# Economics Grade 10 P2 Gauteng November 2022 Memo (Afrikaans)

> Grade 10 Economics Paper 2 memorandum from the Gauteng November 2022 (Afrikaans), 21 pages. Read online or download the free PDF.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/gr-10-economics-p2-afrikaans-november-2022-possible-answers/9de6b3a6-46fe-40a4-8283-c5aa0d0b1912
- Updated: 2026-09-27
- Subject: Economics
- Grade: Grade 10
- Language: Afrikaans
- Document type: Memorandum
- Year: 2022
- Exam period: Gauteng November
- Paper: 2
- Curriculum: CAPS
- Pages: 21

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 10](https://www.hlayiso.com/library/grade-10) › [Economics](https://www.hlayiso.com/library/grade-10/economics) › [Economics Grade 10 P2 Gauteng November 2022 Memo (Afrikaans)](https://www.hlayiso.com/library/gr-10-economics-p2-afrikaans-november-2022-possible-answers/9de6b3a6-46fe-40a4-8283-c5aa0d0b1912)

## About this document

Economics · Grade 10 · Gauteng November · 2022 · Afrikaans. Memorandum, 21 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [Gr 10 Economics P2 (Afrikaans) November 2022 Question Paper](https://www.hlayiso.com/library/gr-10-economics-p2-afrikaans-november-2022-question-paper/dca3ff92-e872-4a25-9f27-77d5766f7082) — QP · 2022 · Afr

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

             PROVINSIALE EKSAMEN
               NOVEMBER 2022
                   GRAAD 10
                NASIENRIGLYNE

                EKONOMIE (VRAESTEL 2)

21 bladsye

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com

                                                    EKONOMIE
                                 NASIENRIGLYNE
                                                    (VRAESTEL 2)    GRAAD 10

AFDELING A (VERPLIGTEND)                              30 PUNTE – 20 MINUTE
VRAAG 1: MEERVOUDIGEKEUSE-VRAE

1.1   1.1.1   B    oliemark ✓✓

      1.1.2   C    Mededingende goedere ✓✓

      1.1.3   B    Eksternaliteit ✓✓

      1.1.4   D    minimum prys ✓✓

      1.1.5   A    Vakbond ✓✓

      1.1.6   A    Ekonomies aktiewe bevolking ✓✓

      1.1.7   D    versoening. ✓✓

      1.1.8   C    Skolewet ✓✓
                                                                    (8 x 2)   (16)
1.2   PASITEMS

      1.2.1   G✓

      1.2.2   B✓

      1.2.3   H✓

      1.2.4   D✓

      1.2.5   F✓

      1.2.6   A✓

      1.2.7   E✓

      1.2.8   C✓
                                                                    (8 x 1) (8)
1.3   IDENTIFISEER DIE TERM
      1.3.1   Ruilwaarde ✓

      1.3.2   Eksterne faktore ✓

      1.3.3   Minimum loon ✓

      1.3.4   Arbeidsabsorpsie koers ✓

      1.3.5   Grondwet ✓

      1.3.6   Selfregulerende instellings ✓
                                                                    (6 x 1)    (6)
                                                       TOTAAL AFDELING A:      30
                                              2

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com

                                                         EKONOMIE
                              NASIENRIGLYNE
                                                         (VRAESTEL 2)         GRAAD 10

AFDELING B

Beantwoord enige TWEE van die drie vrae uit hierdie afdeling in die
ANTWOORDBOEK.

VRAAG 2: MIKRO-EKONOMIE                                    40 PUNTE – 30 MINUTE

2.1   Beantwoord die volgende vrae.

      2.1.1   Lys TWEE voorwaardes om 'n mark te vestig.

              •   Daar moet 'n minstens een koper en een verkoper wees. ✓
              •   Verkopers moet goedere of dienste hê om te verkoop en moet bereid
                  wees om te verkoop. ✓
              •   Kopers moet die middele hê om vir goedere te betaal. ✓
              •   Daar moet 'n ooreenkoms oor prys en hoeveelheid tussen koper en
                  verkoper wees. ✓
              •   Transaksies moet volgens wette geformaliseer word. ✓
              (Aanvaar enige ander relevante antwoord.)                      (2 x 1)   (2)

      2.1.2   Gee EEN rede waarom die openbare sektor in markte sal ingryp.

              •   Sonder regeringsingryping kan maatskappye monopolistiese mag
                  gebruik om lae lone aan werkers te betaal en hoë pryse aan
                  verbruikers te hef. ✓✓
              •   Regeringsingryping kan monopolieë reguleer en mededinging
                  bevorder. ✓✓
              •   Die regering gryp in om markmislukkings te voorkom. ✓✓
              (Aanvaar enige ander relevante antwoord.)                      (1 x 2)   (2)

                                           3

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com

                                                            EKONOMIE
                               NASIENRIGLYNE
                                                            (VRAESTEL 2)         GRAAD 10

2.2   Bestudeer die volgende grafiek en beantwoord die vrae wat volg.

                                           GRAFIEK A

                                       A

                                                    C

         Tafels

                                   B

                                    Stoele

      2.2.1   Verskaf ŉ toepaslike opskrif vir GRAFIEK A.

              •   Produksie Moontlikheid Kromme vir tafels en stoele ✓                   (1)

      2.2.2   Identifiseer die punt op die grafiek waar ondoeltreffendheid voorkom.            Commented [PT(1]: Punt

              •   B✓                                                                     (1)

      2.2.3   Verduidelik kortliks die doel van die afsydigheidskromme.                        Commented [PT(2]: Kan vra oor onverskilligheidskurwes

              •   Die afsydigheidskromme toon kombinasies van twee produkte wat
                  aan die verbruiker dieselfde hoeveelheid nut sal gee. ✓✓
              (Aanvaar enige korrekte antwoord.)                                         (2)

      2.2.4   As daar ŉ afname in beide die produksie van stoele en tafels is, beskryf
              die verskuiwing van die grafiek kortliks.

