# Economics Grade 11 P2 Gauteng November 2023 Memo (Afrikaans)

> Grade 11 Economics Paper 2 memorandum from the Gauteng November Exam 2023 (Afrikaans), 20 pages. Read online or download the free PDF.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/gr-11-economics-p2-afr-2023-possible-answers/5526925c-49e0-4b9a-b046-25907db21c52
- Updated: 2026-09-27
- Subject: Economics
- Grade: Grade 11
- Document type: Memorandum
- Year: 2023
- Exam period: Gauteng November Exam
- Paper: 2
- Curriculum: CAPS
- Pages: 20

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 11](https://www.hlayiso.com/library/grade-11) › [Economics](https://www.hlayiso.com/library/grade-11/economics) › [Economics Grade 11 P2 Gauteng November 2023 Memo (Afrikaans)](https://www.hlayiso.com/library/gr-11-economics-p2-afr-2023-possible-answers/5526925c-49e0-4b9a-b046-25907db21c52)

## About this document

Economics · Grade 11 · Gauteng November Exam · 2023. Memorandum, 20 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                   PROVINCIAL EXAMINATION
                         JUNE 2023

             PROVINSIALE EKSAMEN
                 NOVEMBER 2023
                     GRAAD 11
                 NASIENRIGLYNE

                 EKONOMIE (VRAESTEL 2)

20 bladsye

                             1

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
                                                           EKONOMIE
                               NASIENRIGLYNE
                                                           (VRAESTEL 2)         GRAAD 11

AFDELING A: VERPLIGTEND
VRAAG 1
1.1 MEERVOUDIGEKEUSE-VRAE

   1.1.1   B – Minder innovering ✓✓

   1.1.2   C – vasgestelde ✓✓

   1.1.3   A – die koste per eenheid afneem en die uitset toeneem ✓✓

   1.1.4   D – oneindig ✓✓

   1.1.5   A – ŉ Gemeenskaplike eksterne tarief met die res van die wêreld ✓✓

   1.1.6   D – kapitaal ✓✓

   1.1.7   C – kweekhuis ✓✓

   1.1.8   B – omgewingsvriendelike produksie-aktiwiteite ✓✓                   (8 x 2)   (16)
1.2 PAS KOLOM

   1.2.1   G – Die verskil tussen totale inkomste en eksplisiete koste van ŉ firma ✓

   1.2.2   D – Kom gewoonlik voor in ŉ oligopolistiese markstruktuur ✓

   1.2.3   F – Lank genoeg sodat alle faktor-insette beweeglik is ✓

   1.2.4   A – Vraag neem toe wanneer inkomste toeneem ✓

   1.2.5   C – Firmas wat goedere en dienste in verskeie lande produseer ✓

   1.2.6   H – Die aankoop van finansiële bates wat maklik in kontant omgeskakel
               kan word ✓

   1.2.7   E – Internasionale ooreenkomste wat daarop gemik is om
               kweekhuisgasse te verminder ✓

   1.2.8   B – Die verskeidenheid plant- en dierlewe in ŉ spesifieke area ✓    (8 x 1)    (8)
1.3 GEE TERM

   1.3.1   Relatiewe pryse ✓

   1.3.2   Gemiddelde inkomste ✓

   1.3.3   Elastisiteit van aanbod ✓

   1.3.4   Vergelykende voordeel ✓

   1.3.5   Subsidies ✓

   1.3.6   Herwinning ✓                                                        (4 x 1)    (4)
                                                             TOTAAL AFDELING A:           30
                                            2

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
                                                            EKONOMIE
                                 NASIENRIGLYNE
                                                            (VRAESTEL 2)        GRAAD 11

AFDELING B

Beantwoord ALLE vrae uit hierdie afdeling in die ANTWOORDBOEK.

VRAAG 2: MIKRO-EKONOMIE

2.1   Beantwoord die volgende vrae.

      2.1.1   Noem enige TWEE voorbeelde van veranderlike koste.

              • Water en elektrisiteit ✓
              • Grondstowwe ✓
              • Lone ✓
              • Afleweringskoste ✓
              (Aanvaar enige ander korrekte relevante antwoord.)               (2 x 1)   (2)

      2.1.2   Waarom is die GI -en MI-kromme gelyk in die volmaakte mark?

              •  Die AR en MR is dieselfde omdat die firma teen die markprys
                 verkoop. ✓✓
              • Die firma is ŉ prysnemer, die prys word op die mark bepaal. ✓✓
              • Die firma het geen invloed op die vasstelling van prys nie. ✓✓
              (Aanvaar enige ander korrekte relevante antwoord.)               (1 x 2)   (2)

2.2   DATA RESPONS

      2.2.1   Identifiseer ŉ voorbeeld wat in ŉ goedere mark gevind word uit die
              inligting hierbo

              •   Voertuie ✓                                                             (1)

      2.2.2   Noem EEN produksiefaktor wat nie in die bogenoemde inligting
              genoem word nie

              •   Entrepreneurskap ✓                                                     (1)

      2.2.3   Beskryf kortliks die term mark.

              • ŉ Meganisme wat vraag en verkopers bymekaarbring ✓✓
              (Aanvaar enige ander korrekte relevante antwoord.)                         (2)

      2.2.4   Verduidelik die positiewe impak van mededinging op markte

              •  Mededinging lei daartoe dat markte innoverend is omdat innovasie
                 noodsaaklik is vir sukses. ✓✓
              • Innovasie lei daartoe dat nuwe produkte en nuwe
                 produksietegnologieë ontwikkel word. ✓✓
              • Mededinging lei tot verbruikerskeuse in markte. ✓✓
              • Mededinging lei tot billike en moontlik laer pryse in markte. ✓✓
              (Aanvaar enige ander korrekte relevante antwoord.)                         (2)
                                             3

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
                                                               EKONOMIE
                                  NASIENRIGLYNE
                                                               (VRAESTEL 2)         GRAAD 11

      2.2.5   Hoe beïnvloed natuurrampe die aanbod van produksiefaktore in die
              mark?

              •  Minder produkte sal in die mark beskikbaar wees en firmas sal minder
                 inkomste ontvang. ✓✓
              • Die verkoop van minderwaardige produkte of verkope op die
                 swartmark sal plaasvind aangesien die mark nie genoeg produkte het
                 om aan die produkmark te lewer nie. ✓✓
              (Aanvaar enige ander korrekte relevante antwoord.)                (2 x 2)       (4)

2.3   DATA RESPONS

      2.3.1   In die grafiek hierbo, teen watter prys vind allokatiewe
              doeltreffendheid plaas?

              •   A✓                                                                          (1)

      2.3.2   Watter letter dui die winsmaksimering van die firma hierbo aan?

              •   C✓                                                                          (1)

      2.3.3   Beskryf kortliks die term, onvolmaakte mark.

              •  Dit is ŉ mark waarin volmaakte mededinging nie bestaan nie ✓✓
              (Aanvaar enige ander korrekte relevante antwoord.)                              (2)

      2.3.4   Wat sal waarskynlik met die vraag na hierdie firma se uitset op die
              langtermyn gebeur?

              •  Die winsposisie op kort termyn sal ander ondernemings aanmoedig
                 om die mark te betree, en die vraagkurwe sal na links skuif. ✓✓
              (Aanvaar enige ander korrekte relevante antwoord.)                              (2)

