafiek te teken.

                            70                                                      Hoeveelheid/x-as 1 punt
                                                                                    MU/y-as          1 punt
                            60        ✓
                                                                                    MU-kromme       2 punte
           ✓ 50

            Marginale nut
                            40
                                                      Marginale nutskromme
                            30

                            20

                            10

                             0                                               ✓
                                  1       2       3       4       5    6     7
                            -10
                                              Hoeveelheid hamburgers   ✓                                 (4)

3.3 DATA-RESPONS

   3.3.1   Identifiseer die konsep wat met die letter "X" aangedui word.
            • Maksimum prys ✓                                                                            (1)

   3.3.2   Wie stel maksimum pryse in Suid-Afrika vas?
           • Die regering / die staat ✓                                                                  (1)

   3.3.3   Verduidelik kortliks die term minimum prys.
           • Waar die prys bo die ewewigprys gestel word tot voordeel van die
             verbruiker. ✓✓
           (Aanvaar enige ander korrekte antwoord.)                                                      (2)

   3.3.4    Waarom sou die regering 'n prys laer as die markprys vasstel?
           • Om te verseker dat verbruikers basiese goedere en dienste kan
              bekostig. ✓✓
           • Om verbruikers te beskerm teen uitbuiting van besighede wat hoë
              pryse hef. ✓✓
           (Aanvaar enige ander korrekte relevante antwoord.)                                            (2)

   3.3.5    Hoe sal 'n vermindering in belasting die ekonomie bevoordeel?
            • 'n Vermindering in belasting verhoog die besteebare inkomste van
              verbruikers. ✓✓
            • Dit sal lei tot verhoogde besteding binne die ekonomie. ✓✓
           (Aanvaar enige ander korrekte relevante antwoord.)                                            (4)

                                                              7

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
                                                          EKONOMIE
                               NASIENRIGLYNE
                                                          (VRAESTEL 2)        GRAAD 10

3.4 Onderskei tussen komplementêre en substituut produkte.
    • Komplementêre goedere
       o Dit is goedere wat saam gekombineer word om 'n behoefte te bevredig.
          ✓✓
       o Goedere wat nie onafhanklik gebruik kan word nie. ✓✓
       o Goedere wat saam met mekaar verbruik moet word. ✓✓
       o Bv. CD en 'n CD-speler. ✓                                (maksimum 4)

     • Vervang goedere
        o Dit is goedere wat ander goedere kan vervang om in dieselfde behoefte te
            voorsien. ✓✓
        o Goedere wat so soortgelyk is dat dit gekoop of gebruik kan word in plaas
            van die oorspronklike goedere. ✓✓
        o Gewoonlik is die plaasvervanger goed goedkoper. ✓✓
        o Bv. botter en margarien. ✓                                  (maksimum 4)
    (Aanvaar enige ander korrekte relevante antwoord.)                                (8)

3.5 Hoe het die implementering van minimumlone die werkers in Suid-Afrika
    bevoordeel?
    • Hulle word beskerm deur die wet en basiese menseregte. ✓✓
    • Baie plaaswerkers en huishulpe is beter daaraan toe as voorheen. ✓✓
    • Hulle geniet 'n beter lewenstandaard / verseker volhoubare inkomste. ✓✓
    • Hulle kan ook werkloosheidsvoordele geniet waarvoor hulle nie voorheen
       gekwalifiseer het nie. ✓✓
    • Hulle is ook geregtig op siekverlof met betaling. ✓✓
    • Hulle is ook geregtig op jaarlikse verlof met betaling. ✓✓
    • Vroue is ook geregtig op kraamverlof sonder die risiko van werksverlies. ✓✓
       LET WEL: 'n Maksimum van 2 punte vir blote notering                            (8)
                                                                                     [40]

                                                          TOTAAL AFDELING B:          40

                                            8

### Page 9

Downloaded from hlayiso.com
                                                             EKONOMIE
                                 NASIENRIGLYNE
                                                             (VRAESTEL 2)         GRAAD 10

AFDELING C

Beantwoord EEN van die twee vrae uit hierdie afdeling in die ANTWOORDEBOEK.

