# Business Studies Grade 12 P1 Gauteng Prelim 2024 Memo (Afr)

> Grade 12 Business Studies Paper 1 memorandum from the Gauteng Prelim Exam 2024 (Afrikaans), 31 pages. Read online or download the free PDF.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/gr-12-business-studies-p1-afrikaans-2024-possible-answers/5ca8c3b7-fa6b-4100-801f-f6578a1610d3
- Updated: 2026-09-27
- Subject: Business Studies
- Grade: Grade 12
- Language: Afrikaans
- Document type: Memorandum
- Year: 2024
- Exam period: Gauteng Prelim Exam
- Paper: 1
- Curriculum: CAPS
- Pages: 31

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [Business Studies](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/business-studies) › [Business Studies Grade 12 P1 Gauteng Prelim 2024 Memo (Afr)](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-business-studies-p1-afrikaans-2024-possible-answers/5ca8c3b7-fa6b-4100-801f-f6578a1610d3)

## About this document

Business Studies · Grade 12 · Gauteng Prelim Exam · 2024 · Afrikaans. Memorandum, 31 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

        VOORBEREIDENDE EKSAMEN
                            2024
                   NASIENRIGLYNE

             BESIGHEIDSTUDIES (VRAESTEL 1) (10721)

31 bladsye

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
                                                                                          10721/24

NOTAS AAN NASIENERS

     INLEIDING

     Die notas aan nasieners word verskaf vir gehalteversekeringsdoeleindes om:

     (a)   Regverdigheid, konsekwentheid en betroubaarheid in die standaard van nasien
           te verseker
     (b)   Die moderering van kandidate se skrifte op verskillende vlakke te fasiliteer
     (c)   Die nasienproses met inagneming van die breë spektrum van nasieners regoor
           die distrikte te vereenvoudig
     (d)   Toepaslike maatreëls in die onderrig, leer en assessering van die vak by
           skole/instellings vir leer te implementeer

1.    Vir nasien- en modereringsdoeleindes word die volgende kleure aanbeveel:

      Nasiener:                         Rooi
      DH:                               Groen
      Distrikmoderator:                 Orange
      Provinsiale moderator:            Pienk

2.    Kandidate se antwoorde AFDELINGS B en C moet in volsinne vir wees. Dit sou egter
      afhang van die aard van die vraag.

3.    ŉ Omvattende nasienriglyn is verskaf, maar dit is geensins volledig nie. Behoorlike
      oorweging moet geskenk word aan ŉ antwoord wat korrek is, maar:

      •    ŉ Ander uitdrukkingswyse het as wat in die nasienriglyne gebruik word
      •    Kom uit ŉ ander geloofwaardige bron
      •    Oorspronklik is
      •    Ander benadering gebruik

      LET WEL:      Daar is slegs EEN korrekte antwoord in AFDELING A.

4.    Neem kennis van ander relevante antwoorde wat deur kandidate verskaf word en
      ken punte dienooreenkomstig toe. (In gevalle waar die antwoord onduidelik is of ŉ
      mate van begrip aandui, moet deelpunte toegeken word, byvoorbeeld een punt in
      plaas van die maksimum van twee punte.)

5.    Die woord ‘Submaks’ word gebruik om die toekenning van punte binne ŉ vraag of
      subvraag te vergemaklik.

6.    Die doel daarvan om punte aan die regterkant te omkring (gelei deur ‘maksimum’ in
      die uiteensetting van die punte) is om konsekwentheid en akkuraatheid in die nasien
      van skrifte sowel as vir berekenings- en modereringsdoeleindes te verseker.

7.    Subtotale van vrae moet in die regterkantse kantlyn geskryf word. Omkring die
      subtotale soos aangedui deur die toekenning van punte. Dit moet deur ‘maksimum’
      in die nasienriglyne gelei word. Slegs die totaal vir elke vraag moet in die
      linkerkantse kantlyn langs die toepaslike vraagnommer verskyn.
                                                 2

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
                                                                                        10721/24

8.   In ŉ indirekte vraag moet die teorie sowel as die antwoord relevant wees en verband
     hou met die vraag.

9.   Korrekte nommering van antwoorde op vrae of subvrae word in AFDELINGS A en B
     aanbeveel. As die nommering egter verkeerd is, volg die volgorde van die kandidaat
     se antwoorde. Kandidate sal gepenaliseer word indien laasgenoemde nie duidelik is
     nie.

10. Geen bykomende krediet moet vir die herhaling van feite gegee word nie. Dui aan
    met ŉ ‘H’.

11. Die onderskeid tussen ‘evalueer’ en ‘krities evalueer’ kan soos volg verduidelik
    word:

     11.1   Wanneer ‘evalueer’ gebruik word, word daar van kandidate verwag om op ŉ
            positiewe/negatiewe wyse te reageer óf om ŉ neutrale (positiewe en
            negatiewe) standpunt in te neem, bv. Positief: ‘COIDA elimineer tyd en koste
            wat spandeer word  aan lang siviele hofverrigtinge.’

     11.2   Wanneer ‘krities geëvalueer’ gebruik word, word daar van kandidate verwag
            om op ŉ positiewe/negatiewe wyse te reageer óf ŉ neutrale (positiewe en
            negatiewe) standpunt in te neem. In hierdie geval word daar ook van
            kandidate verwag om hul antwoorde met meer diepte te ondersteun, bv.
            ‘COIDA elimineer tyd en koste bestee  aan lang siviele hofverrigtinge, 
            want die werkgewer sal nie aanspreeklik wees vir vergoeding aan die
            werknemer vir beserings wat gedurende werksure opgedoen is nie, solank
            bewys kan word dat die besigheid nie nalatig was nie.’ 

     LET WEL:     1.   Bogenoemde kan ook van toepassing op ‘analiseer’ wees.
                  2.   Let op die plasing van die regmerkie () in die toekenning van
                       punte.

12. Die toekenning van punte moet gelei word deur die aard van die vraag, die
    kognitiewe werkwoord wat gebruik word, die puntetoekenning in die nasienriglyn en
    die konteks van elke vraag.

     Kognitiewe werkwoorde, soos:

     12.1   Gee raad, noem, stel, bespreek in breë trekke, motiveer, aanbeveel, stel
            voor, (lys nie volledig nie) vereis gewoonlik nie veel diepte in kandidate se
            antwoorde nie. Die puntetoekenning vir elke stelling/antwoord sal dus aan die
            einde verskyn.

     12.2   Definieer, beskryf, verduidelik, bespreek, brei uit, onderskei, differensieer
            vergelyk, tabuleer, ontleed, evalueer, evalueer krities (lys nie volledig nie)
            vereis meer diepgaande begrip, toepassing en beredenering. Die punte moet
            dus meer objektief toegeken word om te verseker dat assessering volgens
            gevestigde norme geskied, sodat eenvormigheid, konsekwentheid en
            billikheid behaal word.

                                               3

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
                                                                                           10721/24

13. Sien slegs die EERSTE antwoord na waar kandidate meer as een antwoord bied in
    AFDELINGS B en C-vrae waar slegs een antwoord vereis word.

14. AFDELING B

    14.1   Indien byvoorbeeld VYF feite vereis word, sien die kandidaat se EERSTE
           VYF antwoorde na en ignoreer die res van die antwoorde. Dui dit aan deur ŉ
           lyn deur die gedeelte te trek wat nie nagesien is nie.

