# isiXhosa FAL Grade 12 Paper 1 NSC June 2015 Question Paper

> Grade 12 isiXhosa FAL Paper 1 question paper from the NSC June Exam 2015, 14 pages. Read online or get the free PDF download, memo linked when available.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/grade-12-isixhosa-fal-2015-nsc-june-exam-question-paper-paper-1-isixhosa/dc387bcb-7b36-4f38-8f2f-5439ca4e430d
- Updated: 2026-09-28
- Subject: isiXhosa FAL
- Grade: Grade 12
- Language: Isixhosa
- Document type: Question paper
- Year: 2015
- Exam period: NSC June Exam
- Paper: 1
- Curriculum: CAPS
- Pages: 14

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [isiXhosa FAL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/isixhosa-fal) › [isiXhosa FAL Grade 12 Paper 1 NSC June 2015 Question Paper](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-isixhosa-fal-2015-nsc-june-exam-question-paper-paper-1-isixhosa/dc387bcb-7b36-4f38-8f2f-5439ca4e430d)

## About this document

Isixhosa Fal · Grade 12 · NSC June Exam · 2015 · isixhosa. Question paper, 14 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

SENIOR CERTIFICATE EXAMINATION

         ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO (FAL)

                               IPHEPHA LOKUQALA (P1)

                                           2015

                                                              AMANQAKU: 80

                                                              IXESHA: Iiyure 2

                              Olu viwo lunamaphepha ali-14.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                               Tyhila iphepha

### Page 2

IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P1    2                   DBE/2015
                                                    SCE

IMIYALELO NENGCACISO

1.     Eli phepha lemibuzo linamaCANDELO AMATHATHU angala:

       ICANDELO A: Uvavanyo lokuqonda                         (30)
       ICANDELO B: Ushwankathelo                              (10)
       ICANDELO C: Izakhi nemigaqo yokusetyenziswa kolwimi    (40)

2.     Phendula YONKE imibuzo.

3.     Qala ICANDELO NGALINYE kwiphepha ELITSHA.

4.     Krwela umgca ekupheleni KWECANDELO NGALINYE.

5.     Nombola iimpendulo zakho ngokuchanekileyo ngokwendlela yokunombola
       esetyenzisiweyo kwiphepha lemibuzo.

6.     Shiya umgca emva kwempendulo NGANYE.

7.     Qwalasela ngokukodwa upelo nolwakhiwo lwezivakalisi.

8.     Iingcebiso malunga nolwabiwo lwexesha:

       ICANDELO A: 50 imizuzu
       ICANDELO B: 30 imizuzu
       ICANDELO C: 40 imizuzu

9.     Bhala ngokucocekileyo nangokucacileyo.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                Tyhila iphepha

### Page 3

IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P1    3                             DBE/2015
                                                    SCE

ICANDELO A: UVAVANYO LOKUQONDA

UMBUZO 1

ISICATSHULWA A

1.1      Funda esi sicatshulwa singezantsi uze uphendule imibuzo elandelayo.

                                              UKUZIGWAGWISA

         1.       Ukuzigwagwisa ngumnqweno wokuba ube yinto engaphezulu kwale
                  uyiyo, ukuze abantu bakuthathe njengomntu obalulekileyo. Kusekho
                  ke nanamhla oku kuzigwagwisa phakathi kwabantu, okuzibonisa
                  ngeendlela ngeendlela. Aba bantu bazigwagwisayo abakhathalele
                  nokuba kuphi na, kuphantsi kweziphi na iimeko, bafuna ukusoloko 5
                  bekwiindawo ezinamawonga.

         2.       Makube senkonzweni, likho igosa lesekethe eliya kungqiyaza
                  liphethulula   abantu,   lityityimbisela umnwe      abadlezana
                  abanabantwana abakhalayo, ide iye kuphuma loo nkonzo. Makube
                  semngcwabeni wobabona bexakekile, bathi besebantwini babe 10
                  sezimbizeni bade babe nasemadlakeni. Ndisabala ntoni na? Bade
                  baye kujamelana naba bafana kunikezelwa kubo imikhonto. Makube
                  semathekweni bazenza iinjoli ezingacelwanga, ufike bexakekile
                  behlalisa phantsi abantu, bengalibali ukumana ukuya kuma
                  ngaphambili ukuze babonwe ukubaluleka kwabo ngabantu. Ukuba 15
                  abaphumeleli ukwenza oku, bazixolisa ngokuzikhwebula kwabanye
                  abantu baye kuhlala phaya phambili ngaseqongeni ukuba
                  kuseholweni.

