# isiNdebele HL Grade 12 Paper 1 NSC June 2024 Question Paper

> Grade 12 isiNdebele HL Paper 1 question paper from the NSC June Exam 2024, 16 pages. Read online or get the free PDF download, memo linked when available.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/grade-12-isindebele-hl-2024-nsc-june-exam-question-paper-paper-1-isindebele/f3ea631e-f8bb-4906-8a1e-52d1cdab2ca1
- Updated: 2026-09-28
- Subject: isiNdebele HL
- Grade: Grade 12
- Language: Isindebele
- Document type: Question paper
- Year: 2024
- Exam period: NSC June Exam
- Paper: 1
- Curriculum: CAPS
- Pages: 16

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [isiNdebele HL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/isindebele-hl) › [isiNdebele HL Grade 12 Paper 1 NSC June 2024 Question Paper](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-isindebele-hl-2024-nsc-june-exam-question-paper-paper-1-isindebele/f3ea631e-f8bb-4906-8a1e-52d1cdab2ca1)

## About this document

Isindebele Hl · Grade 12 · NSC June Exam · 2024 · isindebele. Question paper, 16 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [IsiNdebele HL P1 May-June 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-isindebele-hl-2024-nsc-june-exam-memorandum-paper-1-isindebele/5f0b0dc6-7b0d-4d24-87c0-9f12a05e2fd8) — Memo · 2024 · isiNdebele

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Confidential

              SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS/
          NATIONAL SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS

                              ISINDEBELE ILIMI LEKHAYA (HL)

                                    IPHEPHA LOKUTHOMA (P1)

                               MRHAYILI/MGWENGWENI 2024

                                                                            IMITLOMELO: 70

                                                                    ISIKHATHI: Ama-iri ama-2

                                    Iphepheli linamakhasi ali-16.

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                   Phendla

### Page 2

IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1               2                DBE/Mrhayili/Mgwengweni 2024
                                        SC/NSC Confidential

YELELA

1.        Iphepheli LINEENGABA EZINTATHU: ISIGABA A, B kanye NESIGABA C.

          ISIGABA A:        Ukufunda nokuzwisisa                               (30)
          ISIGABA B:        Ukurhunyeza                                        (10)
          ISIGABA C:        Izakhi nemithetjhwana yokusetjenziswa kwelimi      (30)

2.        Funda YOKE imiyalo ngokuyelela.

3.        Phendula YOKE imibuzo.

4.        Thoma isigaba ESINYE NESINYE ekhasini ELITJHA.

5.        Thalela ngemva kokuphendula imibuzo YESIGABA NGASINYE.

6.        Tlola iinomboro zeempendulo zakho zifane patsi nangendlela ezinonjorwe
          ngayo ephepheni lemibuzo.

7.        Tjhiya umuda OWODWA ngemva kwaleyo naleyo pendulo.

8.        Yelela kobana upeleda amagama ngendlela efaneleko bewutlole nemitjho
          ezwakalako.

9.        Isikhathi esiphakanyisweko sokutlola isigaba ngasinye:

          ISIGABA A:        Pheze imizuzu ema-50
          ISIGABA B:        Pheze imizuzu ema-30
          ISIGABA C:        Pheze imizuzu ema-40

10.       Tlola kuhle nangesandla esibonakalako.

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                     Phendla

### Page 3

IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1             3                 DBE/Mrhayili/Mgwengweni 2024
                                      SC/NSC Confidential

ISIGABA A: UKUFUNDA NOKUZWISISA

UMBUZO 1

Phendula imibuzo engaphasi kwetheksthi eku-1.1 nengaphasi kwesithombe esiku-1.2.

1.1       Funda itheksthi engenzasi bese uphendula imibuzo elandelako.

          ITHEKSTHI A

           UKUTLHAYELA KWAMATHUBA WEMISEBENZI ENARHENI YESEWULA
                                 AFRIKA

          1            Ukutlhayela kwamathuba wemisebenzi kutlhogeka kwemisebenzi
                       enarheni ethileko nokwenza bona abantu bayo bangasebenzi.
                       Ngetjhudu elimbi inarha yeSewula Afrika ngenye yeenarha
                       eziqalene nobujamobu, amaSewula Afrika amanengi awasebenzi.
                       Ubujamobu pheze bubamba woke umuntu, ofundileko 5
                       nongakafundi begodu bubamba khulukhulu ilutjha. Esikhathini
                       esiphila kiswesi ikulumo ethi; 'nawufundileko awuwutlhogi
                       umsebenzi' izwakala sekuyikulumo yayizolo ngombana nanyana
                       ufundile, nayo imisebenzi yabantu abafundileko leyo seyiyindlala
                       khulu.                                                           10