Jou antwoord sal soos volg beoordeel word:

STRUKTUUR VAN OPSTEL                                                            PUNTE-
                                                                              TOEKENNING
Inleiding
Die inleiding is ŉ laer-orde reaksie.
• ŉ Goeie beginpunt sou wees om die hoofkonsep wat verband hou met
    die vraagonderwerp te bepaal.                                               Maks. 2
• Moenie enige deel van die vraag in die inleiding insluit nie.
• Moenie enige deel van die inleiding in die liggaam herhaal nie.
• Vermy om in die inleiding te sê wat jy in die liggaam gaan bespreek.
Liggaam:
Hoofdeel: Bespreek in detail/In diepte bespreking/Ondersoek/Krities
                                                                               Maks. 26
bespreek/Ontleed/Vergelyk/Evalueer/Onderskei/Verduidelik/Assesseer/
Debat

Bykomende deel: Gee eie mening/Bespreek krities/evalueer/Teken ŉ
grafiek en verduidelik/Gebruik die gegewe grafiek/Voltooi/Voltooi die
gegewe grafiek/Bereken/lei/Vergelyk/Verduidelik/Onderskei/ Interpreteer/       Maks. 10
Kortliks debat/Hoe?/Stel voor/Gebruik die inligting en argumenteer/
Debatteer
Gevolgtrekking
Enige relevante gevolgtrekking van hoër orde wat die volgende moet insluit:
• ŉ Kort opsomming van wat bespreek/ontleed is sonder om feite wat
    reeds in die liggaam genoem is, te herhaal
• ŉ Mening of gewaardeerde oordeel oor die feite wat bespreek is                Maks. 2
• Bykomende ondersteuningsinligting om die bespreking/analise te
    versterk
• ŉ Teenstrydige standpunt met motivering, indien nodig
• Aanbevelings
TOTALE:                                                                           40

                                              9

### Page 10

Downloaded from hlayiso.com
                                                                EKONOMIE
                                     NASIENRIGLYNE
                                                                (VRAESTEL 2)           GRAAD 10

    VRAAG 4: MIKRO-EKONOMIE

    •    Bespreek prysvorming in detail onder die volgende opskrifte.
         - Ewewigspunt, prys en hoeveelheid.
         - Verandering in vraag
         - Verandering in hoeveelheid gevra                                        (26 punte)

•        Evalueer die rol wat tegnologie speel in vraag, aanbod en die prys van goedere en
           dienste.                                                              (10 punte)

    INLEIDING
    Die prys van 'n produk of 'n diens is gebaseer op die verband tussen die vraag en aanbod
    daarvan.✓✓
    (Aanvaar enige ander korrekte en relevante inleiding.)                     (Maksimum 2 punte)

    HOOFDEEL
    Markewewig
    •   Die mark wil nie 'n ooraanbod van goedere hê nie, aangesien daar dan vermorsing sal
        wees.✓✓
    •   Die mark wil ook nie 'n onderaanbod van goedere hê nie, aangesien ondernemings
        geleenthede sal misloop. ✓✓
    •   Die beste plek om te werk is waar die hoeveelheid wat gevra word gelyk is aan die
        hoeveelheid wat deur die firmas verskaf word. ✓✓
    •   Die ewewigprys is die prys waarteen vraag en aanbod dieselfde is.✓✓
    •   Die ewewigshoeveelheid is wanneer die hoeveelheid goedere wat verskaf word gelyk is
        aan die hoeveelheid wat gevra word.✓✓
    •   Ewewig bestaan waar die aanbodkromme en die vraagkromme mekaar kruis.✓✓

        Prys
                                S

        P1                  Markewewig

                                D                        Hoeveelheid/x-as 1 punt
                                                         Prys/y-as           1 punt
                     Q        Hoeveelheid                Ewewigspunt         2 punte
                                                         Maks. 4 punte vir grafiek

    (Aanvaar enige ander korrekte en relevante antwoord.)                (Maksimum: 10 punte)