      2.3.5   Verduidelik die patroon van die MK-kromme.

              •   Die marginale kostekurwe daal eers skerp afwaarts en helling dan
                  geleidelik opwaarts, want dit is ŉ verandering in totale koste ✓✓
              •   Onder volmaakte mededingende markte is die MK-kromme dieselfde
                  as die firma se aanbodkurwe ✓✓
              •   Die kromme begin op dieselfde plek as die AVC-kromme ✓✓
              (Aanvaar enige ander korrekte relevante antwoord.)                    (2 x 2)   (4)

                                               4

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
                                                             EKONOMIE
                                 NASIENRIGLYNE
                                                             (VRAESTEL 2)         GRAAD 11

2.4   Bespreek kortliks die SMART-beginsel in die ontwerp van die doelwitte van
      besighede.

      Spesifiek: ✓
      • Die idee moet geïdentifiseer en verstaan word, ✓✓ bv. die besigheid moet die
         winsgewendste in die land word.✓
         Meetbaar: ✓
      • Dit moet moontlik wees om te toets of te meet of die doel bereik is. ✓✓ Om vir
         ŉ besigheid sy doelwit te bereik, moet hy byvoorbeeld ŉ wins van R5 000 per
         maand maak ✓
         Haalbaar: ✓
      • Alle belanghebbendes moet instem tot die gestelde doelwit ✓✓
         Realisties: ✓
      • Die doel moet binne bereik van die besigheid wees. Bv. Die besigheid moet in
         staat wees om die vereiste wins te bereik. ✓✓
         Tyd spesifiek: ✓
      • Daar moet ŉ tydsbeperking wees op die bereiking van ŉ doel. bv. die
         besigheid moet die winsgewendste wees binne ŉ tydperk van vyf jaar ✓✓
      (Aanvaar enige ander korrekte relevante antwoord.)                         (4 x 2)     (8)

2.5   Hoe kan ŉ firma se doelwit in ŉ oligopolistiese mark verskil van die doelwit
      van ŉ firma in ŉ volmaak-mededingende mark?

      •    Volmaakte mededinging veronderstel winsmaksimering. ✓✓
      •    Oligopoliste span gewoonlik saam en het ŉ minder wisselvallige prys. Dit
           kan steeds wins maksimering veronderstel. ✓✓
      •    Met samespanning kan die wins egter vir uitset/prys vir die bedryf wees en
           elke firma kry ŉ uitsetkwota wat nie noodwendig die wins vir daardie firma is
           nie. ✓✓
      •    ŉ Firma kan meeding deur nie-pryskompetisie of die ooreenkoms
           verbreek. ✓✓
      (Aanvaar enige ander korrekte relevante antwoord.)                                     (8)
                                                                                            [40]

VRAAG 3: KONTEMPORÊRE EKONOMIESE KWESSIES

3.1   Beantwoord die volgende vrae.

      3.1.1   Noem enige TWEE vervoermiddels wat wêreldwyd betrokke is.

              •   Lug ✓
              •   Pad ✓
              •   See ✓
              •   Spoor ✓                                                         (2 x 1)    (2)

                                              5

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
                                                             EKONOMIE
                                  NASIENRIGLYNE
                                                             (VRAESTEL 2)           GRAAD 11

      3.1.2   Hoe kan die regering bevel -en beheermaatreëls suksesvol gebruik om
              omgewingsvolhoubaarheid te verseker?

              •  Stel maksimum toegelate vlakke vir hulpbronne in, byvoorbeeld emissie
                 (koolstofdioksied), hulpbrongebruik (tonne vis) of minimum aanvaarbare
                 vlakke van omgewingskwaliteit (in plantasies). ✓✓
              • Stel hoeveelheidstandaarde in: hierdie metodes fokus op hoeveelhede
                 of hoeveelhede besoedeling wat veroorsaak word, ongeag die
                 omgewingsimpak, byvoorbeeld motorgasvrystellings. ✓✓
              (Aanvaar enige ander korrekte relevante antwoord.)                  (1 x 2)   (2)

3.2   DATA RESPONS

      3.2.1   Identifiseer EEN gevolg van globalisering uit die inligting hierbo.

              •   Ekologiese vernietiging ✓
              •   Klimaatsverandering ✓
              •   Uitputting van hulpbronne ✓                                               (1)

      3.2.2   Watter globale instelling help lande in finansiële krisis?

              •   Die IMF ✓
              •   Die Wêreldbank ✓                                                          (2)

      3.2.3   Beskryf kortliks die term globalisering.

              •  Verwys na die toenemende onderlinge verbondenheid en
                 interafhanklikheid van die wêreld se ekonomieë, samelewings en
                 kulture ✓✓
              (Aanvaar enige ander korrekte relevante antwoord.)                            (2)

      3.2.4   Wat is die effek van globalisering op ontwikkelende lande?

              •  Verhoogde ekonomiese groei en belegging, sowel as toegang tot nuwe
                 tegnologieë en markte ✓✓
              • Verhoogde mededinging om werk, verlies aan kulturele identiteit en
                 verhoogde ongelykheid. ✓✓
              • Plaaslike firmas moet met multinasionale firmas meeding vir
                 besigheid. ✓✓
              (Aanvaar enige ander korrekte relevante antwoord.)          Enige (2 x 1)     (2)

      3.2.5   Verduidelik die effek van ekonomiese integrasie in die wêreld
                                                                                            (2)
              •  Help ontwikkelende lande om voordeel te trek uit skaalvoordele deur
                 met ontwikkelde lande te integreer. ✓✓
              • Brei produksiekapasiteit uit en skep nuwe geleenthede. ✓✓
              • Lei tot die ontwikkeling van nuwe produkte met kwaliteitsuitset. ✓✓
              • Verhoog bedingingsmag, doeltreffendheid en produktiwiteitsvlakke van
                 klein lande. ✓✓
              (Aanvaar enige ander korrekte relevante antwoord.)            Enige (2 x 2)   (4)

                                                6

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
                                                             EKONOMIE
                                 NASIENRIGLYNE
                                                             (VRAESTEL 2)        GRAAD 11

3.3   DATA RESPONS

      3.3.1   Identifiseer die bruin omgewingskwessie wat hierbo geïllustreer word.

              •   Afvalbesoedeling/Grondbesoedeling ✓                                      (1)

      3.3.2   Watter gebiede in ŉ land is dikwels hoogs besoedel?

              •   Metropolitaanse gebiede ✓                                                (1)

      3.3.3   Beskryf kortliks die term omgewingsvolhoubaarheid.

              •  Omgewingsvolhoubaarheid is die vermoë van die omgewing om die
                 gebruik daarvan vir ekonomiese aktiwiteit te oorleef. ✓✓
              (Aanvaar enige ander korrekte relevante antwoord.)                           (2)

      3.3.4   Verduidelik omgewingsbelasting as ŉ manier om die omgewing te
              onderhou.

              •  Omgewingsbelasting word gehef op die uitset of verbruik van ŉ goed
                 waar eksterne omgewingskoste gegenereer word. ✓✓
              • Staan ook bekend as groen belasting en word gehef op items soos
                 bande. ✓✓
              • Die goed het reeds ŉ prys en die belasting het tot gevolg dat die prys
                 verhoog word. ✓✓
              • Om ŉ maatskaplik doeltreffende uitset te behaal, moet die
                 belastingkoers gelyk wees aan die marginale eksterne koste. ✓✓
              (Aanvaar enige ander korrekte relevante antwoord.)           Enige (2 x 1)   (2)
      3.3.5   Waarom word nywerhede dikwels blameer dat hulle bydra tot
              omgewings- en lugbesoedeling?