          2            Ngaphandle kokobana imisebenzi iyindlala enarheni le, nakileyo
                       elidlanzana ekhona kunabonobangela abenza bona abantu
                       bangakghoni ukuqatjheka lula kiyo. Ngokuya kwerhubhululo
                       elenziwe yi-Marketing91, ekuyiphrojekthi eyabelana ngelwazi
                       lemisebenzi engaphasi kwemikhakha ehlukahlukeneko, banengi 15
                       khulu abonobangela abenza bona ilutjha elinengi elifundileko
                       leSewula Afrika lingaqatjheki. Unobangela wokuthoma kukobana
                       ilutjheli lisuke lifundele iziqu ezingakhambelani nemisebenzi esuke
                       ikhangisiwe. Kanengi amakhamphani ahlukahlukeneko akhangisa
                       imisebenzi kodwana kufumaneke bona inengi lelutjha lenarha le 20
                       alikghoni ukuqatjheka ngebanga lokungabi neziqu ezifaneleko.
                       Elinye ilutjha ulifumana linazo iziqu ezifaneleko kodwana
                       litlhayelelwa maboni nekghono lokwenza umsebenzi lowo
                       ngombana lingakhange kheliwenze ngaphambilini.

          3            Ukurhagala kokukhwabanisa emakhamphanini nemiNyangweni 25
                       kaRhulumende nakho kungunobangela omkhulu wokutlhogeka
                       kwemisebenzi. Iimphathimandla zemikhakha le zithengisela abantu
                       imisebenzi. Abantu abasaqatjhwa ngokobana bawulungele
                       kangangani umsebenzi lowo kodwana baqatjhwa nangabe
                       bakghona    ukukhupha     inani   elithileko  lemali   balinikele 30
                       iimphathimandla zekhamphani nofana zomNyango kaRhulumende
                       abafuna umsebenzi kiwo. Kesinye isikhathi ukobana uqatjhwe kuya
                       ngokuthi wazana nobani la ufuna khona umsebenzi.

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                  Phendla

### Page 4

IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1              4                DBE/Mrhayili/Mgwengweni 2024
                                       SC/NSC Confidential

          4            Ukuthuthuka kwethekhnoloji nakho kudlala indima ebabazekako
                       ekutlhayeleni kwamathuba wemisebenzi. Amabubulo amanengi 35
                       selasebenzisa imitjhini yethekhnoloji ekghona ukwenza umsebenzi
                       ongenziwa     liwoma       labantu     ngesikhatjhana  esincani.
                       Nakusetjenziswa imitjhini le inengi labantu liyaphungulwa
                       emisebenzini ngombana amabubulo asuke angasalitlhogi isizo
                       labo begodu onga nemali evane abhadele ngayo imirholo 40
                       yeensebenzezo.

          5            Ngokuya      kwe-Statistics    South    Africa  izinga    labantu
                       abangasebenziko enarheni le ekuthomeni komnyaka wee-2023
                       belibalelwa emaphesendeni ama-35.6 nekusibalo esiphezulu khulu
                       nakumadaniswa nezinye iinarha ephasini mazombe. I-Statistics 45
                       South Africa ithi izinga labantu abangasebenziko kesinye isikhathi
                       likhutjhulwa    kukuwa      nokuvalwa    kwamabhizinisi.    Lokha
                       amabhizinisi nakavalwako akateleleka bona aphungule iinsebenzi
                       zawo. Lokhu kwenzeka khulu ngomnyaka wee-2020 ukuya kewee-
                       2021 nabegade kuqinteliswe amakhambo ngonobangela 50
                       wokuqubuka kobulwele be-COVID-19.