           NOTA: 1.         Dit geld slegs vir vrae waar die aantal feite gespesifiseer word.
                 2.         Die bostaande is ook van toepassing op antwoorde in
                            AFDELING C (waar van toepassing).

    14.2   As twee feite in een sin geskryf word, ken VOLLE krediet toe aan die
           kandidaat. Punt 14.1 hierbo geld steeds.

    14.3   Indien daar van kandidate verwag word om hul eie voorbeelde/sienings te
           verskaf, bespreek die moontlike alternatiewe antwoorde en konsulteer met
           die Interne Moderator.

    14.4   Gebruik van die kognitiewe werkwoorde en toekenning van punte:

           14.4.1   Indien die aantal feite gespesifiseer word, kan vrae wat vereis dat
                    kandidate ‘beskryf/bespreek/verduidelik’ soos volg nagesien word:
                    •    Feit:           2 punte (of soos aangedui in die nasienriglyne)
                    •    Verduideliking: 1 punt (twee punte sal in Afdeling C toegeken
                                         word)

                    Die ‘feit’ en ‘verduideliking’ word afsonderlik in die nasienriglyn
                    gegee om die toekenning van punte te vergemaklik.

           14.4.2   As die aantal feite wat vereis word nie gespesifiseer word nie, moet
                    die toekenning van punte gelei word deur die aard van die vraag en
                    die maksimum punt wat in die nasienriglyne toegeken word.

    14.5   EEN punt kan toegeken word vir antwoorde wat maklik is om te herroep,
           wat een woord as antwoord vereis of wat direk uit ŉ scenario/gevalle-
           studie aangehaal word. Dit geld veral vir AFDELINGS B en C (waar van
           toepassing).

15. AFDELING C

    15.1   Die uiteensetting van die puntetoekenning vir die opsteltipe is soos volg:

           Inleiding
                                       Maksimum:
           Inhoud
                                          32
           Gevolgtrekking
           Insig                             8
           TOTALE                            40

                                                  4

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
                                                                               10721/24

15.2   Insig bestaan uit die volgende komponente:

Uitleg/struktuur Is daar ŉ inleiding, paragrawe en ŉ gevolgtrekking?            2
Analise en       Is die kandidaat in staat om die vraag in opskrifte/           2
interpretasie    subopskrifte op te deel/dit korrek te interpreteer om begrip
                 te toon van wat gevra word?
                 Punte toegeken volgens hierdie gids:
                 Alle opskrifte aangespreek:       1 (Een ‘A’)
                 Interpretasie (16 tot 32 punte): 1 (Een ‘A’)
Sintese          Is daar relevante besluite/feite/antwoorde gemaak wat op       2
                 die vrae gebaseer is?
                 Opsie 1: Slegs relevante feite: 2 punte (Geen ‘-S’)
                              Waar ŉ kandidaat 50% of meer (twee tot vier
                              subvrae) van die vraag met slegs relevante
                              feite beantwoord; verskyn geen ‘-S’ in die
                              linkerkantlyn nie. Ken die maksimum van
                              TWEE (2) punte vir sintese toe.
                 Opsie 2: ŉ Paar relevante feite: 1 punt (Een ‘-S’)
                              Waar ŉ kandidaat minder as 50% (slegs een
                              subvraag) van die vraag met slegs OF ŉ paar
                              relevante feite beantwoord het; verskyn
                              een ‘-S’in die linkerkantlyn. Ken ŉ maksimum
                              van EEN (1) punt vir sintese toe.
                 Opsie 3: ŉ Paar relevante feite: 1 punt (Een ‘-S’)
                              Waar ŉ kandidaat VIER subvrae beantwoord,
                              maar een/twee/drie subvrae sonder relevante
                              feite; verskyn een ‘-S’ in die linkerkantlyn. Ken
                              ŉ maksimum van EEN (1) punt vir sintese toe.
                 Opsie 4: Geen relevante feite nie: 0 punt (Twee ‘-S’)
                              Waar ŉ kandidaat minder as 50% (slegs een
                              subvraag) van die vrae sonder relevante feite
                              beantwoord het; verskyn twee ‘-S’ in die
                              linkerkantlyn. Ken ŉ NUL-punt vir sintese toe.
Oorspronklikheid Is daar bewyse van een of twee voorbeelde, nie ouer as         2
                 twee (2) jaar nie wat op onlangse inligting, huidige
                 tendense en ontwikkelings gebaseer is?
                                                             TOTAAL VIR INSIG: 8
                                                   TOTALE PUNTE VIR FEITE: 32
                                        TOTALE PUNTE VIR OPSTEL (8 + 32): 40

LET WEL: 1. Geen punte sal toegeken word vir inhoud wat uit die inleiding en
            slot herhaal word nie.

            2. Die kandidaat verbeur punte vir uitleg indien die woorde
               INLEIDING en GEVOLGTREKKING nie vermeld word nie.

            3. Geen punte sal toegeken word vir uitleg indien die opskrifte
               INLEIDING en GEVOLGTREKKING nie deur ŉ verduideliking
               ondersteun word nie.

                                        5

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
                                                                                           10721/24

15.3   Dui insig in die linkerkantse kantlyn aan met ŉ simbool bv (‘L, A, -S en/of O’).

15.4   Die uiteensetting van punte word aan die einde van die voorgestelde antwoord/
       nasienriglyne op elke vraag aangedui.

15.5   Sien alle relevante feite na totdat die SUBMAKS/MAKS-punt in ŉ onderafdeling
       behaal is. Skryf SUBMAKS/MAKS nadat maksimum punte behaal is, maar lees
       verder vir oorspronklikheid “O”.

15.6   Dui aan die einde van elke opstel die toekenning van punte vir feite en punte vir
       insig soos volg aan: (L – Uitleg, A – Analise, S – Sintese, O – Oorspronklikheid)
       soos in die tabel hieronder.

                 INHOUD                     PUNTE
                   Feite                   32 (maks.)
                    L                          2
                    A                          2
                    S                          2
                    O                          2
                 TOTALE                        40

15.7   Wanneer punte vir feite toegeken word, let op die submaks wat aangedui word,
       veral as kandidate nie van dieselfde subopskrifte gebruik maak nie. Onthou,
       opskrifte en subopskrifte word aangemoedig en dra by tot insig (strukturering/
       logiese vloei/volgordebepaling) en dui helderheid van denke aan. (Sien PUNTE-
       UITEENSETTING aan die einde van elke vraag.)

15.8   Indien die kandidaat die vraag VERKEERD identifiseer/interpreteer, kan hy/sy
       steeds punte vir uitleg kry.

15.9   Indien ŉ ander benadering deur kandidate gebruik word, maak seker dat die
       antwoorde geassesseer word volgens die puntetoekenning/subopskrifte soos
       aangedui in die nasienriglyne.

15.10 15.10.1    Ken TWEE punte toe vir volledige sinne. Ken EEN punt toe vir frases,
                 onvolledige sinne en vae antwoorde.

