# isiNdebele HL Grade 12 Paper 3 NSC June 2024 Memo

> Grade 12 isiNdebele HL Paper 3 memorandum from the NSC June Exam 2024, 14 pages. Read online or get the free PDF download, question paper linked when available.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/grade-12-isindebele-hl-2024-nsc-june-exam-memorandum-paper-3-isindebele/63136439-bf26-44bf-a7ce-d363817b95ce
- Updated: 2026-09-28
- Subject: isiNdebele HL
- Grade: Grade 12
- Language: Isindebele
- Document type: Memorandum
- Year: 2024
- Exam period: NSC June Exam
- Paper: 3
- Curriculum: CAPS
- Pages: 14

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [isiNdebele HL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/isindebele-hl) › [isiNdebele HL Grade 12 Paper 3 NSC June 2024 Memo](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-isindebele-hl-2024-nsc-june-exam-memorandum-paper-3-isindebele/63136439-bf26-44bf-a7ce-d363817b95ce)

## About this document

Isindebele Hl · Grade 12 · NSC June Exam · 2024 · isindebele. Memorandum, 14 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [IsiNdebele HL P3 May-June 2024](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-isindebele-hl-2024-nsc-june-exam-question-paper-paper-3-isindebele/aa7e037a-5e71-478a-93f2-df5b86c468ce) — QP · 2024 · isiNdebele

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS/
          NATIONAL SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS

                             ISINDEBELE ILIMI LEKHAYA (HL)

                                    IPHEPHA LESITHATHU (P3)

                               MRHAYILI/MGWENGWENI 2024

                          UMHLAHLANDLELA WOKUTSHWAYA

                                                                  IMITLOMELO: 100

                    Umhlahlandlela wokutshwaya lo unamakhasi ali-14.

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                         Phendla

### Page 2

IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P3                    2                  DBE/Mrhayili/Mgwengweni 2024
                                    SC/NSC – Umhlahlandlela wokutshwaya

 ISIGABA A: AMATHEKSTHI WOKUZITLAMELA (AMA-ESEYI)

 UMBUZO 1

 TJHEJA:

 •     Kiwo woke amatheksthi yelela inani lamagama aphakanyisweko.
       I-eseyi ephathelene nesithombe ayinikelwe isihloko esiyifaneleko.
 •     Indlela otlolako arhumutjhe ngayo isihloko ifanele yamukelwe nanyana ihluka
       kunaleyo elindelwe ngotshwayako ikani nayikhambisana nesihloko.

 1.1        Isehlakalo esatjhiya umphakathi ubambe wangenzasi/urarekile.

            Nakhu okuqakathekileko nakutshwaywa le-eseyi:

            •   Le yi-eseyi lapho umtloli ademba ngesehlakalo esithileko esakhe senzeka
                kuye, akhe asibona senzeka komunye nofana acocelwa ngaso. Kuyenzeka
                kokhunye umtloli atlole i-eseyi ayisusele ehloko.
                (TJHEJA: I-eseyi le kungenzeka kube ngecocako/ngeveza imizwa
                bucoca).
            •   Ohlolwako kulindeleke bona acoce bekahlathulule isehlakalo esatjhiya
                umphakathi ubambe wangenzasi/urarekile.
            •   Ohlolwako kulindeleke bona atlole indaba ibe sesikhathini esidlulileko
                beyikholwakale nanyana kungeyokuzitlamela.
            •   Kufanele ohlolwako asebenzise amagama abeka tjhatjhalazi isehlakalo
                esatjhiya umphakathi ubambe wangenzasi/urarekile.
            •   Yamukela i-eseyi eveza amaphuzu abhamba nofana afihlakeleko
                ngesihlokwesi.                                                                        [50]

 1.2        Isekelo lababelethi bami lingenze ngaba lapha ngikhona namhlanje.

            Nakhu okuqakathekileko nakutshwaywa le-eseyi:

            •   Le yi-eseyi lapho umtloli ademba ngesehlakalo esithileko esakhe senzeka
                kuye, akhe asibona senzeka komunye nofana acocelwa ngaso. Kuyenzeka
                kokhunye umtloli atlole i-eseyi ayisusele ehloko.
                (TJHEJA: I-eseyi le kungenzeka kube ngehlathululako/ngecocako).
            •   Ohlolwako kulindeleke bona ahlathulule anabe khudlwana indlela
                ababelethi bakhe abamsekela ngayo nelamenza abe mumuntu anguye/abe
                ngendlela angayo namhlanje.
            •   Ohlolwako kulindeleke bona atlole indaba ibe sesikhathini esidlulileko
                beyikholwakale nanyana kungeyokuzitlamela.
            •   Kufanele ohlolwako asebenzise amagama azokubeka tjhatjhalazi nofana
                azokubeka kukhanye bha isekelo lababelethi bakhe elamenza waba lapha
                akhona namhlanje.
            •   Yamukela i-eseyi eveza amaphuzu abhamba nofana afihlakeleko
                ngesihlokwesi.                                                                        [50]

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                          Phendla

### Page 3

IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P3                    3                  DBE/Mrhayili/Mgwengweni 2024
                                    SC/NSC – Umhlahlandlela wokutshwaya

 1.3       Ngangingakalindeli            ukuzwa      amagama        afana     nalawo    aphuma
           emlonyenakhe.

           Nakhu okuqakathekileko nakutshwaywa le-eseyi:

           •    Le yi-eseyi lapha otlolako aveza khona indlela azizwa ngayo ngesihloko
                esithileko.
                (TJHEJA: I-eseyi         le   kungenzeka     kube   ngeveza    imizwa    bucoca/
                ngehlathululako).
           •    Ohlolwako akaveze imizwakhe nokuthatheka kwehliziyo ngesihloko
                anikelwe sona.
           •    Ohlolwako akaveze imizwakhe ngamagama awezwa aphuma emlonyeni
                womuntu loyo egade angakawalindeli.
           •    I-eseyakhe ayitjhegeze ibuyele emva ebujameni ebekakibo ngaphambi
                kobana ezwe amagama egade angakawalindeli la aphuma emlonyeni
                waloyo akhuluma ngaye.
           •    Ihlangothi elikhulu le-eseyi akube ngeliveza imizwa nofana elinaba
                khudlwana ngalokho okusengqondwenakhe ngesihlokwesi.
           •    Yamukela i-eseyi eveza amaphuzu abhamba nofana afihlakeleko
                ngesihlokwesi.                                                                        [50]

 1.4       Umngani uqakathekile kodwana angabuya akulahlekise epilweni.

           Nakhu okuqakathekileko nakutshwaywa le-eseyi:

           •    Le yi-eseyi lapha otlolako alindeleke bona aveze khona imibonwakhe
                ngamahlangothi womabili nofana ngehlangothi linye.
                TJHEJA: I-eseyi le kungaba ngemahlangothimabili/ ngehlangothilinye.
           •    Ohlolwako kulindeleke bona aveze tjhatjhalazi imithelela emihle nemimbi
                (emahlangothimabili)/emimbi nofana emihle (i-eseyi ehlangothilinye)
                ngokuqakatheka komngani epilweni, ubumbi obuba khona nasele umngani
                loyo akufelelisa aveze nokobana ulemukiswe yini nangemva kwesikhathi
                esingangani bona umnganakhe le uyamfelelisa.
           •    Okuqakathekileko nge-eseyi le kukobana ohlolwako kulindeleke bona
                anikele amaphuzu amahle namambi ngesihlokwesi nofana athathe
                ihlangothi elilodwa ahlathulule anabe ngalo.
           •    Yamukela i-eseyi eveza amaphuzu abhamba nofana afihlakeleko
                ngesihlokwesi.                                                                        [50]

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                          Phendla

### Page 4

IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P3                    4                  DBE/Mrhayili/Mgwengweni 2024
                                    SC/NSC – Umhlahlandlela wokutshwaya

 1.5       Esikhathini sanamhlanjesi nawunemali ungakghona ukufumana yoke
           into engathabisa omunye umuntu epilweni. Vumelana nofana uphikisane
           nesitatimendesi

           Nakhu okuqakathekileko nakutshwaywa le-eseyi:

           •    Le yi-eseyi lapha ohlolwako alindeleke bona abeke imibonwakhe ikhanye
                kusukela ekuthomeni bekube sekugcineni kwe-eseyakhe.
           •    Ohlolwako kulindeleke bona athome ngokobana akhethe ihlangothi
                azokutlola ngalo, aveze izinto ezibufakazi bokobana esikhathini
                sanamhlanjesi nawunemali ungakghona ukufumana yoke into engathabisa
                umuntu epilweni nofana imali angeze yakwenza ufumane zoke izinto
                ezingakuthabisa epilweni.
                TJHEJA: I-eseyi le ngehlangothilinye/ngethatha ihlangothi.
           •    Kuqakathekile bona ohlolwako anikele amaphuzu asekela imibonwakhe
                nakavumelana nofana aphikisana nesitatimendesi kufikela ekupheleni
                kwendabakhe.
           •    Yamukela i-eseyi eveza amaphuzu abhamba nofana afihlakeleko
                ngesihlokwesi.                                                                        [50]

 1.6       •    Ohlolwako angakhetha nanyana ngimuphi umhlobo we-eseyi afuna ukutlola
                ngawo. Kungaba yi-eseyi ecocako, ehlathululako, eveza imizwa,
                emahlangothimabili nofana ehlangothilinye.
           •    Kuqakathekile bona ohlolwako aqinisekise bonyana indabakhe nesithombe
                ziyakhambelana.
           •    Yamukela i-eseyi eveza amaphuzu abhamba nofana afihlakeleko
                ngesihlokwesi.                                                                        [50]

 1.7       •    Ohlolwako angakhetha nanyana ngimuphi umhlobo we-eseyi afuna ukutlola
                ngawo. Kungaba yi-eseyi ecocako, ehlathululako, eveza imizwa,
                emahlangothimabili nofana ehlangothilinye.
           •    Kuqakathekile bona ohlolwako aqinisekise bonyana indabakhe nesithombe
                ziyakhambelana.
           •    Yamukela i-eseyi eveza amaphuzu abhamba nofana afihlakeleko
                ngesihlokwesi.                                                                        [50]