              •  As daar ŉ afname in die uitset van beide stoele en tafels is, sal die
                 hele PMK na binne skuif. ✓✓
              (Aanvaar enige relevante antwoord.)                                        (2)

                                             4

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com

                                                                  EKONOMIE
                                         NASIENRIGLYNE
                                                                  (VRAESTEL 2)           GRAAD 10

      2.2.5     Met behulp van ŉ grafiek, wys hoe ŉ toename in hulpbronne vir die
                produksie van tafels die PMK kan beïnvloed.                                           (4)

                                                                             Ken TWEE punte toe
                                         H2                                  om die verandering in
                                              ✓✓                             tafels wat geproduseer
                                                                             word, aan te dui.
                                                                             Ken TWEE punte toe
                                Tafels   H1                                  om aan te dui dat die
                                                                             stoele wat geproduseer
                                                                             word, onveranderd bly.
                                                                             Maksimum (4)
                                                             ✓✓
                                                          H1
                                                         Stoele

2.3   Bestudeer die volgende uittreksel en beantwoord die vrae wat volg.

                      Olietekort: SA oliesadeboere sal meer moet plant

      Die wêreldwye eetbare olietekort het ŉ duidelike venster van geleentheid vir die
      beperkte oliesadeboere in Mzansi gelaat, en plaaslike kanolaboere het reeds
      aangedui dat hulle van plan is om hul plantkwatare hierdie winter te verhoog.

      Beide Corné Louw, senior ekonoom by Graan SA, en Zander Spammer,
      landbou hulpbronbestuurder by Southern Oil, sê kanolaboere het bevestig dat
      hulle van plan is om hul aanplantings van verlede jaar af te verhoog. Louw reken
      die toename kan 20% bereik, hoewel boere tans eers begin plant en Spammer
      waarsku dat dit ŉ droë vroeë seisoen is.

      Daar is ook ŉ beperking op wat boere kan doen. Ten spyte daarvan dat
      sommige kanola op ŉ proefgrondslag in besproeiingsgebiede in die noorde
      verbou word, word byna al die land se kanola in die Wes-Kaap geproduseer.
      Uitbreiding na ander dele van die land sal volgens Louw beter geskikte variëteite
      benodig.
              [Aangepas uit: Olietekort: SA oliesadeboere sal meer moet plant - Food For Mzansi]

      2.3.1     Waar in Suid-Afrika word die meeste Canola-olie geproduseer?

                •    Wes-Kaap ✓                                                                       (1)

      2.3.2     Identifiseer die maatskappy wat verantwoordelik is vir die grootste deel
                van Suid-Afrika se eetbare olieproduksie.

                •    Southern Oil ✓                                                                   (1)

                                                   5

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com

                                                    EKONOMIE
                          NASIENRIGLYNE
                                                    (VRAESTEL 2)          GRAAD 10

2.3.3   Verduidelik wat bedoel word met die term monopolistiese mededinging.

        •     Dit is 'n soort onvolmaakte mark wat bestaan uit 'n groot aantal
              verkopers wat gedifferensieerde produkte verkoop./Dit is 'n
              markstruktuur wat elemente van 'n monopolie en 'n volmaakte mark
              kombineer. ✓✓                                                       (2)

2.3.4   Beskryf EEN kenmerk van ŉ monopolie.                                            Commented [PT(3]: Lys is gewoonlik laer orde en word
                                                                                        gewoonlik nie 2 punte toegeken nie. Beskryf sou meer
                                                                                        middelorde wees
        •   Daar is een verkoper. ✓✓
        •   Produkte wat verkoop is, heterogeen. ✓✓
        •   Onvolmaakte inligting beskikbaar oor marktoestande. ✓✓
        •   Ander verkopers word verhoed om die mark te betree. ✓✓
        •   Die verkoper het beheer oor die prys. ✓✓
        (Aanvaar enige ander relevante respons.)                                  (2)

2.3.5   Met behulp van 'n grafiek, illustreer hoe die bykomende aanbod van
        kanola die markprys sal beïnvloed.

                                             A1      A2

                                                          2 punte vir die
            Prys
                                                          aanduiding van ŉ nuwe
                   P1                                     aanbodkromme ✓✓
                   P2

                        H1   H2              V

                             Hoeveelheid Kanola

        •     Die markprys het gedaal ✓✓                                          (4)

                                      6

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com

                                                              EKONOMIE
                                 NASIENRIGLYNE
                                                              (VRAESTEL 2)           GRAAD 10

2.4   Verduidelik die eienskappe van die afsydigheidskurwe.

      •   Altyd afwaarts of negatief skuins – Wanneer die hoeveelheid van een
          produk toeneem, moet die ander afneem, aangesien die kurwe al die
          kombinasies verteenwoordig wat dieselfde nut gee. Die gradiënt van die
          helling toon die marginale tempo van tevredenheid. ✓✓

      •   Hoër afsydigheidskurwes word verkies – Daar is baie verskillende
          kombinasies van die verbruiker se keuse tussen die twee produkte. Hoe
          verder die kromme weg is van die oorsprong van die grafiek, hoe groter is die
          bevrediging wat verkry word. ✓✓

      •   Hulle buig na binne (konveks) – Die helling van ŉ afsydigheidskurwe
          verteenwoordig die marginale substitusie tempo (MT). Dit is die koers
          waarteen die verbruiker een produk verhandel (waarvan hulle ŉ groter
          hoeveelheid het) vir die ander produk (waarvan hulle ŉ kleiner aanbod
          het). ✓✓

      •   Moenie oorsteek of aanraak nie – Aangesien alle punte op die kurwe
          dieselfde nut verteenwoordig, en alle kombinasies van twee goedere op ŉ
          spesifieke kurwe dieselfde bevrediging aan die verbruiker sal lewer, beteken
          dit dat alle punte altyd dieselfde bevrediging sal gee. Dit is dus onmoontlik vir
          die verbruiker om afsydig te wees. ✓✓

      •  Verskillende gevormde kurwes van verbruiker tot verbruiker – ŉ
         Afsydigheidskurwe weerspieël slegs die voorkeure en nut wat die individuele
         verbruiker verkry. ✓✓
      (Maksimum 4 punte vir die lys van slegs eienskappe.)                                     (8)

