# isiXhosa FAL Grade 12 Paper 3 NSC November 2022 Memo

> Grade 12 isiXhosa FAL Paper 3 memorandum from the NSC November Exam 2022, 14 pages. Read online or download the free PDF.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/grade-12-isixhosa-fal-2022-nsc-november-exam-memorandum-paper-3-isixhosa/01282f39-c31b-43b2-b07b-fd6fd50a70cc
- Updated: 2026-09-28
- Subject: isiXhosa FAL
- Grade: Grade 12
- Language: Isixhosa
- Document type: Memorandum
- Year: 2022
- Exam period: NSC November Exam
- Paper: 3
- Curriculum: CAPS
- Pages: 14

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [isiXhosa FAL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/isixhosa-fal) › [isiXhosa FAL Grade 12 Paper 3 NSC November 2022 Memo](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-isixhosa-fal-2022-nsc-november-exam-memorandum-paper-3-isixhosa/01282f39-c31b-43b2-b07b-fd6fd50a70cc)

## About this document

Isixhosa Fal · Grade 12 · NSC November Exam · 2022 · isixhosa. Memorandum, 14 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

NATIONAL
                                SENIOR CERTIFICATE

                                         IBANGA 12

        ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO (FAL)

                              IPHEPHA LESITHATHU (P3)

                                      NOVEMBA 2022

                             ISIKHOKELO SOKUMAKISHA

AMANQAKU: 100

                    Esi sikhokelo sokumakisha sinamaphepha ali-14.

Akuvumelekanga ukufotokopa esi sikhokelo sokumakisha                 Tyhila iphepha

### Page 2

IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P3       2                DBE/Novemba 2022
                                          NSC – Isikhokelo Sokumakisha

ICANDELO A: ISINCOKO

UMBUZO 1

Imiyalelo yokumakisha
 Kweli candelo umviwa ukhetha isincoko sibe sinye. Xa ekhethe zazibini, makisha
   esokuqala.
 QAPHELA: Umviwa angabhala naluphi udidi lwesincoko ngesihloko asikhethileyo.
 Ubude besincoko bumele ukuba kwisithuba samagama ali-190 ukuya kuma-240.
 Sebenzisa irubriki esisihlomelo A ukumakisha esi sincoko.

1.1     Isihloko:      Ndafunda okuninzi kolo hambo
        Imo            Intshayelelo, isiqu nesiphelo.
        efanelekileyo:
        Ulwimi         Luhambelane nenjongo yokubhala, uhlobo lomhlathi oluhambe-
                       lana nesincoko esikhethiweyo, isigama sihambelane nesihloko,
                       isakhiwo sezivakalisi kunye nezixhobo zokunonga ezifanele-
                       kileyo.
        Umxholo        Umviwa angabalisa/chaza/camngca ngomnye kule mixholo
                       ilandelayo:
                        Uhambo olunye olwalusingise kwindawo ethile.
                        Ingaluhambo olunye oluthatha iintsuku.
                        Uhambo olwalunzima okanye olwalumnandi.
                        Izinto ezininzi awathi wazifumana kolo hambo nendlela
                           ezimncede ngayo ebomini bakhe.
                        Anganika imfundiso neengcebiso ngohambo okanye
                           ngezinto azibone kuhambo olo.
                        Angathetha ngohambo ngokwasemoyeni nangokwezenkolo.

                         [Naziphi izimvo zomviwa ezisemxholweni ziya kwamkeleka.]            [50]

1.2     Isihloko:      Endikuthandayo ngendawo endihlala kuyo
        Imo            Intshayelelo, isiqu nesiphelo.
        efanelekileyo:
        Ulwimi         Luhambelane nenjongo yokubhala, uhlobo lomhlathi oluhambe-
                       lana nesincoko esikhethiweyo, isigama sihambelane nesihloko,
                       isakhiwo sezivakalisi kunye nezixhobo zokunonga ezifanele-
                       kileyo.
        Umxholo:       Umviwa angabalisa/chaza/camngca ngomnye kule mixholo
                       ilandelayo:

                            Anganika ulwazi oluyimvelaphi/nkcaza ngale ndawo ahlala
                             kuyo.
                            Akuthandayo ngale ndawo nezizathu zoko.
                            Angazoba intlalo yale ndawo.
                            Angakhankanya angakwenza okuhle nendlela yokugcina le
                             ndawo ithandeka.
                            Angathetha ngezinto azithandayo ngekhaya lakhe.

                         [Naziphi izimvo zomviwa ezisemxholweni ziya kwamkeleka.]            [50]

Akuvumelekanga ukufotokopa esi sikhokelo sokumakisha                        Tyhila iphepha

### Page 3

IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P3       3               DBE/Novemba 2022
                                    NSC – Isikhokelo Sokumakisha

1.3     Isihloko:      Xa wonke umntu omtsha eMzantsi Afrika enokusebenza ...
        Imo            Intshayelelo, isiqu nesiphelo.
        efanelekileyo:
        Ulwimi         Luhambelane nenjongo yokubhala, uhlobo lomhlathi oluhambe-
                       lana nesincoko esikhethiweyo, isigama sihambelane nesihloko,
                       isakhiwo sezivakalisi kunye nezixhobo zokunonga ezifanele-
                       kileyo.
        Umxholo        Umviwa angachaza/camngca/xoxela amacala amabini/xoxa
                       ngomnye kule mixholo ilandelayo:

                             Angeza       nolwazi   ngemvelaphi    malunga    neemeko
                              zokungasebenzi kwabantu abatsha.
                             Ukwehla       kwezinga    lobundlobongela   njengesiphumo
                              sokusebenza kwabantu abatsha.
                             Igalelo lokusebenza kwabantu abatsha kwezoqoqosho
                              eMzantsi Afrika.
                             Utshintsho kwintlalo yasemakhaya ngenxa yengeniso
                              edalwa kukuba besebenza abantu abatsha.
                             Intlalo ekhuselekileyo emakhaya nokusingqongileyo.
                             Ifuthe     lengqesho     yabantu    abatsha    kubantwana
                              abasakhulayo.
                             Ukutshintsha kwesimo solutsha ngokwasengqondweni.
                             Ukukhula kwamathuba okufunda izakhono ezitsha.