          6            Abosolwazi baveza bona umnotho wenarha ethileko nawuthuthuka
                       kabuthaka kanti ngakelinye ihlangothi isibalo sabantu bayo
                       siyakhuphuka mihla namalanga, amathuba wemisebenzi
                       abayindlala. Okhunye okunciphisela inengi labantu beSewula 55
                       Afrika amathuba wemisebenzi kukobana esikhathini esinengi
                       nakuqatjhwako kuqalwa neminyaka yomuntu. EmiNyangweni
                       eminengi kaRhulumende nakuvuleke amathuba wemisebenzi
                       kuba nomgomo othi umuntu ofaka isibawo somsebenzi lowo
                       kufanele angadluli eminyakeni ema-35 nekuba sitjhijilo esikhulu 60
                       elutjheni leSewula Afrika ngombana inengi lalo lisuke selidlulile
                       eminyakeni leyo.

          7            Sibabantu kufanele sikhumbule bona enye nenye into eyenzekako
                       inemiphumela yayo engaba mimbi nofana ibe mihle. Ukutlhayela
                       kwamathuba wemisebenzokhu kunemiphumela emimbi tle                 65
                       eempilweni zabantu benarha le. Inengi labantu liqalene nendlala
                       ngemehlweni ngebanga lokutlhogeka kwemisebenzi. Ufumana
                       bona akekho namunye umuntu osebenzako emndenini bese zoke
                       iimfuneko ezisisekelo zomndeni lowo ezifana nokudla, izembatho
                       nokhunye okunengi azisaneliseki. Soke siyazi ukobana akekho        70
                       umuntu ongajamelana nendlala bese avele ahlale phasi asonge
                       imikhono. Lokha amano wokufuna umsebenzi abawalingileko
                       angakaphumeleli, abantu bagcina sele badanela ebulelesini
                       ngomnqopho wokuzama ukuziphilisa. Inengi labo abantwaba
                       benza    ubulelesi    obufana    nokubamba     abantu    ikunzi,   75
                       ukuthuthumbisa imitjhini yokukhupha imali, ukweba iinkoloyi,
                       ukugqekezela abantu neentolo bese beba ipahla engaphakathi
                       bayoyithengisa ukwenzela bona bafumane imali yokuziphilisa.
                       Njeke, akurari ukubona izinga lobulelesi, khulukhulu obubalwe
                       ngehlobu bande kangaka enarheni yeSewula Afrika.  2024             80

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                  Phendla

### Page 5

IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1              5                      DBE/Mrhayili/Mgwengweni 2024
                                       SC/NSC Confidential

          8            Nokho uRhulumende wenarha le wenza ngakho koke
                       okusemandleni bona abantu bawafumane amathuba wemisebenzi
                       ukuze kwehle izinga lobulelesi. URhulumende ubeke umthetho we-
                       Skills Development Act (SDA) obopha amakhamphani bona
                       aqatjhe    abantu    nanyana      banganamakghono    afaneleko 85
                       wemisebenzi ethileko bese abafake ngaphasi kwamahlelo
                       wokufundela umsebenzi abizwa ngama-internships nama-
                       learnerships ukwenzela bona babe namaboni namakghono
                       afaneleko wemisebenzi leyo ukuze bakghone ukuqatjheka
                       emakhamphanini ahlukahlukeneko.                                90

          9            Ilutjha lenarha le nalo kufanele lidlale indima ekulu ekulwisaneni
                       nomraro wokutlhogeka kwemisebenzi ngombana ikusasa lenarha
                       enye nenye lisezandleni zelutjha layo.
                                         [Ithethwe ku-inthanethi yatjhugulelwa eLimini lesiNdebele]

          1.1.1        Tlola ubujamo okuthiwa buqalene namaSewula Afrika amanengi
                       ngokutjho kwesigaba soku-1 setheksthi engehla le.                               (1)

          1.1.2        Ngokutjho kwesigaba sesi-2 setheksthi engehla le kuthiwa uyini
                       umsebenzi wephrojekthi ye-Marketing91?                                          (1)

          1.1.3        Ngokutjho kwerhubhululo elenziwe yiphrojekthi ye-Marketing91
                       esigabeni sesi-2 setheksthi engehla rhunyeza abonobangela
                       ABABILI abenza bona nalelo ilutjha elifundileko belaba neziqu
                       lingaqatjheki.                                                                  (2)

          1.1.4        Ngokutjho kwesigaba sesi-3 setheksthi engehla le kuthiwa
                       amalanga la abantu baqatjhwa nakwenzenjani emakhamphanini
                       nemiNyangweni kaRhulumende ehlukahlukeneko yenarha le?
                       Ipendulwakho ayibe maphuzu AMABILI.                                             (2)

          1.1.5        Rhunyeza indima edlalwa kuthuthuka kwethekhnoloji ekunciphiseni
                       amathuba wemisebenzi ngokutjho kwesigaba sesi-4 setheksthi
                       engehla le.                                                                     (2)

          1.1.6        Phendula isitatimende esingenzasi ngoLIQINISO nofana AKUSILO
                       IQINISO bese usekela isiqunto osithathako ngephuzu ELILODWA.