2.5   Analiseer die impak van minimum lone op werkloosheid.

      •  Die probleem wat bydra tot werkloosheid is dat minimum lone lei tot ŉ
         oormaat of ŉ surplus aanbod van arbeid in die mark. ✓✓
      • Mense word ŉ meer regverdige en billike loon betaal vir hul dienste wat hoër
         loonkoste veroorsaak. ✓✓
      • As ŉ minimum loon gestel word, sal die vraag na arbeid afneem en sommige
         mense kan werkloos raak as gevolg van die instelling van ŉ minimum
         loon. ✓✓
      • Werkgewers sal produksiekoste besnoei deur die werkers af te lê, of
         alternatiewelik deur die werksure te verminder. ✓✓
      • Dit kan lei tot indiensneming van buitelandse burgers wat laer lone
         aanvaar. ✓✓
      (Aanvaar ander relevante en korrekte antwoorde.)                                         (8)
                                                                                              [40]

                                               7

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com

                                                                                                    EKONOMIE
                                                   NASIENRIGLYNE
                                                                                                    (VRAESTEL 2)                         GRAAD 10

 VRAAG 3: KONTEMPORÊRE EKONOMIESE KWESSIES 40 PUNTE – 30 MINUTE

3.1   Beantwoord die volgende vrae.

      3.1.1         Noem twee vakbonde in Suid-Afrika.

                    • NEHAWU ✓
                    • NUMSA ✓
                    • NUM ✓
                    • COSATU ✓
                    • FEDUSA ✓
                    (Aanvaar enige ander relevante antwoord.)                                                                           (2 x 1)       (2)

      3.1.2         Wat is die doel van die Uitgebreide Openbare Werke-Program?                                                                             Commented [PT(4]: Leerders kan ŉ regverdige kans gegun
                                                                                                                                                            word om hierdie vraag te beantwoord. Vir ŉ maklike
                                                                                                                                                            middelordevraag is dit dubbele toetsing. Leerder moet eers
                    •    Die Uitgebreide Openbare Werke-Program reël en skep werk vir die                                                                   weet waarvoor dit staan en dan die vraag beantwoord
                         armes en die kwesbares, soos landelike vroue, huishoudings sonder
                         broodwinners, die jeug en gestremdes. ✓✓                    (1 x 2)                                                          (2)

3.2   Bestudeer die volgende spotprent en beantwoord die vrae wat daarop volg.

                                   MAATSKAPLIKE TOELAES IN SUID-AFRIKA

                          EN MET SOSIALE
                        AFSTAND LYK HIERDIE
                        WERKLOOSHEIDSLYN
                           NOG LANGER!                               WERKLIK? …

      [https://www.google.com/url?sa=i&url=https%3A%2F%2Fwww.dailynews.com%2F2020%2F04%2F08%2Fsocial-distancing-in-the-unemployment-line-political-
      cartoons%2F&psig=AOvVaw0JHnyimgksDnTWK1ISgs8D&ust=1652965153379000&source=images&cd=vfe&ved=0CAwQjRxqFwoTCMDvrcSM6fcCFQAAAAA
      dAAAAABAD]
                                                                                                                                                            Commented [PT(5]: Heading on picture

                                                                          8

### Page 9

Downloaded from hlayiso.com

                                                      EKONOMIE
                          NASIENRIGLYNE
                                                      (VRAESTEL 2)           GRAAD 10

3.2.1   Identifiseer EEN gemarginaliseerde groep uit die spotprent hierbo.

        •   Vroue ✓                                                                (1)

3.2.2   Noem enige EEN maatskaplike toelaag waarvoor die mense in die ry
        wag.

        •   COVID-19 Verligtingstoelaag ✓
        •   Ouderdomstoelaes ✓
        •   Gestremdheidstoelaes ✓
        •   WVF ✓
        (Aanvaar enige ander relevante antwoord.)                                  (1)

3.2.3   Verduidelik kortliks die term werkloosheid.

        •   Werkloosheid is ŉ situasie waarin lede van die arbeidsmag sonder
            werk is, beskikbaar of geskik is vir werk en werk soek, maar nie
            werk kan kry nie. ✓✓
        (Aanvaar enige ander relevante antwoord.)                                  (2)

3.2.4   Hoe het COVID-19 die werkloosheidsyfer in Suid-Afrika beïnvloed?                 Commented [PT(6]: Maak dit asseblief 3.2.4

        •   As gevolg van baie besighede wat gesluit het, het die
            werkloosheidskoers toegeneem. ✓✓
        (Aanvaar enige ander relevante antwoord.)                                  (2)

3.2.5   Onderskei tussen seisoenale en strukturele werkloosheid.

        •   Seisoenale werkloosheid
            o Dit gebeur wanneer werkers slegs gedurende sekere tydperke
                van die jaar nodig is. ✓✓
        •   Strukturele werkloosheid
            o Dit gebeur wanneer fundamentele of groot veranderinge in 'n
                land se ekonomie plaasvind. ✓✓
        (Aanvaar enige ander relevante antwoord.)                                  (4)

                                       9

### Page 10

Downloaded from hlayiso.com

                                                              EKONOMIE
                                NASIENRIGLYNE
                                                              (VRAESTEL 2)          GRAAD 10

3.3   Bestudeer die volgende grafiek en beantwoord die vrae wat daarop volg.

                                        ARBEIDSMARK

                  Loon
                  vlak
                                                              A
                                    b               c
                  R600

                  R500                        a

                                                                  V

                         0        100     180      200                Hoeveelheid
                                                                      arbeid

      3.3.1   Identifiseer die markloon uit die grafiek hierbo.

              •    R500 ✓                                                                  (1)

      3.3.2   Uit die grafiek hierbo, wat sal die arbeidsoorskot teen 'n loon van R600
              wees?

              •    100 ✓                                                                   (1)

      3.3.3   Verduidelik kortliks die term vakbond.

              • 'n Organisasie wat die regte van werknemers beskerm en beveg.
              (Aanvaar enige ander relevante antwoord.) ✓✓                                 (2)

      3.3.4   Hoe sal ŉ toename in die bevolking die aanbodkromme van arbeid
              beïnvloed?                                                                         Commented [PT(7]: Kontroleer MG