              •   Hulle hou nie by of voldoen aan die produksievlakke wat volgens die
                  wet geminimaliseer word nie. ✓✓
               • Hulle beskou altyd hul kant van bedinging vir meer winsgewendheid as
                  om aan die vasgestelde minimum produksievlakke te voldoen. ✓✓
               • Daar is min indien enige belegging in die herstel en vernuwing van die
                  omgewing wat hulle vir hul produksiemiddele gebruik. ✓✓
              (Aanvaar enige ander korrekte relevante antwoord.)           Enige (2 x 2)   (4)

3.4   Verduidelik die hoofdoelwitte van die Millennium Ontwikkelingsdoelwitte
      (MDG's).

      Kommer oor omgewingsvolhoubaarheid het die volgende doelwitte:
      • Integrasie van die beginsels van omgewingsvolhoubare ontwikkeling in lande se
         beleid en programme om die verlies aan omgewingshulpbronne om te keer ✓✓
      • Verminder die tempo van biodiversiteitsverlies aansienlik teen 2010 ✓✓
      • Vermindering van die helfte van die persentasie mense sonder volhoubare
         toegang tot veilige drinkwater en basiese sanitasie ✓✓
      • Om beduidende verbeterings in die lewens van minstens 100 miljoen
         krotbuurtbewoners teen 2020 behaal ✓✓
      (Aanvaar enige ander korrekte relevante antwoord.)                       (4 x 2) (8)

                                              7

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
                                                            EKONOMIE
                                   NASIENRIGLYNE
                                                            (VRAESTEL 2)           GRAAD 11

3.5   Hoe kan vloede die ekonomie negatief beïnvloed?

      •  Die ontwrigting van sake- en verbruikersaktiwiteite as gevolg van die
         vernietiging van beide openbare en private infrastruktuur. ✓✓
      • Ontwrig die vloei van voedsel en verbruikersgoedere binne die ekonomie. ✓✓
      • Verhoogde plaaslike produksiekoste wat lei tot die styging in die markpryse
         van goedere en dienste. ✓✓
      • Verhoogde pryse lei tot ŉ toename in inflasie. ✓✓
      • Die invoer van voedsel uit ander lande teen hoër pryse. ✓✓
      (Aanvaar enige ander korrekte relevante antwoord.)                                   (8)
                                                                                          [40]

VRAAG 4: MIKRO-EKONOMIE EN KONTEMPORÊRE EKONOMIESE KWESSIES

4.1   Beantwoord die volgende vrae.

      4.1.1   Noem enige TWEE hindernisse vir toetrede tot ŉ monopoliemark.

              •    Patent ✓
              •    Lisensiëring ✓
              •    Kopiereg ✓
              •    Skaalvoordele ✓
              •    Eksklusiewe eienaarskap van hulpbronne ✓               Enige (2 x 1)    (2)

      4.1.2   Hoe sal die verwydering van Suid-Afrika uit die vryhandelsone die
              land se ekonomie beïnvloed?

              •  Dit sal werksverliese veroorsaak en produksie in sekere bedrywe soos
                 die wynbedryf en toerismebedryf verminder. ✓✓
              •  Hoë tariewe sal aan Suid-Afrika gehef word aangesien dit nie meer
                 voordelig vir die unie sal wees nie. ✓✓
              (Aanvaar enige ander korrekte relevante antwoord.)                (1 x 2)    (2)

4.2   DATA RESPONS

      4.2.1   Identifiseer die beperking wat besighede in die gesig staar in die
              uittreksel hierbo.

              •   Beurtkrag ✓
              •   Kragonderbrekings ✓
              •   Hoë aanvangskoste ✓                                                      (1)

      4.2.2   Noem enige EEN voorbeeld van eksplisiete koste wat deur besighede
              aangegaan word.

              •   Water en elektrisiteit ✓
              •   Betalings vir lone en salarisse ✓                                        (1)

                                                8

### Page 9

Downloaded from hlayiso.com
                                                               EKONOMIE
                                   NASIENRIGLYNE
                                                               (VRAESTEL 2)         GRAAD 11

      4.2.3   Beskryf kortliks die term inkomste.

              •  Die inkomste verdien deur ŉ onderneming uit die verkoop van goedere
                 en dienste. ✓✓
              (Aanvaar enige ander korrekte relevante antwoord.)                             (2)

      4.2.4   Waarna moet die besigheid kyk wanneer daar op ŉ vlak van uitset
              besluit word?

              •  Die besigheid moet kyk na sy MK en MI, waar die twee ontmoet, moet
                 dit die uitset wees. ✓✓
              (Aanvaar enige ander korrekte relevante antwoord.)                             (2)

      4.2.5   Ontleed die rol van wins in ŉ besigheid

              •  Wins is die bedrag wat ŉ besigheid uiteindelik verdien nadat uitgawes
                 afgetrek is, soos bedryfskoste van bruto inkomste. ✓✓
              • Om ŉ gesonde wins te verdien is noodsaaklik vir die gesonde werking
                 van enige onderneming. ✓✓
              • Wins bied besigheid die geld om uitgawes te betaal, skuld af te betaal
                 en in groeiende besigheid te belê. ✓✓
              (Aanvaar enige ander korrekte relevante antwoord.)                   (2 x 2)   (4)

4.3   DATA RESPONS

      4.3.1   Identifiseer die tipe ekonomie waarin die primêre sektor die meeste
              tot BBP sal bydra.
                                                                                             (1)
              •   Stadig ontwikkelend ✓

      4.3.2   Noem enige EEN vinnig-ontwikkelende land in Afrika.

              • Rwanda ✓
              • Ivoorkus ✓
              • Benin ✓
              • Ethiopië ✓
              • Tanzanië ✓                                                                   (1)
      4.3.3   Beskryf kortliks die term Noord/Suid-verdeling.

              •   Die verskil in rykdom tussen die ryk lande van die wêreld in die Noorde
                  en die arm lande in die Suide ✓✓                                           (2)

      4.3.4   Hoe beïnvloed toegang tot veilige drinkwater lewensverwagting?

              • Meer skoon water laat mense toe om ŉ skoner, meer sanitêre lewe te
                ervaar. Hierdie netheid kan blootstelling aan siektes wat veroorsaak
                word deur onrein water of swak higiëniese toestande verminder. ✓✓
              (Aanvaar enige ander korrekte relevante antwoord.)                             (2)

                                                9

### Page 10

Downloaded from hlayiso.com
                                                              EKONOMIE
                                  NASIENRIGLYNE
                                                              (VRAESTEL 2)         GRAAD 11

      4.3.5   Vergelyk die kenmerke van ryk (Noord) en arm (Suid) lande

                       NOORD                                       SUID
      •   Hoogs ontwikkelde                   •    Gebrek aan en/of swak
          infrastruktuur ✓✓                        infrastruktuur ✓✓
      •   Hoë vlak van verbruik en            •    Lae vlakke van produksie en
          produksie ✓✓                             verbruik ✓✓
      •   Geïndustrialiseerde lande           •    Nie-geïndustrialiseerd
      •   Gemiddelde inkomste is baie         •    Gemiddelde inkomste is baie laag ✓✓
          hoog ✓✓                             •    Ontwikkelende lande of ontluikende
      •   Ontwikkelde lande         (Maks. 2)      ekonomieë ✓✓                  (Maks. 2)
                                                                            Enige (2 x 2) (4)

4.4   Verduidelik kortliks, met behulp van die onderstaande grafieke, hoe pryse vir
      ŉ individuele produsent in ŉ volmaakte mark bepaal word.

