# isiNdebele HL Grade 12 Paper 1 NSC June 2024 Memo

> Grade 12 isiNdebele HL Paper 1 memorandum from the NSC June Exam 2024, 12 pages. Read online or get the free PDF download, question paper linked when available.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/grade-12-isindebele-hl-2024-nsc-june-exam-memorandum-paper-1-isindebele/5f0b0dc6-7b0d-4d24-87c0-9f12a05e2fd8
- Updated: 2026-09-28
- Subject: isiNdebele HL
- Grade: Grade 12
- Language: Isindebele
- Document type: Memorandum
- Year: 2024
- Exam period: NSC June Exam
- Paper: 1
- Curriculum: CAPS
- Pages: 12

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [isiNdebele HL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/isindebele-hl) › [isiNdebele HL Grade 12 Paper 1 NSC June 2024 Memo](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-isindebele-hl-2024-nsc-june-exam-memorandum-paper-1-isindebele/5f0b0dc6-7b0d-4d24-87c0-9f12a05e2fd8)

## About this document

Isindebele Hl · Grade 12 · NSC June Exam · 2024 · isindebele. Memorandum, 12 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [IsiNdebele HL P1 May-June 2024](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-isindebele-hl-2024-nsc-june-exam-question-paper-paper-1-isindebele/f3ea631e-f8bb-4906-8a1e-52d1cdab2ca1) — QP · 2024 · isiNdebele

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS/
          NATIONAL SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS

                              ISINDEBELE ILIMI LEKHAYA (HL)

                                    IPHEPHA LOKUTHOMA (P1)

                               MRHAYILI/MGWENGWENI 2024

                          UMHLAHLANDLELA WOKUTSHWAYA

                                                                       IMITLOMELO: 70

                    Umhlahlandlela wokutshwaya lo unamakhasi ali-12.

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                             Phendla

### Page 2

IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)P1                     2                  DBE/Mrhayili/Mgwengweni 2024
                                    SC/NSC – Umhlahlandlela wokutshwaya

 ISIGABA A: UKUFUNDA NOKUZWISISA

 UMBUZO 1

 Ukutshwaya ukufunda nokuzwisisa

  Njengombana itjhejo liqaliswe ekuzwisiseni, ukupeleda okungasikho neemphoso
   zelimi akukameli kujeziswe ngaphandle kobana iimphoso lezo zitjhugulula
   okutjhiwoko/ukuzwisisa umqondo. (Iimphoswezo kumele zitjengiswe/zivezwe).

  Nangabe abafundi basebenzise amagama abuya kelinye ilimi ngaphandle kwalelo
   elihlolwako, ungawatjheji amagama lawo, nangabe ipendulo ipha umqondo,
   ungajezisi. Nanyana kunjalo, nangabe igama elivela kelinye ilimi lisetjenziswe
   etheksthini begodu lifuneka ependulweni, lokhu kuzokwamukelwa.

  Iimpendulo ezifuna imibono yabafundi, imitlomelo ayinganikelwa ipendulo
   yaka-IYE/AWA nanyana NGIYAVUMA/ANGIVUMI. Kumele kutjhejwe/kutlonyeliswe
   ukusekelwa kwependulo kwaphela.

  Akunamitlomelo ekumele                yabelwe    ULIQINISO/AKUSILO        IQINISO    nanyana
   IQINISO/UMBONO.

  Nangabe iimpendulo zifuna igama linye kodwana umfundi yena unikele umutjho
   woke tshwaya igama ekungilo ipendulo nangabe lithalelwe/litjengisiwe.

  Nangabe kufuneka amaphuzu amabili/amathathu kodwana kutlolwe amanengi,
   tshwaya kwaphela wokuthoma amabili/amathathu.

  Vumela ukwahluka kwamalimi weengodi.

  Emibuzweni la kukhethwa ipendulo enembako, yamukela kokubili, iledere
   elikhambisana nependulo ekungiyo NANYANA ipendulo nayitlolwe ngokuzeleko.