       15.10.2   Met ingang van November 2015 sal die TWEE punte nie noodwendig
                 aan die einde van elke voltooide sin verskyn nie. Die regmerke () sal
                 geskei word en langs elke feit aangedui word, bv. “Produk-ontwikkeling
                 is ŉ groeistrategie,  waar besighede poog om nuwe produkte in
                 bestaande markte bekend te stel.” 

                 Dit sal deur die aard en konteks van die vraag, asook die kognitiewe
                 werkwoord wat gebruik is, gelei word.

15.11 Met ingang van November 2017 sal die maksimum van TWEE (2) punte vir feite
      wat as opskrifte in die nasienriglyne aangedui word, nie noodwendig op elke
      vraag van toepassing wees nie. Dit sal deur die aard van die vraag bepaal word.

                                               6

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
                                                                     10721/24

AFDELING A (VERPLIGTEND)

VRAAG 1

1.1   1.1.1   C 

      1.1.2   B 

      1.1.3   D 

      1.1.4   A 

      1.1.5   C                                                (5 x 2) (10)

1.2   1.2.1   Omgewing 

      1.2.2   Menslike hulpbronontwikkeling 

      1.2.3   Werkloosheidsversekeringsfonds 

      1.2.4   bestuur 

      1.2.5   STUKWERK                                         (5 x 2) (10)

1.3   1.3.1   G 

      1.3.2   I 

      1.3.3   A 

      1.3.4   H 

      1.3.5   C                                                (5 x 2) (10)

                                                    TOTAAL AFDELING A:    30

                                                  UITEENSETTING VAN PUNTE
                                                     VRAAG 1      PUNTE
                                                        1.1          10
                                                        1.2          10
                                                        1.3          10
                                                      TOTAAL         30

                                            7

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
                                                                                     10721/24

AFDELING B

Sien slegs die antwoorde van die EERSTE TWEE vrae na.

VRAAG 2: BESIGHEIDSOMGEWINGS

2.1 BBSEB pilare

    -   Bestuursbeheer 
    -   Vaardigheidsontwikkeling 
    -   Eienaarskap 
    -   Ondernemings- en verskaffersontwikkeling/OVO 
    -   Sosio-ekonomiese ontwikkeling/Sosiale verantwoordelikheid 

    LET WEL: Sien slegs die eerste VIER (4) na.                                (4 x 1)    (4)

2.2 Rol van SOOO’s in die ondersteuning van die Wet op Vaardigheids-
    ontwikkeling/WVO

    -   Rapporteer aan die direkteur-generaal. 
    -   Bevorder en vestig leerderskappe. 
    -   Vorder heffings in en betaal toelaes uit soos benodig. 
    -   Verskaf akkreditasie vir vaardigheidsontwikkelingsfasiliteerders. 
    -   Registreer leerderskapooreenkomste/leerprogramme. 
    -   Keur werkplekvaardigheidsplanne en jaarlikse opleidingsverslae goed. 
    -   Monitor/evalueer die werklike opleiding deur diensverskaffers. 
    -   Ken toelaes toe aan werkgewers/onderwys-/opleidingsverskaffers. 
    -   Hou toesig oor opleiding in verskillende sektore van die Suid-Afrikaanse
        ekonomie. 
    -   Ontwikkel sektorvaardigheidsplanne in ooreenstemming met die Nasionale
        Vaardigheidsontwikkelingstrategie/vir verskeie ekonomiese sektore. 
    -   Stel vaardigheidsontwikkelingsplanne vir spesifieke ekonomiese sektore
        op. 
    -   Voorsien opleidingsmateriaal/programme vir vaardigheidsontwikkelings-
        fasiliteerders. 
    -   Betaal toelaes uit aan besighede wat aan die vereistes van die Wet op
        Vaardigheidsontwikkeling voldoen. 
    -   Bevorder leerprogramme deur geskikte werkplekke vir praktiese werkervaring
        te identifiseer. 
    Enige ander relevante antwoord wat verband hou met die rol van SOOO’s in die
    ondersteuning van die WVO.                                                   Maks.   (6)

                                             8

### Page 9

Downloaded from hlayiso.com
                                                                                   10721/24

2.3 Tipes verdedigingstrategieë uit stellings

    2.3.1     Aflegging 

    2.3.2     Ontbondeling/Vervreemding                                    (2 x 2)   (4)

    LET WEL: Moenie "Disinvestering" aanvaar nie soos in die 2023 Nationale
    Diagnostiese verslag oor leerderprestasie.

2.4 Voordele van intensiewe strategieë

    -    Verhoging  in verkope/inkomste en winsgewendheid as gevolg van
         aggressiewe advertensieveldtog/meer produkte/dienste word verkoop. 
    -    Gereelde verkope aan bestaande kliënte  kan toeneem. 
    -    Verkry kliëntelojaliteit  deur effektiewe promosieveldtogte. 
    -    Verbeterde dienslewering  kan verkope positief beïnvloed/verhoog. 
    -    Elimineer mededingers  en oorheers markpryse. 
    -    Afname in pryse  kan kliënte beïnvloed om meer produkte te koop. 
    -    Besighede kan meer beheer hê  oor die pryse van produkte/dienste.
    -    Stel die onderneming in staat om op markte/goed nagevorsde kwaliteit
         produkte  wat aan die behoeftes van verbruikers voldoen te fokus. 
    -    Verhoogde markaandeel  verminder die besigheid se kwesbaarheid as
         gevolg van die optrede van mededingers. 
    -    Verhoog die beheer oor die pryse wat gehef word vir produkte/dienste.
    Enige ander relevante antwoord wat verband hou met die voordele van intensiewe
    strategieë.                                                                Maks.   (6)

2.5 Porter se Vyf Kragte-model uit die scenario

       PORTER SE VYF KRAGTE-MODEL                           MOTIVERINGS
    1.  Krag van mededingers/mededingende        Neo Smooth Fries verkoop vis en
        wedywering                             skyfies teen ŉ laer prys om FF uit
                                                 die mark te dryf. 
    2.      Krag van kopers                    Sommige van FF se kliënte koop in
                                                 grootmaat om die pryse in hul guns
                                                 te bepaal. 
                                    Submaks. (4)                        Submaks. (2)

    LET WEL:       1. Sien slegs die eerste TWEE (2) na.
                   2. Ken punte toe vir Porter se Vyf Kragte-model, selfs al is die
                      aanhalings onvolledig.
                   3. Moenie punte vir die motivering toeken as die Porter se Vyf
                      Kragte-model verkeerd geïdentifiseer is nie.
                   4. Aanvaar antwoorde in enige volgorde.
                                                                               Maks.   (6)

                                             9

### Page 10

Downloaded from hlayiso.com
                                                                                       10721/24

2.6 Regte van werknemers ingevolge die Wet op Arbeidsverhoudinge/WAV

    -    Werknemers kan by ŉ vakbond  van hul keuse aansluit. 
    -    Mag wettige stakings begin  as ŉ remedie vir griewe. 
    -    Onopgeloste werkplekgeskille word  na die KVBA verwys. 
    -    Onopgeloste KVBA-geskille word op appèl na die arbeidshowe verwys. 
    -    Vakbondverteenwoordigers kan versoek word om werknemers  in ŉ
         grief/dissiplinêre verhoor by te staan/te verteenwoordig. 
     - Vakbondverteenwoordigers kan redelike tyd van die werk af neem met
         betaling , om aandag aan vakbondpligte te gee. 
     - ŉ Werkplekforum stig waar ŉ onderneming 100 of meer werknemers het 
         om werkverwante probleme op te los. 
    Enige ander relevante antwoord wat verband hou met die regte van werknemers
    in terme van die WAV.                                                 Maks.            (4)

