# isiXhosa FAL Grade 12 P1 NSC November 2022 Question Paper

> Grade 12 isiXhosa FAL Paper 1 question paper from the NSC November Exam 2022, 13 pages. Read online or get the free PDF download, memo linked when available.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/grade-12-isixhosa-fal-2022-nsc-november-exam-question-paper-paper-1-isixhosa/9b4b69db-a71e-48e5-899d-388b821d1f24
- Updated: 2026-09-28
- Subject: isiXhosa FAL
- Grade: Grade 12
- Language: Isixhosa
- Document type: Question paper
- Year: 2022
- Exam period: NSC November Exam
- Paper: 1
- Curriculum: CAPS
- Pages: 13

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [isiXhosa FAL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/isixhosa-fal) › [isiXhosa FAL Grade 12 P1 NSC November 2022 Question Paper](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-isixhosa-fal-2022-nsc-november-exam-question-paper-paper-1-isixhosa/9b4b69db-a71e-48e5-899d-388b821d1f24)

## About this document

Isixhosa Fal · Grade 12 · NSC November Exam · 2022 · isixhosa. Question paper, 13 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

NATIONAL
                                SENIOR CERTIFICATE

                                          IBANGA 12

       ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO (FAL)

                              IPHEPHA LOKUQALA (P1)

                                        NOVEMBA 2022

AMANQAKU: 80

IXESHA: Iiyure 2

                              Olu viwo lunamaphepha ali-13.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                         Tyhila iphepha

### Page 2

IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P1    2                 DBE/Novemba 2022
                                                    NSC

IMIYALELO NENGCACISO

1.       Eli phepha lemibuzo linamaCANDELO AMATHATHU angala:

         ICANDELO A:         Uvavanyo lokuqonda                            (30)
         ICANDELO B:         Ushwankathelo                                 (10)
         ICANDELO C:         Izakhi nemigaqo yokusetyenziswa kolwimi       (40)

2.       Phendula YONKE imibuzo.

3.       Qala ICANDELO NGALINYE kwiphepha ELITSHA.

4.       Krwela umgca ekupheleni kweCANDELO NGALINYE.

5.       Nombola iimpendulo zakho ngokuchanekileyo ngokwendlela yokunombola
         esetyenzisiweyo kwiphepha lemibuzo.

6.       Shiya umgca emva kwempendulo ngaNYE.

7.       Qwalasela ngokukodwa upelo nolwakhiwo lwezivakalisi.

8.       Iingcebiso malunga nolwabiwo lwexesha:

         ICANDELO A:         Imizuzu engama-50
         ICANDELO B:         Imizuzu engama-20
         ICANDELO C:         Imizuzu engama-50

9.       Bhala ngokucocekileyo nangokucacileyo.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                      Tyhila iphepha

### Page 3

IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P1    3               DBE/Novemba 2022
                                                    NSC

ICANDELO A: UVAVANYO LOKUQONDA

UMBUZO 1

1.1      Funda esi sicatshulwa singezantsi uze uphendule imibuzo elandelayo.

         ISICATSHULWA A

                            IHLABATHI LIYAZUZA NGABANTU ABATSHA!

         1     Phantse kuzo zonke izinto ezisijikelezileyo ebomini, nezikhoyo
               empilweni yethu, esingakuqapheliyo ngaphaya kwazo kukuba kukho
               ibali lomntu othe wazisungula okanye wazivelisa. Ukusungula
               kunokuchazwa ngeendlela ngeendlela, kodwa ngalinye kukudala
               okanye kukwenza into engazange ibekho ngaphambili ngokusebenzisa 5
               ingqikelelo. Kufanelekile ke ngoko ukuba kubulelwe ubukhali
               beengqondo zabantu xa kuthethwa ngokusungula. Kaloku xa
               kunamhlanje sineemveliso ezibenza lula kakhulu ubomi bethu ngenxa
               yezinto abathe bazenza abasunguli. Kwimizekelo yeemveliso ezithe
               zasungulwa yingqondo yomntu kungakhankanywa ezi: iphepha, iplastiki, 10
               ibhalbu yombane, ipeni, intsimbi, ifowuni kwanethivi. Ezi mveliso zizinto
               esiphila nazo ebomini bethu bemihla ngemihla. Ngelinye ixesha side
               sizithathe lula kanti ziyimisebenzi ebonisa ubuchule nobukrelekrele
               bengqondo yomntu. Kunjalo nje, kukho ubungqina bokuba ngabantu
               abatsha abathe basungula ezona zinto zize neenguqu ezinkulu ebomini. 15
               Ngoko ke, xa kuthethwa ngosungulo akufuneki bulityalwe ubuchule
               nobugcisa babantu abatsha.