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                          Phendla

### Page 3

IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)P1                     3                  DBE/Mrhayili/Mgwengweni 2024
                                    SC/NSC – Umhlahlandlela wokutshwaya

 ISIGABA A: UKUFUNDA NOKUZWISISA

 UMBUZO 1

 1.1        1.1.1       AmaSewula Afrika aqalene nobujamo bokutlhogeka kwamathuba
                        wemisebenzi.                                                                 (1)

            1.1.2       Umsebenzi wephrojekthi ye-Marketing91 kukwabelana ngelwazi
                        lemisebenzi engaphasi kwemikhakha ehlukahlukeneko.                           (1)

            1.1.3       -   Unobangela wokuthoma kukobana ilutjheli lisuke lifundele iziqu
                            ezingakhambelani nemisebenzi esuke ikhangisiwe.                          (1)
                        -   Elinye ilutjha ulifumana linazo iziqu ezifaneleko kodwana
                            litlhayelelwa maboni nekghono lokwenza umsebenzi lowo
                            ngombana lingakhange kheliwenze ngaphambilini.                           (1)

            1.1.4       -   Kuthiwa abantu baqatjhwa nangabe bakghona ukukhupha inani
                            elithileko lemali bayinikele iimphathimandla zekhamphani nofana
                            zemiNyango kaRhulumende abafuna umsebenzi kiwo.                          (1)
                        -   Kesinye isikhathi ukuze uqatjhwe kuya ngokuthi wazana nobani
                            la ufuna khona umsebenzi.                                                (1)

            1.1.5       Ukusetjenziswa kwemitjhini kwenza inengi labantu liphungulwe
                        emsebenzini ngombana amabubulo amanengi asuke angasalitlhogi
                        isizo labo begodu onga nemali evane abhadele ngayo imirholo
                        yeensebenzezo/Ukuthuthuka     kwetheknoloji  kwenza     bona
                        amabubulo amanengi asebenzise imitjhini ukujamiselela abantu
                        bagcine bangasenamisebenzi bese bayaphungulwa.                              (2)

            1.1.6       Akusilo iqiniso ngombana akusiwo woke amabhizinisi avalwako
                        ngeminyaka ekhulunyiswako le, amabhizinisi athengisa ukudla,
                        iinhlahla/imitjhoga, iimbaseli, iinhlanzekisi, iimfonyo nezinye izinto
                        ekungeze kwaphilwa ngaphandle kwazo akhange avalwa kodwana
                        avunyelwa ukuragela phambili nokusebenza ngaphasi kwemigomo
                        ethileko.
                        (Umfundi angayibeka ngeyakhe indlela ezwakalako.)                             (2)

            1.1.7       Liwuthinta kumbi khulu umnotho wenarha leyo ngokuwenza bona
                        ubogaboge      bewugcine    sele  uwile    ngombana    abantu
                        nabangasebenziko ababi nemali yokuthenga eentolo bese iba
                        yincani imali engena esikhwanyeni somnotho wenarha leyo/Boke
                        abantu abangasebenziko benarha leyo bathembela kuRhulumende
                        bona ababonelele ngemali yesondlo nangezinye izenzelwa
                        okwenza bona agcine abhalelwa kubafikelela boke.
                        (Nezinye    iimpendulo   ezingavezwa    bafundi  ezizwakalako
                        zizakwamukelwa.)                                                              (2)

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                          Phendla

### Page 4

IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)P1                     4                  DBE/Mrhayili/Mgwengweni 2024
                                    SC/NSC – Umhlahlandlela wokutshwaya

            1.1.8       -  Abantu beSewula Afrika abangasebenziko bangaziphilisa
                           ngokobana bazivulele amarhwebo angafuni imali enengi
                           ukuwathoma njengewokuvasa iinkoloyi newokuthengisa izinto
                           ezitlhogwa mphakathi ebahlala kiwo mihla namalanga
                           njengemirorho nokhunye/Bangabawa imisebenzi yezandla
                           nofana amatorhwana kilabo abanelitho njengokubahlwengisela
                           izindlu nebhoduluko langaphandle/amabala.                                 (1)
                        - Abantu beSewula Afrika abangasebenziko bangaziphilisa
                           ngokobana basebenzise amakghono abanawo afana
                           newokuluka abantu iinhluthu, ukuluka imithanyelo nemiseme,
                           ukuthunga izembatho bazithengise nokhunye nje okunengi
                           okungabangenisela imali. 
                        (Umfundi angayibeka ngeyakhe indlela ezwakalako.)                             (1)