                          [Naziphi izimvo zomviwa ezisemxholweni ziya kwamkeleka.]          [50]

1.4     Isihloko:      Iilayibhrari ziseluncedo kule mihla
        Imo            Intshayelelo, isiqu nesiphelo.
        efanelekileyo:
        Ulwimi         Luhambelane nenjongo yokubhala, uhlobo lomhlathi oluhambe-
                       lana nesincoko esikhethiweyo, isigama sihambelane nesihloko,
                       isakhiwo sezivakalisi kunye nezixhobo zokunonga ezifanele-
                       kileyo.
        Umxholo:       Umviwa          angabalisa/chaza/camngca/xoxela    amacala
                       amabini/xoxa ngomnye kule mixholo ilandelayo:

                             Iilayibhrari gabalala neendidi zazo.
                             Okwenziwayo kwiilayibhrari ngokwahluka kwazo.
                             Ulwazi noncedo olufumaneka kwiindidi zeelayibhrari.
                             Ifuthe leelayibhrari eluntwini.
                             Anganika iingcebiso ngokunokwenziwa ukugcina iilayibhrari
                              zikhuselekile

                          [Naziphi izimvo zomviwa ezisemxholweni ziya kwamkeleka.]          [50]

Akuvumelekanga ukufotokopa esi sikhokelo sokumakisha                       Tyhila iphepha

### Page 4

IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P3       4                 DBE/Novemba 2022
                                    NSC – Isikhokelo Sokumakisha

1.5     Isihloko:      Ukutya esikutyayo kukwayingozi ezimpilweni zethu
        Imo            Intshayelelo, isiqu nesiphelo.
        efanelekileyo:
        Ulwimi         Luhambelane nenjongo yokubhala, uhlobo lomhlathi oluhambe-
                       lana nesincoko esikhethiweyo, isigama sihambelane nesihloko,
                       isakhiwo sezivakalisi kunye nezixhobo zokunonga ezifanele-
                       kileyo.
        Umxholo:       Umviwa         angabalisa/chaza/camngca/xoxela     amacala
                       amabini/xoxa ngomnye kule mixholo ilandelayo:

                             Inkcaza ngokutya endalweni
                             Ukubaluleka kokutya eluntwini.
                             Iindidi zokutya nokufumaneka kuzo okuyimpilo
                             Iindidi zokutya ekukholelwa ukuba kuyingozi nezizathu zoko.
                             Izifo ezibangelwa luhlobo oluthile lokutya.
                             Iintlobo zokutya ezithintela izifo.
                             Anganika isilumkiso neengcebiso ngokutya.

                          [Naziphi izimvo zomviwa ezisemxholweni ziya kwamkeleka.]            [50]

1.6     Isihloko:      Umviwa makanike isihloko sesincoko sakhe.
        Imo            Intshayelelo, isiqu nesiphelo.
        efanelekileyo:
        Ulwimi         Luhambelane nenjongo yokubhala, uhlobo lomhlathi oluhambe-
                       lana nesincoko esikhethiweyo, isigama sihambelane nesihloko,
                       isakhiwo sezivakalisi kunye nezixhobo zokunonga ezifanele-
                       kileyo.
        Umxholo:       Umviwa         angabalisa/chaza/camngca/xoxela     amacala
                       amabini/xoxa ngomnye kule mixholo ilandelayo.

                             Imvelaphi nenkcaza ngeflegi nekumeleyo
                             Imisebenzi nentsingiselo yeflegi ngokwasentlaweni.
                             Anganika ulwazi ngelizwe loMzantsi Afrika kwilizwekazi
                              iAfrika.
                             Imo-ntlalo yaseMzantsi Afrika.
                             Anganika intsingiselo yemibala yeflegi.
                             Ubuthandazwe nokulindeleke kumntu olithandazwe.
                             Okuhle nokunomtsalane ngoMzantsi Afrika.
                             Iminqweno anayo ngelizwe lakhe uMzantsi Afrika.

                          [Naziphi izimvo zomviwa ezisemxholweni ziya kwamkeleka.]            [50]

Akuvumelekanga ukufotokopa esi sikhokelo sokumakisha                         Tyhila iphepha

### Page 5

IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P3       5               DBE/Novemba 2022
                                    NSC – Isikhokelo Sokumakisha

1.7     Isihloko:      Umviwa makanike isihloko sesincoko sakhe.
        Imo            Intshayelelo, isiqu nesiphelo.
        efanelekileyo:
        Ulwimi         Luhambelane nenjongo yokubhala, uhlobo lomhlathi oluhambe-
                       lana nesincoko esikhethiweyo, isigama sihambelane nesihloko,
                       isakhiwo sezivakalisi kunye nezixhobo zokunonga ezifanele-
                       kileyo.
        Umxholo        Umviwa         angabalisa/chaza/camngca/xoxela     amacala
                       amabini/xoxa ngomnye kule mixholo ilandelayo:

                             Angathetha ngokubaluleka kwemidlalo gabalala.
                             Angakhankanya iindidi zemidlalo.
                             Angathetha ngohlobo lomdlalo omnye awuthandayo.
                             Ukubaluleka kwemidlalo empilweni yabantu.
                             Angachaphazela umanyano oluziswa yimidlalo.

