# isiXhosa FAL Grade 12 Paper 1 NSC June 2015 Memo

> Grade 12 isiXhosa FAL Paper 1 memorandum from the NSC June Exam 2015, 10 pages. Read online or get the free PDF download, question paper linked when available.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/grade-12-isixhosa-fal-2015-nsc-june-exam-memorandum-paper-1-isixhosa/98f23f69-bd19-4711-8bbe-506ac1be413f
- Updated: 2026-09-28
- Subject: isiXhosa FAL
- Grade: Grade 12
- Language: Isixhosa
- Document type: Memorandum
- Year: 2015
- Exam period: NSC June Exam
- Paper: 1
- Curriculum: CAPS
- Pages: 10

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [isiXhosa FAL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/isixhosa-fal) › [isiXhosa FAL Grade 12 Paper 1 NSC June 2015 Memo](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-isixhosa-fal-2015-nsc-june-exam-memorandum-paper-1-isixhosa/98f23f69-bd19-4711-8bbe-506ac1be413f)

## About this document

Isixhosa Fal · Grade 12 · NSC June Exam · 2015 · isixhosa. Memorandum, 10 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

SENIOR CERTIFICATE EXAMINATION

         ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO (FAL)

                                IPHEPHA LOKUQALA (P1)

                                           2015

                                        IMEMORANDAM

                                                              AMANQAKU: 80

                          Le memorandam inamaphepha asi-10.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                             Tyhila iphepha

### Page 2

IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P1     2                           DBE/2015
                                              SCE – Imemorandam

ICANDELO A: UVAVANYO LOKUQONDA

UMBUZO 1

Ukumakisha uvavanyo lokuqonda

1.       Ngenxa yokuba kugxininiswa kwingqiqo, upelo olungachanekanga neziphene
         zolwimi kwiimpendulo mazingohlwaywa ngaphandle kokuba ezo ziphene
         zitshintsha   intsingiselo/ingqiqo. (Kuseyimfuneko    ukuba    iziphene
         zibonakaliswe.)

2.       Ukuba umviwa usebenzisa amagama athatyathwe kolunye ulwimi olungelulo
         olu luviwayo, musa ukuwananza loo magama, kwaye ukuba impendulo
         isavakala ilungile, sukunika sohlwayo. Ukanti ke, ukuba igama elisuka
         kolunye ulwimi lisetyenzisiwe kwitekisi kwaye liyayincedisa impendulo, oku
         kuyakwamkeleka.

3.       Ngokubhekiselele kwimibuzo emalunga nokuthatha icala uze uzixhase,
         akukho    manqaku       anikwayo     kwiimpendulo       ezingu-EWE/HAYI,
         noNDIYAVUMELANA/ANDIVUMELANI.             Isizathu/ukunika     ubungqina/
         nokuxhasa zizo ezimele ukunikwa ingqwalasela.

4.       Akukho manqaku anikwayo kwiimpendulo ezingu-YINYANISO/BUBUXOKI,
         noYINYANI/LULUVO. Ukunika isizathu/ukunika ubungqina/ukuxhasa kukona
         makuthathelwe ingqalelo.

5.       Xa impendulo efunwayo iligama elinye, aze umviwa anike impendulo esi-
         sivakalisi esipheleleyo, oku makumakishwe nje ngokuchanekileyo kuphela xa
         igama elichanekileyo likrwelelwe umgca ngaphantsi/ligqanyisiwe.

6.       Xa kufunwa iimpendulo ezimbini/ezintathu/iingongoma ezimbini kwezintathu,
         aze umviwa anike ezingaphaya kweziqingqiweyo kumyalelo, makisha
         kuphela isibini okanye isithathu sokuqala ngokuhambelana nombuzo.

7.       Kwamkele     ukwahluka   kwendlela          yokubeka     impendulo   okudalwa
         kukusetyenziswa kweelwimi zengingqi.