            1.1.9       Umukghwa obonakala wenziwa linengi lelutjha lenarha le
                        ngewokuzinikela etjwaleni neendakamizweni ezilenza lilahlekelwe
                        lilawulo lamaphilo walo nekuyinto ezolenza lingabi nendima
                        eliyidlalako ekuthuthukiseni inarha le/Inengi lelutjha lenarha le
                        linomukghwa wokwenza ubulelesi obulenza ligcine livalelwe ejele
                        ubuphilo balo boke/Inengi lalo linomukghwa wokulisa isikolo
                        ngaphandle kwesizathu esizwakalako nekuyinto ezokwenza bona
                        ikusasa lalo lifiphale/Inengi lelutjha lenarha le libonakala
                        linomkukghwa wobuvila bokungafuni ukuyokufuna umsebenzi
                        lithembele esibonelelweni sakaRhulumende. 
                        (Umfundi angayibeka ngeyakhe indlela ezwakalako.)                             (2)

            1.1.10      -  Umgomo lo ulungile ngombana umuntu nakaqatjhwa asese
                           ngaphasi kweminyaka ema-35 usuke anamandla wokusebenza
                           ngokuzinikela emsebenzinakhe/Umgomo lo uqinisekisa bona
                           ilutjha  elinengi    elisakhulako   nelingakhange    lisebenze
                           ngaphambilini linikelwe amathuba aneleko wokuqatjhwa. 
                        - Umgomo        lo    awukalungi    ngombana     inengi    labantu
                           eliseminyakeni le lisuke sele linezinto ezinengi ekufanele
                           ngathana liyazenza okufaka hlangana ukondla imindeni,
                           ukwakha imizi nokhunye okunengi okutlhoga imali/Awukalungi
                           ngombana abantu abaneminyaka engaphezu kwema-35 basuke
                           basese kude khulu nokufika eminyakeni ema-60 nekungiyo
                           iminyaka ekulindeleke bona abantu bangasaqatjhwa nasele
                           bafike kiyo/Umgomo lo awukalungi ngombana umBuso weza
                           nehlelo lefundo yabantu abadala, njeke kuyatlhogeka bona
                           ngemva kokufunda bese bayaqatjhwa.
                        (Umfundi angayibeka ngeyakhe indlela ezwakalako.)                             (2)

            1.1.11      Nangathana benginguMongameli wenarha le bengingabeka
                        umthetho othi zoke iimphathimandla ezizokufunyanwa zikhuphisa
                        abantu imali ngaphambi kobana baqatjhwe zihlawuliswa imali
                        enengi khulu, ziyaqotjhwa emsebenzini bese ziyabotjhwa.
                        (Umfundi angayibeka ngeyakhe indlela ezwakalako.)                             (2)

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                          Phendla

### Page 5

IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)P1                     5                  DBE/Mrhayili/Mgwengweni 2024
                                    SC/NSC – Umhlahlandlela wokutshwaya

 1.2        1.2.1       Kunebhodi etjhoko bona awukho umsebenzi/Kunebhodi etjhoko
                        bona dlulela phambili/Amasango wakhona avaliwe/alodlhelwe.                   (1)

            1.2.2       Abantu abasesithombeni sesi-2 lesi babonakala baphethe
                        amabhodi ahlathulula ubujamo abazifumana bakibo ngehlangothini
                        lezomsebenzi naphezu kobana bafundile/Kubonakala abantu
                        abatjha abatjhagalako baphethe amabhodi akhombisa bona
                        bafundile, njeke bafuna ukuqatjhwa.                                          (1)
           1.2.3        (a) Bambethe iimphuraphura namabhande/bambethe amabhande
                            weemfundiswa ezineziqu/Kukhona hlangana nabo ophethe
                            ibhodi elitlolwe ukuthi; ‘Ngifunisani umsebenzi ngineziqu ze-
                            Masters’.                                                                (1)