                          [Naziphi izimvo zomviwa ezisemxholweni ziya kwamkeleka.]           [50]

1.8     Isihloko:      Umviwa makanike isihloko sesincoko sakhe.
        Imo            Intshayelelo, isiqu nesiphelo.
        efanelekileyo:
        Ulwimi         Luhambelane nenjongo yokubhala, uhlobo lomhlathi oluhambe-
                       lana nesincoko esikhethiweyo, isigama sihambelane nesihloko,
                       isakhiwo sezivakalisi kunye nezixhobo zokunonga ezifanele-
                       kileyo.
        Umxholo        Umviwa         angabalisa/chaza/camngca/xoxela     amacala
                       amabini/xoxa ngomnye kule mixholo ilandelayo:

                             Amanzi njengeyona nto iphilisayo.
                             Indima yamanzi endalweni.
                             Izityalo kwintlalo yethu.
                             Ukubaluleka kokulondoloza amanzi.
                             Angawutolika ngokwentsingiselo efihlakeleyo umfanekiso.

                          [Naziphi izimvo zomviwa ezisemxholweni ziya kwamkeleka.]           [50]

Akuvumelekanga ukufotokopa esi sikhokelo sokumakisha                        Tyhila iphepha

### Page 6

IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P3       6          DBE/Novemba 2022
                                    NSC – Isikhokelo Sokumakisha

IIMPAWU ZESINCOKO

Isincoko esibalisayo sibhalwa kumntu wokuqala okanye owesithathu.
 Masisebenzise ixesha eladlulayo/elidlulileyo/elimiyo.
 Masibonise ulwazi ngesihloko asikhethileyo.
 Abalinganiswa, isimo sentlalo, izizathu zokuhla kwezehlo ukuya kwisiphelo,
    mazibonakale.
 Iziganeko       zichazwe/zibaliswe ngokulandelelana    kwazo    okanye   zicace
    ezingunobangela wezinye, kungenjalo angasebenzisa izixhobo ezifana nophuphelo
    okanye ukuqala ngesenzo esingekehli/sokugqibela.
 Sisebenzisa amagama abonisa ixesha afana noo-emva, phambi, ngeli xesha.
 Sisebenzisa intetho yababini/ukuzithethela kwabalinganiswa.
 Ulwimi olusetyenzisiweyo malube lolokudala ifuthe noluchukumisayo kofunda
    isincoko, lungekrwada phofu.

Isincoko esichazayo sinokubhalwa ngokwexesha elidlulileyo okanye elangoku.
 Sichaza into/umntu/indawo/imeko, njalo njalo.
 Sisebenzisa amagama okudala umfanekiso.
 Sisebenzisa izixhobo zokuchaza ezifana nezichazi, izihlomelo, neziphuhlisayo
    ezifana nezifanekisozwi.
 Sisebenzisa imifanekiso-ntelekelelo nezafobe zentetho.
 Sivakalisa iimvakalelo zombhali.

Isincoko esicamngcayo:
 Siveza uvakalelo lombhali ngesigama esibonakalisa amava akhe.
 Siveza uchukumiseko ngomba ekubhalwa ngawo.
 Uvakalelo olungundoqo ludlala indima enkulu.
 Ubukhulu becala esi sincoko siyacamngca. (Sisebenzisa izixhobo zokuchaza
    nokuzoba imeko ezifana nezichazi, imifanekiso-ntelekelelo, izihlomelo,
    neziphuhlisayo ezifana nezifanekisozwi kwakunye nezafobe zentetho).
 Uvakalelo lombhali maluveze ukunyaniseka kunye nokubandakanyeka.

Isincoko esixoxela icala elinye:
 Umviwa uthatha icala ngomba othile.
 Uthotho lweengxoxo-oludla ngokuba kwimo engengcaciso ngeengongoma ezithile.
 Ukubethelela-isishwankathelo nokuphindelela kwinkcazelo engoluvo oluthile
    lokuvula.
 Kwingxoxo yakhe unika ubungqina obuxhasayo obusenokuba ngamanani okanye
    ukucaphula kumava anawo ayinyani.
 Usenokuxoxela okuthile echasa enika ubungqina obuxhasayo.
 Isiphelo sisenokuba sisishwankathelo neengcebiso.

Akuvumelekanga ukufotokopa esi sikhokelo sokumakisha                  Tyhila iphepha

### Page 7

IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P3       7                DBE/Novemba 2022
                                    NSC – Isikhokelo Sokumakisha

Kwisincoko esivelela amacala omabini
 Inkcazelo inokuba ngengxoxo ephambili.
 Umviwa uwaphatha omabini amacala engxoxo.
 Uxoxela okuthile enika ubungqina obuxhasayo.
 Unokulandela isakhiwo esithi umhlathi umela uluvo oluvumayo, kolandelayo,
  luchase, kungenjalo avume ekuqaleni komhlathi aze achase ekupheleni, kodwa
  makalunike olwakhe uluvo xa evala.
 Unokuxoxela okuthile echasa/evuma enika ubungqina obuyinyani obuxhasayo.
 Isiphelo – ingasisishwankathelo neengcebiso.
 Makabonise ulwazi ngesihloko nangomba axoxa ngawo.

                                                               AMANQAKU ECANDELO A:          50

Akuvumelekanga ukufotokopa esi sikhokelo sokumakisha                        Tyhila iphepha

### Page 8

IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P3       8           DBE/Novemba 2022
                                    NSC – Isikhokelo Sokumakisha

ICANDELO B: UMHLATHI OMDE

Imiyalelo yokumakisha
 Kweli candelo umviwa ukhetha umhlathi ube mnye. Ukuba ukhethe yamibini,
   makisha owokuqala.
 Ubude bomhlathi omde mabube ngamagama angama-80 ukuya kwi-100 umxholo
   kuphela.
 Sebenzisa irubriki esisihlomelo B ukumakisha lo mhlathi.