2.7 Strafmaatreëls vir die nie-nakoming van die Wysigingswet op Vergoeding
    vir Beroepsbeserings en -siektes/COIDA

    -   Besighede wat nie aan WVBBS voldoen nie, kan ŉ nakomingsbeval van die
        Arbeidshof ontvang,  wat die besigheid dwing om aan die WVBBS te
        voldoen. 
    - Besighede kan gedwing word om groot betalings te maak  as die nodige
        voorsorgmaatreëls volgens die Wet nie geneem is nie. 
    - Besighede kan gedwing word om enige herstelkoste te betaal  wat deur die
        Vergoedingsfonds vereis word. 
    - Die werknemer kan die besigheid hof toe neem  omdat hy/sy nie by die
        Kommissaris van die Vergoedingsfonds geregistreer is nie. 
    - Besighede wat nalaat om aan die WVBBS te voldoen, kan groot boetes kry
        omdat hulle weier om eise in te dien en kan selfs tronkstraf opgelê word, 
        afhangend van die erns van die oortreding. 
    - Besighed kan gedwing word om groot betalings te maak as hulle nie die
        nodige voorsorgmaatreëls geïmplementeer het  om ongelukke/sterftes te
        verminder nie, en ook nie die gesondheid en veiligheid in die werksplek te
        bevorder nie. 
    Enige ander relevante antwoord wat verband hou met die gevolge wat
    ondernemings in die gesig staar vir nie-nakoming van COIDA.                Maks.       (4)

                                            10

### Page 11

Downloaded from hlayiso.com
                                                                                      10721/24

2.8 Strategiese bestuursproses

    OPSIE 1
    -   Besighede moet ŉ duidelike visie, missiestelling/meetbare/realistiese doelwit
        in plek hê. 
    -   Identifiseer geleenthede/swakhede/sterkpunte/bedreigings deur
        omgewingsskandering/situasionele analise uit te voer. 
    -   Gereedskap wat beskikbaar word vir omgewingsskandering kan ŉ SSGB-
        analise/Porter se Vyf Kragte-model/PESTWO-analise/industriële analise-
        instrumente insluit. 
    -   Formuleer alternatiewe strategieë om op die uitdagings te reageer. 
    -   Ontwikkel (ŉ) aksieplan/ne, insluitend die take wat gedoen moet word/
        sperdatums waaraan voldoen moet word/hulpbronne wat verkry moet
        word. 
    -   Implementeer geselekteerde strategieë deur dit aan alle belanghebbendes te
        kommunikeer/besigheidshulpbronne te organiseer/personeel te motiveer. 
    -   Evalueer/monitor/meet strategieë deurlopend om regstellende stappe te
        doen. 
    Enige ander relevante antwoord wat verband hou met die strategiese bestuursproses.

                                          OF

    OPSIE 2
    -   Besighede moet hul visie/missiestelling hersien/ontleed/herondersoek. 
    -   Doen ŉ omgewingsanalise met behulp van modelle soos SSGB/PESTWO/
        Porter se Vyf Kragte-model. 
    -   Formuleer ŉ strategie, soos ŉ defensiewe/afleggingstrategie. 
    -   Implementeer ŉ strategie deur ŉ templaat soos ŉ aksieplan te gebruik. 
    -   Beheer/Evalueer/Monitor die geïmplementeerde strategie om leemtes/
        afwykings in implementering te identifiseer. 
    -   Neem regstellende stappe om te verseker dat doelwitte bereik word. 
    Enige ander relevante antwoord wat verband hou met die strategiese
    bestuursproses.                                                           Maks.       (6)

                                                             UITEENSETTING VAN PUNTE
                                                              VRAAG 2     PUNTE
                                                                  2.1         4
                                                                  2.2         6
                                                                  2.3         4
                                                                  2.4         6
                                                                  2.5         6
                                                                  2.6         4
                                                                  2.7         4
                                                                  2.8         6
                                                                 TOTAAL      40

                                           11

### Page 12

Downloaded from hlayiso.com
                                                                                      10721/24

VRAAG 3: BESIGHEIDSBEDRYWIGHEDE

3.1   Aspekte wat in ŉ dienskontrak ingesluit moet word

      -   Persoonlike besonderhede van die werknemer. 
      -   Besonderhede van die besigheid/werkgewer soos die naam en adres. 
      -   Postitel/Posisie. 
      -   Posbeskrywing soos pligte/verantwoordelikhede en werksomstandighede. 
      -   Posspesifikasie soos formele kwalifikasies en bereidwilligheid om te reis. 
      -   Datum van indiensneming/Aanvang van indiensneming. 
      -   Plek waar werknemer die meeste van sy/haar werktyd sal deurbring. 
      -   Werksure soos normale tyd en oortyd. 
      -   Vergoeding soos weeklikse of maandelikse betaling. 
      -   Voordele/Byvoordele/Toelaes. 
      -   Verlof soos siek/kraam/jaarlikse/aannemingsverlof. 
      -   Werknemeraftrekking (verpligte/nie-verpligte). 
      -   Duur/Tydperk van dienskontrak/Besonderhede van beëindiging/Vervaldatum
          van dienskontrak. 
      -   Proeftydperk. 
      -   Handtekeninge van beide die werkgewer en werknemer. 
      -   Lys van dokumente wat deel vorm van die kontrak soos aanstellingsbrief/
          gedragskode/etiese kode. 
      -   Dissiplinêre beleid soos reëls/dissiplinêre prosedures vir onaanvaarbare gedrag. 
      Enige ander relevante antwoord wat verband hou met aspekte wat by ŉ dienskontrak
      ingesluit moet word.

      LET WEL: Sien slegs die eerste DRIE (3) na.                                (3 x 1)       (3)

3.2   Betekenis van plasing as ŉ menslike hulpbronaktiwiteit

      -   Geselekteerde kandidate word geplaas waar hulle optimaal sal funksioneer 
          en waarde tot die onderneming sal toevoeg. 
      - ŉ Spesifieke taak  word aan die geselekteerde kandidaat toegeken. 
      - Die kwalifikasies/vaardighede/persoonlikheid van die gekose kandidaat word
          vergelyk  met die vereistes van die pos. 
      Enige ander relevante antwoord wat verband hou met die betekenis van plasing as
      ŉ menslike hulpbronaktiwiteit.