                        (b) Mimakhiwo yakhona/Ilingemuva lesithombesi elitjengisa ukuba
                            lidorobha/Kunetshwayo lesitopo seembhesi.                                (1)

            1.2.4       -  Liqiniso ngombana abanye abantu abatjha abazitshwenyi
                           ngokukhamba bayokufuna umsebenzi, bavele bazihlalele
                           emakhaya imini yoke balile ngokobana uRhulumende akabasizi
                           ngalitho/Abanye bathi nanyana bawufumene umsebenzi
                           bawulise ngombana bathi awubhadeli kanti ngibo abasuke
                           banobuvila, bangafuni ukusebenza/Liqiniso ngombana abanye
                           abantu abatjha bakhetha umsebenzi, nangabe umsebenzi
                           ubudisi abafuni ukuwenza, bayawulisa nekuyinto etjhoko bona
                           buvila obubenza bangasebenzi.
                        - Akusilo iqiniso ngombana banengi khulu abantu abatjha
                           abakhutheleko     nabahlala    bavukela    emakhamphanini
                           ahlukahlukeneko ngomnqopho wokuyokufuna umsebenzi
                           kodwana bangabi netjhudu lokuqatjhwa, abanye babo bagcina
                           sele bakhethe ukusebenzela amakhamphani athileko
                           ngokuzinikela nangaphandle kokubhadelwa ngitjho nonzima
                           upeni ngomnqopho wokufumana amaboni nekghono lomsebenzi
                           abawufundeleko kunokobana bahlale emakhaya.
                        (Umfundi angayibeka ngeyakhe indlela ezwakalako.)                             (2)
            1.2.5       Ngingaliyelelisa ngokobana nasele liyokuragela phambili
                        ngeemfundo zalo emaZikweni aPhakemeko wezeFundo likhethe
                        amabizelo anamathuba amanengi natlhogekako wemisebenzi
                        ukwenzela bonyana nasele liqedile ngeemfundo zalo lingabi
                        nomraro wokungafumani umsebenzi/Ngingaliyelelisa ngokobana
                        lithathe amabizelo azolenza bona likghone ukuzisungulela walo
                        amarhwebo, lingaqaleleli ehlangothini lokobana kukatelelekile bona
                        lifumane umsebenzi. 
                        (Umfundi angayibeka ngeyakhe indlela ezwakalako.)                             (2)
            1.2.6       -   Ngiyazwelana nabo ngombana inengi labantu elalisa isikolo
                            babantu   ebegade     baqalene    nobudisi   obungaphezu
                            kwamandlabo nabasakhulako okufaka hlangana imitlhago
                            ebegade baqalene nayo emakhaya, abanye babo bebagula
                            bese abanye bebavele bangasibabantu abaphiweko eencwadini.
                            

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                          Phendla

### Page 6

IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)P1                     6                  DBE/Mrhayili/Mgwengweni 2024
                                    SC/NSC – Umhlahlandlela wokutshwaya

                        -  Angizwelani nabo ngombana inengi labantu elalisa isikolo
                           babantu ebegade baphika nabangani abambi, ebebadelela
                           abotitjhere nalabo ebegade bangakazimiseli ngeemfundo zabo,
                           njeke nasele bangafumani umsebenzi bavuna lokhu
                           abakutjalako.                                                            (2)
                        (Nezinye iimpendulo ezinembako zizakwamukelwa.)