                                                 10

### Page 11

Downloaded from hlayiso.com
                                                              EKONOMIE
                                   NASIENRIGLYNE
                                                              (VRAESTEL 2)        GRAAD 10

Verandering in vraag
•   Daar is verskeie faktore wat die vraag na 'n produk kan beïnvloed ✓✓
•   'n Verandering in inkomste ✓✓
•   'n Verandering in tendense of mode ✓✓
•   Suksesvolle advertensieveldtogte ✓✓
•   Bevolkings- of markgroei ✓✓
•   'n Verandering in die ekonomiese klimaat, byvoorbeeld 'n resessie of 'n bloeifase ✓✓
•   'n Verandering in die prys van plaasvervangende produkte ✓✓
•   'n Verandering in die prys van komplimentêre produkte ✓✓

                                       Hoeveelheid/x-as        1 punt
                                       Prys/y-as               1 punt
                                       Verandering in vraag 2 punte
                                       Maks. 4 punte vir grafiek

•   Die vraagkromme sal op en na regs beweeg wat die ewewig sal laat verander. ✓✓
(Aanvaar enige ander korrekte en relevante antwoord)                      (Maks. 8 punte)

Verandering in hoeveelheid gevra

•   'n Verandering in die hoeveelheid wat gevra word, sal 'n beweging op die vraagkromme
    veroorsaak. ✓✓
•   Die vraagkromme self sal nie beweeg nie. ✓✓
•   Beweging sal slegs van een posisie op die kromme na 'n ander posisie op die kromme
    wees. ✓✓
•   Hierdie beweging word slegs veroorsaak deur 'n verandering in prys. ✓✓

                                              11

### Page 12

Downloaded from hlayiso.com
                                                             EKONOMIE
                                 NASIENRIGLYNE
                                                             (VRAESTEL 2)          GRAAD 10

                                      Hoeveelheid / x-as                 1 punt
                                      Prys / y-as                        1 punt
                                      Verandering in hoeveelheid geëis   2 punte
                                      Maks. 4 punte vir grafiek

(Aanvaar enige ander korrekte en relevante antwoord) (Maksimum 8 punte)
(Ken 'n maksimum van 14 punte toe vir bespreking sonder grafieke)           (26 punte)
ADDISIONELE DEEL
• Tegnologiese vooruitgang, wat produksiedoeltreffendheid verbeter, sal 'n aanbodkromme na
   regs verskuif en die insetkoste van produksie verminder. ✓✓
• Die produksiekoste daal en produsente sal meer van die produk teen laer pryse lewer. ✓✓
• Rekenaars, televisies en fotografiese toerusting is goeie voorbeelde van die uitwerking van
   tegnologie op 'n toevoerkromme. ✓✓
• Elektroniese vervaardigers gaan voort om die kwaliteit van hul produkte te verbeter en die
   produksiekoste te verlaag. ✓✓
• Teen laer pryse kan verbruikers meer produkte koop wat veroorsaak dat die aanbodkromme
   na regs skuif. ✓✓
• Veranderinge in tegnologie kan die vraag na verskillende produkte beïnvloed deur die vraag
   na 'n nuwe produk te verhoog en 'n ouer produk verouderd te maak. ✓✓
• Aangesien vervaardigers voortgaan met hul strewe om produktiwiteit en doeltreffendheid te
   verbeter deur tegnologiese vooruitgang, sal die vraag en aanbod na produkte altyd aanpas
   deur verbruikers se smake en voorkeure. ✓✓
(Aanvaar enige relevante antwoord.)                            (Maksimum 10 punte)

GEVOLGTREKKING
• Konsepte van vraag en aanbod is belangrik vir ekonome, aangesien dit hulle help om te
   verstaan hoe pryse in die mark bepaal word. ✓✓
(Aanvaar enige korrekte en relevante hoë-orde gevolgtrekking) (Maksimum 2 punte) [40]

                                             12

### Page 13

Downloaded from hlayiso.com
                                                             EKONOMIE
                                 NASIENRIGLYNE
                                                             (VRAESTEL 2)         GRAAD 10