      • Die markkragte van vraag en aanbod bepaal die prys. ✓✓
      • Die verkopers is onbeduidend om die markprys te beïnvloed, daarom is hulle
         prysnemers. ✓✓
      • Elke individuele produsent word gedwing om teen die markprys te verkoop. Die
         vraagkurwe is dus plat/horisontaal/perfek elasties (kromme VV). ✓✓
      • Die individuele produsent sal nie sy prys verhoog nie omdat hy geen produkte
         sal kan verkoop nie, en ook nie sy prys verlaag nie omdat hy al sy produkte teen
         markprys sal kan verkoop. ✓✓
      (Aanvaar enige ander korrekte relevante antwoord.)                           (4 x 2)    (8)

4.5   Wat is die voordele verbonde aan die bevordering van globalisering?

      • Voorsien aan besighede toegang tot nuwe markte en kliënte, wat hulle kan help
        om hul besighede uit te brei en hul wins te verhoog. ✓✓
      • Verbeterde doeltreffendheid deur lande toe te laat om te spesialiseer in die
        produksie van goedere en dienste waarin hulle die produksie doeltreffendste is,
        en om met ander lande handel te dryf vir goedere en dienste waarin hulle
        minder produksie doeltreffend is. ✓✓
      • Globalisering kan groter samewerking tussen lande fasiliteer oor kwessies soos
        handel, sekuriteit en die omgewing. ✓✓
      • Verhoogde ekonomiese groei deur die verhoging van handel, investering en die
        vloei van kapitaal tussen lande. ✓✓
      • Dit kan lei tot verhoogde produktiwiteit en hoër lewenstandaarde. ✓✓
      (Aanvaar enige ander korrekte relevante antwoord.)                    Enige (4 x 2)     (8)
                                                                                             [40]

                                                                 TOTAAL AFDELING B:           80

                                              10

### Page 11

Downloaded from hlayiso.com
                                                            EKONOMIE
                                 NASIENRIGLYNE
                                                            (VRAESTEL 2)        GRAAD 11

AFDELING C

Beantwoord enige EEN van die twee vrae in hierdie afdeling in die ANTWOORDBOEK.

Jou antwoord sal soos volg geassesseer word:

                                                                                PUNTE
                       STRUKTUUR VAN OPSTEL
                                                                              TOEKENNING
Inleiding
Die inleiding is ŉ laer-orde reaksie.                                           Maks. 2
• ŉ Goeie beginpunt sal wees om die hoofkonsep wat verband hou met die
    vraagonderwerp te definieer.
• Moenie enige deel van die vraag in die inleiding insluit nie.
• Moenie enige deel van die inleiding in die liggaam herhaal nie.
Vermy om in die inleiding te noem wat jy in die liggaam gaan bespreek.
Liggaam
Hoofdeel: Bespreek in detail/In-diepte bespreking/Ondersoek/Bespreek           Maks. 26
krities/Ontleed/Vergelyk/Evalueer/Onderskei/Differensieer/Verduidelik/Teken
ŉ grafiek en verduidelik/Gebruik die grafiek wat gegee is en verduidelik/
Voltooi die gegewe grafiek/Assesseer/Debatteer
ŉ Maksimum van 8 punte mag toegeken word vir opskrifte/voorbeelde.             Maks. 10
Bykomende deel:
Bespreek krities/Evalueer/Evalueer krities/Debatteer/Aflei/Vergelyk/
Onderskei/Interpreteer/Hoe?/Stel voor
ŉ Maksimum van 2 punte mag toegeken word vir blote lys van feite.
Gevolgtrekking
Enige gevolgtrekking van hoër orde moet die volgende insluit:                   Maks. 2
• ŉ Kort opsomming van wat bespreek is sonder om feite wat reeds genoem
    is, te herhaal
• Enige mening of waardeoordeel oor die feite wat bespreek is
• Bykomende ondersteuningsinligting om die bespreking/analise te versterk
• ŉ Teenstrydige standpunt met motivering, indien nodig
• Aanbevelings
                                                                     TOTAAL       40

VRAAG 5: MIKRO-EKONOMIE                                     40 PUNTE – 40 MINUTE

• Bespreek, in detail, die pryselastisiteit van vraag (PEV) sonder die hulp van
  grafieke.                                                               (26 punte)

• Hoe kan die regering die pryselastisiteit van aanbod van noodsaaklike goedere
  verhoog?                                                             (10 punte)      [40]

                                               11

### Page 12

Downloaded from hlayiso.com
                                                              EKONOMIE
                                  NASIENRIGLYNE
                                                              (VRAESTEL 2)          GRAAD 11

INLEIDING

Die pryselastisiteit van die vraag kan gedefinieer word as die persentasieverandering in
hoeveelheid wat gevra word as die prys van ŉ produk verander OF pryselastisiteit is ŉ
maatstaf van hoe responsief die vraag is op ŉ verandering in prys. ✓✓
(Aanvaar enige ander korrekte relevante laer-orde inleiding.)                   (Maks. 2)

LIGGAAM: HOOFGEDEELTE

Unitêre elastisiteit ✓

•   Unitêre elastisiteit vind plaas wanneer ŉ spesifieke verandering in prys dieselfde
    verandering in hoeveelheid veroorsaak wat gevra word. ✓✓
•   Byvoorbeeld, wanneer die prys met 20% styg, sal die hoeveelheid wat gevra word
    met 20% daal. ✓✓
•   Pryselastisiteit van vraag is gelyk aan een (PEV = 1). ✓✓
•   Wanneer produsente ŉ eenheid elastiese vraagkurwe in die gesig staar, is daar
    geen rede vir hulle om die prys van hul produk te verander nie. ✓✓
•   Hul verkoopsinkomste sal konstant bly aangesien die hoeveelheid met presies
    dieselfde persentasie sal daal as die toename in die prys van die produk. ✓✓

Relatiewe onelastiese vraag

•   Relatiewe onelastiese vraag vind plaas wanneer ŉ verandering in prys ŉ kleiner
    persentasie verandering in die hoeveelheid wat gevra word, sal veroorsaak. ✓✓
•   Basiese, noodsaaklike voedsel wat geen nabye plaasvervangers het nie, soos
    mieliemeel, is ŉ voorbeeld van ŉ produk wat geneig is om onelasties te wees. ✓✓
•   Ander voorbeelde sluit in goedere en dienste wat ŉ klein gedeelte van die verbruiker
    se inkomste vereis, soos vuurhoutjies, sout ens., en gewoontevormende produkte
    soos sigarette en alkohol. ✓✓
•    Pryselastisiteit van vraag sal minder as een wees (PEV < 1). ✓✓
•    ŉ Relatief onelastiese vraag moedig produsente aan om die prys van hul produkte
    te verhoog aangesien hulle hul verkoopsinkomste sal kan verhoog. ✓✓
•   ŉ Relatiewe onelastiese vraagkurwe kan voorgestel word deur ŉ steil kromme. ✓✓
                                                                        Maks. (2 x 2) (4)

Volmaak onelastiese vraag

•   ŉ Volmaak onelastiese vraag verwys na ŉ vraag wat geen reaksie op
    prysveranderings toon nie. ✓✓
•   Die pryselastisiteit van vraag in hierdie situasie is nul (PEV = 0). ✓✓
•   Dit impliseer dat ŉ verandering in prys geen verandering sal veroorsaak in die
    hoeveelheid wat verbruikers vra nie. ✓✓
•   Die vraagkromme sal ŉ vertikale lyn wees, parallel met die prys-as. Die grafiek toon
    dat verbruikers beplan om ŉ vaste hoeveelheid van die produk teen ŉ spesifieke
    prys te koop. ✓✓
•   Produsente kan hul inkomste verhoog deur die prys van hul produk te verhoog
    aangesien die hoeveelheid gevra nie sal verander nie.