                                                                   IMITLOMELO YESIGABA A:             30

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                          Phendla

### Page 7

IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)P1                     7                  DBE/Mrhayili/Mgwengweni 2024
                                    SC/NSC – Umhlahlandlela wokutshwaya

 ISIGABA B: UKURHUNYEZA

 UMBUZO 2

 Isigaba sesirhunyezo

 Ziphathe kuhle nawukhuluma nabantu abadoseleko. Phendula umtato msinya nofana
 ngokurhaba. Zithobe nawuphendula umtato. Lotjhisa umuntu osemtatweni, uzethule
 bewumbuze nokobana ungamsiza ngani. Yazisa umuntu okhuluma naye bona sele
 azokukhuluma nomuntu amfunako. Yazisa umuntu osemtatweni nangabe umuntu
 amfunako akatholakali. Qinisekisa bona wenza ngendlela ogade uthembise ngayo.
 Ungasebenzisi kumbi umtato wemsebenzini ngokudosela abantu otjhidelene nabo.
 Qinisekisa bona umoyakho uhlala uphasi nanyana umuntu okudoseleko alwa.

                                                         Inani lamagama asetjenzisweko = 61

 Tjheja: Imidzubhulo esekholomini yokuthoma yenzelwe ukukhumbuza
         abatshwayako ngemitjho edzujulwe bunqopha etheksthini.

        IMIDZUBHULO ESETHEKSTHINI                AMAPHUZU AQAKATHEKILEKO
 1.    Ngalokho-ke      kuqakathekile  bona 1. Ziphathe       kuhle    nawukhuluma
       nawusebenza      ukuphendula   umtato      nabantu abadoseleko.
       uziphathe kuhle lokha nawukhuluma
       nabantu.
 2.    Phendula umtato ngaphambi kobana ulile 2. Phendula umtato msinya nofana
       isikhathi eside.                           ngokurhaba.

 3.    Nawuphendula        umtato             khuluma 3.       Zithobe nawuphendula umtato.
       ngephimbo     elizwakalisa           ukuzithoba
       nelingaphudlhiko.

 4.    Lotjhisa bewutjho negama lebhizinisi 4.                 Lotjhisa  umuntu  osemtatweni,
       olisebenzelako, ubuze kobana ungamsiza                  uzethule bewumbuze nokobana
       bunjani umuntu loyo odose umtato.                       ungamsiza ngani.

 5.    Inengi labantu abasebenza ukwamukela 5.                 Yazisa umuntu okhuluma naye bona
       imitato lenza ubutjhapho bokungatjeli                   sele azokukhuluma nomuntu
       abantu        abasemtatweni     bona                    amfunako.
       sebazobadlulisela           emuntwini
       abambawileko.

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                          Phendla

### Page 8

IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)P1                     8                  DBE/Mrhayili/Mgwengweni 2024
                                    SC/NSC – Umhlahlandlela wokutshwaya

 6.    Kungaba    kuhle      nange      umuntu 6.              Yazisa      umuntu       osemtatweni
       osemtatweni angaziswa bona umuntu                       nangabe       umuntu       amfunako
       amfunako akatholakali ngaleso isikhathi.                akatholakali.

 7     Feza iinthembiso ozithembise abantu 7.                  Qinisekisa bona wenza ngendlela
       ebegade ukhuluma nabo emtatweni.                        ogade uthembise ngayo.
 8.    Ungathomi       usebenzise     umtato 8.                Ungasebenzisi     kumbi  umtato
       wemsebenzini butjhulweni ngokudosela                    wemsebenzini ngokudosela abantu
       abantu obajayeleko abafana nabangani,                   otjhidelene nabo.
       umndeni neenini.
 9.    Umsebenzi onjengalo ufuna umuntu 9.                     Qinisekisa bona umoyakho uhlala
       onomoya ophasi nongahluthuki msinyana                   uphasi nanyana umuntu okudoseleko
       nanyana    umuntu     akhuluma   naye                   alwa.
       angamkhulumisi kuhle.