UMBUZO 2

2.1      ILETA YOBUHLOBO

            Idilesi inye yeyomntu obhala ileta.
            Isibuliso – sesifanelekileyo, ileta iya kumama okanye utata.
            Intshayelelo, isiqu nesiphelo mazahluke zicace.
            Ithoni nerejista mazibonakalise ukuba ubhalela umzali wakhe.
            Umxholo mawube malunga nokuthatha ikhefu lonyaka kwizifundo (Gap
             year) nezizathu zoko.
            Kwisiphelo kubhalwa igama kuphela.
            Izingxi azisetyenziswa kwidilesi, isibuliso nesiphelo.                     [30]

2.2      ILETA ESESIKWENI

            Iidilesi zimbini eyomntu obhalayo nalowo ubhalelwayo.
            Isibuliso – sesisesikweni. Umzekelo, Mhlekazi obekekileyo.
            Umcimbi/umba – xa ubhalwe ngoonobumba abancinci ukrwelelwa umgca.
            Ithoni nerejista mazibonakalise ukuba ubhala ileta esesikweni.
            Umxholo mawube ngowokukhalazela ukungancedwa ngokufanelekileyo.
            Makuvele iingxaki ahlangene nazo evenkileni.
            Isiphelo seseleta esesikweni – igama nefani zibhalwe ngokupheleleyo.
            Ulwimi malube lolusesikweni.                                               [30]

2.3      INGXELO ENGEKHO SESIKWENI

            Makuvele injongo yokubhalwa kwayo.
            Imiba mayibhalwe ngokweengongoma.
            Makanike iinkcukacha eziphambili ngephulo elilwela ukuhlonitshwa
             kweenkolo ezahlukileyo ezikolweni.
            Ulwimi, ithoni kunye nerejista zezifanele ingxelo engekho sesikweni.
            Kusetyenziswa ingxelo-ntetho.
            Makuvele imiba ekuye kwanyathelwa kuyo, izindululo nesiphelo.
            Izihlokwana zamkelekile.
            Umbhali makasayine abhale nomhla ebhalwe ngayo ingxelo.                    [30]

Akuvumelekanga ukufotokopa esi sikhokelo sokumakisha                   Tyhila iphepha

### Page 9

IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P3       9                DBE/Novemba 2022
                                    NSC – Isikhokelo Sokumakisha

2.4      UDLIWANONDLEBE

            Ingxoxo ibhalwa njengoko isenzeka.
            Makuvele izalathisi zeqonga ukuxela indawo, abathathi nxaxheba kunye
             nexesha ekuqhutywa ngalo udliwanondlebe.
            Kushiywa umgca phakathi kwezithethi.
            Imibuzo mayicace ingqale kwaye ibuzelwe injongo ezisekelwe ekufezeni
             iinjongo zokuqhutywa kodliwanondlebe.
            Umxholo mawube ngowotshintsho eza kuza nalo inkokeli.
            Ophendulayo makanike iimpendulo ezingqale kokubuzwayo angawanqi.
            Imibuzo mayibe yengathathi cala kwaye engacaluliyo nangaluphi uhlobo.
            Imibuzo mayibe luhlobo lwemibuzo evulekileyo.
            Impendulo mazibonise ulwazi oluphangaleleyo nolunzulu malunga
             nesihloko eso, kwaye zinike inkcaza nengcaciso kangangoko.
            Akusetyenziswa zimpawu zocaphulo.
            Bobabini obuzayo nophendulayo bavumelekile ukuthetha kumntu
             wokuqala.                                                                       [30]

                                                               AMANQAKU ECANDELO B:          30

Akuvumelekanga ukufotokopa esi sikhokelo sokumakisha                        Tyhila iphepha

### Page 10

IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P3       10               DBE/Novemba 2022
                                    NSC – Isikhokelo Sokumakisha

ICANDELO C: UMHLATHI OMFUTSHANE

Imiyalelo yokumakisha

     Kweli candelo umviwa ukhetha umhlathi ube mnye, aze athi ukuba ukhethe
      yamibini, umakishe owokuqala.
     Ubude bomhlathi omfutshane ngama-60 ukuya kuma-80 amagama umxholo
      kuphela.
     Sebenzisa irubriki esisihlomelo C ukumakisha lo mhlathi.

UMBUZO 3

3.1       IKHADI LESIMEMO

             Masiyilwe ngobuchule sibe nomtsalane.
             Makunikwe ulwazi oluquphayo nolucacileyo.
             Makuvele umhla nexesha.
             Indawo mayivele - idilesi.
             Isinxibo esilindelekileyo masixelwe.
             Umhla wempendulo.
             Makuvele iinkcukacha zomemayo, umzekelo indlela yokunxibelelana –
              imfonomfono, iselula, ifeksi okanye i-imeyile kunye nedilesi.                   [20]

3.2       UNGENISO KWIDAYARI

             Ibhalwa kumntu wokuqala, kusetyenzizwa izakhi oo 'ndi'.
             Mayibe lolweentsuku ezintlanu.
             Umhla nexesha lokubhala libalulekile.
             Umxholo mawube ngekhempu yokuqeqeshwa kweenkokeli nakufunde
              kuyo.
             Akunyanzelekanga ukuba imihla ibeyelandelelanayo.
             Imizwa neemvakalelo zinokuvakaliswa.
             Umviwa uvumelekile ukuba asebenzise nolwimi olungekho sesikweni.                [20]

3.3       IMIYALELO

                 Mayibe malunga nokongiwa kwamanzi lusapho.
                 Makuvele iindlela ezahlukileyo zokongiwa kwamanzi.
                 Imiyalelo mayicace gca, kusetyenziswe isiyaleli ubukhulu becala.
                 Kusetyenziswa imo evumayo ubukhulu becala.                                  [20]

                                                               AMANQAKU ECANDELO C:           20
                                                                  AMANQAKU EWONKE:            100

Akuvumelekanga ukufotokopa esi sikhokelo sokumakisha                         Tyhila iphepha

### Page 11

IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P3                       11                                                        DBE/Novemba 2022
                                                           NSC – Isikhokelo Sokumakisha

QAPHELA:

   Sebenzisa le rubriki rhoqo xa umakisha izincoko zephepha lesi-3, ICANDELO A.
   Amanqaku ukusukela kweli-0 ukuya kwangama-50 ahlulahlulwe ngokwamanqanaba amahlanu aphambili.
   Kwiikhrayitheriya yoMxholo, uLwimi neSimbo, inqanaba ngalinye kula mahlanu lahlulahlulwe lanomgangatho ongentla nongezantsi yanemimandla yamanqaku
    ahambelana nomgangatho ngamnye.
   Ikhrayitheriya yeSakhiwo yona ayichaphazeleki ngumgangatho ongentla nongezantsi.