 1.8       •    Ohlolwako angakhetha nanyana ngimuphi umhlobo we-eseyi afuna ukutlola
                ngawo. Kungaba yi-eseyi ecocako, ehlathululako, eveza imizwa,
                emahlangothimabili nofana ehlangothilinye.
           •    Kuqakathekile bona ohlolwako aqinisekise bonyana indabakhe nesithombe
                ziyakhambelana.
           •    Yamukela i-eseyi eveza amaphuzu abhamba nofana afihlakeleko
                ngesihlokwesi.                                                                        [50]

                                                                   IMITLOMELO YESIGABA A:             50

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                          Phendla

### Page 5

IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P3                    5                  DBE/Mrhayili/Mgwengweni 2024
                                    SC/NSC – Umhlahlandlela wokutshwaya

 ISIGABA B: AMATHEKSTHI WOKUTHINTANA

 UMBUZO 2

 2.1       I-IMEYILI ENGAKAHLELEKI

           Nakhu okuqakathekileko nakutshwaywa i-imeyili engakahleleki:

           •     Iba nesiphande se-imeyili yaloyo othumela umlayezo.
           •     Iba nesiphande se-imeyili yaloyo enqotjhiswe kuye.
           •     Iba nesihloko esirhunyeza ummongo we-imeyili.
           •     Iba nesilotjhiso esiligama laloyo i-imeyili enqotjhiswe kuye.
           •     Iba nesingeniso esiveza umnqopho wokutlolwa kwe-imeyili leyo.
           •     Iba nomzimba omumethe umlayezo opheleleko.
           •     Iba nomutjho olayelisako.
           •     Iba negama laloyo othumele i-imeyili ekugcineni.                                     [25]

 2.2        IKULUMO-PENDULWANO.

            Nakhu okuqakathekileko nakutshwaywa ikulumo-pendulwano:

            •   Iba nesendlalelo esifakwa ngeembayaneni esihlathulula indawo, isikhathi,
                amabizo wabantu abakhulumako nalokho abakhuluma ngakho nekuba
                singeniso somtlolo lo.
            • Amagama walabo abakhulumako atlolwa ngesandleni sesincele, abe
                mafitjhani nesibongo singasetjenziswa. Akutlolwa litho ngaphasi
                kwamagama walabo abakhulumako.
            • Kutlolwa ikholoni emva kwamagama wabantu abakhulumako.
            • Imizwa nemisikinyeko yabakhulumako ifakwa ngeembayaneni ngaphambi
                kwegama laloyo okhulumako.
            • Isiphetho sendaba siba sekulumeni yabo, kuzwakale bona seyiyaphetha.
            Tjheja: abantu ababandakanyeka kukulumo-pendulwano bafanele bahlale
            endabeni zisuka zibekwa, akukalindeleki bona bathome ngokulotjhisana
            nokubuzana amavuko.

            Amaphuzu alindeleke ngesihloko:
            •   Cocani ngobujamo babantu abatjha njenganje.
            •   Cocani ngeningakwenza ukukhandela ubujamobu ukobana buragele
                phambili.
            •   Cocani ngabantu eningakhulumisana nabo nebangaba namandla
                wokusiza.
            •   Cocani ngeendawo eningazivakatjhela ezingaba lisizo kilokhu enifuna
                ukukwenza nililutjha.
            Tjheja: Abafundi bangaveza namanye amaphuzu angakavezwa ngehla.
            Okhunye kukobana ikulumo-pendulwano le ingaba neenkhathi zesenzo
            ezintathu ekungaba ngesidlulileko, sanje nesisezako.                                      [25]

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                          Phendla

### Page 6

IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P3                    6                  DBE/Mrhayili/Mgwengweni 2024
                                    SC/NSC – Umhlahlandlela wokutshwaya

 2.3       IKULUMO ENGAKAHLELEKI

           •     Iveza ihloso yekulumo.
           •     Itlolwa ngeendima.
           •     Nanzi iinhlokwana ezilindeleke ngaphasi kwekulumo engakahleleki:

             •   Isihloko >                Kuqakathekile ukobana sibe nendawo lapho ikulumo
                                           izokwenzeka khona, izokwenziwa ngubani, ngaliphi
                                           ilanga begodu sethule okumumethwe yikulumo.
             •   Isilotjhiso >             Kumele umuntu othula ikulumo alotjhise boke
                                           abakhona ngokulandelana kwabo, abakhulu
                                           nabancani, abalamanise kuhle ngokweenkhundla
                                           zabo emehlweni womphakathi. Kesinye isikhathi
                                           angalotjhisa ngendlela efaka phakathi woke umuntu,
                                           ngaphandle         kokubabiza         ngokulamana
                                           kweenkhundla zabo, njengokuthi; ‘Lotjhani noke’
                                           nofana ‘Lotjhani’.
             •   Isingeniso >              Kumele sidose kodwana sibe sifitjhani senze kobana
                                           balalele.
             •   Ummongondaba >            Ikulumo ayitlolwe ngokucacileko, ibe nemitjho
                                           emifitjhani   enemiqondo      elula  beyisebenzise
                                           neembonelo ezijayelekileko. Awube magama
                                           akhiwe kuhle kugegedwe ukubuyelela amagama
                                           khulu/ngokudluleleko      ngombana      kulahlekisa
                                           ihlathululo yamambala (amatlitjhe).
             •   Isiphetho >               Siqakathekile begodu sisirhunyezo salokho esele
                                           kukhulunyiwe, asifake iselela.
                                                                                                       [25]