8.       Ngokubhekiselele kwimibuzo ekhethisa impendulo echanekileyo, yamkela
         ZOMBINI,     unobumba     ohambelana     nempendulo      echanekileyo
         KUNYE/OKANYE impendulo ebhalwe ngokupheleleyo.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                         Tyhila iphepha

### Page 3

IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P1     3                         DBE/2015
                                              SCE – Imemorandam

1.1      1.1.1       Ukuzigwagwisa ngumnqweno wokuba ube yinto engaphezulu
                     kwale uyiyo, ukuze abantu bakuthathe njengomntu obalulekileyo.√         (1)

         1.1.2       Bafuna ukusoloko bekwiindawo ezinamawonga.√                             (1)

         1.1.3       (a) no mark

                     (b) (i)√/(i) emingcwabeni√/emingcwabeni.√                               (1)

         1.1.4       Bazixolisa ngokuzikhwebula kwabanye abantu baye kuhlala phaya
                     phambili ngaseqongeni ukuba kuseholweni.√√                              (2)

         1.1.5      ... nangona ...√                                                         (1)

         1.1.6       Uyise + iziyunguma√√                                                    (2)

         1.1.7       ... esi siNgesindini bathanda ukusithetha naxa kungasekho
                     negxagxa eli.√√                                                         (2)

         1.1.8       Ngokuthi imali efunyanwa ziititshala ziipenana nje.√                    (1)

         1.1.9       B√/B Kukuvuselela iingcinga zalo ufundayo ngokubhaliweyo√/
                     Kukuvuselela iingcinga zalo ufundayo ngokubhaliweyo.√                   (1)

         1.1.10      Kukutsala nzima ezifundweni.√                                           (1)

         1.1.11      Bayanyevula√/Bathi qhiwu iimpumlo√/bathi shwace ubuso xa
                     bethetha nomntu abamjongele phantsi.√

                     [Nasiphi isibini kwezi.]                                                (2)

         1.1.12      Wakhe waya kuvela nakwaNokholeji phofu nalapho akabuyanga
                     nanto ibambekayo.√                                                      (1)

         1.1.13      ... nentombi kaLudiza.√                                                 (1)

         1.1.14      Kodwa ke wabhenceka ukuba akazi nto√√/Kodwa ke wavela ukuba
                     akazi nto.√√                                                            (2)

         1.1.15      Ngokuthi ahlale ehleli angawalibali amazwi akhe nokuba sele
                     evukelwe likratshi, athi akuwakhumbula amnqande.√√                      (2)

         1.1.16      Ndiyamngqinela umbhali ukuzigwagwisa akulunganga ngoba
                     umntu uphela esoyiswa bubomi.√√

                                                   OKANYE

                     Andimngqineli kuba umntu ozigwagwisayo ufumana iindawo
                     eziphezulu nezinto ezingcono.√√

                     [Nayiphi na impendulo echanekileyo iya kwamkeleka].                     (2)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                       Tyhila iphepha

### Page 4

IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P1     4                        DBE/2015
                                              SCE – Imemorandam

1.2      ISICATSHULWA B

         1.2.1       Ngowama-2007.√                                                         (1)

         1.2.2       Yidizili.√                                                             (1)

         1.2.3       Ngunyaka ka-2008.√                                                     (1)

         1.2.4       Ixabisa iirandi ezine√/Ixabisa i-R4.√                                  (1)

         1.2.5       Akulunganga, kuba abanini bamashishini athengisa amafutha
                     eenqwelo    balawulwa    ziimeko    ezingaphezu    kwamandla
                     abo.√√/Akulunganga    kuba    ixabiso    lamafutha   eenqwelo
                     lixhomekeka ekwenyukeni kwexabiso leoyile ekrwada.√√

                                                   OKANYE

                     Kulungile, kuba abantu abasebenzisa amafutha eenqwelo bonga
                     imali.√√

                     [Nayiphi na impendulo echanekileyo iya kwamkeleka].                    (2)
                                                                                            [30]

                                                         AMANQAKU ECANDELO A:               29

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                      Tyhila iphepha

### Page 5

IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P1     5                     DBE/2015
                                              SCE – Imemorandam

ICANDELO B: USHWANKATHELO

UMBUZO 2

Ukumakisha ushwankathelo

Ushwankathelo malumakishwe ngolu hlobo:

•   Ulwabiwo-manqaku

    •   Amanqaku asi-7 ngeengongoma ezisi-7. (Inqaku elinye ngengongoma
        nganye).
    •   Amanqaku ama-3 olwimi.
    •   Amanqaku ewonke: 10

•   Ulwabiwo lwamanqaku olwimi xa umfundi engacaphulanga ngqo.

    •   1–3 iingongoma ezichanekileyo: Nika inqaku eli-1.
    •   4–5 iingongoma ezichanekileyo: Nika amanqaku ama-2.
    •   6–7 iingongoma ezichanekileyo: Nika amanqaku ama-3.

•   Ulwabiwo lwamanqaku olwimi xa umfundi ecaphule ngqo.