                       Ngonobangela wokuqubuka kwe-Covid 19 woke amabhizinisi
                       avalwa ngomnyaka we-2020 ukuya kewe-2021 angavunyelwa
                       bona aragele phambili nokusebenza.                                              (2)

          1.1.7        Hlathulula bona izinga eliphezulu labantu abangasebenziko
                       enarheni ethileko liwuthinta bunjani umnotho wenarha leyo.
                       Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA.                                            (2)

          1.1.8        Ucabanga bona ngikuphi okungenziwa babantu beSewula Afrika
                       abangasebenziko ukuziphilisa kunokobana benze ubulelesi?
                       Ipendulwakho ayibe maphuzu AMABILI.                                             (2)

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                            Phendla

### Page 6

IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1              6                 DBE/Mrhayili/Mgwengweni 2024
                                       SC/NSC Confidential

          1.1.9        Esigabeni se-9 setheksthi engehla le kuthiwa ikusasa lenye nenye
                       inarha lisezandleni zelutjha layo. Ingabe ngimuphi umukghwa
                       obonakala wenziwa linengi lelutjha lenarha le nekubonakala
                       kuzokuba siqabo esikhulu sokobana inarha le ithuthuke esikhathini
                       esizako? Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA.                           (2)

          1.1.10       Ngokubona kwakho ungathi umgomo othi abantu esele badlule
                       eminyakeni ema-35 bangaqatjhwa emiNyangweni kaRhulumende
                       ehlukahlukeneko   ulungile  nofana   awukalungi?   Sekela
                       ipendulwakho ngephuzu ELILODWA.                                         (2)

          1.1.11       Nangathana bewunguMongameli wenarha yeSewula Afrika
                       ngikuphi ebewungakwenza ukuqeda umukghwa wokukhutjhiswa
                       kwabantu imali ngokungekho emthethweni ziimphathimandla
                       zemiNyango kaRhulumende ehlukahlukeneko ngaphambi kobana
                       baqatjhe umuntu? Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA.                   (2)

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                   Phendla

### Page 7

IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1           7                DBE/Mrhayili/Mgwengweni 2024
                                    SC/NSC Confidential

1.2       Qalisisa iinthombe ezingenzasi bese uphendula imibuzo elandelako.

          ITHEKSTHI B

                                    ISITHOMBE SOKU-1

                                     ISITHOMBE SESI-2

                                                           [Zithethwe ku-www.images.com]

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                 Phendla

### Page 8

IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1               8                     DBE/Mrhayili/Mgwengweni 2024
                                        SC/NSC Confidential

          1.2.1        Tlola   OKUKODWA       okubonakala    esithombeni   soku-1
                       okusikhombisako bona mbala abaphathi bekhamphani le abafuni
                       abantu abafuna umsebenzi bangene emabaleni la.                               (1)

          1.2.2        Hlathulula okubonakala kusenziwa babantu abasesithombeni
                       sesi-2 kezingehla. Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA.                      (1)

          1.2.3        Tlola itshwayo      elibonakala        esithombeni   sesi-2    elisitjela
                       okulandelako:

                       (a) Abanye babantu laba mbala bafundile.                                     (1)

                       (b) Indawo abantwaba abakiyo le ilidorobha.                                  (1)

          1.2.4        Phendula isitatimende esingenzasi ngoLIQINISO nofana AKUSILO
                       IQINISO bese usekela isiqunto osithathako.