                                                           Inani lamagama asetjenzisweko = 61

 IGRIDI YOKUTSHWAYA UKURHUNYEZA
 Ukutshwaywa      kwesirhunyezo   kudzimelele                    ekuvezweni       kwamaphuzu
 aqakathekileko ngokufunwa mbuzo.
 Isirhunyezo kumele sitshwaywe ngalendlela:
     Ukwabiwa kwemitlomelo:
      o  7 imitlomelo emaphuzwini ali-7 (Umtlomelo owodwa kilelo nalelo phuzu
         eliqakathekileko)
      o  3 imitlomelo yelimi.
      o  Inani loke: 10
     Ukwabiwa kwemitlomelo yelimi lokha ohlolwako nakangakakopululi itheksthi
      njengombana injalo (asebenzise amagamakhe).
      o 1–3 yamaphuzu alungileko: nikela umtlomelo owo-1.
      o 4–5 yamaphuzu alungileko: nikela imitlomelo emi-2.
      o 6–7 yamaphuzu alungileko: nikela imitlomelo emi-3.
     Ukwabiwa kwemitlomelo yelimi lokha ohlolwako nakakopulule itheksthi
      njengombana injalo (angakasebenzisi amagamakhe).
      o 6–7 yemidzubhulo: akatlonyeliswa ilimi.
      o 4–5 yemidzubhulo: nikela ubunengi bomtlomelo owo-1 welimi.
      o 2-3 yemidzubhulo: nikela ubunengi bemitlomelo emi-2 yelimi.

 TJHEJA:
  Ukubala amagama:
    o  Abatshwayi kumele baqinisekise inani lamagama asetjenzisweko.
    o  Ungaphunguli imitlomelo nangabe ohlolwako akhenge atjengise inani
       lamagama alisebenzisileko namkha nangabe inani atlole bona ulisebenzisile
       akusingilo. Nangabe ubude obulindelweko budlulile, funda bewufike
       emutjhweni wokugcina wenani elibekweko bese awusarageli phambili
       nokutshwaya isirhunyezweso.
                                                               P = (Imitlomelo)
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                          Phendla

### Page 9

IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)P1                     9                  DBE/Mrhayili/Mgwengweni 2024
                                    SC/NSC – Umhlahlandlela wokutshwaya
                                                                              Dz = (Imitlomelo)
                                                                              L = (Imitlomelo)

                                                                   IMITLOMELO YESIGABA B:             10

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                          Phendla

### Page 10

IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)P1                     10                 DBE/Mrhayili/Mgwengweni 2024
                                    SC/NSC – Umhlahlandlela wokutshwaya

 ISIGABA C: IZAKHI NEMITHETJHWANA YOKUSETJENZISWA KWELIMI

 UMBUZO 3: ISIKHANGISO
 Ukutshwaya ISIGABA C
      Ukupeleda:
       o     Iimpendulo ezifuna igama linye kumele zitlonyeliswe nanyana
             kungakapeledwa kuhle, ngaphandle kobana iphoso itjhugulula ihlathululo
             yegamelo/okutjhiwo ligama lelo.
       o     Eempendulweni ezimumutjho opheleleko, ukungapeledi kuhle akujeziswe
             nangabe iimphoso zisesakhiweni selimi elihlolwako.
       o     Nangabe kuhlolwa isirhunyezo, ipendulo kumele ibe netshwayo elifaneleko,
             ungci.
      Ukwakheka kwemitjho kumele kukhambelane nehlelo begodu kunikelwe ngemitjho
       ezeleko/njengokutjho komyalo.
      Emibuzweni la kukhethwa ipendulo enembako, yamukela KOKUBILI, iledere
       elikhambisana nependulo ekungiyo NANYANA ipendulo nayitlolwe ngokuzeleko.
 3.1        Siyathuthuka Solar Panels Pty (Ltd).                                                     (1)
 3.2        Kufanele uthenge i-Solar Panel ekhangisweko le.                                           (1)

 3.3        Ziinkulungwana    ezimatjhumi  amane     nahlanu                zamaranda/Maranda
            aziinkulungwana ezimatjhumi amane nahlanu.                                                (1)
 3.4        Ubujamo bezulu obungenza bona i-Solar Panel le ingabi namandla
            wokuphehla igezi kulokha nakunamafu/Kulokha izulu nalinako amalanga
            ambalwa alandelanako. 
            (Umfundi angayibeka ngeyakhe indlela ezwakalako.)                                         (1)
 3.5        B/enganabufakazi.                                                                       (2)