    •   6–7 iingongoma ezicatshulwe ngqo: Makanganikwa NALINYE inqaku
        kwawolwimi.
    •   1–5 iingongoma ezicatshulwe ngqo: Makanikwe inqaku lolwimi LIBE LINYE.

QAPHELA

•   Ubalo-magama:

    o   Abakorekishi kulindeleke ukuba baliqinisekise ukuba alidlulanga kuma-60
        inani lamagama asetyenzisiweyo.

    o   Musa ukuthabatha amanqaku ukuba umlingwa akalibonakalisanga inani
        lamagama asetyenzisiweyo okanye ukuba inani lamagama libonakaliswe
        ngokungachanekanga.

    o   Ukuba udlule kwinani eliqingqiweyo, funda ugqibezele isivakalisi eso inani
        lamagama eliqingqiweyo liphela kuso ungayihoyi intsalela yesishwankathelo
        sakhe.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                   Tyhila iphepha

### Page 6

IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P1     6                           DBE/2015
                                              SCE – Imemorandam

     IINGONGOMA EKUCATSHULWE                         ISISHWANKATHELO
     KUZO
1.   'Abantu mabafunde ukuphikisana             1.   Abantu mabaphikisane ngobulumko
     ngobulumko ukuze ubudlelwane babo               bangafaki iimvakalelo zabo ukuze
     buhlale bomelele nabo. Ubulumko                 bomelele ubudlelwane babo.
     buqala ekubeni kungafakwa
     iimvakalelo ngamandla kumba
     ekuphikiswana ngawo nanini.'
2.   'Musa ukumthuka oxoxa naye, nokuba         2.   Makungabikho mntu uthukayo xa
     unomsindo kangakanani. Ukuthuka                 niphikisana oko kubonisa ubukrwada
     ngexesha lempikiswano kubonisa                  nolwazi oluncinci.
     ubukrwada nokungabi nalwazi
     lwaneleyo ngale nto uxoxa ngayo.
     Endaweni yokuthuka, cingisisa ukuba
     kutheni ubambelele kwezo ngcinga
     zomsindo ixesha elide.'
3.   'Mamela. Ingxabano ezininzi zizalwa        3.   Mamela nokuba kutshintshwa ingcinga
     kukungamameli kuba ubani etshele                yakho ukuze nawe umanyelwe.
     kuloo nto ebeze eyicinga nokuba
     ingxoxo sele ihambele phambili,
     ekucaciseni into ebiyingxaki. Kaloku
     awunakufuna ukumanyelwa
     ungamameli wena.'
4.   'Hlala uzolile. Ukunyusa ilizwi lakho      4.   Thethela ezantsi ukuze ninxibelelane
     akwenzi izinto zibe ngcono kwaye                ngentlonipho.
     akuyenzi ibe yebambekayo into
     oyithethayo.      Ukuba     uyakhwaza,
     ungaphaya komgca wokunxibelelana
     ngendlela enentlonipho.'
5.   'Hlala kumba enithetha ngawo.              5.   Thethani ngezinto zangoku niziyeke
     Ukuthetha ngezinto zakudala akuncedi.           ezadlulayo, eminye imiba niyixoxe
     Ingaba iimpikiswano zenu ziphela                ngelinye ixesha.
     zisiba malunga nazo zonke izinto
     ezingalunganga ezithe zenzeka
     kubomi benu? Yonke into inexesha
     layo. Eminye imiba kufuneka
     isonjululwe ngelinye ixesha hayi
     ngoku.'
6.   'Lazini ixesha lokufuna umntu oza          6.   Xa kungekho sisombululo funani
     kungenelela. Ngamanye amaxesha                  umntu oza kungenelela.
     akubikho sisombululo. Ngako oko ke
     indlela eninokuphuma ngayo kuyo
     kukufuna uncedo kuba ngokucacileyo
     anifumani sisombululo. Le nto
     kufuneka yenziwe ngokukhawuleza
     umonakalo ungekabutshabalalisi
     ubudlelwane.'

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                         Tyhila iphepha

### Page 7

IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P1     7                         DBE/2015
                                              SCE – Imemorandam

7.   'Kunjalo, kulumkele ukufaka abantu         7.   Mus' ukufaka abantu abangangeni
     abangangeni ndawo kule nto nithetha             ndawo kuba omnye uza kucinga
     ngayo. Kaloku wakusebenzisa abanye              uyapakanyelwa.
     abantu, umntu oxoxa naye uzibona
     ngokungathi uyapakanyelwa,
     ahlanganise.'