                       Omunye unobangela owenza bona abanye babantu abatjha
                       beSewula Afrika bangasebenzi buvila.                                         (2)

          1.2.5        Ngokuyelela okutjhiwo sigaba sesi-2 esiku-1.1 nokwenzeka
                       esithombeni sesi-2 esiku-1.2, ungaliyelelisa uthini ilutjha leSewula
                       Afrika elisafunda isikolo ukuze nasele liqede isikolo lingabi nomraro
                       wokungafumani umsebenzi? Ipendulwakho ayibe liphuzu
                       ELILODWA.                                                                    (2)

          1.2.6        Ingabe uyazwelana nofana awuzwelani nabantu abazifumana
                       banganawo umsebenzi esikhathini sanje ngebanga lokobana
                       balisa isikolo? Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA.                         (2)

                                                                IMITLOMELO YESIGABA A:              30

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                         Phendla

### Page 9

IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1           9                 DBE/Mrhayili/Mgwengweni 2024
                                    SC/NSC Confidential

ISIGABA B: UKURHUNYEZA

UMBUZO 2

Fundisisa itheksthi engenzasi bese uyayirhunyeza ngokwemiyalo onikelwe yona.

IMIYALO:

1.        Ngamagama angadluli kwama-70 rhunyeza ngendima indlela ekufanele
          uziphathe ngayo nawusebenza ukuphendula umtato.
2.        Rhunyeza ngendima eyodwa emumethe amaphuzu alikhomba.
3.        Ungabuyeleli utlole isihloko setheksthi.
4.        Tlola inani lamagama owasebenzisileko ekupheleni kwesirhunyezo sakho.

ITHEKSTHI C

     INDLELA EKUFANELE UZIPHATHE NGAYO NAWUSEBENZA UKUPHENDULA
                               UMTATO

Abantu abasebenza ukuphendula imitato emabhizinisini ahlukahlukeneko babubuso
nephimbo lamabhizinisi lawo. Ngalokho-ke kuqakathekile bona nawusebenza
ukuphendula umtato uziphathe kuhle lokha nawukhuluma nabantu. Indlela okhuluma
ngayo nabantu ingaphumelelisa nofana ifadalalise ibhizinisi olisebenzelako. Njeke
linga ukusebenzisa iindlela ezilandelako nawuphendula umtato emsebenzini
nekungilezo ezifundiswa emaZikweni aPhakemeko wezeFundo nakubandulwa abantu
abenza ibizelo lokuphendula imitato emabhizinisini.

Phendula umtato ngaphambi kobana ulile isikhathi eside. Ukulisa umtato ulile isikhathi
eside kukhombisa ukungathatheli ehloko abantu abasuke badosele ibhiziniselo umtato
nokungawukhuthaleli umsebenzakho. Lokho kungagcina kunikela abathengi
nabasekeli isithombe esimbi ngebhizinisi olisebenzelako kwenze nokobana
lilahlekelwe bathengi nofana abasekeli. Nawuphendula umtato khuluma ngephimbo
elizwakalisa   ukuzithoba   nelingaphudlhiko.   Ungakghona      ukukwenza        lokho
ngokukhuluma nomuntu odosa umtato lo kube ngasuthi wena naye nibonana
mathupha. Lotjhisa bewutjho negama lebhizinisi olisebenzelako, ubuze bona
ungamsiza bunjani loyo odose umtato. Ngokwenza njalo uzabe unikela umuntu
okhuluma naye isiqiniseko sokobana udosele endaweni efaneleko.

Inengi labantu abasebenza ukwamukela imitato lenza ubutjhapha bokungatjeli abantu
abasemtatweni bona sebazobadlulisela emuntwini abambawileko. Kungaba kuhle
nange umuntu osemtatweni angaziswa bona umuntu amfunako akatholakali ngaleso
sikhathi. Kuba kumbi khulu lokha umuntu odose umtato nakalindiswe isikhathi eside,
kesinye isikhathi adlalelwe umbhino bekuphele nemali adose ngayo angakakhulumi
nomuntu amfunako.

Feza iinthembiso ozithembise abantu ebegade ukhuluma nabo emtatweni. Lokho
kuzobe kutjengisa ukuthembeka kwebhizinisi olisebenzelako nokuthembeka kwakho
njengesisebenzi salo. Ungathomi usebenzise umtato wemsebenzini butjhulweni
ngokudosela abantu obajayeleko abafana nabangani, umndeni neenini. Lokho
kungakufaka emrarweni wokobana ulahlekelwe msebenzi.

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                Phendla

### Page 10

IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1           10                 DBE/Mrhayili/Mgwengweni 2024
                                    SC/NSC Confidential

Irhubululo liveza bona abantu abanengi abalandela indlela ekhulunyiswako le
bayakghodlhelela    emisebenzini  begodu     namabubulo     abawasebenzelako
abanabathengi abanengi. Lokhu kusitjengisa bonyana ukuze ibubulo likhule
kungebanga lepatho yeensebenzi, khulukhulu lezo iinsebenzi ezithintana nabantu
ngokukhuluma emtatweni.