ISIHLOMELO A: IRUBRIKI YOKUHLOLA IZINCOKO – ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO [50 AMANQAKU]
 Ikhrayitheriya        Balaseleyo                 Enobuchule            Phakathi                   Buthathaka                   Bubhetyebhetye
 UMXHOLO                          28–30                    22–24                   16–18                   10–12                            4–6
 NOCWANGCISO           -Impendulo ebalaseleyo     -Impendulo ixonxwe    -Impendulo iyanelisa       -Impendulo ingena            -Impendulo ayikho
                       enomtsalane, ngaphaya      ngobugcisa obukhulu   ngokupheleleyo             iphuma emxholweni            mxholweni konke konke

                      Umgangatho ongentla
 (Impendulo            kobekulindelekile          -Izimvo zinxulumene   -Izimvo ziyanamathelana    akukho                       -Izimvo zibondene
 nezimvo)              -Izimvo zihlakaniphile,    nomxholo kwaye        noko kwaye zingakuguqula lunamathelwano                 azingqalanga ntweni
 Ukubekelela izimvo    zixhokonxa iingcinga kwaye zinika umdla, bukho   ukucinga kofundayo         kwizimvo                     -Azivakali izimvo kwaye
 ngenjongo             zinemfezeko                ubungqina bemfezeko   -Iingcamango zibekelelwe   -Izimvo azicacanga           ziyaphindaphindwa/
 yokucwangcisa         -Isincoko sibekelelwe      kwizimvo              ngokunamatheleneyo         kwaye ezinye zazo            uthetha into enye
 Ukubonakalisa         ngobuchule                 -Iingcamango          kuquka intshayelelo, isiqu zezemboleko                  -Iingcamango zibekwe
 ukuyazi injongo,      obungaqhelekanga kwaye     zibekelelwe           nesiphelo                  -Buncinci kakhulu            xazalala
 abantu ekujoliswe     intshayelelo, isiqu        ngokwakhelanayo                                  ubungqina bobekelelo         azinalunxibelelwano
 kubo kunye            kwakunye nesiphelo         kuquka intshayelelo,                             nonamathelwano
 nemeko                zibonakalisa               isiqu nesiphelo                                  lweengcamango
                       unamathelwano
 30 AMANQAKU           olunemfezeko
                                  25–27                    19–21                   13–15                     7–9                            0–3
                       -Impendulo encamisileyo    -Impendulo ixonxwe    -Impendulo iyanelisa       -Impendulo iphumile          -Impendulo itenxile

                      Umgangatho ongezantsi
                       kodwa akukho zimpawu       ngobugcisa            nangona kumana kubakho     emxholweni ubukhulu          malunga nomxholo
                       zakubalasela kubhekele phi -Izimvo zisemxholweni ukungacaci kwiindawo       becala                       -Izimvo zitenxile
                       kwisincoko                 kwaye zinika umdla    ezithile                   -Izimvo ziyaqhawu-           zingcwecwela kude
                       -Izimvo zivuthiwe          -Sibekelelwe          -Kukho ukunamathelana      qhawuka ziyabhidisa          nomxholo
                       zixhokonxa iingcinga       ngobuchule, kukho     okubonakalayo kwizimvo     -Buyanqaphazeka              -Iingcamango
                       -Iingcamango zibekelelwe   ukunamathelana        kwaye kuyanelisa           ubungqina                    ziyingxubevange
                       zandindaniswa ngobugcisa kweengcamango           -Kukho ukubekelelwa        bokubekeleleka               engenamgqalisela
                       kuquka intshayelelo, isiqu okuquka intshayelelo, kweengcamango              kweengcamango
                       kunye nesiphelo            isiqu nesiphelo       nonamathelwano             nonamathelwano
                                                                        kwintshayelelo, isiqu
                                                                        nesiphelo

Akuvumelekanga ukufotokopa esi sikhokelo sokumakisha                                                                                    Tyhila iphepha

### Page 12

IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P3                                                         12                                                                      DBE/Novemba 2022
                                                                                             NSC – Isikhokelo Sokumakisha
IRUBRIKI YOKUHLOLA IZINCOKO – ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO [50 AMANQAKU] (isaqhubeka)

Ikhrayitheriya                                          Balaseleyo                           Enobuchule                    Phakathi                  Buthathaka                     Bubhetyebhetye
ULWIMI, ISIMBO                                                          14–15                               11–12                     8–9                        5–6                           0–3
& NOKUHLELA                                             -Ithoni, irejista, isimbo, isigama   -Ithoni, irejista, isimbo,    -Ithoni, irejista,        -Ithoni, irejista, isimbo,     -Ulwimi aluvakali
                                                        zifanelene ngokugqwesileyo           isigama zifanelene kakhulu    isimbo, isigama           isigama                        -Ithoni, irejista,