              •  Die aanbodkromme sal na regs verskuif namate die grootte van die
                 arbeidsmag toegeneem het. Daar sal ŉ groter aanbod van arbeid
                 wees. ✓✓
              (Aanvaar enige ander relevante antwoord. )                                   (2)   Commented [PT(8]: Die antwoord is nie direk nie. Dit is 'n
                                                                                                 verduideliking van die direkte antwoord wat óf die markloon
                                                                                                 kan wees, sal óf toeneem óf afneem. Die vraag vra nie
                                                                                                 noodwendig oor die verskuiwings in kurwes nie

                                             10

### Page 11

Downloaded from hlayiso.com

                                                            EKONOMIE
                                NASIENRIGLYNE
                                                            (VRAESTEL 2)         GRAAD 10

      3.3.5   Verduidelik kortliks die gevolge van verhoogde indiensneming op die
              ekonomie.

              •  Lewenstandaard verhoog. ✓✓
              •  Meer mense verdien inkomste en verlig sodoende die druk op die
                 regering. ✓✓
              • Meer mense sal aan die ekonomiese aktiwiteite deelneem. ✓✓
              • Groter vraag na goedere en dienste, stimuleer ekonomiese groei. ✓✓
              (Aanvaar enige ander relevante antwoord.)                                       (4)

3.4   Bespreek die funksies van die Kommissie vir Versoening, Bemiddeling en
      Arbitrasie.
      •   Hulle los geskille op deur versoening of arbitrasie. ✓✓
      •   Die KVBA publiseer inligting oor sy aktiwiteite en riglyne vir dispuut
          resolusies ✓✓
      •   Die KVBA beveel aan om regsadvies in te win. ✓
      •   Die KVBA bepaal geskilbeslegtingsfooie ✓
      •   Die KVBA maak reëls om te reguleer. ✓
      •   Die KVBA is ŉ onafhanklike liggaam wat help om arbeidsgeskille op te los. ✓✓
      •   Enige party van ŉ dispuut kan die KVBA benader om met regshulp te help. ✓✓
      •   Die doel is om die geskil op te los voordat stakingsaksie plaasvind. ✓✓
      •   Die KVBA help met die vestiging van werkplekforums. ✓✓
      (Aanvaar enige ander relevante antwoord.)                                               (8)

3.5   Ontleed stappe wat die regering sedert 1994 in die demokratisering van die
      ekonomie geneem het?                                                                          Commented [PT(9]: Moet kritiese denke toets en nie
                                                                                                    uiteensit nie. Evalueer, analiseer, hoe, waarom. Antwoord
      •   Arbeidswetgewing: ✓ Gee werkers geleenthede om hulself uit te druk oor                    hoef nie uit handboek te kom nie
          beleide in hul werkplekke. ✓✓ Hulle kan aan werkplekforums deelneem en
          bydra tot besprekings oor kwessies soos diensbillikheid. ✓✓
      • Openbare verhore: ✓ Parlementêre prosesse maak voorsiening vir
          verskillende soorte komitees waarin lede van die parlement belangrike kwessies
          soos die fiskale en monetêre beleid debatteer. ✓✓ Privaat individue word
          versoek om in sulke verhore te getuig waar komiteelede luister en die kwessies
          wat aangebied word, beraadslaag. Uiteindelik sal hulle aanbevelings maak wat
          parlement moet oorweeg. ✓✓
      • Nedlac: ✓ Die Nasionale Ekonomiese Ontwikkelings- en Arbeidsraad, wat in
          1994 gestig is, bestaan uit verteenwoordigers van die regering, sake-, arbeids-
          en ontwikkelingsorganisasies. Hulle moet debatteer en bereik konsensus oor
          belangrike arbeids-, ekonomiese- en finansiële-sake voordat dit in die parlement
          ter tafel gelê word. ✓
      • Selfregulerende liggame: ✓ ŉ Groot aantal selfregulerende liggame is deur die
          regering gestig, wat uit stygende verteenwoordigers van lede en regering
          bestaan. ✓ Bv. kommunikasie, energie, tegnologie, landbou, konstruksie en
          vaste eiendom. ✓
       (Aanvaar enige ander relevante antwoorde.)
       (Enige 2 x 4/Maksimum van 2 punte vir blote notering en voorbeelde.)                   (8)
                                                                                             [40]

                                            11

### Page 12

Downloaded from hlayiso.com

                                                             EKONOMIE
                                    NASIENRIGLYNE
                                                             (VRAESTEL 2)         GRAAD 10

VRAAG 4: MIKRO-EKONOMIE EN KONTEMPORÊRE EKONOMIESE KWESSIES
                                           40 PUNTE – 30 MINUTE

4.1   Beantwoord die volgende vrae.

      4.1.1   Noem TWEE soorte kapitaal om eiendomme te bekom.

              •     Regeringsubsidies ✓
              •     Huislenings ✓                                                   (2 x 1) (2)

      4.1.2   Hoe sal verbruikers baat vind by produksiesubsidies?

              •     Subsidies verlaag die produksieprys van goedere, wat lei tot laer pryse
                    vir verbruikers. ✓✓                                              (1 x 2) (2)

4.2   Bestudeer die volgende grafiek en beantwoord die vrae wat volg.

         VERBRUIKER SE AFSYDIGHEIDSKAART VIR SKYFIES EN
                          HAMBURGERS

         Skyfies

                                       D
                                                                 C

                                                             B
                                                         A

                                      Hamburgers
                                                                                                   Commented [PT(10]: Please insert suitable heading

      4.2.1   Watter onverskilligheidskurwe sal die hoogste nut lewer?

              •    Kromme C ✓                                                                (1)

      4.2.2   Identifiseer lyn D.                                                                  Commented [PT(11]: D is verby geassesseer

              •    Begrotingslyn ✓                                                           (1)

                                              12

### Page 13

Downloaded from hlayiso.com

                                                           EKONOMIE
                                NASIENRIGLYNE
                                                           (VRAESTEL 2)          GRAAD 10

      4.2.3   Verduidelik kortliks die term nut.                                                  Commented [PT(12]: Dit moet Qn 4.2.3 wees