                                               12

### Page 13

Downloaded from hlayiso.com
                                                                EKONOMIE
                                   NASIENRIGLYNE
                                                                (VRAESTEL 2)         GRAAD 11

Relatiewe elastiese vraag

•   Relatiewe elastiese vraag vind plaas wanneer ŉ verandering in prys ŉ groter
    persentasie in die hoeveelheid wat gevra word, sal veroorsaak. ✓✓
•   Die kleinste prysverandering sal ŉ groot verandering in die hoeveelheid wat gevra
    word, veroorsaak.
•   Dit gebeur met produkte wat noue plaasvervangers het. ✓✓
•   ŉ Prysstyging sal veroorsaak dat die meeste verbruikers nie die oorspronklike
    produk koop nie, maar eerder die plaasvervanger koop, bv. worsbroodjies en
    hamburgers. ✓✓
•   Die prys elastisiteit sal groter wees as een (PEV > 1). ✓✓
•   Produsente sal aangemoedig word om die pryse van hul produkte te verlaag
    aangesien die daling in die prys sal lei tot ŉ groter as proporsionele toename in die
    hoeveelheid wat van die produk gevra word. ✓✓
•   ŉ Relatief elastiese vraagkurwe kan geïllustreer word deur ŉ relatief plat
    vraagkurwe. ✓✓

Volmaak elastiese vraag ✓

  • Die kleinste prysverandering sal ŉ oneindige groot verandering in die hoeveelheid
    wat gevra word, veroorsaak. ✓✓
  • Die hoeveelheid wat gevra word, sal tot nul daal. PEV = ∞.✓✓
  • ŉ Volmaak elastiese vraagkurwe kan met ŉ horisontale reguit lyn getoon word. ✓✓
  • Die kurwe illustreer dat verbruikers bereid is om enige hoeveelheid van ŉ produk
    teen ŉ sekere prysvlak te koop. ✓✓
  • As die prys egter slegs fraksioneel styg, sal daar geen vraag na die produk wees
    nie. ✓✓
(ŉ Maksimum of 8 punte vir opskrifte/voorbeelde)
(Aanvaar enige ander korrekte relevante antwoord.)                            (Maks. 26)

BYKOMENDE DEEL

Hoe kan die regering die pryselastisiteit van die aanbod van noodsaaklike goedere
verhoog?

•   Regerings kan poog om die elastisiteit van die aanbod van ŉ produk te verhoog,
    deur byvoorbeeld opleidingsprogramme om die beskikbaarheid van arbeid met
    toepaslike vaardighede te verhoog, die verskaffing van lenings vir
    kapitaalinvestering, ens. ✓✓
•   Deur te belê in infrastruktuur soos paaie, hawens en kragvoorsiening, kan regerings
    die koste van produksie en vervoer verminder, wat dit makliker en meer
    bekostigbaar maak vir verskaffers om noodsaaklike goedere na die mark te
    bring. ✓✓
•   Regerings kan handelsversperrings soos tariewe en kwotas verminder, wat
    mededinging kan verhoog en verskaffers kan aanmoedig om meer noodsaaklike
    goedere teen laer pryse te verskaf. ✓✓
•   Regerings kan innovasie in die produksie en verspreiding van noodsaaklike goedere
    aanmoedig deur befondsing vir navorsing en ontwikkeling te verskaf of
    belastingaansporings aan maatskappye te bied wat in nuwe tegnologieë belê.

                                                13

### Page 14

Downloaded from hlayiso.com
                                                                  EKONOMIE
                                    NASIENRIGLYNE
                                                                  (VRAESTEL 2)          GRAAD 11

•   Regerings kan mededinging tussen verskaffers van noodsaaklike goedere
    aanmoedig deur marktoetrede te bevorder en te verhoed dat monopolieë ontstaan,
    wat die pryselastisiteit van aanbod kan verhoog. ✓✓
• Regerings kan subsidies aan produsente van noodsaaklike goedere verskaf om hul
    produksiekoste te verminder, wat hulle kan aanmoedig om hul aanbod van hierdie
    goedere te verhoog. ✓✓
(ŉ maksimum of 2 punte kan toegeken word vir blote lys van feite.)
(Aanvaar enige ander korrekte relevante antwoord.)                       (Maks. 10)

SLOT

Pryselastisiteit van vraag help ekonome, produsente en die regering om waardevolle
voorspellings te maak oor wat sal gebeur wanneer die prys van ŉ produk styg of
daal. ✓✓
(Aanvaar enige ander relevante korrekte hoër-orde gevolgtrekking)            (Maks. 2)

VRAAG 6: KONTEMPORÊRE EKONOMIESE KWESSIES                          40 PUNTE – 40 MINUTE

•   Ondersoek, in detail, die probleme wat die omgewing bedreig.                  (26 punte)

•   Evalueer die implementering van die doelwitte van die Wêreldberaad oor
    Volhoubare Ontwikkeling in Suid-Afrika.                           (10 punte)                [40]

INLEIDING

Omgewing verwys na die fisiese omgewing en fisiese toestande wat mense se lewens
beïnvloed. Dit sluit land, see en die atmosfeer in. As sodanig bied dit ŉ vloei van
goedere en dienste soos: materiale bv. grond, water, minerale en hout en energie
fossielbrandstowwe, getye en winde. ✓✓
(Aanvaar enige ander korrekte relevante laer-orde inleiding)                       (Maks. 2)

LIGGAAM : HOOFDEEL

Natuurlike agteruitgang van die omgewing ✓

• Natuurlike omgewingsagteruitgang verwys na die vernietiging en verlies van
  inheemse spesies en natuurlike prosesse sodat slegs sekere komponente van die
  oorspronklike biodiversiteit en ekologiese funksies voortduur, dikwels met aansienlik
  veranderde natuurlike gemeenskappe. ✓✓
• Dit sluit situasies in wat voortspruit uit plaaslike invloede soos uiterste weer, plaaslike
  infeksies ens. ✓✓
• Na raming raak watererosie in SA 6,1 miljoen hektaar bewerkte grond. ✓✓
• Winderosie het ŉ ernstiger uitwerking op bewerkte grond, geskat op 10,9 miljoen wat
  tans gekies word. ✓✓
• Mense verander die natuurlike omgewing op drie belangrike maniere:
  - Transformasie van die land en die see, deur grondopruiming, bosbou, weiding,
     verstedeliking, mynbou, treil, baggerwerk, ensovoorts (aktiwiteite wat dikwels
     "ontwikkeling" genoem word). ✓✓
  - Die byvoeging of verwydering van spesies en geneties afsonderlike populasies
     deur habitatverandering of -verlies, jag, visvang en bekendstellings en indringing
     van spesies; en ✓✓
                                                   14

### Page 15

Downloaded from hlayiso.com
                                                              EKONOMIE
                                  NASIENRIGLYNE
                                                              (VRAESTEL 2)         GRAAD 11