Umsebenzi onjengalo ufuna umuntu onomoya ophasi nongahluthuleki msinyana
nanyana umuntu akhuluma naye angamkhulumisi kuhle. Njeke, umsebenzi
uyahlonitjhwa, umuntu ulemuka nasele umlahlekele bona uyawutlhoga.

                                                            [Sithethwe ku-www.google.com]

                                                          IMITLOMELO YESIGABA B:              10

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                   Phendla

### Page 11

IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1                 11                    DBE/Mrhayili/Mgwengweni 2024
                                          SC/NSC Confidential

ISIGABA C: IZAKHI NEMITHETJHWANA YOKUSETJENZISWA KWELIMI

UMBUZO 3: ISIKHANGISO

Qalisisa isikhangiso esingenzasi bese uphendula imibuzo elandelako.

ITHEKSTHI D

                         SIYATHUTHUKA SOLAR PANELS PTY (Ltd)

 UKUQINTELISWA KWEGEZI KUMRARO ESIZOKUPHILA NAWO UNOMPHELA!
UKUZILAMULELA EMRARWENI LO THENGA I-SOLAR PANEL EKHANGISWEKO
              BESE UFUMANA I-GENERATOR SIMAHLA.

                          RHABA! INANI LEMIKHIQIZO LIBALIWE!

                                                                            IFUMANEKA
                                                                            SIMAHLA!
            R45 000,00

                    I-generator le isebenzisa amafutha amancani tle!

     Sithengisela abazokukghona ukubhadela itjhorensi yemikhiqizo le kwaphela.
     Kufuneka ubufakazi bokobana unendlu.

                                Ukufumana ilwazi elizeleko ngathi ungasithinta ku-www.solar panel.com
                                                                       [Zithethwe ku-www.images.com]

3.1       Tlola igama        lendawo     lapha    kutholakala    imikhiqizo       esesikhangisweni
          esingehla le.                                                                                 (1)

3.2       Ngokwesikhangiso esingehlesi, tlola umgomo ekuthiwa                             kufanele
          uwuhlangabeze ukuze ukwazi ukufumana i-Generator le.                                          (1)

3.3       Tlola inani le-Solar Panel elibonakala esikhangisweni esingehlesi ngeLimi
          lesiNdebele.                                                                                  (1)

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                             Phendla

### Page 12

IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1            12               DBE/Mrhayili/Mgwengweni 2024
                                     SC/NSC Confidential

3.4       Hlathulula ubujamo bezulu obungenza bona i-Solar Panel ekhangiswe ngehla
          le ingabi namandla wokuphehla igezi eyaneleko. Ipendulwakho ayibe liphuzu
          ELILODWA.                                                                         (1)

3.5       Khetha ipendulo enembako kezingenzasi.

          Isitatimende esisetjenziswe esikhangisweni esingehla esithi; 'Ukuqinteliswa
          kwegezi kumraro esizokuphila nawo unomphela' siyikulumo …

          A       edlelezelako.
          B       enganabufakazi.
          C       enikela ilwazi.
          D       erogelako.                                                                (2)

3.6       Tshwaya     ngokuphumelela kwabatlami   besikhangiso   esingehlesi
          ukusebenzisa amaqhinga wokukhangisa. Ipendulwakho ayibe maphuzu
          AMABILI.                                                                          (2)

3.7       Tlola bona igama elithalelweko emutjhweni ongenzasi lisikhekhe bani
          sekulumo.

          I-generator le isebenzisa amafutha amancani tle!                                  (1)

3.8       Thatha igama elithalelweko emutjhweni ongenzasi uzakhele ngalo umutjho
          kodwana    lithule/liveze umqondo    ohlukileko  kunalo   eliwethulako/
          eliwumumetheko emutjhweni lo.

          I-generator le isebenzisa amafutha amancani tle!                                  (1)
                                                                                            [10]

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                Phendla

### Page 13

IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1           13               DBE/Mrhayili/Mgwengweni 2024
                                    SC/NSC Confidential

UMBUZO 4: IKHATHUNI

Qalisisa isikhangiso esingenzasi bese uphendula imibuzo elandelako.