 2.4       UMBIKO ONGAKAHLELEKI

           Nakhu okuqakathekileko nakutshwaywa umbiko ongakahleleki:

           • Isihloko siba nebizo lomuntu nanyana abantu umbiko oqaliswe kibo.
           • Udlulisa ilwazi elimayelana nalokho umuntu obikako akubone kusenzeka.
           • Amaphuzu aba liqiniso, kungabi mibono.
           • Amaphuzu akaphathelane nalokho akubone kusenzeka.
           • Amaphuzu atlolwa ngamaphoyinti.
           • Ilimi elisetjenziswako kulindeleke bona likhambisane nabamukelilwazi.
           • Utlolwa ngomuntu wesithathu okukhulunywa ngaye.
           • Uba nesiphetho.
           YELELA: UMBIKO ONGAKAHLELEKI AWUBI NEEMPHAKAMISO.                                          [25]

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                          Phendla

### Page 7

IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P3                    7                  DBE/Mrhayili/Mgwengweni 2024
                                    SC/NSC – Umhlahlandlela wokutshwaya

 2.5       I-ATHIKILI KAMAGAZINI

           Nakhu okuqakathekileko nakutshwaywa i-athikili kamagazini:

           •     Isihloko kufuze sidose ozosifunda begodu silulubeze.
           •     I-athikili kumele itlowe ihlukaniswe ngamakholomu. Lokhu kuzokusiza
                 ukobana ingabi nesakhiwo esifana nese-eseyi nofana ibe nesakhiwo
                 sesikhangiso.
           •     I-athikili kufuze itjengiswe kuhle begodu nemiqaliswayo/iinthombe zibe
                 zihle ngemibala ekhanyako nedosako ekhambelana nayo.
           •     Kufuze ikhulume noyifundako begodu ibe sesitayeleni saloyo oyitlolako.
           •     Isitayela sotlolako singasebenzisa iinthombengqondo, sihlathulule
                 nanyana sibe nezwelo.
           •     Kufanele itlolwe igama lomuntu oyitlolileko, indawo, isikhathi, ubujamo
                 nezinye iinsiza zingafakwa ku-athikili.
           •     I-athikili kufuze ivuse ilulubezo njengesikhangiso ikhuthaze abayifundako
                 bona bayifunde.
           •     Iindima akukafuzi bona zibe zide.
           •     Amaledere asetjenzisweko kufuze kube ngilawo azakwamukeleka.                         [25]

 2.6       IKHARIKHYULAMU VITHAYE NENCWADI EMKHAMBISANI

           Nakhu okuqakathekileko                nakutshwaywa       IKharikhyulamu       Vithaye
           nencwadi emkhambisani:

           AMATSHWAYO WEKHARIKHYULAMU VITHAYE:
           • Imininingwana ephathelene nami
             Isibongo.
             Amagama.
             Ilanga lamabeletho.
             Inomboro kamazisi.
             Inarha engabelethelwa kiyo.
             Ubulili.
             Ilimi elikhulunywa ekhaya.
             Isiphande sekhaya.
             Iinomboro zomrhala wekhaya.
             Iinomboro zomrhala wemsebenzini.
              Iinomboro zakafunjathwako.

           •     Imininingwana ephathelene nokufunda
                 Igama lesikolo.
                 Isitifikeyithi.
                 Iimfundo.
                 Umnyaka.

           •     Umsebenzi
                 Igama lebubulo.
                 Indawo.
                 Umsebenzi engiwenzako.
                 Isikhathi engenza ngaso umsebenzi lo.

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                          Phendla

### Page 8

IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P3                    8                  DBE/Mrhayili/Mgwengweni 2024
                                    SC/NSC – Umhlahlandlela wokutshwaya

           •     Imininingwana ephathelene nepilo
                 Imidlalo engiyithandako.
                 Imidlalo engidlala indima kiyo.
                 Okhunye kokuzithabisa engikwenzako.

           •     Abantu ekungabuzwa kibo ngami
                 Nasi imininingwana etlhogekako ngabo:
                 Amagama neembongo, indlela engihlobene nabo ngayo nofana iinkhundla
                 zabo, iimphande zabo neenomboro zomrhala nofana zakafunjathwako.

           AMAMTSHWAYO WENCWADI EMKHAMBISANI:
           • Iba neemphande ezimbili, ezitlolwa ngokujayelekileko. Isiphande
               sotlolelwako asibi nelanga/idadamu ekutlolwe ngalo incwadi. Tjheja:
               iimphande, isilotjhiso, isihloko nesiphetho azingabalwa lokha nakubalwa
               inani lamagama.
           • Itlolelwa umuntu othileko onesikhundla esithileko. Ngalokho-ke kufanele
               otlolako aphakamise isikhundla saloyo amtlolelako ngaphambi kokutlola
               isiphande sesibili.
           • Iba nesilotjhiso esingaphakamisi ibizo lomuntu otlolelwako kodwana
               kutlolwa bona Nomzana nofana Kosikazi.
           • Isihloko salokho otlola ngakho sitlolwa ngamagabhadlhela nofana sitlolwe
               ngamagama amancani bese siyathalelwa.
           • Iba nendima eyodwa eveza irhuluphelo nofana isizathu sokufaka isibawo
               somsebenzi lowo. Kufakwa ireferensi nofana inomboro yesibawo
               somsebenzi lowo ngedlela esikhangiswe ngayo.
           • Iba nesilayeliso. Kulindeleke bona asebenzise amagama afana nanaka:
               Ngiyokuthokoza, Ngizokuthaba, Kuzongithabisa.
           • Iba nesiphetho esiveza bona ibuya kubani. Otlolako kulindeleke bona
               atlole amagamakhe nofana iinthomo zamagamakhe nesibongo sakhe
               bese uyayitlikitla. Kulindeleke bona bengubo baveze bona
               bendile/batjhadile nofana awa ngokutlola Mm. nofana Kkz./Ksz. ngemva
               kokutlikitla incwadi leyo. Lokhu kwenzelwa ukobana loyo otlolelwako azi
               kuhle bona utlolelwe ngubani.
           TJHEJA: Umfundi otlole i-CV YODWA angakatloli incwadi emkhambisani
           akanikelwe imitlomelo engaba li-10–12 kokumunyethweko. Umfundi
           otlole incwadi emkhambisani YODWA akanikelwe imitlomelo engaba mi-
           4–6 kokumunyethweko.                                                                       [25]