  - Verandering van die belangrikste biogeochemiese siklusse, van koolstof, stikstof,
    water en sintetiese chemikalieë. ✓✓
• Die meeste agteruitgang van natuurlike hulpbronne is die gevolg van die kumulatiewe
  aktiwiteite van boere, huishoudings en nywerhede, wat almal probeer om hul sosio-
  ekonomiese welstand te verbeter. ✓✓

Mens-geïnduseerde omgewingsagteruitgang. ✓

• Die buitensporige aansprake van mense op die natuur het ŉ impak op drie gebiede,
  naamlik: nie-hernubare hulpbronne, hernubare hulpbronne en ekonomiese afval. ✓✓

Ekonomiese vermorsing ✓

• Afval vind plaas in die ekonomie as gevolg van ŉ eenvoudige natuurwet: die totale
  massa insette tot ŉ transformasieproses gelyk aan die totale massa uitsette. As
  insette nie as gewenste produkte na vore kom nie, moet dit dus as ongewenste
  neweprodukte of afval voorkom. ✓✓
• Ekonomiese afval veroorsaak besoedeling en kom in twee vorme voor, naamlik
  vaste afval en gasafval. ✓✓

Besoedeling

Besoedeling is die vrystelling van oorblywende afval op die omgewing wat skadelik is vir
die plante, mense en diere. Daarom is besoedeling ook die onvermoë van die omgewing
om die afval wat voortdurend gestort word, op te neem. ✓✓

Vaste afval ✓

• In vaste vorm stel afval homself voor as chemiese vloeistowwe en betongoed,
  byvoorbeeld gebruikte bande en plastieksakke. Dit is sintetiese dinge wat nie in die
  natuur voorkom nie en die natuur het nie ŉ manier om dit te ontbind nie wat grond- of
  omgewingsbesoedeling veroorsaak. ✓✓

Grondbesoedeling of omgewingsbesoedeling: ✓ Dit verwys na die verswakking in die
kwaliteit van grond en vrugbaarheid van grond. Die oorsake van grondbesoedeling is
swak landboupraktyke, verhoogde mineraalontginning, industriële afvalstorting en
onoordeelkundige wegdoening van stedelike afval. Grondbesoedeling kan ook
voortspruit uit die gebruik van chemikalieë in onkruiddoders en plaagdoders. ✓✓
• Sommige skadelike chemiese deeltjies is so klein dat hulle in gasse gedra word,
  byvoorbeeld die suur in suurreën wat lugbesoedeling veroorsaak. ✓✓
• Residuele afval word geskep in verbruik, byvoorbeeld, huishoudelike afval, geskrapte
  verbruikers duursame goedere en rommel. ✓✓

Ander vorme van besoedeling

• Waterbesoedeling: ✓ Vind plaas wanneer water uit die riviere en oseane besmet is
  deur riool, oliestorting, vrystelling van chemikalieë in die riviere en oseane,
  mynaktiwiteite, ens. Waterbesoedeling benadeel diere, visse, mense en plante. Dit
  veroorsaak siektes en lei tot swak higiëne en gesondheidsrisiko's. ✓✓

                                              15

### Page 16

Downloaded from hlayiso.com
                                                             EKONOMIE
                                  NASIENRIGLYNE
                                                             (VRAESTEL 2)         GRAAD 11

• Voedselbesoedeling: ✓ Vind plaas tydens die produksie van voedsel óf deur die
  gebruik van gevaarlike plaagdoders deur boere, gewysigde voedsel of besoedeling
  van voedsel tydens die produksieproses. ✓✓
• Geraasbesoedeling: ✓ Dit word veroorsaak deur nywerhede wat masjiene gebruik
  wat te veel geraas, geraas vrylaat van motors en vliegtuie en harde musiek Te veel
  geraas kan die trommelvlies beskadig en gehoor beïnvloed (gedeeltelike of totale
  gehoorverlies). ✓✓

Armoede en agteruitgang van die omgewing✓

• Probleme om in gemeenskapsbehoeftes te voorsien, lei dikwels tot druk op grond,
  oorbenutting van grond en ontbossing. ✓✓
• Armoede veroorsaak dikwels dat mense relatief meer druk op die omgewing plaas,
  wat lei tot groter gesinne (as gevolg van hoë sterftesyfers en onsekerheid),
  onbehoorlike verwydering van menslike afval wat lei tot ongesonde
  lewensomstandighede, meer druk op brose grond om in hul behoeftes te voorsien,
  oorbenutting van natuurlike hulpbronne en meer ontbossing. ✓✓
• Onvoldoende kennis oor landboupraktyke kan ook tot ŉ afname in oesopbrengs en
  produktiwiteit lei. ✓✓
• Omgewingsprobleme veroorsaak meer lyding in die gemeenskap, aangesien
  omgewingskade die impak van vloede en ander omgewingskatastrofes verhoog.
  Gronderosie, grondagteruitgang en ontbossing lei tot ŉ afname in voedselproduksie,
  en dit tesame met ŉ tekort aan hout vir brandstof, dra by tot inflasie. ✓✓
• Alle ekonomiese aktiwiteite is direk, indirek of op afstand gebaseer op natuurlike
  hulpbronne en enige druk op natuurlike hulpbronne kan omgewingstres veroorsaak.
  Omgewingskade kan voorkom dat mense, veral armes, goeie en higiëniese
  lewenstandaarde het. ✓✓
• Gebrek aan opvoeding en onbehoorlike implementering van armoede-
  uitwissingsbeleide op grondvlak het armoede en omgewingsagteruitgang verhoog.
  Weens ŉ gebrek aan voldoende hulpbronne en onbehoorlike kennis, is armoedige
  mense geneig om elke hulpbron wat tot hulle beskikking is, te veel te benut wanneer
  hul voortbestaan op die spel is. ✓✓

Landbou-ontwikkeling en ontbossing ✓

• Suid-Afrika se landbousektor is een van die wêreld se mees diverse, bestaande uit
  korporatiewe en private intensiewe en ekstensiewe gewasboerderystelsels, insluitend
  groente-, vrugte-, neute- en graanproduksie. ✓✓
• Die goed ontwikkelde kommersiële boerderysektor in Suid-Afrika is die ruggraat van
  die land se landbou-ekonomie en het in 2020 die beste groeikoers van alle
  ekonomiese sektore getoon, met 13,1 persent. ✓✓
• Baie boerderypraktyke – soos die verbranding van landerye en die gebruik van
  petrol-aangedrewe masjinerie – lewer ŉ belangrike bydrae tot die opbou van
  kweekhuisgasse in die atmosfeer. ✓✓
• Die landbousektor verbruik ongeveer 69 persent van die planeet se vars water.
  Sonder kreatiewe bewaringsmaatreëls in plek, verbruik landbouproduksie oormatige
  water en verlaag die watergehalte. Dit het ŉ nadelige uitwerking op varswaterstelsels
  regoor die land. ✓✓

                                              16

### Page 17

Downloaded from hlayiso.com
                                                              EKONOMIE
                                  NASIENRIGLYNE
                                                              (VRAESTEL 2)          GRAAD 11

• Landbou is die voorste bron van besoedeling in baie lande. Plaagdoders, kunsmis en
  ander giftige plaaschemikalieë kan vars water, mariene ekosisteme, lug en grond
  vergiftig. Hulle kan ook geslagte lank in die omgewing bly. Baie plaagdoders word
  vermoed dat dit die hormonale stelsels van mense en wild ontwrig. Kunsmisafloop
  beïnvloed waterweë en koraalriwwe. ✓✓
• Van 2001 tot 2021 het Suid-Afrika 1,53 miljoen boombedekking verloor, gelykstaande
  aan ŉ afname van 26% in boombedekking sedert 2000, en 945Mt CO₂e-
  vrystellings. ✓✓
• Een van die hoofoorsake is landbou. Plase benodig baie akkers grond, veral
  kommersiële boerdery. Dit is erg genoeg om woude af te kap, maar boere gebruik
  ook plaagdoders om spesies wat hul oeste eet, dood te maak. Sommige van hierdie
  plaagdoder beland in riviere en inwoners naby die gebied sterf. ✓✓
• Ontbossing het die volgende gevolge.