VRAAG 5: MIKRO-EKONOMIE
•   Bespreek in detail die metodes wat die regering gebruik om in die ekonomie in te
    gryp.                                                                     (26 punte)

•   Evalueer waarom die regering in die ekonomie moet ingryp.                      (10 punte)

INLEIDING
• Die doel van regeringsingryping is om te verseker dat die regte hoeveelheid hulpbronne aan
   die produksie van uitsette toegewys word sodat die samelewing as geheel die voordele
   maksimeer. ✓✓
(Aanvaar enige ander korrekte en relevante inleiding.)                    (Maksimum 2 punte)

HOOFDEEL

Maksimum pryse: ✓
• Die regering voel dalk dat die pryse in sommige markte te hoog is. ✓✓
• Die regering gryp dan in die mark in deur 'n maksimum prys vas te stel wat gehef moet
   word. ✓✓
• Die maksimum prys (prysplafon) is die hoogste prys waarteen produsente 'n produk kan
   verkoop. ✓✓
• Redes vir die implementering van maksimum pryse. ✓
    - Dit word gedoen om die pryse van benodigdhede en basiese voedsel laag te hou, om te
       verseker dat die armes toegang tot 'n produk het. ✓✓
    - Maksimum pryse word vasgestel om te verhoed dat verbruikers uitgebuit word. ✓✓
    - Die regering stel prysplafonne op in die hoop dat dit pryse laag sal hou en inflasie sal
       beheer. ✓✓
    - Om die produksie van sekere goedere en dienste te beperk wanneer hulpbronne skaars
       is. ✓✓
    - Die koste om geld te leen word soms beperk deur 'n rentevasstelling op 'n lening. ✓✓
• Resultate van maksimum pryse✓
    - Die prys in die mark is laer as wat dit sou wees as dit net aan die markmeganisme
       oorgelaat word om 'n ewewig te vind. ✓✓
    - Daar is 'n tekort aan die produk in die mark. ✓✓
    - Die regering word dan dikwels gedwing om 'n manier te vind om die beperkte
       hoeveelheid goed te rantsoeneer en 'n regverdige manier te vind om die beperkte
       bedrag onder die verbruikers te deel. ✓✓
    - Dit lei dikwels tot 'swart markte'. ✓✓
(Aanvaar enige ander korrekte en relevante antwoord.)

                                              13

### Page 14

Downloaded from hlayiso.com
                                                            EKONOMIE
                                 NASIENRIGLYNE
                                                            (VRAESTEL 2)         GRAAD 10

Minimum pryse: ✓
• Die regering voel dalk dat die pryse in sommige markte te laag is en dat hulle verskaffers
   moet bystaan. ✓✓
• Die regering gryp dan in die mark in deur 'n minimum prys (prysvloer) vas te stel wat gehef
   moet word. ✓✓
• Die minimum prys is die laagste prys wat verbruikers van 'n produk die produsent of eienaar
   van die produk moet betaal. ✓✓
• Redes vir die implementering van minimum pryse.
    - Regeringshoop dat hulle 'n bestendige inkomste vir produsente sal bewerkstellig. ✓✓
• Resultate van minimum pryse. ✓
    - Daar is 'n oorskot van die produk in die mark. ✓✓
    - Die prys is hoër as wat dit sou wees as dit aan die markmeganisme oorgelaat word. ✓✓
    - Die belangrike sektore van die ekonomie wat onderhewig is aan prysskommelings van
       veranderinge wat deur wêreldmarkte teweeggebring word, word nou 'n mate van
       beskerming gebied. ✓✓
    - Om die surplus van produkte te hanteer, kan die regering probeer om die aanbod te
       beperk. ✓✓
    - Dit beperk mededinging en kan onrealistiese markte skep wat verbruikers uitbuit. ✓✓
(Aanvaar enige ander korrekte en relevante antwoord.)