              •  Nut is die mate van tevredenheid wat 'n verbruiker kry deur 'n produk of
                 diens te verbruik. ✓✓
              (Aanvaar enige ander relevante antwoord.)                                     (2)

      4.2.4   Waarom sal twee afsydigheidskrommes mekaar nooit kruis nie?

              •  Twee afsydigheidskrommes sal nooit kruis nie, aangesien alle punte op
                 die kurwe dieselfde hoeveelheid nut sal lewer. As kurwes die nut op alle
                 punte kruis, sal dit nie dieselfde nut lewer nie. ✓✓
              (Aanvaar enige ander relevante antwoord.)                                     (2)

      4.2.5   Bespreek enige TWEE eienskappe van nut.                                             Commented [PT(13]: Dit is 'n laer bestelterm. Die woord
                                                                                                  verduidelik of beskryf kan gebruik word.
              •   Nut wissel van persoon tot persoon. ✓✓
              •   Nut beteken nie bruikbaarheid nie. ✓✓
              •   Nut verander van tyd tot tyd. ✓✓
              •   Nut verskil van plek tot plek. ✓✓
              •   Daar is geen standaard manier om nut te meet nie. Elke verbruiker se
                  tevredenheid word gemeet en word dan vergelyk. ✓✓                         (4)

4.3   Bestudeer die volgende beeld en beantwoord die vrae wat volg.
                             ARBEIDSTAKINGS IN SUID-AFRIKA

      4.3.1   Identifiseer die persentasieverhoging wat gevra word.

              •   8,5% verhoging ✓                                                          (1)

      4.3.2   Volgens die beeld, watter sektor van die ekonomie neem deel aan die
              staking?

              •   Openbare Sektor ✓                                                         (1)

                                             13

### Page 14

Downloaded from hlayiso.com

                                                            EKONOMIE
                                NASIENRIGLYNE
                                                            (VRAESTEL 2)       GRAAD 10

      4.3.3   Beskryf kortliks die hoofrede waarom mense sal staak.

              •   Hulle is ontevrede met salarisse, werksvoordele en/of
                  werksomstandighede. ✓✓                                                  (2)

      4.3.4   Verduidelik arbitrasie in geskilbeslegting.

              •  Tydens arbitrasie word ŉ besluit deur ŉ derde persoon geneem. ✓✓
              •  ŉ Kommissaris/arbiter hoor beide kante van die dispuut aan en maak ŉ
                 uitspraak wat bindend is vir beide partye. ✓✓
              (Aanvaar enige ander relevante antwoord.)                                   (2)

      4.3.5   Waarom het die Arbeidsappèlhof groter magte as die Arbeidshof?

              •  Dit kan appèl teen arbeidshofbeslissings aanhoor. ✓✓
              •  Dit kan finale besluite neem wat wettig en bindend is. ✓✓
              •  Dit kan direk handel oor sake wat normaalweg deur die Arbeidshof
                 hanteer word. ✓✓
              (Aanvaar enige ander relevante antwoord.)                                   (4)

4.4   Hoe kan die regering werkloosheid oplos deur ŉ gesonde monetêre en fiskale
      beleid?

      •   Monetêre beleid:
          o Die regering kan rentekoerse verlaag wat krediet goedkoper maak. ✓✓
          o Verbruikers en produsente kan dus meer leen en meer spandeer. ✓✓
          o Rentekoste op vorige lenings bv. huislenings en huuraankope daal,
             wanneer rentekoerse verminder word, gevolglik sal hulle meer geld
             beskikbaar hê om te spandeer. ✓✓
          o Totale vraag neem toe, wat lei tot ŉ toename in die vraag na arbeid/
             werkers. ✓✓
          o ŉ Toename in vraag en produksie sal tot ŉ toename in indiensnemingskoers
             lei. ✓✓

      •  Fiskale beleid:
         o Die regering kan begroot vir ŉ tekort en belasting verminder wat verbruikers
             en besighede met meer geld sal laat om te spandeer. ✓✓
         o As gevolg sal die totale vraag, produksie en indiensneming toeneem. ✓✓
      (Aanvaar enige ander korrekte relevante antwoord.)                                  (8)

                                             14

### Page 15

Downloaded from hlayiso.com

                                                           EKONOMIE
                               NASIENRIGLYNE
                                                           (VRAESTEL 2)      GRAAD 10

4.5   Evalueer die voordele van mededinging in die mark.

      •   Wanneer maatskappye met mekaar meeding, koop verbruikers goedere en
          dienste teen ŉ laer prys. ✓✓
      •   Laer pryse sal tot 'n toename in totale vraag lei. ✓✓
      •   As gevolg sal maatskappye uitbrei en meer goedere en dienste produseer en
          die ekonomie in die algemeen 'n hupstoot gee. ✓✓
      •   Dit sal die vraag na arbeid verhoog en werksgeleenthede sal toeneem. ✓✓
      •   Mededinging moedig besighede aan om ŉ behoeftes-ontleding vir hul
          verbruikers te doen om aan hul eise te voldoen. ✓✓
      •   Toenemende mededinging bied sakegeleenthede aan en verbeter ŉ land se
          produktiewe kapasiteit. ✓✓
      •   Mededinging kan lei tot hoër produktiwiteit en doeltreffendheid in die
          mark. ✓✓                                                                     (8)
                                                                                      [40]

                                                             TOTAAL AFDELING B:        80

                                          15

### Page 16

Downloaded from hlayiso.com

                                                           EKONOMIE
                                  NASIENRIGLYNE
                                                           (VRAESTEL 2)     GRAAD 10

AFDELING C

Beantwoord EEN van die twee vrae uit hierdie afdeling in die ANTWOORDBOEK.

Jou antwoord sal soos volg beoordeel word:

                                                                            PUNTE
                         STRUKTUUR VAN OPSTEL
                                                                          TOEKENNING
  Inleiding

  Die inleiding is 'n laer-orde reaksie.