   •   Dit verminder die habitats van plant- en dierspesies. ✓✓
   •   Dit beïnvloed reënvalpatrone. ✓✓
   •   Die vorming van reën neem af. ✓✓

Grondagteruitgang ✓

• Grondagteruitgang is ŉ wanverhouding tussen grondkwaliteit, grondgebruik en
  grondproduktiwiteit. ✓✓
• Grondagteruitgang wat deur houtagtige indringing veroorsaak word, is ŉ belangrike
  biososiale kwessie vir die weivelde van Suid-Afrika, vererger deur kruisende faktore
  soos klimaatsverandering, historiese grondbesitbeleid en hervormings ná
  apartheid. ✓✓
• Grondagteruitgang is ŉ negatiewe neiging in grondtoestande, wat veroorsaak word
  deur direkte of indirekte mens-geïnduseerde prosesse, insluitend antropogene
  klimaatsverandering, uitgedruk as langtermynvermindering of verlies aan biologiese
  produktiwiteit, ekologiese integriteit of waarde vir mense. ✓✓
• Kommunale grondagteruitgang in Suid-Afrika word veral gekenmerk deur houtagtige
  plantindringing. Hierdie verskynsel behels ŉ toename in boom- of struikdigthede in
  savanne, verandering van ekosisteemfunksies en -dienste, deur waterbeskikbaarheid
  en totale produktiwiteit van die plantegroei te verminder, brandregimes te verander,
  drakrag, biodiversiteit en koolstofbergingskapasiteit. ✓✓
• Grondverbruik: beteken dat toenemende getalle ekosisteme vernietig word om ruimte
  te skep vir stedelike, industriële en boerdery-ontwikkelings. Sommige produktiewe
  grond word deur meer paaie en spoorlyne verbruik. Die biodiversiteit (diere, plante en
  water) wat deur hierdie ontwikkelings vernietig word, kan nooit herwin word nie. ✓✓
• Gronderosie: Daar is geen bekende manier waarop ons ons grond kan vervang nie. In
  Suid-Afrika word jaarlikse grondverliese op 300 – 400 miljoen ton geraam, byna drie
  ton per hektaar. As die wêreld se grondbronne so vinnig uitgeput word, word die
  vermoë van die wêreld om homself te voed ook geraak. ✓✓

                                               17

### Page 18

Downloaded from hlayiso.com
                                                                EKONOMIE
                                   NASIENRIGLYNE
                                                                (VRAESTEL 2)          GRAAD 11

Industriële ontwikkeling, mynbou en omgewingsagteruitgang ✓

• Besoedeling deur mynbedrywighede is ŉ direkte oorsaak van grondwaterbesoedeling
  in Suid-Afrika. ✓✓
• Mynbou-eksplorasie het ŉ negatiewe impak op die verwydering van plantegroei vir
  opnamelyne, plantegroeiskade en gronderosie vanaf voertuigspore, verlate toerusting
  en voorrade. ✓✓
• Wanneer daar van die verlate putte in Suid-Afrika met stilstaande water gevul word,
  raak hulle met muskiete besmet en dit word ŉ broeiplek vir malaria en ander siektes.
  Dit het ŉ groot impak op die volhoubaarheid van diere en op mense, aangesien die
  siektes baie dodelik is. ✓✓
• Die risiko's van ongerehabiliteerde myne strek veel verder as die mense wat toegang
  tot die terreine het – hulle loop die risiko om die water van miljoene Suid-Afrikaners te
  besoedel. ✓✓
• Steenkool regoor Suid-Afrika kom hoofsaaklik voor in ertse met swaeldraende
  minerale. Wanneer hierdie ertse met water en lug in aanraking kom, word swaelsuur
  geskep, wat kan lei tot verdere uitloging van swaar metale uit ertse. Hierdie reaksie
  hou beduidende risiko's vir water en landbougrond in baie dele van Suid-Afrika in, ook
  Mpumalanga.✓✓
• Oorblywende steenkoolneerslae in Mpumalanga word ook verkry deur
  ambagsmynwerkers, bekend as zama zamas [ŉ isiZulu-term wat beteken "om weer te
  probeer"]. Ambagsmynwerkers kan ŉ bestaan maak, maar met ŉ hoë risiko: hulle het
  min beskermende toerusting en geniet geen arbeids- of gesondheids- en
  veiligheidsbeskerming terwyl hulle in gevaarlike ondergrondse mynskagte werk
  nie. ✓✓
• Chlorofluorocarbon (CFC's): Dit is gasse wat eens as dryfmiddels in aërosolblikke en
  as koelmiddels in lugversorgers en yskaste gebruik is. Dit lyk asof hulle van die
  osoonlaag van die atmosfeer vernietig het. Osoon is noodsaaklik vir die
  volhoubaarheid van mense en diere. Die vermindering van die osoon (osoonuitputting)
  veroorsaak onder meer toenemende swak gesondheid soos asemhalingsprobleme,
  longontsteking, hartsiektes en velkanker by mense en diere. ✓✓
• Koolstofdioksied: enorme hoeveelhede fossielbrandstowwe – steenkool, olie en gas is
  deur nywerhede verbrand. Wanneer hulle brand, produseer hulle koolstofdioksied.
  Koolstofdioksied word in die oseane geabsorbeer en deur plante in fotosintese gebruik.
  As te veel koolstofdioksied en ander gasse in die atmosfeer vrygestel word, sal dit die
  kweekhuiseffek veroorsaak, straling vasvang wat by die aarde aankom en op die aarde
  geproduseer word, en sal tot aardverwarming lei. ✓✓

Menslike nedersetting, verstedeliking en agteruitgang van die omgewing ✓

• Volgens Statistieke Suid-Afrika se Algemene Huishoudelike Opname van 2021 het
  effens meer as agt tiendes (83,6%) van Suid-Afrikaanse huishoudings in 2021 in
  formele wonings gewoon, gevolg deur 11,7% in informele wonings en 4,2% in
  tradisionele wonings. ✓✓
• Suid-Afrika verstedelik vinnig: 63% van Suid-Afrikaners woon reeds in stedelike
  gebiede en die statistieke sal teen 2030 tot 71% styg. ✓✓
• Die belangrikste redes vir vinnige verstedeliking in Suid-Afrika is landelik-stedelike
  migrasie en natuurlike bevolkingsgroei wat lei tot die verspreiding van informele
  nedersettings. Na raming woon minstens 1,2 miljoen huishoudings in plakkershutte in
  minstens 2 700 plakkershutte landwyd. ✓✓

                                                18

### Page 19

Downloaded from hlayiso.com
                                                              EKONOMIE
                                  NASIENRIGLYNE
                                                              (VRAESTEL 2)         GRAAD 11