         3.       Ngamanye amaxesha izenzo zaba bantu ziyahlekisa noko zibanga
                  iintloni nje kobukeleyo. USoziyunguma uzicelele ukuba aze abe 20
                  sesinye sezithethi kwitheko elithile lokwamkela umntu obalulekileyo.
                  Aba bantu kaloku abanantloni, bayazicelela ukuba bafuna into. Nanko
                  ke lo mfo ethe pitsinini eqongeni elinqugwala ukubila oku, esaphula
                  esiqwabaza esi siNgesindini bathanda ukusithetha naxa kungasekho
                  negxagxa eli. Nanko ke ekhumsha esaphula neso siNgesi ethetha into 25
                  engavakaliyo encumile yena umfo omkhulu. Woyibona imincili
                  yabalingane bakhe ngokungathi abanye sebemphoxa.

         4.       Hayi ilishwa labantu abafundisiweyo! Nditsho kuba, ukuba lukho
                  uhlobo oluthiyiweyo ngaba bantu bazigwagwisayo, ngaba bantu
                  abafundisiweyo. Woze ubone uXabindlela weqaba elithiwe rhwe nje 30
                  esikolweni, mhlawumbi lide lafumana ne'Matric' yasematyholweni,
                  lisithi lakufumana imali engathi iyabambeka, mhlawumbi ngoondlela-
                  mnyama, naloo lisiya kuthenga iisutana neemoto ukwenzela ukuba
                  libonwe ngabantu ukuba libhetele kunalaa mntu ufundileyo. Lide
                  elinye ligqabhuke uve lisithi imali efunyanwa ziititshala ziipenana nje. 35
                  Khawufan' ucinge!

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                          Tyhila iphepha

### Page 4

IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P1     4                                    DBE/2015
                                                     SCE

         5        Into ebuhlungu bathi aba bantu banje bakungananzwa bajike babe
                  yingozi kubo buqu nakwabanye abantu. Ndinomzekelo obuhlungu
                  wamfana uthile esasikhula kunye sixekweni sinye, sihamba kwihlelo
                  lenkonzo elinye, sifunda kunye, saya kunye nasesinaleni esinye,                   40
                  saphuma mayela ngaxeshanye ukuya kweli lizwe linye. Wakhula
                  kucaca ukuba kowabo wafundiswa ukuziphakamisa. Ndithi mna
                  bonke abantwana baloo mzi yayingathi baqeqeshiwe ukuba
                  bazinyuse, baphakame kunabanye abantwana, kuba nooyise
                  babelinga ukuhlala loo ntlalo. Aba bantwana babo babengathi                       45
                  bazifundiswe izinto ezifana nokunyevula, zokuthi qhiwu iimpumlo,
                  nokuthi shwace ubuso xa bethetha nomntu abamjongele phantsi.
                  Phofu ke into yokuqala eyaphungula oko kuzigwagwisa yaba
                  kukutsala nzima ezifundweni. Ukhe wangathi uyazama ukuwathathela
                  kuye amawonga asenkonzweni nawasentlalweni yabantu. Kodwa                         50
                  kwathi sakufika esinaleni babe sebucacile ubuze bakhe. Waphuma
                  eyiloo nto ludano emphefumlweni esinaleni, emana evuyela nje
                  ukunconywa ngoyise, phofu naye owaphumelela i'Third Year'
                  kwakwesi sinala evana kakhulu nabeLungu abasemagunyeni. Wakhe
                  waya kuvela nakwaNokholeji phofu nalapho akabuyanga nanto                         55
                  ibambekayo.

         6        Ekubuyeni kwakhe sabe sadibana kwisixeko esikhulu apho umntu
                  azimelayo ke mfo. Wakha wayintatheli yephepha eliqhubayo
                  lesiNgesi, naye engumfo owaziwayo kwezenkonzo nentlalo. Kodwa
                  ke kwabuya kwabonakala ubuze bakhe. Wayeka, wazithi nca 60
                  nentombi kaLudiza, nayo yamthi nca. Ngoku ndithethayo linxila
                  elalahla nomzi walo. Uyaqala ukuhleka naye wonke umntu ngoku.
                  Kunjalo ke ukuzigwagwisa.