                      Umgangatho ongentla
Ukuhambelana                                            nenjongo, abantu ekujoliswe          nenjongo, abantu ekujoliswe   sifanelene nenjongo,      azifanelananga ncam            isimbo, isigama
kwethoni, irejista,                                     kubo kunye nemeko                    kubo kunye nemeko             abantu ekujoliswe         nenjongo, abantu               asifanelananga
isimbo, isigama                                         -Ulwimi lusetyenziswe                -Ulwimi luchaneke ngakumbi    kubo kunye nemeko         ekujoliswe kubo kunye          kwaphela nenjongo,
kunye nemeko                                            ngokuzithemba,                       kwaye ithoni isetyenziswe     -Ulwimi                   nemeko                         abantu ekujoliswe
Ukhetho-magama                                          luyathabathekisa                     ngokuchaneka kwisincoko       olufanelekileyo           -Ulwimi lusetyenziswa          kubo kunye nemeko
Ukusetyenziswa                                          -Ithoni enomtsalane nezafobe         siphela                       ludlulisa umyalezo        ngendlela ebuthathaka          -Ukunqongophala
kolwimi nesigama                                        zentetho eziphumeza injongo          -Iziphene zokusetyenziswa     -Ithoni ifanelekile       -Ithoni nochongo               kwesigama
Iimpawu zobhalo,                                        -Phantse kube akukho nasinye         kolwimi nopelo                -Izafobe zentetho         magama                         kubaxekile
izakhi                                                  isiphene solwakhiwo zivakalisi,      zinqongophele                 zinonga umxholo           azifanelekanga                 kangangokuba
zezivakalisi,                                           upelo nokusetyenziswa kolwimi        -Sixonxwe ngobugcisa                                    -Isigama                       ayinasihlahla into
nopelo                                                  -Sixonxwe ngobugcisa obukhulu        obukhulu                                                sinqongophele                  ebhaliweyo
                                                                           13                                 10                       7                           4

                                Umgangatho ongezantsi
15 AMANQAKU                                             -Ulwimi luchanekile kanye            -Ulwimi lunomtsalane kwaye    -Kuyanelisa               -Ukusetyenziswa
                                                        nezafobe zisetyenziswe               luyaziphumeza iinjongo        ukusetyenziswa            kolwimi kubonisa
                                                        ngethoni ephumeza ukudlulisa         zokubhala                     kolwimi kodwa             ububhetyebhetye
                                                        umyalezo                             -Ithoni ifanelekile kwaye     asekho amakhwiniba        -Izivakalisi
                                                        -Phantse kube akukho nasinye         iyaziphumeza iinjongo         -Ithoni ifanelekile       zinobuthathaka-
                                                        isiphene solwakhiwo zivakalisi,      zokubhala                     kodwa izafobe             azitshintsha-
                                                        upelo, nokusetyenziswa kolwimi       -Zimbalwa iziphene zezakhi    zentetho                  tshintshwa
                                                        -Sixonxwe ngobugcisa obukhulu        zezivakalisi kunye nopelo     ezisetyenzisiweyo         -Isigama
                                                                                             -Sixonxwe ngobugcisa          zinqongophele             sinqongophele
                                                                                                                                                     ngokubalaseleyo
ISAKHIWO                                                                  5                                  4                         3                           2                         0–1
                                                        Isihloko sikhuliswe                  -Iinkcukacha ezinengqiqo      -Iinkcukacha              -Zikho iingcamango             -Iingcamango
Iimpawu zetekisi                                        ngokuncamisayo                       zikhuliswe ngokwakhelanayo    ezisemxholweni            ezamkelekileyo                 ezifunekayo
Ukukhula                                                -Iinkcukacha zibalasele              -Izimvo zinamathelene         zikhulisiwe               -Isakhiwo sezivakalisi         zinqongophele
kwemihlathi                                             ngokungaqhelekanga                   -Izivakalisi, imihlathi       -Izivakalisi, imihlathi   nesemihlathi                   -Isakhiwo
nokwakhiwa                                              -Izivakalisi, imihlathi zakhiwe      zitshintshatshintshwa         zakhiwe kuhle             sinamakhwiniba                 sezivakalisi
kwezivakalisi                                           zaqiqisiswa ngokugqwesileyo          ngobuchule obuqiqisisiweyo    -Isincoko sibunjwe        -Isincoko sisenayo             nesemihlathi
                                                                                                                           ngengqiqo                 ingqiqo                        sigxoko-gxoko
5 AMANQAKU                                                                                                                                                                          -Isincoko
                                                                                                                                                                                    asinangqiqo
UMMANDLA
WAMANQAKU                                                            43–50                             33–40                       23–30                      13–20                        0–10

Akuvumelekanga ukufotokopa esi sikhokelo sokumakisha                                                                                                                                  Tyhila iphepha

### Page 13

IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P3              13                                                                                DBE/Novemba 2022
                                                  NSC – Isikhokelo Sokumakisha
ISIHLOMELO B: IRUBRIKI YOKUHLOLA IMIHLATHI EMIDE– ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO [30 AMANQAKU]