         2     UPhilo Farnsworth ungomnye wabantu abazibalulayo kusungulo
               olwenziwe ngabantu abatsha. Wathi eneminyaka eli-14, wabonisa
               ubukrelekrele nobugcisa ngokwenza ithivi. Loo msebenzi wakhe wathi 20
               kanti ekugqibeleni uza kunkqenkqeza phambili kuko konke okuthe
               kwasungulwa ngexesha lokuphila kwakhe. Wachitha ixesha elininzi
               esenza idivayisi enokuvelisa imifanekiso, ekwanetyhubhu eyikhamera
               enevidiyo. Nakuba nje ezale mihla iithivi sele ziphuculwe kakhulu,
               sizasebenzisa obunye bobuxhakaxhaka awabenza kula thivi 25
               wayisungulayo.

         3     ULouis Braille naye ungomnye wabantu abatsha abangabasunguli
               abaziwa ngobukrelekrele. Lo kaBraille, waziwa jikelele ngokwenza
               inkqubo edumileyo yala maxesha yokufunda nokubhala yabantu
               abangaboniyo. Oku kusukela ekubeni yena wafumana ingozi yemoto 30
               eneminyaka emithathu, waphela engaboni. Ukusukela ngoko 'ihlabathi
               lakhe' yaba lelezandi kuphela. Wafunda kwisikolo sabangaboniyo eParis
               esasisebenzisa iincwadi ezinoonobumba abakroliweyo (carved).
               Esi sixhobo samkhuthaza, ze wathi eneminyaka eli-15 wasungula
               inkqubo esebenzisa iidothi eziphakamileyo endaweni yoonobumba. 35
               Xa kunamhlanje ulwimi lwe-Braille lusetyenziswa njengolusemthethweni
               kwinkqubo yobhalo yabantu abangaboniyo kwihlabathi lonke.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                     Tyhila iphepha

### Page 4

IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P1       4                         DBE/Novemba 2022
                                                       NSC

         4       Kananjalo, ilizwe lase-Italy, lilizwe elaziwa njengelona lingunozala
                 wezinto ezininzi ezisungulweyo kwimbali yoluntu jikelele. Nangoku
                 kulo kukho umfana oneminyaka engama-22, uAlberto Rizzoli odume 40
                 ngokuvelisa i-App yokunceda abantu abangaboniyo. Oku ekwenza
                 ngokuncediswa ngabahlobo bakhe, uMarita Cheng onama-26 eminyaka
                 kunye noSimon Adwardsson oneminyaka engama-27. Le-App yabo
                 inceda ukuba abantu abangaboniyo bakwazi ukufunda izinto
                 ezisegumbini ngokubesebenzisa ubuchule nobugcisa bale mihla. 45
                 Bebobathathu basungule i-software evumela ukuba ifowuni enekhamera
                 ithathe imifanekiso, ze emva kwemizuzu embalwa, ixele ekufotileyo.

         5       Kwakhona, xa kuthethwa ngabantu abatsha abangamaqhawe ekudaleni
                 izinto ebezingekho ngaphambili, uMark Zuckerberg ungomnye wabo.
                 Wathi eneminyaka eli-19, ekunyaka wakhe wesibini eyunivesithi waseka 50
                 indlela entsha yokunxibelelana nabantu eyunivesithi nasekuhlaleni.
                 Ngoncedo lwabanye abafundi, wasungula iwebhusaythi ka-Facebook,
                 esebenzisa iifoto zabafundi. Kwangoko yatsala umdla omkhulu loo
                 nkqubo. Waphantsa wagxothwa eyunivesithi ngenxa yale projekhthi
                 kuba abasemagunyeni babecinga ukuba uyenza ngokuxhaphaza 55
                 izixhobo zeyunivesithi. Yayingekaqondwa ukuba le projekhthi iyimbono
                 enobukrelekrele eza nobutyebi. Iziphumo zolu sungulo          kukuba
                 iwebhusayithi yakhe ibe yenye yezidumileyo neziphezulu ngonyaka
                 wama-2007. Ngowama-2010, u-FaceBook ubesele exabisa phakathi
                 kwama-25 ukuya kuma-40 eebhiliyoni eedola phantsi kwesandla 60
                 sikaMark.