  • 'n Goeie beginpunt sou wees om 'n sleutelkonsep te definieer wat in      Max. 2
     die vraag verskyn.
  • Moenie enige deel van die vraag in jou inleiding insluit nie.
  • Moenie 'n deel van die inleiding in die liggaam herhaal nie.
  • Moenie in die inleiding sê wat jy in die liggaam gaan bespreek nie.
  Liggaam:

  Hoofdeel: Bespreek in detail/In diepte bespreking/Ondersoek/               Max. 26
  Bespreek krities/Analiseer/Vergelyk/Evalueer/Onderskei/Verduidelik/
  Assesseer/Debatteer

  Addisionele deel: Gee eie mening/Bespreek krities/Evalueer/ Evalueer
  krities/Teken 'n grafiek en verduidelik/Gebruik die grafiek gegee en
  verduidelik/Voltooi die gegewe grafiek/Bereken/Aflei/Vergelyk/             Max. 10
  Verduidelik/Onderskei/Interpreteer/Debatteer kortliks/Hoe?/Stel voor/
  Gebruik die inligting en argumenteer/Debatteer
  Slot

  Enige relevante hoër-orde gevolgtrekking moet insluit:

  • 'n Kort opsomming van wat reeds bespreek/ontleed is sonder om
    feite wat reeds in die liggaam genoem is, te herhaal                     Max. 2
  • Enige mening of waarde-oordeel oor die feite wat bespreek word
  • Bykomende ondersteuningsinligting om die bespreking/analise te
    versterk
  • 'n Teenstrydige standpunt met motivering, indien nodig
  • Aanbevelings
                                                              TOTAAL           40

                                             16

### Page 17

Downloaded from hlayiso.com

                                                            EKONOMIE
                                NASIENRIGLYNE
                                                            (VRAESTEL 2)         GRAAD 10

VRAAG 5: MIKRO-EKONOMIE                                      40 PUNTE – 40 MINUTE

•   Bespreek die eienskappe van volmaakte en onvolmaakte markte in detail.
                                                                         (26 punte)

•   Evalueer die impak van die instelling van 'n minimum prys in die ekonomie.                  Commented [PT(14]: Impak van
                                                                            (10 punte)   [40]

INLEIDING

'n Mark is enige plek waar kopers en verkopers ontmoet om 'n prys te bepaal en
goedere en dienste te ruil. ✓✓
                                          OF

ŉ Mark bestaan waar ook al kopers en verkopers ontmoet om goedere en dienste teen
ŉ prys te ruil. ✓✓
(Aanvaar enige ander relevante inleiding. )                                    (2)

LIGGAAM: HOOFDEEL

Volmaakte markte

'n Volmaakte mark is een waar geen verskaffer die prys kan manipuleer nie. ✓✓

Kenmerke van volmaakte markte

•   Aantal verkopers:
     - Daar is 'n groot aantal kopers en verkopers. ✓✓
     - Geen individuele deelnemer kan die prys beïnvloed deur hul eie aanbod of
         vraag van goedere nie. ✓✓
•   Aard van die produk:
     - Die volmaakte mark bestaan uit homogene produkte. ✓✓
     - Die produkte is min of meer dieselfde. ✓✓
•   Hindernisse vir toegang:
     - Daar is maklike toegang tot en uitgang in die mark. ✓✓
     - Verkopers kan die mark na willekeur betree. ✓✓
     - As hulle ingaan, sal hulle hul produk net so maklik as ander verskaffers kan
         verkoop. ✓✓
     - Verkopers kan die mark verlaat wanneer hulle wil. ✓✓
•   Inligting beskikbaarheid:
     - Daar is volmaakte inligting in die volmaakte mark. ✓✓
     - Kopers weet presies wat die prys is. ✓✓
•   Invloed op pryse:
     - Verkopers is prysnemers. ✓✓
     - Verkopers moet die heersende markprys aanvaar. ✓✓
     - As hulle die prys bo die heersende markprys verhoog, sal hulle niks verkoop
         nie. ✓✓
     - Daar is egter min volmaakte markte, maar daar is sommige sektore soos
         mynbou (bv. olie en goud) en landbou (bv. beesvleis en mielies) wat aan die
         bogenoemde voorwaardes voldoen. ✓
                                             17

### Page 18

Downloaded from hlayiso.com

                                                             EKONOMIE
                                NASIENRIGLYNE
                                                             (VRAESTEL 2)         GRAAD 10

Onvolmaakte markte
Onvolmaakte markte is markte waarin verskaffers die prys kan manipuleer. Daar is drie
spesifieke soorte onvolmaakte markte, naamlik monopolieë, oligopolieë en
monopolistiese mededinging. ✓✓
Kenmerke van onvolmaakte markte:
•  Aantal verkopers:
   - Daar is min verkopers. ✓✓
   - Die produsente het 'n direkte invloed op die prys van die produk. ✓✓
   - Hulle word nie deur ander mededingers teruggehou nie en kan die prys
       beïnvloed. ✓✓
• Aard van die produk:
   - Produkte is heterogeen. ✓✓
   - Die produkte verskil heeltemal van mekaar. ✓✓
   - Verbruikers soek spesifieke eienskappe van elke produk. ✓✓
   - Die verskaffer verskaf goedere of dienste wat geen noue plaasvervangers het
       nie. ✓✓
• Inligting beskikbaarheid:
   - Daar is onvolmaakte inligting in die mark. ✓✓
   - Dit is nie maklik nie, en soms onmoontlik vir kopers om te weet wat al die pryse
       van 'n produk binne die mark is. ✓✓
• Hindernisse vir toegang:
   - Ander verkopers word verhoed om die mark te betree. ✓✓
   - Die verkoper word beskerm teen mededinging deur patente, beheer van
       hulpbronne en regeringsbeperkings. ✓✓
• Invloed op pryse:
   - Die verkoper het beheer oor die prys. ✓✓
   - Die produsente van die goedere en dienste kan die pryse bepaal. ✓✓
   - Kopers kan nie die pryse op 'n beduidende manier beding of beïnvloed nie.
   - Daar is baie onvolmaakte markte. Voorbeelde hiervan is Eskom,
       rekenaarvervaardigers en selfoonmaatskappye. ✓✓
(Ken 'n maksimum van 8 punte toe vir opskrifte, subopskrifte of voorbeelde. )
                                                                      (Maks. 26 punte)
ADDISIONELE DEEL
•  Verskaffers sal meer verskaf en verbruikers sal minder eis as gevolg van die hoër
   prys. ✓✓
• Dit beteken dat daar ŉ surplus van die produk in die mark sal wees, wat ŉ
   negatiewe invloed op die mark sal hê. ✓✓
• Die prys sal hoër wees as wat dit sou wees as dit aan die markmeganisme
   oorgelaat word. ✓✓
• Besighede onderhewig aan prysskommelings word 'n mate van beskerming gebied.
• Dit sal hierdie ondernemings in die mark hou. ✓✓
• Om die surplus te hanteer, kan die regering probeer om die aanbod van die produk
   te beperk deur hierdie goedere uit te voer en dit sal dan tot ŉ inspuiting in die mark
   lei. ✓✓
• Minimum pryse beperk mededinging, en dit sal die verbruiker uitbuit. ✓✓
(Aanvaar enige ander relevante antwoord.)                                (Maks. 10 punte)
                                             18