       [184 amagama]                                                       [59 amagama]

QAPHELA:       Izifinyezi okanye ii-akhronim mazingasetyenziswa kodwa ukuba zithe
               zavela kushwankathelo mazibalwe ngokwamagama eziwameleyo.

                                                           AMANQAKU ECANDELO B:              10

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                       Tyhila iphepha

### Page 8

IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P1     8                       DBE/2015
                                              SCE – Imemorandam

ICANDELO C: ULWIMI

Ukumakisha iCandelo C

1.       Upelo

         •    Iimpendulo      ezingoogama-nye/eziligama       elinye   mazimakishwe
              njengezichanekileyo nokuba upelo aluchanekanga, ngaphandle kokuba
              isiphene silahla intsingiselo efunwayo yegama.
         •    Kwiimpendulo ezizizivakalisi ezipheleleyo, upelo olungachanekanga luya
              kohlwaywa xa isiphene sikweso sakhi solwimi sivavanywayo.
         •    Xa uvavanyo lujoliswe kwisifinyezo, impendulo iya kwamkeleka xa ifakwe
              iimpawu zobhalo ngokuchanekileyo.

2.       Izakhi zezivakalisi kufuneka zichaneke kwaye zisetyenziswe kwizivakalisi
         ezipheleleyo/njengoko umbuzo uyalela.

3.       Ngokubhekiselele kwimibuzo ekhethisa impendulo echanekileyo, yamkela
         ZOMBINI unobumba ohambelana nempendulo echanekileyo KUNYE/
         OKANYE impendulo ebhalwe ngokupheleleyo njengechanekileyo.

UMBUZO 3

3.1      Pure Sugar – Pure Sweetness.√                                                     (1)

3.2      Ayitshintshi tu, oko yayinjalo√/Akwengezwanga nto, akuphungulwanga nto.√          (2)

3.3      Kukutsala umdla wabathengi√√/Kukubonisa ukuba abathengi abasele
         beyisebenzisa bonwabile√√/Ubudala baba bantu, uthando luhlala luhleli
         alutshintshi njengala swekile.√√                                                  (2)

3.4      C owokungcamla√/C√/owokungcamla.√                                                 (1)

3.5      Ngokubancumisa yonke imihla.√                                                     (1)

3.6      Kwenzelwa ukuba abo bafuna ulwazi oluthe chatha/vetshe ngale mveliso
         bandwendwele yona.√√                                                              (2)

3.7      Ukuzinga kwesenzo√/kukukhumbuza amaxesha akudala.√                                (1)
                                                                                           [10]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                     Tyhila iphepha

### Page 9

IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P1     9                         DBE/2015
                                              SCE – Imemorandam

UMBUZO 4

4.1      Ngokuba √                                                                           (1)
4.2      Kukubonisa ukuba uShoti akakagqibi ukuthetha.√                                      (1)
4.3      C√/C Uyamvuyelela kakhulu uChiskop√/Uyamvuyelela kakhulu uChiskop.√                 (1)
4.4      Ulusebenzisele   ukubonisa         ukukruquka/ukuba      nomsindo√/Zengeziwe
         ukubonakalisa ukugxininisa.√                                                        (1)

4.5      Ukukhupha amehlo√√/Indlela ovuleke ngayo umlomo√√/Imigca esebusweni
         bakhe, zibonisa ukuba unomsindo kakhulu.√ √                                         (2)

4.6      KwisiNgesi.√                                                                        (1)

4.7      Hayi ayamkelekanga ibonakalisa ukuba unga angathathela umthetho
         ezandleni zakhe.√√
                                             OKANYE
         Ewe, yamkelekile kuba uvakalisa uvakalelo lwakhe. √√

         [Nayiphi impendulo echanekileyo iya kwamkeleka.]                                    (2)

4.8      Ngowokungakwazi ukubamba ixesha. √                                                  (1)
                                                                                             [l0]

UMBUZO 5

5.1      5.1.1       Sisibizo.√                                                              (1)
         5.1.2       Ukucacisa indlela ababebade ngayo√/Sisetyenziswe sahamba no-
                     ‘-thi’.√                                                                (1)
         5.1.3       Leshumi.√                                                               (1)
         5.1.4       Bangamawele.√                                                           (1)
         5.1.5       Inyathi ibuzwa kwabaphambili.√√                                         (2)
         5.1.6       Babakhuthaza kakhulu abantwana.√√                                       (2)
         5.1.7       Wayesoloko esithi ebantwaneni bakhe impumelelo isentabeni,
                     mabasebenze banganikezeli.√√/Wayesoloko esithi kubantwana
                     bakhe mabasebenze banganikezeli, impumelelo isentabeni.√√               (2)
         5.1.8       Zihle kakhulu iziphumo zabo√√/Iziphumo zabo zihle kakhulu.√√            (2)
         5.1.9       Intloko yam iyaqaqamba kukubala izibalo√/Intloko kaNomsa
                     ithambile kuba yonke into uyifunda ngokukhawuleza√/Intloko yale
                     ngxaki yingqeqesho emakhaya√/Ndibone intloko kaloliwe ukuba
                     selekufutshane.√