         7        Ndathi ndakutyhileka ingqondo, wathi umama ondizalayo,
                  'Mntwanam ungaze umdele UMNTU akadalwanga nguwe'. Loo 65
                  mazwi andisokuze ndiwalibale. Ndithi nokuba sendivukelwe likratshi
                  lokuzingca ngokuba ndim ndedwa ongcono kuso sonke esi
                  sixekwana, ndinqandwe ngala mazwi. Kowu! Kumnandi kwaye
                  kulungile ukungazigwagwisi. Ndithi mna ndilala ngomzimba
                  ongenaxhala; ubuso abutsalekanga kukuthi shwace; impumlo 70
                  ayinqalekanga kukuthi qwa; nemilebe ayithanga twe kukunyevula.
                  Nantso ke!

                             [Sithathwe kwincwadi ethi, Khawufan'ucinge, GS Budaza iphepha 81–83
                                                                                   saza sahlelwa]

         Jonga kumhlathi 1

         1.1.1       Kukuthini ukuzigwagwisa ngokwalo mhlathi?                                         (1)

         1.1.2       Yintoni eyona nto ifunwa ngaba bantu bazigwagwisayo?                              (1)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                                 Tyhila iphepha

### Page 5

IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P1    5                             DBE/2015
                                                    SCE

         Jonga kumhlathi 2

         1.1.3       Matanisa umkhwa owenziwa ngabantu abazigwagwisayo
                     kuKholam A nendawo abazigwagwisa kuyo kuKholam B.

                                   KHOLAM A                        KHOLAM B
                     (a)     Bazenza iinjoli                  (i) Emingcwabeni
                             ezingacelwanga, behlalisa
                             phantsi abantu, bengalibali     (iii) Emathekweni
                             ukumana ukuya kuma
                             ngaphambili.                    (iii) Ezinkonzweni

                     (b)     Bathi besebantwini babe
                             sezimbizeni bade baye
                             kujamelana naba bafana
                             kunikezelwa kubo imikhonto.                                       (2)

         1.1.4       Bazixolisa ngantoni abantu abazigwagwisayo bakungaphumeleli
                     kwimizamo yabo?                                                           (2)

         Jonga kumhlathi 3

         1.1.5       Khetha isihlanganisi esikwizibiyeli esithetha into enye nesinomgca
                     ngaphantsi kwisivakalisi esingezantsi.

                     Ngamanye amaxesha izenzo zaba bantu ziyahlekisa noko zibanga
                     iintloni kobukeleyo. (nangona/ngenxa).                                    (1)

         1.1.6       Khetha eyona ndlela ichanekileyo esakhiwe ngayo              isibizo
                     esimbaxa, 'uSoziyunguma' kwezi zikwizibiyeli ngasezantsi.

                     (uyise+ isiyunguma/uyise+iziyunguma/uyise+ukuyunguma)                     (2)

         1.1.7       Caphula ibinzana elibonisa ukusetyenziswa kwesiNgesi ngendlela
                     ekruqulayo.                                                               (2)

         Jonga kumhlathi 4

         1.1.8       Abantu abazigwagwisayo bathi babhetele njani kuneetitshala?               (1)

         1.1.9       Khetha injongo echanekileyo yokusetyenziswa kwesi sivakalisi,
                     'Khawufan' ucinge!', kwezi zingezantsi?

                     A     Kukunyanzelisa abafundayo ngezimvo zombhali.
                     B     Kukuvuselela iingcinga zalo ufundayo ngokubhaliweyo.
                     C     Kukuzijongela phantsi izimvo zabafundayo umbhali.
                     D     Kukuqhatha abafundayo ngezimvo zombhali.                            (1)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                         Tyhila iphepha

### Page 6

IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P1    6                         DBE/2015
                                                    SCE

         Jonga kumhlathi 5

         1.1.10      Xela into eyaphungula ukuzigwagwisa kulo mfana kuthethwa
                     ngaye kulo mhlathi.                                                    (1)

         1.1.11      Khankanya zibe MBINI izinto angazithandiyo umbhali malunga
                     nenkangeleko yabantwana abazigwagwisayo xa bethetha nomntu
                     abamjongele phantsi.                                                   (2)

         1.1.12      Caphula isivakalisi esingqina ukuba lo mfo akazange agqibe
                     ukufunda.                                                              (1)