### Page 19

Downloaded from hlayiso.com

                                                             EKONOMIE
                                NASIENRIGLYNE
                                                             (VRAESTEL 2)         GRAAD 10

SLOT
Dit is belangrik om te verseker dat al die hulpbronne doeltreffend gebruik word sodat
die ekonomie teen optimale kapasiteit kan funksioneer en groei kan plaasvind. ✓✓
(Aanvaar enige ander relevante hoër orde respons.)                                    (2)

VRAAG 6: KONTEMPORÊRE EKONOMIESE KWESSIES                      40 PUNTE – 40 MINUTE

•   Bespreek die regstellingspogings van die Suid-Afrikaanse ekonomie in detail.
                                                                          (26 punte)

•   Wat is die uitdagings wat bosboubedrywe in Suid-Afrika in die gesig staar?
                                                                            (10 punte)      [40]

INLEIDING

Regstelling beteken om iets reg te stel wat verkeerd was. ✓✓
(Aanvaar enige ander relevante antwoord.)                                             (2)

LIGGAAM: HOOFDEEL

Menslike hulpbronne: ✓
• As ŉ faktor van produksie fokus dit op die kwaliteit en hoeveelheid van die
  arbeidsmag. ✓✓
• Die kwaliteit van arbeid hang af van mense se opvoeding, opleiding en
  ervaring. ✓✓✓✓
• Dit hang af van beide geboorte- en sterftesyfers relatief tot die beskikbaarheid van
  loon en self-indiensneming. ✓✓

Onderwys: ✓
• Die regering het gewerk om die impak wat apartheidsopvoedingsbeleide en -
  praktyke op die meerderheid van Suid-Afrika se bevolking gehad het, om te
  keer. ✓✓
• Alle Suid-Afrikaners het die reg op basiese onderwys, volwasse onderwys en
  verdere onderwys. ✓✓
• Suid-Afrika was swak toegerus om die globale arena te betree in terme van die
  opleiding van die meerderheid van sy arbeidsmag. ✓✓
• Die Departement van Onderwys en die Departement van Hoër Onderwys en
  Opleiding moet verseker dat die onderwysstelsel in Suid-Afrika verbeter. ✓✓
• Die regering belê baie in die ontwikkeling van onderwys. ✓✓
• Die aantal leerders wat by skole ingeskryf is, neem toe. ✓✓
• Programme wat geïmplementeer is:
   - Fooivrye skole. Al die befondsing kom van die staat en daar is geen skoolgeld
      nie. ✓✓
   - Die Nasionale Skole Voedingsprogramme wat elke dag leerders voed. ✓✓
   - Verbetering in MIV/Vigs-bewustheidsprogramme en seksopvoeding in
      skole. ✓✓                                                      (Maks. 10 punte)

                                             19

### Page 20

Downloaded from hlayiso.com

                                                           EKONOMIE
                                NASIENRIGLYNE
                                                           (VRAESTEL 2)         GRAAD 10

Opleiding en vaardigheidsontwikkeling ✓
• Daar was ŉ ernstige tekort aan professionele persone, tegniese en
   bestuurservaring. ✓✓
• Die Wet op Vaardigheidsontwikkeling, Nr. 97 van 1998 is geïmplementeer om
   probleme met betrekking tot opleiding en vaardigheidsontwikkeling reg te stel. ✓✓
• Die doele van die Wet is:
    - Om ŉ institusionele raamwerk te verskaf om nasionale, sektor- en
       werkplekstrategieë te bedink en te implementeer om die vaardighede van Suid-
       Afrikaners te ontwikkel. ✓✓
    - Om daardie strategieë binne die Nasionale Kwalifikasieraamwerk te
       integreer. ✓✓
    - Om voorsiening te maak vir leerderskappe wat lei tot erkende
       beroepskwalifikasies. ✓✓
    - Om voorsiening te maak vir die finansiering van vaardigheidsontwikkeling deur
       middel van ŉ heffingstoelaagskema. ✓✓
    - Om voorsiening te maak vir en te reguleer indiensnemingsdienste en om
       voorsiening te maak vir sake wat daarmee verband hou. ✓✓
• 21 SETAs (Sektor Onderwys en Opleiding Outoriteite) is gestig om ŉ reeks
   sektorvaardighedeplanne binne ŉ duidelik gedefinieerde raamwerk van die
   Nasionale Vaardigheidsontwikkelingstrategie te ontwikkel. ✓✓
• Doelstellings van die SETAs:
    - Om vaardigheidsheffings van werkgewers binne elke sektor in te samel ✓✓
    - Om die geld binne die sektor beskikbaar te stel vir onderwys en opleiding ✓✓
    - Om werkplekke te identifiseer vir praktiese werkservaring ✓✓
    - Om die gehalte van opleidingsverskaffers en assessors te verseker ✓✓
• Die posisie van die Suid-Afrikaanse Kwalifikasie-owerheidswet (58 van 1995) wat
   die Suid-Afrikaanse Kwalifikasie-owerheid (SAKO) geskep het wat die Wet moes
   implementeer. ✓✓
Diensbillikheid ✓
• Apartheid het baie ongelykhede in indiensnemings-, beroeps- en inkomstevlakke
   binne die arbeidsmark veroorsaak. Die Wet op Diensbillikheid, Nr. 55 van 1998, is
   geïmplementeer om hierdie ongelykhede reg te stel. ✓✓
• Doel van die Wet:
   - Bevordering van gelyke geleenthede en regverdige behandeling deur die
       uitskakeling van onbillike diskriminasie ✓✓
   - Implementering van regstellendeaksiemaatreëls om die nadele in
       indiensneming reg te stel ✓✓
   - Om te verseker dat daar billike verteenwoordiging op alle vlakke in die
       arbeidsmag is ✓✓
   - Die bereiking van ŉ diverse arbeidsmag wat breedweg verteenwoordigend van
       ons mense is ✓✓
• Diensbillikheidsplan Doelwitte:
   - Moet regstellendeaksiemaatreëls insluit ✓✓
   - Het doelwitte vir die bereiking van billike verteenwoordiging in hul werkplek ✓✓
   - Het 'n rooster vir elke jaar ✓✓
   - Het moniterings- en evalueringsprosedures ✓✓
   - Identifiseer persone om die plan te monitor en te implementeer ✓✓
(Aanvaar enige ander relevante antwoord.)                               (Maks. 6 punte)
                                                                             (26 punte)