                     [Nayiphi impendulo echanekileyo iya kwamkeleka]                         (1)
         5.1.10      Yafika yona abantwana balishiya ikhaya.√                                (1)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                       Tyhila iphepha

### Page 10

IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P1     10                      DBE/2015
                                              SCE – Imemorandam

5.2      5.2.1       Umama notata batsalatsalana ngentambo√√/abantu batsalana
                     ngentambo.√√

                     [Nasiphi isivakalisi esichanekileyo samkelekile]                    (2)

         5.2.2       Abantu    abanoxolo      bayabukeka.√/Abantu       abaxolisayo
                     bayabukeka.√/Abantu abaxolelayo bayabukeka.√                        (1)

         5.2.3       B√/B Iingcinga zabazali ziyabethabethana ngabahlobo √/Iingcinga
                     zabazali ziyabethabethana ngabahlobo.√                              (1)

         5.2.4       Endleleni. √ Abantwana besikolo bahamba endleleni ukuya
                     esikolweni. √

                     [Nasiphi isivakalisi esichanekileyo samkelekile]                    (2)
                                                                                         [20]

                                                            AMANQAKU ECANDELO C:         40
                                                               AMANQAKU EWONKE:          79

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha

## Related documents

- [IsiXhosa FAL P1 Feb-March 2015 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p1-feb-march-2015-memo/8b98c93b-eee6-48d0-b518-f548ca6961e4) — isiXhosa FAL · Memo · 2015 · isiXhosa
- [IsiXhosa FAL P1 May-June 2022 MG](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p1-may-june-2022-mg/a38bf92b-14af-42c8-83f2-6bb25849ab30) — isiXhosa FAL · Memo · 2022 · isiXhosa
- [IsiXhosa FAL P1 Feb-March 2015](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p1-feb-march-2015/5b0c8b63-1dff-4ac0-9811-df2db4cbbb4f) — isiXhosa FAL · QP · 2015 · isiXhosa
- [IsiXhosa FAL P1 May-June 2025](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p1-may-june-2025/dfb326a5-1cbe-4d68-8bd1-8c94a47abcf6) — isiXhosa FAL · QP · 2025 · isiXhosa
- [IsiXhosa FAL P1 May-June 2022](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p1-may-june-2022/5c6e63a5-b00b-47f2-95bf-b139f99ac9d0) — isiXhosa FAL · QP · 2022 · isiXhosa
- [IsiXhosa FAL P3 Feb-March 2015 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p3-feb-march-2015-memo/86ac03d4-c9f0-4706-9869-2a90896e31ca) — isiXhosa FAL · Memo · 2015 · isiXhosa

## More from Grade 12 isiXhosa FAL

- [XHOSA FAL P1 QP GR12 SEPT 2025 watermark](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-fal-p1-qp-gr12-sept-2025-watermark/54927a9f-ec95-473f-a9dc-becbb9619bec) — QP · 2025
- [XHOSA FAL P2 QP GR12 SEPT 2025 watermark](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-fal-p2-qp-gr12-sept-2025-watermark/820f399b-f2ed-4bc3-a389-09432525b94d) — QP · 2025
- [IsiXhosa FAL P3 May-June 2025](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p3-may-june-2025/754b97da-d7f6-450e-b2ad-9cf877caabc0) — QP · 2025 · isiXhosa
- [ISIXHOSA FAL P3 GR12 MEMO SEPT2024](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p3-gr12-memo-sept2024/bffdc7ae-e26d-41ce-85b3-45556351b8c5) — Memo · 2024 · isiXhosa
- [XHOSA FAL P1 QP GR12 SEPT 2024 watermark](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-fal-p1-qp-gr12-sept-2024-watermark/5be12696-7890-422a-afee-2e392c7345d2) — QP · 2024
- [XHOSA FAL P2 QP GR12 SEPT 2024 watermark](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-fal-p2-qp-gr12-sept-2024-watermark/53920582-7e5a-4aea-84d0-f4203209aca1) — QP · 2024

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