Minimum lone: ✓
• 'n Minimum loon is die laagste loon wat 'n werkgewer per maand betaal mag word. ✓✓
• Dit word gedoen om te verseker dat die lewenstandaard van die mense wat die laagste lone
   verdien nie te laag is nie en dat dit nie deur werkgewers uitgebuit word nie. ✓✓
• Redes vir die implementering van minimum lone. ✓
    - Om uitbuiting van laer betaalde werkers te voorkom. ✓✓
    - Om ongelykheid in inkomste te verminder deur die inkomste van lae-inkomste
       huishoudings te verhoog. ✓✓
    - Om die gevolge van werkgewerdiskriminasie om te keer. ✓✓
    - Om meer mense aan te moedig om die arbeidsmag te betree. ✓✓
    - Om die las op die staat te verminder om inkomste-ondersteuning te betaal. ✓✓
• Die effek van minimum lone. ✓
    - Daar is 'n oorskot van arbeid in die mark. ✓✓
    - Die loonkoers styg in die mark. ✓✓
    - Mense word 'n meer billike en regverdige loon vir hul dienste betaal. ✓✓
    - Daar is 'n daling in indiensneming as gevolg van hoër loonkoste. ✓✓
    - Risiko vir hoër looninflasie as gevolg van maatskappye wat hul verkoopprys moet
       verhoog om by die hoër loonrekening aan te pas. ✓✓
    - Skade aan die mededingendheid van sommige ondernemings as gevolg van die hoër
       produksiekoste. ✓✓
    - Vryemark-ekonome glo dat 'n minimum loon kunsmatige verdraaiings skep in die manier
       waarop die arbeidsmark werk. ✓✓
(Aanvaar enige ander korrekte en relevante antwoord.)

                                             14

### Page 15

Downloaded from hlayiso.com
                                                             EKONOMIE
                                 NASIENRIGLYNE
                                                             (VRAESTEL 2)        GRAAD 10

Indirekte belasting: ✓
• Belasting is verpligte betalings wat deur die mense en besighede van 'n land aan die
   regering gemaak word. ✓✓
• Hierdie geld word gebruik om al die goedere en dienste wat die staat lewer, te finansier. ✓✓
• Belasting kan in direkte en indirekte belasting verdeel word. ✓✓
• Direkte belasting word bereken deur die inkomste of rykdom van individue of firmas te
   gebruik. ✓✓
• Indirekte belasting is verbruiksbelasting wat deur die verskaffers van goedere of dienste
   betaal moet word. ✓✓
• Die indirekte belasting word by die pryse van die goedere en dienste gevoeg. ✓✓
• Voorbeelde hiervan is belasting op toegevoegde waarde, doeaneregte, aksynsbelasting. ✓✓
• Redes vir indirekte belasting. ✓
     - Om inkomste vir die regering in te samel. ✓✓
     - Om die vraag na 'n skadelike produk te verminder. ✓✓
     - Om die impak van ingevoerde produkte te beperk. ✓✓
• Gevolge van indirekte belasting✓
     - Die ewewigprys in die mark styg. ✓✓
     - Verbruikers betaal meer per item namate die prys van die oorspronklike prys na die
        nuwe markprys styg. ✓✓
     - Ondernemings verkoop hul produkte teen hoër pryse, maar winste kan daal as gevolg
        van die implementering van die belasting. ✓✓
     - Daar word minder produkte in die mark gekoop en verkoop. ✓✓
     - Werknemers van die onderneming kan geraak word aangesien die aanbod en die
        winste gedaal het. ✓✓
• Belasting per eenheid. ✓
     - Belasting per eenheid is belasting waar die belastingbedrag wat gehef word altyd
        dieselfde is tydens elke eenheid. ✓✓
     - Invoer- of doeanebelasting word betaal op baie buitelandse goedere wat na Suid-Afrika
        gebring word. ✓✓
• Ad-valorem belasting✓
     - Ad-valorem-belasting hef 'n persentasie van die waarde van die produk. Bv. belasting
        op toegevoegde waarde. ✓✓
(Aanvaar enige ander korrekte en relevante antwoord.)