 Ikhrayitheriya              Balaseleyo                   Enobuchule                   Phakathi                     Buthathaka                   Bubhetyebhetye
 UMXHOLO,                               15–18                         11–14                        8–10                           5–7                       0–4
 UCWANGCISO                  -Impendulo igqwesile         -Impendulo ibonakalisa       -Impendulo iyanelisa         -Impendulo ibonakalisa       -Impendulo ibonakalisa
 NEFOMATHI                   idlule okuqhelekileyo        ukuchaneka kanobom           ibonakalisa ulwazi           ulwazi olungephi             ukunqongophala kolwazi
                             -Izimvo ziqiqisisiwe         ulwazi olunzulu              lweempawu zolu didi          lweempawu zolu didi          lweempawu zolu didi
 Ukungqala                   kwaye zivuthiwe              lweempawu zolu didi          lwetekisi                    lwetekisi                    lwetekisi
 kwempendulo nezimvo         -Luphangalele ulwazi         lwetekisi                    -Izimvo ziyaphuma            -Zimbalwa izimvo             -Intsingiselo ilahleka
 Ukuqoqwa kwezimvo           lweempawu zolu didi          -Ingqalile ayiphumi          emxholweni kwaye kukho       ezisemxholweni kodwa         rhoqo ide iphume
 ngenjongo                   lwetekisi                    nasemxholweni                nokugqwidiza                 kuninzi ukuphuma ecaleni     emxholweni
 yokucwangcisa               -Umsebenzi ungqalile         -Izimvo zixonxwe             -Ukunamathelana              -Kunqabile                   -Akukho
 Injongo yokubhala, abo      uhleli emxholweni            zadakancwa                   kumxholo nezimvo             ukunamathelana               ukunamathelana
 kujoliswe kubo,             -Kukho ukunamathelana        ngokunamatheleneyo           kufanelekile                 komxholo nezimvo             kumxholo nezimvo
 iimpawu/imigaqo             kwizimvo nomxholo            kumxholo nezimvo             -Ezinye iinkcukacha          -Zimbalwa iinkcukacha        -Zimbalwa kakhulu
 yetekisi, kunye nemeko      -Iingcamango                 -Iinkcukacha zixhasa         zixhasa isihloko             ezixhasa isihloko            iinkcukacha ezixhasa
                             zidakancwe ngobunono         isihloko                     -Ifomathi ifanelekile        -Imigaqo yefomathi           isihloko
 18 AMANQAKU                 zonke iinkcukacha            -Ifomathi ifanelekile        kodwa kusekho                ephambili isetyenziswe       -Imigaqo eyimfuneko
                             zixhasa isihloko             ineendawana                  ukungachaneki                ngokungaqondi                yobhalo lwale tekisi
                             -Ifomathi ifanelekile        ezingachanekanga                                          -Kutyeshelwe izinto          ityeshelwe
                             kwaye ichanekile             ezingephi                                                 ezininzi
 ULWIMI ISIMBO                          10–12                           8–9                          6–7                          4–5                         0–3
 SOKUBHALA                   -Ithoni, irejista, isimbo,   -Ithoni, irejista, isimbo,   -Ithoni, irejista, isimbo,   -Ithoni, irejista, isimbo,   -Ithoni, irejista, isimbo,
 NOKUHLELA                   isigama zihambelana          isigama sichaneke            isigama sihambelana          nesigama azingqamani         nesigama azingqamani
                             kakhulu nenjongo nabo        kakhulu malunga              nenjongo, abantu             ncam nenjongo kwakunye       kwaphela nenjongo,
 Ithoni, irejista, isimbo,   kujoliswe kubo kunye         nenjongo, abantu             ekujoliswe kubo              nabantu ekujoliswe kubo      imeko kwakunye
 injongo/ifuthe, abo         nemeko                       ekujoliswe kubo kunye        kwakunye nemeko              kunye nemeko                 nabantu ekujoliswe kubo
 kujoliswe kubo kunye        -Izakhi zezivakalisi         nemeko                       -Izakhi zezivakalisi         -Izakhi zezivakalisi         -Izele ziimpazamo
 nemeko                      zisetyenziswe                -Izakhi zezivakalisi         zibonakalisa iimposiso       zineemposiso ezininzi        ixazalala
 Ukusetyenziswa kolwimi      ngokuchanekileyo             zichanekile kwaye            -Isigama siyanelisa          eziphazamisa umyalezo        -Isigama asifanelananga
 nemigaqo                    -Phantse kube akukho         umyalezo wakheke             -Iimpazamo zobhalo           -Sinqongophele isigama       nenjongo
 Uchongo magama              nasinye isiphene             kakuhle                      ezikhoyo aziyiphazamisi      -Kukho amagingxi-gingxi      -Intsingiselo ilahleke
 Iimpawu zokubhala                                        -Isigama sichanekile         intsingiselo nomyalezo       kwintsingiselo               kakhulu
 kunye nopelo                                             -Ubukhulu becala akukho
                                                          zimpazamo
 12 AMANQAKU
 UMMANDLA                             25–30                         19–23                         14–17                       9–12                          0–7
 WAMANQAKU

Akuvumelekanga ukufotokopa esi sikhokelo sokumakisha                                                                                                   Tyhila iphepha

### Page 14

IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P3                              14                                                                DBE/Novemba 2022
                                                                  NSC – Isikhokelo Sokumakisha

ISIHLOMELO C: IRUBRIKI YOKUHLOLA IMIHLATHI EMIFUTSHANE – ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO [20 AMANQAKU]