         Jonga kumhlathi 6

         1.1.13      Chonga isaci esisetyenziswe kulo mhlathi.                              (1)

         1.1.14      Bhala ngamazwi akho okuthethwa leli binzana, '... kwabonakala
                     ubuze bakhe.'                                                          (2)

         Jonga kumhlathi 7

         1.1.15      Ngokoluvo lwakho iziyalo zikanina wombhali ziyichaphazele njani
                     indlela abajonga ngayo abantu?                                         (2)

         Jonga kwitekisi yonke

         1.1.16      Ngqina okanye uchase uluvo lombhali oluthi akulunganga
                     ukuzigwagwisa. Xhasa impendulo yakho.                                  (2)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                      Tyhila iphepha

### Page 7

IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P1     7                                 DBE/2015
                                                     SCE

ISICATSHULWA B: OKUBONWAYO

1.2      Funda lo mfanekiso ungezantsi uze uphendule imibuzo elandelayo.

                                                       [Ithathwe ku www.Cars.co.za yaza yahlelwa]

         1.2.1       Xela unyaka apho ixabiso ledizili lalilingana nelepetroli?                      (1)

         1.2.2       Ukusuka ku-2008 ukuya ku-2010 ngawaphi amafutha eenqwelo
                     anexabiso elifikelelekayo?                                                      (1)

         1.2.3       Nguwuphi owona          nyaka   unamaxabiso      aphezulu     amafutha
                     eenqwelo?                                                                       (1)

         1.2.4       Ixabisa malini ipetroli ngomnyaka we-2003 nowe-2004?                            (1)

         1.2.5       Ingaba kulungile ukugcina amaxabiso             amafutha      eenqwelo
                     ephantsi? Xhasa impendulo yakho.                                                (2)
                                                                                                     [30]

                                                            AMANQAKU ECANDELO A:                     30

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                               Tyhila iphepha

### Page 8

IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P1     8                                   DBE/2015
                                                     SCE

ICANDELO B: USHWANKATHELO
UMBUZO 2
Funda esi sicatshulwa silandelayo, wandule usishwankathele unike iindlela
eningaphikisana ngazo ninoxolo. Shwankathela ngokwemo yokudwelisa iingongoma.
Landela le miyalelo xa ushwankathela:
1.       Chonga iingongoma eziphambili ezisi-7 ubude bungadluli kuma-70 amagama.
2.       Zidwelise ngendlela ehambelanayo, ngamazwi akho ungawulahlanga
         umxholo.
3.       Bhala     inani   lamagama      owasebenzisileyo    kwizibiyeli  ezantsi
         kwesishwankathelo.
4.       Upelo, iimpawu zobhalo nokusetyenziswa kolwimi maluchaneke.
ISICATSHULWA C
                              NINGAPHIKISANA NGOXOLO
UMakitlane ongumcebisi kubudlelwane, ohlala eJohannesburg uthi, 'Liyinene elithi
ukuphikisana awunakukuphepha'. Ngaphezulu, ukuphikisana kuyinto elungileyo
nenempilo ukuba abo baphikisanayo bangaphikisana ngendlela efanelekileyo.
Abantu mabafunde ukuphikisana ngobulumko ukuze ubudlelwane babo buhlale
bomelele nabo. Ubulumko buqala ekubeni kungafakwa iimvakalelo ngamandla kumba
ekuphikiswana ngawo nanini.
Musa ukumthuka oxoxa naye, nokuba unomsindo kangakanani. Ukuthuka ngexesha
lempikiswano kubonisa ubukrwada nokungabi nalwazi lwaneleyo ngale nto uxoxa
ngayo. Endaweni yokuthuka, cingisisa ukuba kutheni ubambelele kwezo ngcinga
zomsindo ixesha elide.
Mamela. Iingxabano ezininzi zizalwa kukungamameli kuba ubani ebambelele kuloo nto
ebeze eyicinga nokuba ingxoxo sele ihambele phambili, ekucaciseni into ebiyingxaki.
Kaloku awunakufuna ukumanyelwa ungamameli wena. Ukungamameli kubonisa
ukuba wena ufuna ukunyanzelisa iingcinga neemvakalelo zakho kuphela.
Hlala uzolile. Ukunyusa ilizwi lakho akwenzi izinto zibe ngcono kwaye akuyenzi ibe
yebambekayo into oyithethayo. Ukuba uyakhwaza, ungaphaya komgca
wokunxibelelana ngendlela enentlonipho.
Hlala kumba enithetha ngawo. Ukuthetha ngezinto zakudala akuncedi. Ingaba
iimpikiswano zenu ziphela zisiba malunga nazo zonke izinto ezingalunganga ezithe
zenzeka kubomi benu? Yonke into inexesha layo. Eminye imiba kufuneka isonjululwe
ngelinye ixesha hayi ngoku.
Lazini ixesha lokufuna umntu oza kungenelela. Ngamanye amaxesha akubikho
sisombululo. Ngako oko ke indlela eninokuphuma ngayo kuyo kukufuna uncedo kuba
ngokucacileyo anifumani sisombululo. Le nto kufuneka yenziwe ngokukhawuleza
umonakalo ungekabutshabalalisi ubudlelwane.
Kunjalo, kulumkele ukufaka abantu abangangeni ndawo kule nto nithetha ngayo.
Kaloku wakusebenzisa abanye abantu, umntu oxoxa naye uzibona ngokungathi
uyapakanyelwa, ahlanganise. Kuthembe ukuba okuthethayo kwanele ukwenza ukuba
inqaku lakho liviwe.
                                   [Sithathwe kwiBONA, Janyuwari 2015, Iphepha 47 saza sahlelwa]