                                             15

### Page 16

Downloaded from hlayiso.com
                                                             EKONOMIE
                                 NASIENRIGLYNE
                                                             (VRAESTEL 2)        GRAAD 10

Subsidies: ✓
• Die regering wil dalk die produksie of gebruik van 'n spesifieke produk of diens bevorder.✓✓
• Die regering sal dan 'n betaling aanbied aan 'n firma wat 'n produk verskaf of aan 'n
  huishouding wat 'n sekere produk of diens moet verbruik. ✓✓
• Subsidies aan produsente:
   - Die regering betaal subsidies in die vorm van kontant- of belastingverlagings aan sekere
       ondernemings om hul produksie uit te brei. ✓✓
   - Subsidies bevoordeel die produsente van goedere wat belangrik is vir die
       ekonomie. ✓✓
   - Subsidies word gegee om entrepreneurskap en indiensneming aan te moedig. ✓✓
   - Daar is 'n toename in die hoeveelheid produkte wat aan die mark gevra en verskaf
       word. ✓✓
   - Die prys sal daal en meer verbruikers sal die produk kan koop. ✓✓
   - Sommige glo dat hierdie firmas nie sal oorleef sonder die ingryping nie. ✓✓
   - Sommige subsidies word as onregverdig beskou aangesien ander produsente met
       gesubsidieerde maatskappye moet meeding. ✓✓
• Subsidies aan verbruikers:
   - Subsidies aan verbruikers word deur die regering aan verbruikers gemaak sodat hulle
       produkte kan koop wat hulle normaalweg nie sou kon bekostig nie. ✓✓
   - Hierdie subsidies word gemaak om armer mense te bevoordeel omdat dit die prys van
       die produk verlaag. ✓✓
   - Dit word gedoen om die gebruik van 'n spesifieke produk of diens aan te moedig wat
       volgens die regering van openbare belang is. Bv., vervoer en antiretrovirale
       middels. ✓✓
   - Die prys van die produk styg in die mark. ✓✓
   - Mense wat 'n subsidie ontvang, sal minder betaal as die oorspronklike
       ewewigsprys. ✓✓
   - Mense wat dit kan bekostig om vir die produk te betaal, sal meer betaal as die
       oorspronklike ewewig. ✓✓
   - Die totale hoeveelheid van die produk sal toeneem. ✓✓
   - Die regering moet die pryse monitor sodat dit nie tot uitbuiting van die verbruiker lei
       nie. ✓✓
     (Aanvaar enige ander korrekte en relevante antwoord)

                                             16

### Page 17

Downloaded from hlayiso.com
                                                             EKONOMIE
                                 NASIENRIGLYNE
                                                             (VRAESTEL 2)        GRAAD 10

Welsyn:
• Suid-Afrika se grondwet bepaal dat elkeen die reg het om toegang tot maatskaplike
   sekerheid te hê. ✓✓
• As hulle hulself nie kan onderhou nie, kan hulle maatskaplike hulp kry. ✓✓
• Die ongelyke verdeling van rykdom veroorsaak dat baie mense nie in hul basiese behoeftes
   kan voorsien nie. ✓✓
• Om behoeftiges te help, verskaf die regering welsynstoelaes. ✓✓
• Die regering neem hierdie toelaes uit die belasting wat hulle ontvang. ✓✓
• Tipes toelaes in Suid-Afrika:
    - Maatskaplike toelaes sluit in ouderdomstoelaes, ongeskiktheidstoelaes en
       oorlogsveteraantoelaes. ✓✓
    - Kinders se maatskaplike ondersteuning sluit sorgafhanklikheidstoelaes,
       pleegkindtoelaes en kinderonderhoudstoelaes in. ✓✓
    - Spesiale toekennings sluit in maatskaplike verligting van noodtoelae en
       vervoerverligtingstoelae. ✓✓
(Aanvaar enige ander korrekte en relevante antwoord)