 Ikhrayitheriya              Balaseleyo                   Enobuchule                   Phakathi                     Buthathaka                   Bubhetyebhetye
 UMXHOLO                                10–12                         8–9                          6–7                          4–5                         0–3
 UKUCWANGCISA                -Impendulo igqwesile         -Impendulo ibonakalisa       -Impendulo iyanelisa         -Kubonakala ubunzima         -Impendulo ibonakalisa
 NEFOMATHI                   ibonisa ukuqiqisiswa         ukuchaneka kanobom           ibonakalisa ulwazi           malunga nolwazi              ukunqongophala kolwazi
                             kwezimvo                     ulwazi olunzulu              lweempawu zolu didi          lweempawu zolu didi          lweempawu zolu didi
 Impendulo nezimvo           -Izimvo zihlakaniphile       lweempawu zolu didi          lwetekisi                    lwetekisi                    lwetekisi
 Ukubekelelwa kwezimvo       kwaye zivuthiwe              lwetekisi                    -Izimvo azisoloko            -Zimbalwa izimvo             -Intsingiselo ilahleka
 Iimpawu zetekisi/           -Luphangalele ulwazi         -Ingqalile ayiphumi          zisemxholweni kwaye          ezisemxholweni kodwa         rhoqo.
 umgaqo kunye nemeko         lweempawu zolu didi          nasemxholweni                kukho nokugqwidiza           kuninzi ukuphuma ecaleni     -Intsingiselo iduka
                             lwetekisi                    -Izimvo zixonxwe             -Ukunamathelana              -Kunqabile                   kwisakhiwo esixazalala
 12 AMANQAKU                 -Umsebenzi ungqalile         zadakancwa                   kumxholo nezimvo             ukunamathelana               -Akukho
                             akukho kugqwidiza            ngokunamatheleneyo           kwenzeka                     komxholo nezimvo             ukunamathelana
                             -Kubonakala                  kumxholo nezimvo             ngokufanelekileyo            -Zimbalwa iinkcukacha        kumxholo nezimvo
                             ukunamathelana               -Iinkcukacha zixhasa         -Ezinye iinkcukacha          ezixhasa isihloko            -Zimbalwa kakhulu
                             kwizimvo nomxholo            isihloko                     zixhasa isihloko             -Imigaqo yefomathi           iinkcukacha ezixhasa
                             -Iingcamango                 -Ifomathi ingqalile          -Ifomathi ingqalile kodwa    ephambili ityeshelwe         isihloko
                             zidakancwe ngobunono         iindawana ezikhoyo           zikho iindawana              okanye isetyenziswe          -Imigaqo eyimfuneko
                             kwaye zonke                  ezingachanekanga             ezingachanekanga             ngokungaqondi                yobhalo lwale tekisi
                             iinkcukacha zixhasa          aziyiphazamisi injongo                                                                 ityeshelwe
                             isihloko                     yokubhala
                             -Ifomathi ifanelekile
                             kwaye ichanekile
 ULWIMI, ISIMBO                           7–8                           5–6                            4                            3                         0–2
 NOKUHLELA                   -Ithoni, irejista, isimbo,   -Ithoni, irejista, isimbo,   -Ithoni, irejista, isimbo,   -Ithoni, irejista, isimbo,   -Ithoni, irejista, isimbo,
                             isigama zifanelene           nesigama sifanelene          isigama sifanelene           nesigama azifanelananga      nesigama
 Ithoni, irejista, isimbo,   kakhulu nenjongo, abo        kakhulu nenjongo, abantu     nenjongo, abantu             ncam nenjongo, abantu        azifanelananga
 nesigama singqamene         kujoliswe kubo kunye         ekujoliswe kubo kunye        ekujoliswe kubo              ekujoliswe kubo kunye        kwaphela nenjongo,
 nenjongo kunye nemeko       nemeko                       nemeko                       kwakunye nemeko              nemeko                       imeko kwakunye
 Ukusetyenziswa kolwimi      -Izakhi zezivakalisi         -Izakhi zezivakalisi         -Izakhi zezivakalisi         -Izakhi zezivakalisi         nabantu ekujoliswe kubo
 nemigaqo                    zisetyenziswe                zichanekile kwaye            zibonakalisa iimposiso       zineemposiso ezininzi        -Izele ziimpazamo
 Ukhetho- magama             ngokuchanekileyo             umyalezo wakheke             -Isigama siyanelisa          eziphazamisa umyalezo        ixazalala iyadida
 Iimpawu zokubhala           -Phantse kube akukho         kakuhle                      -Iimpazamo zobhalo           -Sinqongophele isigama       -Isigama asihambelani
 kunye nopelo                nasinye isiphene             -Isigama sichanekile         ezikhoyo aziyiphazamisi      -Kukho amagingxi-gingxi      nenjongo
                                                          -Ubukhulu becala azikho      intsingiselo                 kwintsingiselo               -Intsingiselo ilahlekile
 8 AMANQAKU                                               iimpazamo                                                                              kakhulu
 UMMANDLA                              17–20                          13–15                       10–11                        7–8                            0–5
 WAMANQAKU

Akuvumelekanga ukufotokopa esi sikhokelo sokumakisha

## Related documents

- [ISIXHOSA FAL P3 GR12 MEMO SEPT2022 (Corr 23 Aug)](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p3-gr12-memo-sept2022-corr-23-aug/08268c23-92d0-41e7-ad72-e102f1782957) — isiXhosa FAL · Memo · 2022 · isiXhosa
- [ISIXHOSA FAL P3 GR12 QP SEPT2022 (Corr 23 Aug)](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p3-gr12-qp-sept2022-corr-23-aug/84c9883f-167c-4b5b-b7e7-eda3f18f2708) — isiXhosa FAL · QP · 2022 · isiXhosa
- [IsiXhosa FAL P3 Nov 2023](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p3-nov-2023/c3f59c33-047b-49b3-87e1-c0af6e802021) — isiXhosa FAL · QP · 2023 · isiXhosa
- [IsiXhosa FAL P3 Nov 2020](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p3-nov-2020/73cf7a8d-692f-4ae1-8c47-76e780632918) — isiXhosa FAL · QP · 2020 · isiXhosa
- [IsiXhosa FAL P1 May-June 2022 MG](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p1-may-june-2022-mg/a38bf92b-14af-42c8-83f2-6bb25849ab30) — isiXhosa FAL · Memo · 2022 · isiXhosa
- [IsiXhosa FAL P2 Nov 2023 MG](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p2-nov-2023-mg/812dc7c8-3934-4be5-b82c-28e3659b44bb) — isiXhosa FAL · Memo · 2023 · isiXhosa

## More from Grade 12 isiXhosa FAL

- [XHOSA FAL P1 QP GR12 SEPT 2025 watermark](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-fal-p1-qp-gr12-sept-2025-watermark/54927a9f-ec95-473f-a9dc-becbb9619bec) — QP · 2025
- [XHOSA FAL P2 QP GR12 SEPT 2025 watermark](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-fal-p2-qp-gr12-sept-2025-watermark/820f399b-f2ed-4bc3-a389-09432525b94d) — QP · 2025
- [IsiXhosa FAL P1 May-June 2025](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p1-may-june-2025/dfb326a5-1cbe-4d68-8bd1-8c94a47abcf6) — QP · 2025 · isiXhosa
- [IsiXhosa FAL P3 May-June 2025](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p3-may-june-2025/754b97da-d7f6-450e-b2ad-9cf877caabc0) — QP · 2025 · isiXhosa
- [ISIXHOSA FAL P3 GR12 MEMO SEPT2024](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p3-gr12-memo-sept2024/bffdc7ae-e26d-41ce-85b3-45556351b8c5) — Memo · 2024 · isiXhosa
- [XHOSA FAL P1 QP GR12 SEPT 2024 watermark](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-fal-p1-qp-gr12-sept-2024-watermark/5be12696-7890-422a-afee-2e392c7345d2) — QP · 2024

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