      LET WEL:     Geen punte mag vir die plasingsprosedure toegeken word nie.
                                                                          Maks.                (4)

                                             12

### Page 13

Downloaded from hlayiso.com
                                                                                    10721/24

3.3   Werwingsmetodes

      3.3.1   Werwingsmetode uit die scenario
              Eksterne werwing                                                         (2)

              Motivering
              TM adverteer ŉ vakature vir ŉ produksiebestuurder in koerante.            (1)

      LET WEL:     Moenie punte toeken vir die motivering indien eksterne werwing
                   verkeerd geïdentifiseer is nie.                           Maks.       (3)

      3.3.2   Voordele van die eksterne werwing

              -   Nuwe kandidate bring nuwe talente/idees/ervarings/vaardighede  na
                  die besigheid. 
              - Daar is ŉ groter poel kandidate  om van te kies. 
              - Dit kan die onderneming help om regstellende aksie/WGI  en
                  BBSEB-teikens te bereik. 
              - Minimaliseer ongelukkigheid/konflik tussen huidige werknemers  wat
                  moontlik vir die pos aansoek gedoen het. 
              - Daar is ŉ beter kans om ŉ geskikte kandidaat met die nodige
                  vaardighede/kwalifikasies/bevoegdhede te kry  wat nie veel
                  opleiding/ontwikkeling nodig het nie, wat koste verminder. 
              - Nuwe werknemers kan waarde toevoeg tot die algehele
                  doeltreffendheid/produktiwiteit van die besigheid. 
              Enige ander relevante antwoord wat verband hou met die voordele van
              eksterne werwing.                                                Maks.     (4)

3.4   Redes vir die beëindiging van ŉ dienskontrak

      -   Die werkgewer kan ŉ werknemer ontslaan vir (ŉ) geldige rede(s), soos
          onbevredigende werksprestasie en wangedrag. 
      - Werkgewers mag dalk nie meer werk vir oortollige werknemers hê nie/kan nie
          die kontrak nakom nie/daar is herstrukturering. 
      - Die werkgewer kan sommige werknemers aflê weens insolvensie/kan nie die
          werknemers betaal nie. 
      - Werknemers besluit om te vertrek en bedank vrywillig vir beter
          werksgeleenthede. 
      - ŉ Werknemer het moontlik die voorafbepaalde ouderdom vir aftrede
          bereik. 
      - Ongeskiktheid om te werk as gevolg van siekte/beserings. 
      - Deur onderlinge ooreenkoms tussen die werkgewer en werknemer. 
      - Die duur van die dienskontrak verstryk/kom tot ŉ einde. 
      Enige ander relevante antwoord wat verband hou met die redes vir die beëindiging
      van die dienskontrak.                                                     Maks.    (6)

      NOTA: Ken 'n maksimum van TWEE (2) punte toe as slegs die redes te genoem
      is.

                                             13

### Page 14

Downloaded from hlayiso.com
                                                                                        10721/24

3.5   Verskil tussen gehaltebeheer en gehalteversekering

                 GEHALTEBEHEER                          GEHALTEVERSEKERING
      - Stelsel wat die gewenste gehalte           - Kontroles uitgevoer tydens en na die
        verseker, word nagekom deur die              produksieproses. 
        finale produk te inspekteer. 
      - Maak seker dat finale produkte aan         - Maak seker dat daar in elke stadium
        die vereiste standaarde voldoen.            van die proses aan die vereiste
                                                      standaarde voldoen is. 
      - Proses om te verseker dat produkte         - Prosesse wat in plek gestel word
        konsekwent volgens hoë standaarde             om te verseker dat die gehalte van
        vervaardig word.                            produkte/dienste/stelsels voldoen
                                                      aan voorafbepaalde standaarde
                                                      met minimale gebreke/vertragings/
                                                      tekortkominge. 
      - Kontroleer grondstowwe/werknemers/         - Verseker dat elke proses daarop
         masjinerie/vakmanskap/produkte om            gemik is om die produk ‘die eerste
         te verseker dat hoë standaarde               keer reg’ te kry en te voorkom dat
         gehandhaaf word.                           foute gemaak word. 
      - Sluit die stel van teikens/meting van      - Die ‘inbou’ van kwaliteit in
         prestasie en die neem van                    teenstelling met ‘kontrolering van’
         regstellende maatreëls in.                 kwaliteit. 
      Enige ander relevante antwoord wat           Enige ander relevante antwoord wat
      verband hou met gehaltebeheer.               verband hou met gehalteversekering.
                                   Submaks. (2)                               Submaks. (2)

      NOTA:    1.   Die antwoord hoef nie in ŉ tabelformaat te wees nie.
               2.   Die verskille hoef nie te skakel nie, maar moet duidelik wees.
               3.   Ken ŉ maksimum van TWEE (2) punte toe indien die verskil nie
                    duidelik is nie/Sien slegs gehaltebeheer of gehalteversekering
                    na.
                                                                               Maks.         (4)

                                              14

### Page 15

Downloaded from hlayiso.com
                                                                                     10721/24

3.6   Voordele van ŉ goeie gehaltebestuurstelsel

      -   Effektiewe kliëntediens word gelewer,  wat lei tot verhoogde
          kliëntetevredenheid. 
      - Tyd en hulpbronne  word doeltreffend gebruik. 
      - Produktiwiteit neem toe  deur behoorlike tydsbestuur /die gebruik van
          hulpbronne van hoë gehalte. 
      - Produkte/Dienste word voortdurend verbeter  wat lei tot verhoogde vlakke
          van klanttevredenheid. 
      - Visie/Missie/Besigheid se doelwitte  kan bereik word. 
      - Die besigheid het ŉ mededingende voordeel  bo sy mededingers. 
      - Gereelde opleiding sal deurlopend plaasvind  en die gehalte van werknemers
          se vaardighede/kennis verbeter. 
      - Werkgewers en werknemers sal ŉ gesonde werksverhouding hê  wat
          gelukkige/produktiewe werkers tot gevolg sal hê. 
      - Verhoogde markaandeel/meer kliënte  verbeter winsgewendheid/finansiële
          volhoudbaarheid. 
      - Verbeter die besigheid se beeld  aangesien daar minder gebreke/
          terugsendings is. 
      - Verbeter die finansiële volhoubaarheid van die besigheid  namate kliënte
          behou word.
      Enige ander relevante antwoord wat verband hou met die voordele van ŉ goeie
      gehaltebestuurstelsel.                                                   Maks.     (6)

3.7   Impak van TGB indien besighede dit swak implementeer

      3.7.1   Impak van TGB indien besighede dit swak implementeer uit die
              scenario

              -   Die bestuur by TE stel onrealistiese sperdatums wat moontlik nie
                  bereik kan word nie. 
              -   Beleggers het hul belegging onttrek weens ŉ afname in winste. 

              LET WEL:    Ken slegs punte toe vir antwoorde wat uit die scenario
                          aangehaal is.                                   (2 x 1)        (2)

      3.7.2   Ander impak van TGB as dit swak geïmplementeer word deur
              besighede

              -   Werknemers word nie voldoende opgelei nie  wat lei tot produkte van
                  swak gehalte. 
              -   Afname in produktiwiteit , as gevolg van onderbrekings. 
              -   Besighede sal moontlik nie die nodige veranderinge aan
                  produkte/dienste kan aanbring  om aan die behoeftes van kliënte te
                  voldoen nie. 
              -   Besighede se reputasie/beeld kan daaronder ly  as gevolg van swak
                  gehalte/gebrekkige goedere. 
              -   Kliënte sal baie alternatiewe hê om van te kies  en die impak kan
                  verwoestend wees vir besighede. 
              -   Afname in verkope  aangesien meer goedere deur ongelukkige
                  kliënte teruggegee word. 
                                             15

### Page 16

Downloaded from hlayiso.com
                                                                                         10721/24

              -   Hoë personeelomset , as gevolg van swak vaardigheids-
                  ontwikkeling. 
              - Ongedokumenteerde/Onbeheerde gehaltebeheerprosesse/-stelsels 
                  kan lei tot foute/afwykings van voorafbepaalde gehaltestandaarde. 
              Enige ander relevante antwoord wat verband hou met ander impak van TGB
              as dit swak deur besighede geïmplementeer word.