                                                                   IMITLOMELO YESIGABA B:             50
                                                                               INANI LOKE:            100

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                          Phendla

### Page 9

IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P3                                                             9                                                   DBE/Mrhayili/Mgwengweni 2024
                                                                             SC/NSC – Umhlahlandlela wokutshwaya

ISIGABA A: IRUBHRIKHI YOKUTSHWAYA/YOKUHLOLA INDABA/I-ESEYI YELIMI LEKHAYA [50 IMITLOMELO]

TJHEJA:

• Sebenzisa irubhrikhi njalo nawutshwaya i-eseyi.
• Amamaksi asukela eli-0–50 ahlukaniswe ngamazinga weentlhadlhuli ezi-5.
• Okumunyethweko, iqhinga lokusetjenziswa kwelimi nesitayela, lelo nalelo kghono lesitlhadlhuli lihlukaniswe ngezinga eliphezulu
  neliphasi.
• Isakhiwo asithintwa lizinga eliphezulu namkha eliphasi.

IRUBHRIKHI YOKUHLOLA INDABA YELIMI LEKHAYA [50 AMAMAKSI]
        Iqhinga                                         Ngokudluleleko               Ngokwekghono              Ngokulingeneko             Ngokusisekelo             Ngokungakalingani
  OKUMUNYETHWEKO                                            28–30                         22–24                     16–18                     10–12                         4–6
  NOKUHLELA                                       -   Ukuphendula              -   Ukuphendula okuhle      -   Ukuphendula           -   Ukuphendula            -    Ukuphendula
                                                      okudluleleko.                khulu.                      okwanelisako.             okungakajami                okuphume endleleni

                              Izinga eliphezulu
  (Ukuphendula)                                   -   Imiqondo                 -   Kunobufakazi            -   Imiqondo                  ndawonye.                   khulu.
  Ukuhleleka kwemiqondo                               ehlakaniphileko              nokukhula kwendaba          ekhambelanako         -   Imiqondo               -    Imiqondo enganatlha
  yokuhlela.                                          netjengisa ukukhula.         okubonakalako               nekholisako.              engakanqophi.               nengazwakaliko.
  Ukulemuka komnqopho,                            -    Ukuhleleka                  nokumnandi.             -   Kunokuhleleka         -   Ubufakazi obuncani     -    Imiqondo
  abamukelilwazi nobujamo.                             okudluleleko            -   Ukuhleleka okuhle           nokukhambelana            bokuhleleka                 ebuyabuyelelweko.
                                                       nokukhambelana              nokukhambelana              okulingeneko              nokukhambelana         -    Imiqondo
  30 AMAMAKSI                                          kwesingeniso,               kwesingeniso, umzimba       kwesingeniso,             kwesingeniso,               engakahleleki
                                                       umzimba nesiphetho.         nesiphetho.                 umzimba nesiphetho.       umzimba nesiphetho.         nengakhambelaniko.

                                                           25–27                         19–21                      13–15                       7–9                        0–3
                                                  -   Ukuphendula              -   Ukuphendula okuhle.     -   Ukuphendula           -   Ukuphendula            -    Ukuphendula isihloko
                                                      okudluleleko             -   Imiqondo ekarisako          okwanelisako              okungakhambelaniko          akukalingwa

                              Izinga eliphasi
                                                      kodwana kutlhayela           nekhambelanako.             kodwana                   nokusezingeni               nokulingwa.
                                                      amatshwayo               -   Kunokuhleleka               okunganatlha.             eliphasi.              -    Imiqondo
                                                      wendaba ehle.                nokukhambelana          -   Imiqondo izwakala     -   Imiqondo                    engakhambelaniko
                                                  -   Imiqondo ekhulileko          kwesingeniso, umzimba       beyikhambelana            ayikahlangani               nengakafaneli.
                                                      nenokuhlakanipha.            nesiphetho.                 ngokulingeneko.           begodu ayikanqophi.    -    Imiqondo enganatlha
                                                  -   Kunokuhleleka                                        -   Kunokuhleleka         -   Kunokuhleleka               nengazwakaliko.
                                                      nokukhambelana                                           nokukhambelana            okungakhambelani
                                                      okuhle kwesingeniso,                                 -   kwesingeniso,             nesingeniso, umzimba
                                                      umzimba nesiphetho.                                      umzimba nesiphetho.       nesiphetho.