                                            20

### Page 21

Downloaded from hlayiso.com

                                                            EKONOMIE
                                NASIENRIGLYNE
                                                            (VRAESTEL 2)         GRAAD 10

ADDISIONELE DEEL

•  Daar is ŉ behoefte om inheemse bome regdeur Suid-Afrika te plant en te
   bewaar. ✓✓
• Dit word bevorder deur vieringe soos Boomplant Dag of Boomplant Week. ✓✓
• ŉ Groot deel van die huidige beboste gebied is onderhewig aan grondeise. ✓✓
• Dit is belangrik om hierdie gebiede ongeskonde te hou. ✓✓
• Nuwe bosbougebiede moet ontwikkel word. ✓✓
• Die Breëbasis Swart Ekonomiese Bemagtiging (BBSEB) Handves het die volgende
   doelwitte: ✓✓
   - ŉ Inklusiewe en billike bosbousektor ✓✓
   - ŉ Bosbousektor wat karakteriseer word deur volhoubare gebruik van
       hulpbronne en groei. ✓✓
   - ŉ Bosbousektor wat bydra tot onder meer werkskepping en landelike
       ontwikkeling. ✓✓
(Aanvaar enige ander relevante hoër orde respons.)
                                                                   (Maks. 10 punte)

SLOT

Dit is noodsaaklik dat onderwys en opleiding ŉ hoë prioriteit bly om armoede uit te
skakel en om die vaardighede van al die mense in die land te verbeter. ✓✓
(Aanvaar enige ander relevante hoër orde respons.)                                      (2)

                                                               TOTAAL AFDELING C:       40

                                                                              TOTAAL:   150

                                            21

## Related documents

- [Gr 10 Economics P1 (Afrikaans) November 2022 Possible Answers](https://www.hlayiso.com/library/gr-10-economics-p1-afrikaans-november-2022-possible-answers/f835a910-23ef-45b9-a14c-b4e387285b04) — Economics · Memo · 2022 · Afr
- [Gr10 ECN P2 (Afrikaans) 2020 Exemplars Possible Answers](https://www.hlayiso.com/library/gr10-ecn-p2-afrikaans-2020-exemplars-possible-answers/282c24f0-129e-4969-9ba5-fcf69dca9ca7) — Economics · Memo · 2020 · Afr
- [Gr10 ECN P2 (Afrikaans) November 2018 Possible Answers](https://www.hlayiso.com/library/gr10-ecn-p2-afrikaans-november-2018-possible-answers/943f82a1-ceca-4d87-ada2-c09c3fab4751) — Economics · Memo · 2018 · Afr
- [Gr10 ECN P2 (Afrikaans) Possible Answers](https://www.hlayiso.com/library/gr10-ecn-p2-afrikaans-possible-answers/529d4c9a-79c1-4764-8962-c867c6485104) — Economics · Memo · 2017 · Afr
- [Gr10 ECN P2 (Afrikaans) November 2016 Possible Answers](https://www.hlayiso.com/library/gr10-ecn-p2-afrikaans-november-2016-possible-answers/c11eb02e-b838-4030-9738-f917869bfa57) — Economics · Memo · 2016 · Afr
- [Gr10 ECN P2 (Afrikaans) 2020 Exemplars Question Paper](https://www.hlayiso.com/library/gr10-ecn-p2-afrikaans-2020-exemplars-question-paper/918bddbe-ad7d-4a5f-af59-b63e77392766) — Economics · QP · 2020 · Afr

## More from Grade 10 Economics

- [Gr 10 Eco ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-10-eco-atp-2023-24/1e23cbbf-de14-4cad-b1b6-69a5e90a701c) — ATP
- [LP Economics Grade 10 March 2025 QP and Memo](https://www.hlayiso.com/library/lp-economics-grade-10-march-2025-qp-and-memo/bac096e2-ec50-4df8-a553-9592d8c40ac8) — QP + Memo · 2025
- [Gr 10 Economics P2 (Afrikaans) June 2024 Question Paper](https://www.hlayiso.com/library/gr-10-economics-p2-afrikaans-june-2024-question-paper/cca5a2fb-d2a8-4291-8b77-27df39ea4aa7) — QP · 2024 · Afr
- [ECONOMICS P1 QP JUNE 24](https://www.hlayiso.com/library/grade-10-economics-2024-north-west-june-exam-question-paper-paper-1/a6b341ec-cf90-4c6c-bc44-6fd35bc80cb5) — QP · 2024
- [GR10 S2 ECONOMICS QP P2 S2 AFR](https://www.hlayiso.com/library/gr10-s2-economics-qp-p2-s2-afr/1ca1c135-8581-4567-b1a0-26446a808bd2) — QP · 2024 · Afr
- [Gr 10 ECO P1 (Afrikaans) June 2023 Question Paper](https://www.hlayiso.com/library/gr-10-eco-p1-afrikaans-june-2023-question-paper/beebfd9d-585c-4946-84b2-076ca337c9d0) — QP · 2023 · Afr

## Collection

- [Grade 10 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-10/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