Regeringsproduksie van goedere en dienste✓
• Sommige goedere word normaalweg nie deur die privaatsektor verskaf nie omdat hulle nie
  'n wins aan hulle sou kon lewer nie. ✓✓
• Die mark het dus versuim om belangrike goedere aan die publiek te verskaf en die regering
  moet intree. ✓✓
• Deur hierdie goedere te vervaardig, verhoog die regering die hoeveelheid goedere en
  dienste wat in die mark beskikbaar is. ✓✓
• In die meeste gevalle verlaag hulle die prys in die mark om die goedere en dienste vir almal
  toeganklik te hou. ✓✓
• Openbare goedere✓
   - Openbare goedere is nie uitgesluit nie. ✓✓
   - Die voordele van openbare goedere kan nie van enigiemand uitgesluit word nie en slegs
       gegee word aan diegene wat daarvoor betaal het. ✓✓
   - Nie-betalers kan die voordele van verbruik geniet sonder finansiële koste. ✓✓Bv.
       straatligte. ✓
   - Daar is nie-mededinging in verbruik. ✓✓
   - Verbruik deur een persoon verminder nie die beskikbaarheid van die goed aan ander
       nie. ✓✓
   - Die produk kan nie opgebruik word nie. ✓✓
• Meriete goedere✓
   - 'n Verdienstelike goed is 'n produk wat die samelewing waardeer en wat beskou word
       as iets wat almal behoort te hê. ✓✓
   - Die samelewing voel dat die gebruik van hierdie produkte baie positiewe gevolge vir die
       groter samelewing sal hê. ✓✓
   - Meriete goedere is daardie goedere en dienste wat volgens die regering gratis
       gesubsidieer of verskaf behoort te word. ✓✓
   - Beide die openbare sektor en die private sektor word meriete goedere en dienste
       verskaf. ✓✓ Bv. onderwys- en gesondheidsdienste. ✓

                                             17

### Page 18

Downloaded from hlayiso.com
                                                              EKONOMIE
                                  NASIENRIGLYNE
                                                              (VRAESTEL 2)         GRAAD 10

•  Sosiale koste en voordele ✓
    - Daar is baie eise aan die regering om openbare goedere en dienste te lewer. ✓✓
    - Voordat die regering kan besluit wat om te produseer, moet dit bepaal wat die voordele
       is en wat die koste gaan wees. ✓✓
    - As die voordele en koste van die bevrediging van verskillende behoeftes gemeet kan
       word, kan die behoeftes en behoeftes van die samelewing volgens hul koste-voordeel-
       verhouding gerangskik word. ✓✓
    - Dié projekte met die hoogste koste-voordeel-verhouding sal eerste aangepak word. ✓✓
    - Sosiale voordele bestaan uit die totale voordele wat die samelewing trek uit die verbruik
       en produksie van goedere of dienste. ✓✓
    - Privaat voordele is die voordele wat die individue of firmas ontvang deur 'n goed of
       diens te gebruik of te verbruik. ✓✓
    - Sosiale koste is die totale koste wat die samelewing bydra vir die verbruik of
       vervaardiging van sekere goedere of dienste. ✓✓
    - Privaat koste is koste wat deur die individue of firmas vir goedere of dienste betaal
       word. ✓✓
(Aanvaar enige ander korrekte en relevante antwoord.)                                 (26 punte)

BYKOMENDE DEEL
• Die regering moet ingryp om ondoeltreffendheid in die ekonomie reg te stel, soos
  monopolieë, verdeling van rykdom, ens. ✓✓
• Die mark is nie in staat om goedere en dienste soos infrastruktuur en noodsaaklike dienste
  soos gesondheid en onderwys aan die mense te verskaf nie. ✓✓
• Hulle moet ongelyke geleenthede in die mark voorkom om regverdige mededinging te skep
  deur samespanning, buitensporige pryse, ens. ✓✓
• Om te waak teen markpryse wat nadelig vir die ekonomiese gesondheid van die land kan
  wees. ✓✓
• Hulle moet die vlak van welsyn verbeter deur 'n stelsel van toelaes aan die armste lede van
  die samelewing te finansier. ✓✓
• Die regering moet strategiese bedrywe in die land bestuur, soos kragopwekking,
  watervoorsiening en vervoerinfrastruktuur. ✓✓
• Hulle moet markmislukkings regstel wat lei tot onvoldoende verskaffing van noodsaaklike
  goedere en dienste. ✓✓
• Die regering moet regverdige behandeling van werkers bevorder en uitbuiting voorkom, dus
  stel dit minimum lone en maksimum werksure vas. ✓✓
  (Aanvaar enige ander korrekte en relevante antwoord.)                        (Maks. 10 punte)