              LET WEL:     Moenie punte toeken vir antwoorde wat in VRAAG 3.7.1
                           aangehaal is nie.                               Maks.              (4)

3.8   Voordele van voldoende finansiering en kapasiteit

      -    Groot ondernemings het voldoende finansiering om alles te toets voordat dit
           geïmplementeer word. 
      -    Hulle kan dit bekostig om stelsels in plek te hê om foute in prosesse/defekte in
           grondstowwe/produkte te voorkom. 
      -    Is in staat om produknavorsing/marknavorsers te bekostig om inligting oor
           produkte/kliënte in te samel. 
      -    Groot ondernemings kan programme finansier wat daarop gemik is om
           kwaliteitsprosesse te verbeter. 
      -    Kan dit bekostig om kwaliteit grondstowwe en toerusting aan te koop. 
      Enige ander relevante antwoord wat verband hou met die voordele van voldoende
      finansiering en kapasiteit as ŉ TGB element op groot ondernemings.             Maks.    (4)

                                                                 UITEENSETTING VAN PUNTE
                                                                 VRAAG 3        PUNTE
                                                                      3.1           3
                                                                      3.2           4
                                                                     3.3.1          3
                                                                     3.3.2          4
                                                                      3.4           6
                                                                      3.5           4
                                                                      3.6.          6
                                                                     3.7.1          2
                                                                     3.7.2          4
                                                                      3.8           4
                                                                     TOTAAL        40

                                               16

### Page 17

Downloaded from hlayiso.com
                                                                                    10721/24

VRAAG 4: DIVERSE ONDERWERPE

BESIGHEIDSOMGEWINGS

4.1 Bepalings van die Wet op Basiese Diensvoorwaardes/WBDV

    -    Bepaal werksure: gewone werksure/oortyd/maaltydintervalle en rus/
         Sondagwerk/openbare vakansiedae. 
    -    Maak voorsiening vir verskeie tipes verlof/jaarliks/siek/
         gesinsverantwoordelikheid/kraam/vaderskap/ouer. 
    -    Bepaal die terme en voorwaardes van diens en vergoeding. 
    -    Beskerm werknemers se regte. 
    -    Verbied die indiensneming van kinders en dwangarbeid. 

    LET WEL:     Sien slegs die eerste VIER (4) na.                            (4 x 1)   (4)

4.2 Uitdagings van besigheidsomgewings en die mate van beheer

                UITDAGINGS                  BESIGHEIDS-        MATE VAN BEHEER
                   4.2.1                    OMGEWINGS                4.2.3
                                                4.2.2
    1.   ATE ontvang altyd voorraad laat   Mark             Gedeeltelik/Sommige/
         van Freddie-groothandelaars.                       Beperkte/Minder/Min
                                                             beheer 
    2.   ATE ervaar ŉ afname in verkope Mikro               Volle beheer 
         as gevolg van onproduktiewe
         werknemers. 
                              Maks. (2)       Maks. (2)                      Maks. (2)

    LET WEL:     1.   Sien slegs die eerste uitdaging vir elke omgewing na.
                 2.   As die sake-omgewing nie aan die uitdaging gekoppel is nie,
                      sien slegs die uitdaging na.
                 3.   Ken volpunte toe vir die sake-omgewing, selfs al word die
                      uitdaging nie aangedui/is die uitdaging verkeerd.
                 4.   Die mate van beheer moet aan die sake-omgewing gekoppel
                      word.
                 5.   Moenie punte toeken vir die mate van beheer as die sake-
                      omgewing nie genoem word nie.
                 6.   Aanvaar antwoorde in enige volgorde.

                                            17

### Page 18

Downloaded from hlayiso.com
                                                                                       10721/24

4.3 Voordele van die Wet op Gelyke Indiensneming/WGI

     -  Moedig konsultasie aan  tussen werkgewer en werknemers. 
     -  Bevorder gelyke geleenthede en regverdige behandeling  in die werkplek. 
     -  Impak positief op SEB-graderings  vir besighede. 
     -  Die aanstellingsproses is duidelik omskryf , dus is alle partye goed ingelig. 
     -  Motiveer werknemers  want die arbeidsmag is meer divers/
        verteenwoordigend/inklusief. 
    - Motiveer werknemers  want almal het dieselfde werksgeleenthede. 
    - Bevorder die implementering van regstellende-aksie maatreëls  om die
        wanbalanse in indiensneming reg te stel. 
    - Bied werknemers wettige remedie  as hulle van mening is dat daar onbillik
        teen hulle gediskrimineer is. 
    - Bied aan alle werknemers ŉ gelyke geleentheid  om gekies/aangestel/
        bevorder te word in ŉ posisie. 
    - Voorkom stelselmatig onbillike diskriminasie  aangesien dit verseker dat die
        arbeidsmag die demografie van die land verteenwoordig. 
    - Skep ŉ raamwerk  van aanvaarbare indiensnemingspraktyke/regstellende-
        aksie maatreëls. 
    - Moedig diversiteit in besigheid aan  deur mense van verskillende rasse-
        agtergronde in diens te neem. 
    - Besighede is in ŉ beter posisie om kontrakte te beding  met die regering. 
    - Gesertifiseerde psigometriese toetse kan gebruik word om aansoekers/
        werknemers te assesseer  om te verseker dat hulle geskik is. 
    Enige ander relevante antwoord wat verband hou met die voordele van die Wet op
    Gelyke Indiensneming/WGI.                                                       Maks.   (6)

4.4 Stappe in strategie-evaluering

    -  Ondersoek die onderliggende basis van die besigheidstrategie. 
    -  Kyk vorentoe en agtertoe na die implementeringsproses. 
    -  Vergelyk die verwagte prestasie met die werklike prestasie. 
    -  Meet besigheidsprestasie om die redes vir afwykings te bepaal en ontleed
       hierdie redes. 
    - Neem regstellende stappe sodat afwykings reggestel kan word. 
    - Stel spesifieke datums vir beheer en opvolg. 
    - Stel ŉ tabel op van die voor- en nadele van ŉ strategie. 
    - Besluit oor die gewenste uitkoms wat sal lei tot die bereiking van
       besigheidsdoelwitte / beoog wanneer strategieë geïmplementeer word.
    - Oorweeg die impak van die strategiese implementering in die interne en eksterne
       omgewings van die besigheid. 
    Enige ander relevante antwoord wat verband hou met die stappe in strategie-
    evaluering.

    LET WEL:     Aanvaar stappe in enige volgorde                                 Maks.     (4)

                                             18

### Page 19

Downloaded from hlayiso.com
                                                                                       10721/24

SAKEBEDRYWIGHEDE

4.5 Bronne van interne werwing

    - Interne e-posse/Intranet/webwerwe aan personeel 
    - Mededeling/Personeelvergaderings 
    - Besigheidsnuusbrief/Omsendbriewe aan personeel 
    - Interne/bestuursverwysings 
    - Kantoor kennisgewingborde 
    - Interne bulletins 
    - Aanbeveling deur huidige werknemers/personeel 
    - Roofwerwing binne die besigheids-/organisatoriese databasis 
    Enige ander relevante antwoord wat verband hou met die bronne van interne
    werwing.