                                                              AMANQAKU ECANDELO B:                     10

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                                 Tyhila iphepha

### Page 9

IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P1     9                                       DBE/2015
                                                     SCE

ICANDELO C: IZAKHI NEMIGAQO YOKUSETYENZISWA KOLWIMI

UMBUZO 3

ISICATSHULWA D: ISIBHENGEZO-NTENGISO

Funda esi sibhengezo-ntengiso uze uphendule imibuzo elandelayo.

                                 [Sithathwe kwiBONA, Julayi 2013, Iphepha 59 saza sahlelwa]

3.1      Bhala islogani sesi sibhengezo-ntengiso?                                                        (1)

3.2      Chonga izivakalisi eziBINI ezithetha ukuba le mveliso isafana nakuqala.                         (2)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                                 Tyhila iphepha

### Page 10

IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P1    10                         DBE/2015
                                                    SCE

3.3      Yintoni injongo yokusetyenziswa komfanekiso waba bantu kwesi sibhengezo-
         ntengiso?                                                                         (2)

3.4      Khetha impendulo echanekileyo kwezi zilandelayo: Kuvuselela umfanekiso
         ngqondweni wantoni ukusetyenziswa kwegama elinomgca ngaphantsi kweli
         binzana; 'Iqinisekiswe ngencasa ...'?

         A     oweliso
         B     owevumba
         C     owokungcamla
         D     owendlebe                                                                   (1)

3.5      Baqinisekiswa ngantoni abathengi bale mveliso ikwesi sibhengezo-ntengiso?         (1)

3.6      Yintoni umsebenzi wedilesi yewebhusayithi kwesi sibhengezo-ntengiso?              (2)

3.7      Kunika ntsingiselo ni ukutsalwa kwegama elibhalwe ngqindilili, 'eziya-a-a'
         mini?                                                                             (1)
                                                                                           [10]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                     Tyhila iphepha

### Page 11

IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P1     11                                   DBE/2015
                                                     SCE

UMBUZO 4

ISICATSHULWA E: IKHATHUNI

Funda le khathuni uze uphendule imibuzo elandelayo.

                                          [Ithathwe kwiBONA, April 2008, Iphepha 103, yaza yahlelwa]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                                  Tyhila iphepha

### Page 12

IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P1    12                              DBE/2015
                                                    SCE

4.1      Bhala ngemo ende igama u 'Ngoba' elikwisakhelo soku-1?                                  (1)

4.2      Yintoni umsebenzi wophawu loshiyelelo olukwintetho kaShoti kwisakhelo
         sesi-3?                                                                                 (1)

4.3      Khetha impendulo echanekileyo kwezi zilandelayo: Uncumo lukaShoti
         kwisakhelo sesi-4 lubonisa ukuba.

         A     uyavelana kakhulu noChiskop.
         B     uyamvuyela kakhulu uChiskop.
         C     uyamvuyelela kakhulu uChiskop.
         D     uyamvisisisa kakhulu uChiskop.                                                    (1)