 3.6        Abatlami      besikhangiswesi   baphumelele    ukusebenzisa    amaqhinga
            wokukhangisa ngombana:
            - iinthombe zemikhiqizo ekhangiswako ziveziwe.                                           (1)
            - Igama lendawo lapha imikhiqizo le ifumaneka khona liveziwe.
            - Kutlolwe       ngamaledere     amakhulu    emagameni      asetjenziselwe
               ukurogela/ukudosa abathengi.
            - Intengo yomkhiqizo iveziwe.
            - Imibandela iveziwe beyatlolwa ngamaledere amancani.
            - Isiphande abanikazi besikhangiso abangathintwa kiso nange umuntu afuna
               ilwazi elizeleko ngomkhiqizo okhangisweko siveziwe.
            (Umfundi angayibeka ngeyakhe indlela ezwakalako anikele iimpendulo
            EZIMBILI kezingehla.)                                                                     (1)
 3.7        Isenzukuthi.                                                                             (1)

 3.8        Amafutha – Adliwako/Wokuzela umzimba/Ibelo lekoloyi.
            Ugogo uthele amafutha amanengi nakapheka umrorho/Umnakwethu
            ungithengele amafutha wokuzela anuka kamnandi kwamanikelela/Ubaba
            ugadange amafutha wekoloyi yagijima ngebelo elikhulu.                                    (1)
                                                                                                      [10]

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                          Phendla

### Page 11

IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)P1                     11                 DBE/Mrhayili/Mgwengweni 2024
                                    SC/NSC – Umhlahlandlela wokutshwaya
 UMBUZO 4: IKHATHUNI

 4.1        Bangendlini/Bangekumbeni yokuphumula.                                                    (1)

 4.2        -   Umbethe ijinifomu yesikolo.                                                          (1)
            -   Uphethe isikhwama esineencwadi.                                                      (1)

 4.3        Ngicabanga bona isenzo sakhesi singagulisa abantu ahlala nabo ngendlini
            ngokubaphathisa amalwele ahlukahlukeneko afana nobulwele besifuba,
            ukuphathwa yihloko namanye amanengi/Ngicabanga bona isenzo sakhesi
            sokubhemela ngendlini singagcina sele sitjhise indlu yoke bese kutjha/kulimala
            nabantu ahlala nabo ngendlini le.
            (Umfundi angayibeka ngeyakhe indlela ezwakalako.)                                         (1)

 4.4        Ubujamo bomsana lo busitjela bona uyarareka nakezwa uyise amtjela bona
            igama lakhe alikho ephepheni lemiphumela yabafundi naphezu kobana
            bekafunda ubusuku nemini, njeke yena bekalindele bona uzokuphumelela.
            (Umfundi angayibeka ngeyakhe indlela ezwakalako.)                                         (2)

 4.5        -  Ingaba liqiniso ngombana kesinye isikhathi kuyenzeka bona abagadangisi
               bemiphumela yabafundi benze iphoso yokobana beqe igama lomunye
               umfundi nanyana aphumelele. 
            - Kungaba yindlela yakhe yokuzivikela ngombana kungenzeka bona
               ngesikhathi lesi uyise lo agade ambona kwangathi ufunda ubusuku nemini
               gade azivalele ngelawini lakhe kwanga uyafunda kanti udlala
               ngomaliledinini njengombana kuhlale kusenza abafundi bamalanga la. 
            (Umfundi angayibeka ngeyakhe indlela ezwakalako.)                                         (2)

 4.6        Mhlamunye kwenzeka iphoso.                                                               (1)

 4.7        Abesana bona mumukghwabo ukuleyela ababelethi babo amala nababona
            izinto zingakabakhambeli kuhle/Nanyana kunjalo bona bababantu
            abanezwelo. 
            (Umfundi angazitlolela wakhe umutjho onesabizwana samambala u'bona'.)                     (1)
                                                                                                      [10]

 UMBUZO 5

 5.1        (Umtjhini) Ibizo  + (Ingqondo) Ibizo                                                    (2)