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                                                                                                         Phendla

### Page 10

IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P3                                                                  10                                                                    DBE/Mrhayili/Mgwengweni 2024
                                                                                  SC/NSC – Umhlahlandlela wokutshwaya

IRUBHRIKHI YOKUHLOLA INDABA YELIMI LEKHAYA [50 AMAMAKSI] (iyaraga)
             Iqhinga                                      Ngokudluleleko                    Ngokwekghono                  Ngokulingeneko                      Ngokusisekelo                    Ngokungakalingani
                                                              14–15                             11–12                          8–9                                5–6                                0–3
  ILIMI, ISITAYELA NOKU-                             -   Iphimbo, irejista, isitayela   -   Iphimbo, irejista,       -   Iphimbo, irejista, isitayela   -   Iphimbo, irejista, isitayela   - Iphimbo, irejista nesitayela
  EDITHA.                                                nelwazimagama elifaneleko          isitayela                    nelwazimagama                      nelwazimagama                    ezingakafaneli khulu
                                                         nelihle ngokudluleleko,            nelwazimagama                elifanele umnqopho,                elingakafaneli umnqopho,         umnqopho, abamukelilwazi

                                 Izinga eliphezulu
  Iphimbo, irejista, isitayela                           elinemba umnqopho,                 elifanele umnqopho,          abamukelilwazi                     abamukelilwazi nobujamo.         nobujamo.
  nelwazimagama elifanele                                abamukelilwazi nobujamo.           abamukelilwazi               nobujamo                       -   Ukusetjenziswa kwelimi         - Ilwazimagama elitlhayela
  umnqopho, abamukelilwazi                           -   Ukusetjenziswa kwelimi             nobujamo.                    ngokulingeneko.                    okusezingeni eliphasi.           khulu lenza kube budisi
  nobujamo.                                              kusezingeni elihle             -   Ilimi liyanemba          -   Ukusetjenziswa kwelimi         -   Ihlelo nesipelinghi              ukuzwisisa itheksthi.
  Ukukhethwa kwamagama,                                  ngokudluleleko.                    belisetjenziswe kuhle.       okwethula ihlathululo.             kuneemphoso ezinengi           - Ilimi elingazwakaliko.
  ukusetjenziswa kwelimi,                            -   Ihlelo nesipelinghi            -   Ihlelo nesipelinghi      -   Ihlelo nesipelinghi                khulukhulu.                     -Ihlelo nesipelinghi
  imithetjhwana, iimphumuzi,                             esinganamphoso khulu (0-           akunamphoso khulu,           kuneemphoso ezinengi           -   Kutlanywe ngokusezingeni         kuneemphoso ezinengi
  ihlelo nesipelinghi.                                   2).                                zimbalwa (5-9).              (15-19).                           eliphasi khulukhulu.             khulu ngokudluleleko.
                                                     -   Kutlanywe kuhle                -   Kutlanywe kuhle          -   Kutlanywe                                                         - Abukho ubufakazi
  15 AMAMAKSI                                            ngokudluleleko.                    khulu.                       ngokusezingeni                                                       bokutlama
                                                                                                                         elilingeneko.
                                                                   13                               10                              7                                  4
                                                     -   Iphimbo, irejista, isitayela   -    Iphimbo, irejista,      -   Iphimbo, irejista, isitayela   -   Iphimbo, irejista, isitayela
                                                         nelwazimagama                       isitayela                   nelwazimagama                      nelwazimagama
                                                         elifaneleko nelihle                 nelwazimagama               elifanele umnqopho,                elincani nelisezingeni

                                 Izinga eliphasi
                                                         elinemba umnqopho,                  elifanele                   abamukelilwazi                     eliphasi
                                                         abamukelilwazi nobujamo.            umnqopho,                   nobujamo.                          elingakafaneli umnqopho,
                                                     -   Ukusetjenziswa kwelimi              abamukelilwazi          -   Ukusetjenziswa kwelimi             abamukelilwazi nobujamo.
                                                         kusezingeni elihle khulu.           nobujamo.                   okungathuli ihlathululo.       -   Ukusetjenziswa kwelimi
                                                     -   Ihlelo nesipelinghi            -    Ilimi liyanemba         -   Ihlelo nesipelinghi                okungakafaneli.
                                                         esinganamphoso ezinengi             belisetjenziswe             kuneemphoso ezinengi           -   Ihlelo nesipelinghi
                                                         (3-4).                              ngokufaneleko.              khulu (20 ukuya phezulu).          kuneemphoso ezinengi
                                                     -   Kutlanywe ngokudluleleko.      -    Ihlelo nesipelinghi     -   Kutlanywe                          khulukhulu.
                                                                                             kuneemphoso                 ngokusezingeni                 -   Kutlanywe ngokusezingeni
                                                                                             ezinengana (10-14).         eliphasi.                          eliphasi khulukhulu.
                                                                                        -    Kutlanywe kuhle.
  ISAKHIWO                                                         5                                4                               3                                  2                                 0–1
                                                     -   Kuvezwe amatshwayo             -    Amatshwayo              -   Amatshwayo                     -   Amatshwayo                     -    Amatshwayo
  Amatshwayo wetheksthi.                                 nemininingwana                      nemininingwana              nemininingwana                     neminye imininingwana               nemininingwana
  Ukwakhiwa kweengaba                                    eqakatheke                          evezweko                    kuvezwe ngokulingeneko.            yesakhiwo sendaba kuvezwe           efunekako
  nemitjho.                                              ngokudluleleko                      kukhambelana            -   Kunokukhambelana                   ngokusisekelo.                      kuyatlhayela.
                                                         ngesakhiwo sendaba.                 kuhle.                      okulingeneko kwendaba.         -   Ukwakheka kwemitjho            -    Ukwakhiwa kwemitjho
                                                     -   Kunokukhambelana okuhle        -    Kunokukhambelana        -   Imitjho neengaba kwakheke          neengaba kuneemphoso.               neengaba kuneemphoso
  5 AMAMAKSI                                             ngokudluleleko kwendaba.            okuhle kwendaba.            ngokulingeneko.                -   Indaba isazwakala kancani.          ezinengi khulu.
                                                     -   Imitjho neengaba               -    Imitjho neengaba        -   Indaba isanikela                                                  -    Indaba ayinamqondo.
                                                         kwakheke ngendlela ehle             kwakheke ngendlela          umqondo.
                                                         ngokudluleleko.                     ehle.