ITHEKSTHI E

                                                           [Ikhutjhwe ku-Zapiro cartoons]

4.1       Tlola indawo lapha abantu abasekhathunini engehla le bakhulumela khona.            (1)

4.2       Tlola amatshwayo AMABILI akhombisa bona umsana ovezwe ekhathunini
          engehla le usafunda isikolo.                                                       (2)

4.3       Ucabanga bona bungaba yini ubungozi besenzo sakababa osekhathunini
          engehla le sokubhemela ngendlini emaphilweni wabantu ahlala nabo?
          Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA.                                               (1)

4.4       Hlathulula bona ubujamo bomsana bokuphakamisa izandla bekavule
          nomlomo obubonakala efreyimini yesi-2 busitjelani ngaye nasiyelela
          ummongo omunyethwe yikhathuni engehla le? Ipendulwakho ayibe liphuzu
          ELILODWA.                                                                          (2)

4.5       Ngokwazi kwakho ingabe ikulumo yomsana lo ethi; 'Mhlamunye kwenzeke
          iphoso' ukobana igama lakhe lingaveli ephepheni lemiphumela yabafundi
          ingaba liqiniso nofana seyindlela yakhe yokuzivikela? Ipendulwakho ayibe
          liphuzu ELILODWA.                                                                  (2)

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                  Phendla

### Page 14

IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1            14                DBE/Mrhayili/Mgwengweni 2024
                                     SC/NSC Confidential

4.6       Buyelela utlole umutjho ongenzasi ube sesikhathini esadlula kade.

          Mhlamunye kwenzeke iphoso.                                                         (1)

4.7       Igama elithi; 'bona' elisetjenziswe ekhathunini engehla le lisetjenziswe
          njengesihlanganisi. Thatha igameli ulisebenzise emutjhweni ozozakhela wona
          kodwana liveze umqondo wokuba sisabizwana samambala.                               (1)
                                                                                             [10]

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                 Phendla

### Page 15

IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1            15                 DBE/Mrhayili/Mgwengweni 2024
                                     SC/NSC Confidential

UMBUZO 5

Funda itheksthi engenzasi bese uphendula imibuzo elandelako.

ITHEKSTHI F

USoMfaniseni wavuka ngesamarimarima ngoMvulo wafunana nencwadi yebhanga
kodwana do ukuyithola. Wabe wabiza nomkakhe bona amsize ukuyibhudula. Ilanga
labe layozifihla kunina solo bafunana nencwajana leyo. UNoMfaniseni watjho
nakayedwa wathi; 'Ukghonekile sirithirithi ndina', atjho aqalise kuSoMfaniseni. 'Kanti
ufihle imali enengi kangaka. Solo wezwako bona incwadi yebhanga iyafihlwa, alo 5
ifihlelwa ebudlhayeleni? Uzasubone.' USoMfaniseni ehlise ummoya; 'Wangenza
umzukulu ngokungibawa imali yokuthenga umtjhiningqondo. Okhunye kusese yini
ngaphandle kokwamukela bona incwajana leyo ilahlekile.'

UNoMfaniseni abe akazi litho ngencwadi efunwako le. Yena wazi bona imali
yakasobentwabakhe kade yaphela. 'Afeke! Nanje ngisababaza, kanti sitlhaga kangaka 10
nje lisese nemali ibulungelo lakhe lakwa-Amalgamated Banks of South Africa? Mbala
ukuthloga sakho kubhica ngamanzi, alo kusizani nasele atlhuwisa kwanga yikukhu
enethiweko nje?' UNoMfaniseni wakhamba wayozihlalela ngekumbeni avane ahlale
kiyo. USoMfaniseni yena ungekumbeni yokulala usadla amathambo wengqondo bona
kghani incwajana leyo iyephi ngombana usakhumbula kuhle bona wabuya nayo 15
mhlana abuyokukhupha imali ayinikela umzukulwanakhe. 'Akhe ungitjele ngilobe
imalikazi engaka' kubabaza uSoMfaniseni.