 5.2        Isifaniso/Isimanyaniso.                                                                  (1)

 5.3        USoMfaniseni wavuka ngesamarimarima ngoMvl. wafunana nencwadi
            yebhanga.                                                                                 (1)

 5.4        Kanti sitlhaga kangaka nje usese nemali ebulungelweni lakhe.                              (1)

 5.5        Nanje ngisakhuza, kanti sitlhaga kangaka nje usese nemali ebulungelweni
            lakho lakwa-ABSA?                                                                        (1)

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                          Phendla

### Page 12

5.6        -   Isakhi u-No- simumuthe umqondo wokobana umuntu ekukhulunywa ngaye
                lo ngumma owendileko/othethweko obizwa ngegama lomntwanakhe
                olizibulo.                                                           (1)
            -   Isakhi u-So- simumuthe umqondo wokobana umuntu ekukhulunywa ngaye
                lo ngubaba othetheko obizwa ngegama lomntwanakhe olizibulo.          (1)

 5.7        Ukufihla into bewuyilibale kuyingozi/Ugogo uthanda ukufihla imalakhe
            yomrholo. 
            (Umfundi angazakhela wakhe umutjho ikani nakasebenzise isithomo u-uku-
            esenzweni esithi; ‘fihla'.)                                               (2)
                                                                                      [10]

                                                       IMITLOMELO YESIGABA C:         30
                                                                   INANI LOKE:        70

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                           Phendla

## Related documents

- [IsiNdebele HL P1 May June 2018 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p1-may-june-2018-memo/5760d2dd-bb33-451c-bdfc-901b76dd685d) — isiNdebele HL · Memo · 2018 · isiNdebele
- [IsiNdebele HL P1 May June 2016 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p1-may-june-2016-memo/c507079d-9d91-4b6b-8d31-6e65856d1e60) — isiNdebele HL · Memo · 2016 · isiNdebele
- [IsiNdebele HL P1 June July 2015 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p1-june-july-2015-memo/61c1e196-ae89-435a-ab65-810100fefbf2) — isiNdebele HL · Memo · 2015 · isiNdebele
- [IsiNdebele HL P2 May-June 2024](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-isindebele-hl-2024-nsc-june-exam-question-paper-paper-2-isindebele/1e40c5db-87a4-429e-84c4-282c9d3a31ee) — isiNdebele HL · QP · 2024 · isiNdebele
- [IsiNdebele HL P3 May-June 2024](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-isindebele-hl-2024-nsc-june-exam-question-paper-paper-3-isindebele/aa7e037a-5e71-478a-93f2-df5b86c468ce) — isiNdebele HL · QP · 2024 · isiNdebele
- [IsiNdebele HL P1 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p1-nov-2024/00246279-7fbb-42a6-b345-7871e3abcebc) — isiNdebele HL · QP · 2024 · isiNdebele

## More from Grade 12 isiNdebele HL

- [Gr 12 IsiNdebele HL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-isindebele-hl-atp-2023-24/2ea235bf-ab30-4098-851e-c42dd73dc0c3) — ATP
- [IsiNdebele HL P2 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p2-nov-2024/1e393095-3c2b-4309-9b7e-3169fe9823bd) — QP · 2024 · isiNdebele
- [IsiNdebele HL P3 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p3-nov-2024/b9047289-a331-4ff4-b57f-b17d11b29765) — QP · 2024 · isiNdebele
- [IsiNdebele HL P2 May-June 2023 MG](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p2-may-june-2023-mg/9507e1b4-42ec-497c-a823-0e9be86e9615) — Memo · 2023 · isiNdebele
- [IsiNdebele HL P3 May-June 2023 MG](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p3-may-june-2023-mg/b40b1497-1495-4f5f-9939-4d59d140d8bd) — Memo · 2023 · isiNdebele
- [IsiNdebele HL P1 May-June 2023](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p1-may-june-2023/8a0e2fb4-1283-434e-b100-2b24d0c1548e) — QP · 2023 · isiNdebele

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