ISITJENGISO SOKWABIWA KWEMITLOMELO:
 Km-: (Tlola umtlomelo otholwe mfundi), L-: (Tlola umtlomelo otholwe mfundi), Sk-: (Tlola umtlomelo otholwe mfundi)

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                                                                                                                                    Phendla

### Page 11

IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P3                                                  11                                                                     DBE/Mrhayili/Mgwengweni 2024
                                                                  SC/NSC – Umhlahlandlela wokutshwaya

ISIGABA B: AMATHEKSTHI WOKUTHINTANA

IRUBHRIKHI YOKUHLOLA AMATHEKSTHI WOKUTHINTANA WELIMI LEKHAYA [25 AMAMAKSI]

             Iqhinga                      Ngokudluleleko                    Ngokwekghono                      Ngokulingeneko                     Ngokusisekelo                 Ngokungakaneli
  OKUMUNYETHWEKO,                              13–15                               10–12                               7–9                             4–6                             0–3
  UKUHLELA NESAKHIWO                -   Ukuphendula okudluleleko,      -   Ukuphendula okuhle             -   Ukuphendula                    -   Ukuphendula               -   Ukuphendula kutjengisa
                                        okungaphezu kwalokho               okutjengisa ilwazi elihle          okulingeneko                       ngokusisekelo                 ukungabi khona
  -Ukuphendula nemibono.                okulindelweko.                     lamatshwayo wetheksthi.            okutjengisa ilwazi                 okutjengisa ilwazi            kwelwazi lamatshwayo
  -Ukubuthelelwa nokuhleleka        -   Imiqondo ehlakaniphileko       -   Umtlolo unqophile,                 lamatshwayo wetheksthi.            lamatshwayo                   wetheksthi.
  kwemibono.                            nekhulileko.                       awukaphumi                     -   Akunakudzimelela                   wetheksthi.               -   Akunakukhambelana
  - Umnqopho, abamukelilwazi,       -   Ilwazi elingeneleleko              esihlokweni begodu                 nokukhambelana                 -   Kunokunqopha                  kwemiqondo.
  amatshwayo/imithetjhwana kanye        lamatshwayo                        usekelwe kuhle ngendlela           okulingeneko                       okukhona kodwana          -   Imininingwana esekela
  nobujamo                              wetheksthi.                        enobukghoni.                       kokumunyethweko                    okunengi                      isihloko imbalwa
                                    -   Umtlolo unqophile.             -   Kunemininingwana esekela           nemiqondo.                         kuphambene                    khulukhulu.
  15 AMAMAKSI                       -   Kunokukhambelana                   isihloko.                      -   Eminye imininingwana               nesihloko.                -   Akakasebenzisi
                                        kokumunyethweko                -   Isakhiwo esifaneleko               esekela isihloko               -   Imininingwana                 amatshwayo
                                        nomqondo.                          kodwana                            iveziwe.                           esekela                       nemithetho yesakhiwo.
                                    -   Isakhiwo sihleleke kuhle           esinokungakhambelaniko         -   Isakhiwo sifanele                  isihloko imbalwa.
                                        ngokudluleleko, yoke               okuncazana.                        ngokulingeneko                 -   Kunobutjhapha
                                        imininingwana esekela                                                 kodwana                            obukhona
                                        isihloko iveziwe.                                                     kunokungakhambelani.               obubonakalako
                                    -   Isakhiwo esifaneleko                                                                                     emithethweni
                                        nesinembako.                                                                                             nematshwayeni
                                                                                                                                                 wesakhiwo.
  ILIMI, ISITAYELA KANYE NOKU-                  9–10                                7–8                                5–6                             3–4                             0–2
  EDITHA
                                    -   Iphimbo, irejista, isitayela   -   Iphimbo, irejista, isitayela   -   Iphimbo, irejista, isitayela   -   Iphimbo, irejista,        -   Iphimbo, irejista, isitayela
                                        nelwazimagama kuwufanele           nelwazimagama                      nelwazimagama                      isitayela                     nelwazimagama
  -Iphimbo, irejista nesitayela
                                        kuhle khulu umnqopho,              kuwufanele kuhle                   kuwufanele                         nelwazimagama                 akukhambelani
  kufanele umnqopho/umphumela,
                                        abamukelilwazi nobujamo.           umnqopho, abamukelilwazi           ngokulingeneko                     kuwufanele                    nomnqopho,
  abamukelilwazi nobujamo.
                                    -   Ihlelo lisetjenziswe               nobujamo.                          umnqopho,                          kancani umnqopho,             abamukelilwazi
  -Ukusetjenziswa kwelimi kanye
                                        ngokunembako belihleleke       -   Ihlelo lisetjenziswe               abamukelilwazi                     abamukelilwazi                nobujamo.
  nemithetjhwana.
                                        kuhle khulu.                       ngokunembako                       nobujamo.                          nobujamo.                 -   Kuneemphoso ezinengi
  -Ukukhethwa kwamagama.
                                    -   Kuneemphoso ezincani               belihleleke kuhle.             -   Kuneemphoso zehlelo            -   Kuneemphoso                   khulu ezenza bona
  -Ukusetjenziswa kwamatshwayo
                                        khulu.                         -   Akunamphoso ezinengi.              kodwana azilimazi                  zehlelo ezenza                ihlathululo ingazwakali
  wokutlola nesipelinghi.
                                                                                                              ihlathululo.                       bona ihlathululo              nakancani.
  10 AMAMAKSI                                                                                                                                    ingazwakali.
                                    -   0-2 yeemphoso tlomelisa=10     -   5-9 yemphoso tlomelisa=8       -   12-15 yeemphoso                -   20 ukuya phezulu
                                    -   3-4 yeemphoso tlomelisa=9      -   10-11 yeemphoso                    tlomelisa=6                        tlomelisa-3/5      kuye
                                                                           tlomelisa=7                    -   16-19 yeemphoso                    ngokobana iimphoso
                                                                                                              tlomelisa=5                        zingangani