• Landelike-stedelike migrasie help om druk op die landelike omgewing te verminder,
   maar plaas druk op die stedelike omgewing soos die vraag na grond en dienste. ✓✓
• Onbeplande informele nedersettings is een van die gevolge van grootskaalse
   landelike stedelike migrasie. ✓✓
• Die regering sukkel om in die gemeenskap se behoeftes te voorsien. Afloop van
   stormwater is ŉ algemene probleem in onbeplande nedersettings weens die gebrek
   aan behoorlike riool- en dreineringstelsels. ✓✓
• Onbeplande nedersettings sonder sanitasie kan lei tot watergedraagde siektes soos
   tifuskoors, witseerkeel en cholera. ✓✓
(ŉ Maksimum van 8 punte vir opskrifte/voorbeelde)
(Aanvaar enige ander korrekte relevante antwoord.)                         (Maks. 26)

BYKOMENDE DEEL

Die doelwitte van die WBVO is nie suksesvol in SA geïmplementeer nie, omdat:
• Armoede-uitwissing – die WBVO was nie so suksesvol nie, aangesien meer as die
   helfte van die mense in Suid-Afrika in harde armoede leef/op minder as een
   Amerikaanse dollar per dag oorleef. ✓✓
• Werkloosheid neem toe en verhoog ook die armoedevlak. ✓✓
• Water en sanitasie – Suid-Afrika is in uiterste droogte in sekere dele, en baie
   gemeenskappe het steeds nie sanitasiegeriewe nie. ✓✓
• Energie – Suid-Afrika maak steeds nie voldoende gebruik van hernubare
   energiebronne vir volhoubare ontwikkeling nie. ✓✓
• Chemiese gebruik – Suid-Afrika bereik nie die doelwitte om besoedelingsvlakke en
   kweekhuisgasse te verminder nie. ✓✓
• Eskom, as die grootste besoedelaar in Suid-Afrika, gebruik steeds steenkool as die
   primêre bron van elektrisiteit. ✓✓
• Omgewingsbestuur – Suid-Afrika is nie grootliks suksesvol in terme van die
   verbetering van waterkwaliteite/biodiversiteit/bosbouvernietiging, ens. nie ✓✓

Die doelwitte van die WSSD was gedeeltelik suksesvol, omdat:
• Omgewingsbestuur – Suid-Afrika is geleidelik besig om omgewingsvriendelike
   energiebronne in te faseer. ✓✓
• Sonplase voed toenemend die nasionale kragnetwerk namate die aantal sonplase
   toeneem. ✓✓
• Baie huise is toegerus/voorsien van sonkraggeisers om die afhanklikheid van die
   nasionale kragnetwerk te verminder. ✓✓
• Eskom gebruik nuwe tegnologie in sy steenkoolkragopwekkers wat lugbesoedeling
   verminder.
• Informele nedersettings is ook van elektrisiteit voorsien om die verbranding van
   steenkool te verminder en sodoende lugbesoedeling te verminder. ✓✓
• Die regering het die voorsiening van water deur die HOP ŉ prioriteit gemaak en baie
   gemeenskappe het toegang tot water, in vergelyking met vorige regerings. ✓✓
(ŉ Maksimum of 2 punte kan toegeken word vir blote lys van feite.)
(Aanvaar enige ander korrekte relevante antwoord.)                            (Maks. 10)

                                              19

### Page 20

Downloaded from hlayiso.com
                                                               EKONOMIE
                                   NASIENRIGLYNE
                                                               (VRAESTEL 2)          GRAAD 11

SLOT

Die omgewing is belangrik vir die voortsetting van lewe, daarom is dit belangrik vir die
huidige generasie om seker te maak dat dit gebruik word sonder om die behoeftes van
die toekomstige generasie in die gedrang te bring. ✓✓
(Aanvaar enige ander relevante korrekte gevolgtrekking van hoër-orde.)           (Maks. 2)   [40]

                                                                 TOTAAL AFDELING C:           40

                                                                               TOTAAL:       150

                                               20

## Related documents

- [Gr 11 Economics P2 (AFR) 2023 Question Paper](https://www.hlayiso.com/library/gr-11-economics-p2-afr-2023-question-paper/7f5fa3a9-535a-476e-a085-135256d299aa) — Economics · QP · 2023 · Afr
- [Gr 11 Economics P2 (English) 2023 Question Paper](https://www.hlayiso.com/library/gr-11-economics-p2-english-2023-question-paper/10eadb80-f5fa-4b02-aeb9-25b32d577661) — Economics · QP · 2023 · Eng
- [Gr 11 Eco P2 (English) June 2023 Possible Answers](https://www.hlayiso.com/library/gr-11-eco-p2-english-june-2023-possible-answers/f1cfc1f4-dee9-4f36-b163-3cd44db63ae9) — Economics · Memo · 2023 · Eng
- [ECONOMICS P2 QP GR11 NOV2023 Afrikaans D](https://www.hlayiso.com/library/economics-p2-qp-gr11-nov2023-afrikaans-d/186f9a21-8418-4f20-aea9-61ab5d46925e) — Economics · QP · 2023 · Afr
- [ECONOMICS P2 QP GR11 NOV2023 English](https://www.hlayiso.com/library/economics-p2-qp-gr11-nov2023-english/4d677eb8-2e94-4c13-96c0-a9e115c3d907) — Economics · QP · 2023 · Eng
- [Gr 11 Eco P2 (Afrikaans) June 2023 Question Paper](https://www.hlayiso.com/library/gr-11-eco-p2-afrikaans-june-2023-question-paper/56be9682-6841-4908-96d9-de8713868ac0) — Economics · QP · 2023 · Afr

## More from Grade 11 Economics

- [ECONOMICS P2 GR11 QP NOV2025 Afrikaans watermark](https://www.hlayiso.com/library/economics-p2-gr11-qp-nov2025-afrikaans-watermark/86767b41-58b1-48f1-8398-85ff62ae0406) — QP · 2025 · Afr
- [LP CS Economics Grade 11 March 2025 QP and Memo](https://www.hlayiso.com/library/lp-cs-economics-grade-11-march-2025-qp-and-memo/5d9f6601-bdd5-43eb-9f96-7f2865b253de) — QP + Memo · 2025
- [ECONOMICS GRADE 11 P2 QP NOV 2024 AFR D watermark](https://www.hlayiso.com/library/economics-grade-11-p2-qp-nov-2024-afr-d-watermark/8703b89d-9b76-462c-932b-0bec6afe2b03) — QP · 2024 · Afr
- [Gr 11 Economics P2 (Afrikaans) June 2024 Question Paper](https://www.hlayiso.com/library/gr-11-economics-p2-afrikaans-june-2024-question-paper/286fd14c-e55e-40fd-bc7c-063349f9423e) — QP · 2024 · Afr
- [Gr 11 Economics P2 (English) June 2024 Question Paper](https://www.hlayiso.com/library/gr-11-economics-p2-english-june-2024-question-paper/a5bf3155-bcd3-4b96-83c6-1d36905153a9) — QP · 2024 · Eng
- [NW 11 ECONOMICS P2 QP AFR NOV 2024](https://www.hlayiso.com/library/nw-11-economics-p2-qp-afr-nov-2024/7a818f82-3a68-4706-bcd0-8984b2f584ac) — QP · 2024 · Afr

## Collection

- [Grade 11 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-11/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