4.4      Ulusebenzise njani umzobi uphawu lokhuzo kwintetho kaChiskop kwisakhelo
         sesi-5?                                                                                 (1)

4.5      Inkangeleko yobuso bukaChiskop kwisakhelo sesi-6 iluveza njani uvakalelo
         lwakhe?                                                                                 (2)

4.6      Libolekwe koluphi ulwimi igama, 'kwilifti' kwisakhelo sesi-6?                           (1)

4.7      Ingaba yamkelekile indlela uChiskop athetha ngayo kwisakhelo sesi-7?
         Xhasa impendulo yakho.                                                                  (2)
4.8      Uthini umyalezo womzobi wale khathuni?                                                  (1)
                                                                                                 [l0]

UMBUZO 5

5.1      Funda esi sicatshulwa uze uphendule imibuzo ebuzwe kuso.

         ISICATSHULWA F: IPROZI

                                         UZINTLE NOENTLE

         UZimvozethu wayehlala nomyeni wakhe kunye nabantwana ababini abahle
         kakhulu eNtabethemba. Amagama abo nguZintle noEntle. Babethe ncothu
         okwendlulamthi. Bangabantwana abazalwa ngemini enye, ngumama omnye.
         Bafunda kwisikolo saseNtabethemba bade baliphumelela emagqabini ibanga
         leshumi elinesibini.

         Babewukhathalela umsebenzi wabo, besazi ukuba umzingisi akanashwa.
         Babekholelwa kakhulu ekuthini xa into bengayazi bayibuze kwabadala
         kunabo. Umama wabo xa ebakhuthaza abantwana bakhe, wayesoloko
         esithi, bantwana bam impumelelo isentabeni, sebenzani ninganikezeli.
         Zaba ntle kakhulu iiresults zabo. Kwaba yimincili bakuphumelela benzelwa
         itheko elikhulu. Intloko yekhaya yayixhele etyetyisiweyo igusha.

         Babesele bezilungiselele ukuya eyunivesithi. Wada wafika umhla wokuba
         balishiye ikhaya, baye kuqala ubomi obutsha.
                                                                  [Ithathwe kuvimba wabevi]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                           Tyhila iphepha

### Page 13

IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P1    13                                DBE/2015
                                                    SCE

         5.1.1       Sigaba sini sentetho esikwigama elinomgca ngaphantsi kwesi
                     sivakalisi singezantsi?

                     UZimvozethu wayehlala nomyeni wakhe.                                           (1)

         5.1.2       Sisetyenziswe njani isifanekisozwi kwisivakalisi esingezantsi?

                     Babebade bethe ncothu okwendlulamthi.                                          (1)

         5.1.3       Khetha isichazi kwisivakalisi esingezantsi.

                     Baliphumelela ibanga leshumi.                                                  (1)

         5.1.4       Nika igama         ELINYE      endaweni    yenkcazelo      esisivakalisi
                     esingezantsi.

                     Bangabantwana abazalwa ngemini enye, ngumama omnye.                            (1)

         5.1.5       Yakha iqhalo ngegama elikwizibiyeli endaweni yebinzana elibhalwe
                     ngqindilili kwesi sivakalisi singezantsi.

                     Babekholelwa ekubeni xa into bengayazi bayibuze kwabadala
                     kunabo. (Inyathi i ...)                                                        (2)

         5.1.6       Guqula esi sivakalisi singezantsi sibe kwisininzi.

                     Wamkhuthaza kakhulu umntwana.                                                  (2)

         5.1.7       Guqula esi sivakalisi singezantsi sibe kwimo yengxelo ntetho.

                     Wayesoloko esithi, 'bantwana         bam      impumelelo    isentabeni,
                     sebenzani ninganikezeli.'                                                      (2)

         5.1.8       Bhala ngokutsha ngendlela echanekileyo esi sivakalisi singezantsi
                     sifundeke kakuhle.

                     Zabo kakhulu zihle iziphumo.                                                   (2)

         5.1.9       Sebenzisa igama intloko kwisivakalisi esiNYE ubonise ukuba
                     linentsingiselo eyahlukileyo kule ikwisivakalisi esingezantsi.

                     Intloko yekhaya yaxhela etyetyisiweyo igusha.                                  (1)

         5.1.10      Sebenzisa isimelabizo soqobo endaweni yegama elikrwelelwe
                     umgca ngaphantsi kwesi sivakalisi singezantsi.