                                                                   [Ithethwe kuBatjho Njalo]

5.1       Tlola bona igama elithalelweko emutjhweni ongenzasi lakhiwe ngaziphi
          iinkhekhe zekulumo.

          USoMfaniseni ehlise ummoya, wangenza umzukulu ngokungibawa imali
          yokuthenga umtjhiningqondo.                                                           (2)

5.2       Tlola bona umutjho ongenzasi lo umumethe umhlobo bani wesifenqo.

          Alo kusizani nje nasele utlhuwisa kwanga uyikukhu enethiweko nje.                     (1)

5.3       Buyelela utlole umutjho ongenzasi bese ujamiselela igama elithalelweko kiwo
          ngesirhunyezo salo.

          USoMfaniseni wavuka ngesamarimarima ngoMvulo wafunana nencwadi
          yebhanga.                                                                             (1)

5.4       Buyelela utlole umutjho ongenzasi lo bese utjhugulula ibizo elithalelweko kiwo
          liveze umqondo wokuba ngundaweni.

          Kanti sitlhaga kangaka nje usese nemali ibulungelo lakhe.                             (1)

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                     Phendla

### Page 16

IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1            16                 DBE/Mrhayili/Mgwengweni 2024
                                     SC/NSC Confidential

5.5       Buyelela utlole umutjho ongenzasi lo bese kuthi emagameni athalelweko
          utlole i-akhronimi yawo.

          Nanje ngisakhuza, kanti sitlhaga kangaka nje usese nemali ebulungelweni
          lakho lakwa-Amalgamated Banks of South Africa?                                      (1)

5.6       Tlola bona isakhi ngasinye kezithalelweko emutjhweni ongenzasi lo
          simumethe muphi umqondo.

          UNoMfaniseni watjho nakayedwa wathi 'ukghonekile simakamaka ndina',
          atjho aqalise kuSoMfaniseni.                                                        (2)

5.7       Thatha isenzo esithi 'fihla' esisetjenziswe etheksthini engehla uzakhele ngaso
          umutjho kuvele indlela yesenzo esabizo.                                             (2)
                                                                                              [10]

                                                           IMITLOMELO YESIGABA C:             30
                                                                       INANI LOKE:            70

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe

## Related documents

- [IsiNdebele HL P1 May June 2018](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p1-may-june-2018/1f110e2a-e184-4149-a51d-7f7b09b5c0ac) — isiNdebele HL · QP · 2018 · isiNdebele
- [IsiNdebele HL P1 May June 2017](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p1-may-june-2017/9a093b4f-43ce-404f-9128-1e02521b6f26) — isiNdebele HL · QP · 2017 · isiNdebele
- [IsiNdebele HL P1 May June 2016](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p1-may-june-2016/d3de5990-6a52-4f85-9f0c-0be6cde6e50e) — isiNdebele HL · QP · 2016 · isiNdebele
- [IsiNdebele HL P1 June July 2015](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p1-june-july-2015/7622d753-3202-4552-a891-d83a0fdcf7c1) — isiNdebele HL · QP · 2015 · isiNdebele
- [IsiNdebele HL P2 May-June 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-isindebele-hl-2024-nsc-june-exam-memorandum-paper-2-isindebele/452c407d-5b22-4680-a8e7-9f7d127094cb) — isiNdebele HL · Memo · 2024 · isiNdebele
- [IsiNdebele HL P3 May-June 2024 MG.docx](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-isindebele-hl-2024-nsc-june-exam-memorandum-paper-3-isindebele/63136439-bf26-44bf-a7ce-d363817b95ce) — isiNdebele HL · Memo · 2024 · isiNdebele

## More from Grade 12 isiNdebele HL

- [Gr 12 IsiNdebele HL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-isindebele-hl-atp-2023-24/2ea235bf-ab30-4098-851e-c42dd73dc0c3) — ATP
- [IsiNdebele HL P1 Nov 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p1-nov-2024-mg/67a83de1-20e6-4835-9a82-a7f7008cd427) — Memo · 2024 · isiNdebele
- [IsiNdebele HL P2 Nov 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p2-nov-2024-mg/21ddb82d-9b0a-42dc-94ef-8a1c7c053996) — Memo · 2024 · isiNdebele
- [IsiNdebele HL P3 Nov 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p3-nov-2024-mg/65f7950d-ccc9-482e-b011-465dfd9eb653) — Memo · 2024 · isiNdebele
- [IsiNdebele HL P1 May-June 2023 MG](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p1-may-june-2023-mg/059d850a-eeeb-42a1-9f47-877595d183f9) — Memo · 2023 · isiNdebele
- [IsiNdebele HL P2 May-June 2023 MG](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p2-may-june-2023-mg/9507e1b4-42ec-497c-a823-0e9be86e9615) — Memo · 2023 · isiNdebele

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