    LET WEL:     Sien slegs die eerste VIER (4) na.                              (4 x 1)   (4)

4.6 Aspekte wat by die induksieprogram ingesluit moet word

    4.6.1   Aspek wat by die induksieprogram ingesluit moet word uit die scenario

            -   Die program het ŉ toer deur die perseel ingesluit. 
            -   Inligting oor die besigheid se produkte het ook deel van die program
                uitgemaak. 

            NOTA:     1.   Sien slegs die eerste TWEE (2) na.
                      2.   Ken slegs punte toe vir antwoorde wat uit die scenario
                           aangehaal is.                                   (2 x 1)         (2)

    4.6.2   Ander aspekte wat by die induksieprogram ingesluit moet word.

            -    Bekendstelling aan sleutelpersoneel  en onmiddellike kollegas. 
            -    Veiligheidsregulasies  en reëls. 
            -    Bespreking van die dienskontrak  en diensvoorwaardes. 
            -    Bespreking van werknemer  se voordele. 
            -    Vergadering met senior bestuur  wat die maatskappy se
                 visie/waardebeskrywings/daaglikse take sal verduidelik. 
            -    Diensvoorwaardes,  soos werksure/verlofaansoekproses/dissiplinêre
                 prosedures, ens. 
            -    Administrasiebesonderhede  oor stelsels/prosesse/logistiek. 
            -    Bespreking van personeelbeleid,  soos om privaat telefoonoproepe te
                 maak/die internet te gebruik, ens. 
            -    Korporatiewe maatskaplike verantwoordelikheid  programme. 
            Enige ander relevante antwoord wat verband hou met ander aspekte wat by
            die induksieprogram ingesluit moet word.

            NOTA: Moenie punte toeken vir antwoorde wat in VRAAG 4.6.1
                  aangehaal is nie.                                    Maks.               (4)

                                             19

### Page 20

Downloaded from hlayiso.com
                                                                                       10721/24

4.7 Gehalte aanwysers van die aankoopfunksie

    -   Besighede moet grondstowwe/produkte in grootmaat  teen laer pryse koop. 
    -   Kies betroubare verskaffers wat die beste gehalte grondstowwe/kapitaalgoedere
        lewer  teen billike pryse. 
    - Plaas bestellings betyds en volg gereeld op  om te verseker dat goedere
        betyds afgelewer word. 
    - Doeltreffende koördinering tussen aankoop- en produksiedepartemente  sodat
        aankooppersoneel die vereistes van die produksieproses verstaan. 
    - Vereiste hoeveelhede moet afgelewer word  op die regte tyd en plek. 
    - Implementeer/Onderhou voorraadbeheerstelsels  om die veiligheid van
        voorraad te verseker. 
    - Handhaaf optimale voorraadvlakke  om verouderde voorraad te verminder. 
    - Monitor en rapporteer oor minimum voorraadvlakke  om voorraad tekorte te
        vermy. 
    - Effektiewe gebruik van stoorplek  en die handhawing van die kwaliteit van die
        produk terwyl dit gestoor word. 
    - Betrek verskaffers  by strategiese beplanning/produkontwerp/materiaalkeuse/
        kwaliteitsbeheerproses. 
    - Maak seker dat daar geen onderbreking in produksie is nie  as gevolg van
        voorraadtekorte. 
    - Vestig verhoudings met verskaffers  sodat dit in lyn is met die besigheid se
        visie/missie/waardes. 
    - Daar moet ŉ deeglike begrip  van voorsieningskettingbestuur wees. 
    Enige ander relevante antwoord wat verband hou met die gehalteaanwysers van die
    aankoopfunksie.                                                              Maks.      (4)

4.8 Rol van gehaltesirkels as deel van deurlopende verbetering van prosesse en
    stelsels

     -   Los probleme op wat verband hou met gehalte en implementeer
         verbeterings. 
     -   Ondersoek probleme en stel oplossings aan bestuur voor. 
     -   Maak seker dat daar geen duplisering van aktiwiteite/take in die werkplek is
         nie. 
     -   Maak voorstelle vir die verbetering van stelsels en prosesse in die werkplek. 
     -   Verbeter die kwaliteit van produkte/dienste/produktiwiteit deur die gereelde
         nagaan van kwaliteitsprosesse. 
     -   Monitor/Versterk strategieë om die gladde verloop van sakebedrywighede te
         verbeter. 
     -   Verhoog werknemers se moraal/motivering om die spangees ŉ hupstoot te gee
         in die bereiking van organisatoriese doelwitte. 
     -   Dra by tot die verbetering en ontwikkeling van die organisasie. 
     -   Verminder die koste van oortolligheid en verkwistende pogings op die lang
         duur. 
     -   Verhoog die vraag na produkte/dienste van die onderneming. 
     -   Skep harmonie en hoë prestasie in die werkplek. 
     -   Bou ŉ gesonde werkplekverhouding tussen die werkgewer en werknemer. 

                                              20

### Page 21

Downloaded from hlayiso.com
                                                                                10721/24

-   Verbeter werknemers se lojaliteit/verbintenis tot die organisatoriese
    doelwitte. 
- Verbeter werknemers se kommunikasie op alle vlakke van die onderneming. 
- Ontwikkel ŉ positiewe houding/gevoel van betrokkenheid by
    besluitnemingsprosesse van die dienste wat aangebied word. 
Enige ander relevante antwoord wat verband hou met die rol van kwaliteitskringe as
deel van deurlopende verbetering van prosesse en stelsels.                   Maks.   (6)

                                                          UITEENSETTING VAN PUNTE
                                                             VRAAG 4     PUNTE
                                                                4.1         4
                                                               4.2.1        2
                                                               4.2.2        2
                                                               4.2.3        2
                                                                4.3.        6
                                                                4.4         4
                                                                4.5         4
                                                               4.6.1.       2
                                                               4.6.2        4
                                                                4.7         4
                                                                4.8         6
                                                                TOTAAL      40

                                                          TOTAAL AFDELING B:         80

                                        21

### Page 22

Downloaded from hlayiso.com
                                                                                      10721/24

AFDELING C

Sien slegs die antwoord van die EERSTE vraag na.