                     Yafika imini abantwana balishiya ikhaya.                                       (1)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                              Tyhila iphepha

### Page 14

IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P1     14                              DBE/2015
                                                     SCE

5.2      Funda lo mfanekiso uze uphendule imibuzo elandelayo.

         ISICATSHULWA G: UMFANEKISO

                   [Uthathwe kwiBONA, Janyuwari 2015, Iphepha 46 waza wahlelwa]

         5.2.1       Yakha isivakalisi      esinesenzi     esibonakalisa   ukuba   isenzeko
                     senzeka macala.                                                             (2)

         5.2.2       Lungisa igama elikwizibiyeli kwisivakalisi esingezantsi ukuze
                     sifundeke ngokuchanekileyo.

                     Abantu (xolo) bayabukeka.                                                   (1)

         5.2.3       Khetha esona sivakalisi sakhiwe ngendlela echanekileyo kwezi
                     zilandelayo.

                     A    Iingcinga zabazali ayabethathethana ngabahlobo.
                     B    Iingcinga zabazali ziyabethabethana ngabahlobo.
                     C    Iingcinga zabazali iyabethabethana ngabahlobo.
                     D    Iingcinga zabazali siyabethabethana ngabahlobo.                        (1)

         5.2.4       Yakha isihlomelo sendawo ngeli gama 'indlela' uze usisebenzise
                     kwisivakalisi ngokufanelekileyo.                                            (2)
                                                                                                 [20]

                                                              AMANQAKU ECANDELO C:               40
                                                                 AMANQAKU EWONKE:                80

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha

## Related documents

- [IsiXhosa FAL P1 Feb-March 2015](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p1-feb-march-2015/5b0c8b63-1dff-4ac0-9811-df2db4cbbb4f) — isiXhosa FAL · QP · 2015 · isiXhosa
- [IsiXhosa FAL P1 May-June 2022](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p1-may-june-2022/5c6e63a5-b00b-47f2-95bf-b139f99ac9d0) — isiXhosa FAL · QP · 2022 · isiXhosa
- [IsiXhosa FAL P1 Feb-March 2015 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p1-feb-march-2015-memo/8b98c93b-eee6-48d0-b518-f548ca6961e4) — isiXhosa FAL · Memo · 2015 · isiXhosa
- [IsiXhosa FAL P1 May-June 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p1-may-june-2025-mg/6858023a-bdef-4e8f-a091-79d94e109d28) — isiXhosa FAL · Memo · 2025 · isiXhosa
- [IsiXhosa FAL P1 May-June 2022 MG](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p1-may-june-2022-mg/a38bf92b-14af-42c8-83f2-6bb25849ab30) — isiXhosa FAL · Memo · 2022 · isiXhosa
- [IsiXhosa FAL P2 Nov 2015](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p2-nov-2015/3c5fad44-1343-4739-a412-d657dd4bc516) — isiXhosa FAL · QP · 2015 · isiXhosa

## More from Grade 12 isiXhosa FAL

- [ISIXHOSA FAL P2 GR12 MEMO SEPT 2025 watermark](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p2-gr12-memo-sept-2025-watermark/9129edfc-7f89-491a-88fb-23270581f911) — Memo · 2025 · isiXhosa
- [ISIXHOSA FAL P3 GR12 MEMO SEPT2025 watermark](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p3-gr12-memo-sept2025-watermark/854a529e-2cc7-4f28-b2d3-f7735c0d615c) — Memo · 2025 · isiXhosa
- [IsiXhosa FAL P3 May-June 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p3-may-june-2025-mg/e6f77f14-fd5e-4415-9cd4-23e671adcb30) — Memo · 2025 · isiXhosa
- [XHOSA FAL P1 MEMO GR12 SEPT 2024](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-fal-p1-memo-gr12-sept-2024/4c02fe41-62c6-462b-aa2a-9c6efd2e97ba) — Memo · 2024
- [XHOSA FAL P2 MEMO GR 12 SEPT 2024](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-fal-p2-memo-gr-12-sept-2024/b9606eda-21f0-469e-bf5d-ffb2f9da1ea1) — Memo · 2024
- [ISIXHOSA FAL P3 GR12 MEMO SEPT2024](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p3-gr12-memo-sept2024/bffdc7ae-e26d-41ce-85b3-45556351b8c5) — Memo · 2024 · isiXhosa

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