ISITJENGISO SOKWABIWA KWEMITLOMELO:
Km-/Sk-: (Tlola umtlomelo otholwe mfundi)
 L-: (Tlola umtlomelo otholwe mfundi)

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                                                                                                                       Phendla

### Page 12

IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P3                    12                    DBE/Mrhayili/Mgwengweni 2024
                                    SC/NSC – Umhlahlandlela wokutshwaya

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                             Phendla

### Page 13

IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P3                    13                    DBE/Mrhayili/Mgwengweni 2024
                                    SC/NSC – Umhlahlandlela wokutshwaya

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                             Phendla

### Page 14

IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P3                    14                    DBE/Mrhayili/Mgwengweni 2024
                                    SC/NSC – Umhlahlandlela wokutshwaya

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe

## Related documents

- [IsiNdebele HL P3 May-June 2023 MG](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p3-may-june-2023-mg/b40b1497-1495-4f5f-9939-4d59d140d8bd) — isiNdebele HL · Memo · 2023 · isiNdebele
- [IsiNdebele HL P3 May June 2018 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p3-may-june-2018-memo/ffe6e6fc-baa4-4c27-b700-f620ccf67566) — isiNdebele HL · Memo · 2018 · isiNdebele
- [IsiNdebele HL P3 May June 2017 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p3-may-june-2017-memo/67b430b9-4b77-4c27-a874-9df861b0406d) — isiNdebele HL · Memo · 2017 · isiNdebele
- [IsiNdebele HL P3 May June 2016 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p3-may-june-2016-memo/0c6a7631-8496-4170-af06-4b0d1affd037) — isiNdebele HL · Memo · 2016 · isiNdebele
- [IsiNdebele HL P3 June July 2015 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p3-june-july-2015-memo/50339bd9-fa06-4f28-a6d9-30355fefd76d) — isiNdebele HL · Memo · 2015 · isiNdebele
- [IsiNdebele HL P1 May-June 2024](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-isindebele-hl-2024-nsc-june-exam-question-paper-paper-1-isindebele/f3ea631e-f8bb-4906-8a1e-52d1cdab2ca1) — isiNdebele HL · QP · 2024 · isiNdebele

## More from Grade 12 isiNdebele HL

- [Gr 12 IsiNdebele HL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-isindebele-hl-atp-2023-24/2ea235bf-ab30-4098-851e-c42dd73dc0c3) — ATP
- [IsiNdebele HL P1 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p1-nov-2024/00246279-7fbb-42a6-b345-7871e3abcebc) — QP · 2024 · isiNdebele
- [IsiNdebele HL P2 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p2-nov-2024/1e393095-3c2b-4309-9b7e-3169fe9823bd) — QP · 2024 · isiNdebele
- [IsiNdebele HL P3 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p3-nov-2024/b9047289-a331-4ff4-b57f-b17d11b29765) — QP · 2024 · isiNdebele
- [IsiNdebele HL P2 May-June 2024](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-isindebele-hl-2024-nsc-june-exam-question-paper-paper-2-isindebele/1e40c5db-87a4-429e-84c4-282c9d3a31ee) — QP · 2024 · isiNdebele
- [IsiNdebele HL P2 May-June 2023 MG](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p2-may-june-2023-mg/9507e1b4-42ec-497c-a823-0e9be86e9615) — Memo · 2023 · isiNdebele

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