GEVOLGTREKKING
• Die regering verskaf ook openbare goedere en verdienstelike goedere aan die
   samelewing. ✓✓
 (Aanvaar enige ander korrekte en relevante hoë-orde gevolgtrekking.)
                                                                       (Maks. 2 punte) [40]

                                                                  TOTAAL AFDELING C:          40

                                                                                 TOTAAL:     100

                                              18

## Related documents

- [GR10 S2 ECONOMICS QP P2 S2 AFR](https://www.hlayiso.com/library/gr10-s2-economics-qp-p2-s2-afr/1ca1c135-8581-4567-b1a0-26446a808bd2) — Economics · QP · 2024 · Afr
- [Gr 10 ECO P2 (Afrikaans) June 2023 Question Paper](https://www.hlayiso.com/library/gr-10-eco-p2-afrikaans-june-2023-question-paper/4b78d766-6016-4eb9-b605-04f00fa132c7) — Economics · QP · 2023 · Afr
- [Gr 10 Economics P2 (Afrikaans) November 2022 Possible Answers](https://www.hlayiso.com/library/gr-10-economics-p2-afrikaans-november-2022-possible-answers/9de6b3a6-46fe-40a4-8283-c5aa0d0b1912) — Economics · Memo · 2022 · Afr
- [Gr10 ECN P2 (Afrikaans) 2020 Exemplars Possible Answers](https://www.hlayiso.com/library/gr10-ecn-p2-afrikaans-2020-exemplars-possible-answers/282c24f0-129e-4969-9ba5-fcf69dca9ca7) — Economics · Memo · 2020 · Afr
- [Gr10 ECN P2 (Afrikaans) June 2018 Possible Answer](https://www.hlayiso.com/library/gr10-ecn-p2-afrikaans-june-2018-possible-answer/b864ceb0-9cd7-4aa7-afdd-955e2171cbd3) — Economics · Memo · 2018 · Afr
- [Gr10 ECN P2 (Afrikaans) November 2018 Possible Answers](https://www.hlayiso.com/library/gr10-ecn-p2-afrikaans-november-2018-possible-answers/943f82a1-ceca-4d87-ada2-c09c3fab4751) — Economics · Memo · 2018 · Afr

## More from Grade 10 Economics

- [Gr 10 Eco ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-10-eco-atp-2023-24/1e23cbbf-de14-4cad-b1b6-69a5e90a701c) — ATP
- [LP Economics Grade 10 March 2025 QP and Memo](https://www.hlayiso.com/library/lp-economics-grade-10-march-2025-qp-and-memo/bac096e2-ec50-4df8-a553-9592d8c40ac8) — QP + Memo · 2025
- [ECONOMICS P1 QP JUNE 24](https://www.hlayiso.com/library/grade-10-economics-2024-north-west-june-exam-question-paper-paper-1/a6b341ec-cf90-4c6c-bc44-6fd35bc80cb5) — QP · 2024
- [Gr 10 ECO P1 (Afrikaans) June 2023 Question Paper](https://www.hlayiso.com/library/gr-10-eco-p1-afrikaans-june-2023-question-paper/beebfd9d-585c-4946-84b2-076ca337c9d0) — QP · 2023 · Afr
- [Gr 10 Economics P2 (Afrikaans) 2023 Question Paper](https://www.hlayiso.com/library/gr-10-economics-p2-afrikaans-2023-question-paper/588f1807-b3eb-406a-8570-7da4a92c5006) — QP · 2023 · Afr
- [Limpopo Economics Grade 10 September 2023 QP and Memo](https://www.hlayiso.com/library/limpopo-economics-grade-10-september-2023-qp-and-memo/b0364cf7-fb3c-4cf0-855b-f43a12bc7785) — QP + Memo · 2023

## Collection

- [Grade 10 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-10/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