VRAAG 5: BESIGHEIDSOMGEWINGS (WETGEWING)

5.1 Inleiding

    -   Die daarstel van die WVB het gelei tot die beskerming van die regte van
        verbruikers. 
    - Die WVB dwing beide besighede en verbruikers om verantwoordelik op te tree
        wanneer hulle sakebedrywighede doen. 
    - Die WVB is van toepassing op alle besighede wat betrokke is by die koop en
        verkoop van goedere en dienste in Suid-Afrika. 
    - Besighede moet aan die WVB voldoen om boetes en die opskort van die
        besigheid se aktiwiteite vir nie-nakoming van die wet te vermy. 
    Enige ander relevante inleiding wat verband hou met die doel van die WVB/regte
    van verbruikers in terme van die WVB/impak van die WVB op besighede/maniere
    waarop besighede aan die WVB kan voldoen.                              Enige (2 x 1)    (2)

5.2 Doel van die Wet op Verbruikersbeskerming/WVB

    -   Bevorder regverdige/toeganklike en volhoubare plekke vir mense om hul
        produkte te verkoop. 
    - Stel nasionale standaarde vas om verbruikers te beskerm, ongeag hulle
        ekonomiese status. 
    - Verskaf riglyne vir beter verbruikersinligting en om onbillike sakepraktyke te
        verbied. 
    - Bevorder verantwoordelike verbruikersgedrag onder verbruikers. 
    - Bevorder konsekwente wette met betrekking tot verbruikerstransaksies en -
        ooreenkomste. 
    - Stig ŉ Nasionale Verbruikerskommissie (NVK). 
    - Verseker dat verbruikers toegang het tot inligting wat hulle nodig het om
        ingeligte keuses te maak. 
    - Bevorder die regte en volle deelname van histories benadeelde individue as
        verbruikers in die ekonomie. 
    - Verseker dat verbruikers nie deur verskaffers van goedere/dienste mislei word
        nie. 
    - Bevorder verbruikersveiligheid deur hulle teen gevaarlike produkte/dienste te
        beskerm. 
    - Versterk ŉ kultuur van verbruikersregte en -verantwoordelikhede. 
    - Bemagtig verbruikers om regstappe te neem indien hul regte nie gehandhaaf
        word nie. 
    - Beskerm verbruikers teen kontrakte wat onbillike bepalings insluit wat die
        aanspreeklikheid van verskaffers beperk. 
    - Beskerm verbruikers teen gewetenlose besighede soos “fly by night”
        franchisegewers. 
    - Maak voorsiening vir verbruikers en besighede om geskille regverdig/effektief op
        te los. 
    Enige ander relevante antwoord wat verband hou met die doel van die Wet op
    Verbruikersbeskerming.                                                         Maks.   (10)

                                             22

### Page 23

Downloaded from hlayiso.com
                                                                                        10721/24

5.3 Regte van verbruikers in terme van die WVB

    5.3.1   Reg om te kies 

            Verbruikers het die reg om:
            - verskaffers en goedere  te kies. 
            - rond te soek  vir die beste pryse. 
            - goedere terug te gee  wat onveilig/gebrekkig is vir volle
                terugbetaling. 
            - goedere te verwerp  wat nie dieselfde is as die monster wat bemark
                word nie. 
            - kanselleer/hernu  vastetermynooreenkomste. 
            - skriftelike kwotasies en kosteberamings  te versoek. 
            Enige ander relevante antwoord wat verband hou met die reg om te kies
            volgens die WVB.
                                                                                Reg (2)
                                                                      Verduideliking (2)
                                                                         Submaks. (4)

    5.3.2   Reg op privaatheid 

            -   Verbruikers het die reg om ongewenste direkte bemarking  te stop/
                beperk 
            - Beswaar te maak  teen ongewenste promosie-e-posse en
                televerkope. 
            - Het die reg om te klagtes in te dien/die besighgeid te stop  om hul
                persoonlike besonderhede te deel. 
            Enige ander relevante antwoord wat verband hou met die reg op privaatheid
            volgens die WVB.
                                                                                 Reg (2)
                                                                       Verduideliking (2)
                                                                          Submaks. (4)

    5.3.3   Reg op regverdige en eerlike handelinge 

            -    Verskaffers mag nie fisiese geweld gebruik/kliënte teister  om
                 produkte te koop nie. 
            - Verskaffers mag nie misleidende/vals  inligting gee nie. 
            - Besighede mag nie piramideskemas  en kettingbriefskemas bevorder
                 nie. 
            - Besighede mag nie goedere/dienste oorboek/oorverkoop nie  en dan
                 nie die ooreenkoms eerbiedig nie. 
            Enige ander relevante antwoord wat verband hou met die reg op billike en
            eerlike transaksies volgens die WVB.
                                                                                   Reg (2)
                                                                         Verduideliking (2)
                                                                             Submaks. (4)

                                              23

Text truncated here. Open the document page to read the rest.

## Related documents

- [BSTD P1 QP AFR JUNE 2024](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-business-studies-2024-north-west-june-exam-question-paper-paper-1-afrikaans/ed063383-a57d-4aa2-a2c1-f26445e43c58) — Business Studies · QP · 2024 · Afr
- [BUSINESS STUDIES P1 GR12 MEMO JUNE2023 Afrikaans](https://www.hlayiso.com/library/business-studies-p1-gr12-memo-june2023-afrikaans/b6fe3b04-1f8d-4bca-83d3-0fb4afae6b67) — Business Studies · Memo · 2023 · Afr
- [Grade 12 NSC Business Studies P1 (Afrikaans) 2020 Preparatory Possible Answers](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-nsc-business-studies-p1-afrikaans-2020-preparatory-possible-answers/48729a29-53d6-4800-bf7a-8ddb1d000fc1) — Business Studies · Memo · 2020 · Afr
- [Business Studies NSC P1 MEMO May June 2024 Limpopo](https://www.hlayiso.com/library/business-studies-nsc-p1-memo-may-june-2024-limpopo/12cc16ee-3850-423c-ad6f-617854955f54) — Business Studies · Memo · 2024
- [Business Studies P1 Nov 2024 MG Afr](https://www.hlayiso.com/library/business-studies-p1-nov-2024-mg-afr/8337846e-950a-47bd-978e-9bb7ba510b61) — Business Studies · Memo · 2024 · Afr
- [WC Business Studies Grade 12 September 2024 P1 and Memo](https://www.hlayiso.com/library/wc-business-studies-grade-12-september-2024-p1-and-memo/50123ddd-d42a-4712-803b-93115e502bc3) — Business Studies · Memo · 2024

## More from Grade 12 Business Studies

- [Business Studies Grade 12 NSC P1 QP September 2025 Free State](https://www.hlayiso.com/library/business-studies-grade-12-nsc-p1-qp-september-2025-free-state/be417aa7-c023-4ad6-8033-44444fbd8660) — QP · 2025
- [Business Studies P2 (Afrikaans) June 2025 Possible Asnwers](https://www.hlayiso.com/library/business-studies-p2-afrikaans-june-2025-possible-asnwers/4ebc816c-e285-4ea9-908e-0168044732f4) — QP · 2025 · Afr
- [Business Studies Grade 12 NSC P2 MEMO September 2025 North West](https://www.hlayiso.com/library/business-studies-grade-12-nsc-p2-memo-september-2025-north-west/b24d854d-efd9-4829-983f-9c7e9835c77c) — Memo · 2025
- [Business Studies P1 Nov 2025 Afr](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-business-studies-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-1/e6a157da-01c9-4da3-bd98-38371acfd429) — QP · 2025 · Afr
- [Gr 12 Business Studies P2 (Afrikaans) June 2024 Question Paper](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-business-studies-p2-afrikaans-june-2024-question-paper/11936e49-b2e2-4b0c-a897-9ba405666580) — QP · 2024 · Afr
- [KZN Business Studies Grade 12 September 2024 P2 and Memo](https://www.hlayiso.com/library/kzn-business-studies-grade-12-september-2024-p2-and-memo/537bb816-a58a-49d5-99f5-3d09148dcd57) — Memo · 2024

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