         6       Ngokwenene abantu abatsha badlale indima enkulu ekusunguleni izinto
                 ezibalulekileyo entlalweni. Oku kungqinwa nayimisebenzi yabantu
                 abafana noBlaise Pascal, owacaca ukuba ungumntwana onesiphiwo
                 ngokuthi eneminyaka eli-19 enze ikhaltyhuleytha yemekhenikhi 65
                 eyiPascaline. Oko kwanceda ngakumbi utata wakhe owayesebenza
                 ngezibalo emsebenzini wakhe. Loo khaltyhuleytha yayenziwe
                 ngebhokisi yeplanga kwaye isekho kwenye yeemyuziyam ezinkulu
                 zelizwe lakhe.

         7       Ngubani ke ngoko ongenakuziqhwabela izandla iingqondo ezinzulu 70
                 kangaka ngokucinga, ezizalwa sisidalwa esingumntu? Ngenxa yazo,
                 namhlanje umhlaba wonke uyazuza ngezi zixhobo nemithombo
                 etyebileyo yeteknoloji. Iteknoloji yenza ukuba likhule ngakumbi ihlabathi
                 nobomi bubelula. Ngenene, ezandleni zabantu abatsha, ihlabathi
                 lisezandleni zeenkcuba-buchopho.                                          75
                     [Sithatyathwe ku-www.pirelli.com/globe, saze saguqulelwa, salungiselelwa uviwo]

         Jonga kumhlathi 1

         1.1.1        Nika into esingayiqapheliyo ekhoyo                  ngaphaya       kwezinto
                      ezisijikelezileyo ebomini ngokwalo mhlathi.                                        (1)

         1.1.2        Kutheni kufanelekile ukuba kubulelwe ubukhali beengqondo
                      zabantu ngosungulo?                                                                (1)
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                                   Tyhila iphepha

### Page 5

IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P1      5                   DBE/Novemba 2022
                                                      NSC

         1.1.3       Nika   ube    MNYE             umzekelo   wemveliso     esungulweyo
                     kwezikhankanyiweyo.                                                          (1)

         1.1.4       Chonga amagama amaBINI alandelelanayo kwisivakalisi
                     esingezantsi athetha ukuba asizixabisi iimveliso ezikhoyo ebomini
                     bethu.

                     Ngelinye ixesha side sizithathe lula kanti ziyimisebenzi ebonisa
                     ubuchule …                                                                   (1)

         Jonga kumhlathi 2

         1.1.5       Chaza ukuba lubaluleke ngantoni uyilo lukaPhilo Farnsworth
                     kwiithivi zale mihla.                                                        (2)

         Jonga kumhlathi 3

         1.1.6       Cacisa ukuba isivakalisi esingezantsi sigqithisa luphi ulwazi
                     ngoLouis Braille.

                     ... 'ihlabathi lakhe' yaba lelezandi kuphela.                                (2)

         1.1.7       Ngqina ukuba umsebenzi kaLouis Braille ube luncedo kwihlabathi
                     jikelele.                                                                    (2)

         Jonga kumhlathi 4

         1.1.8       Isixelela ntoni ngelizwe lase-Italy inkcaza ebhalwe ngqindilili
                     kwisicatshulwa?                                                              (2)

         1.1.9       Xela indlela ebenza lula ngayo ubomi babantu abangaboniyo i-App
                     eyayilwa nguAlberto nabahlobo bakhe.                                         (2)

         Jonga kumhlathi 5

         1.1.10      Lizisa ntsingiselo ni igama, 'kwakhona' elibhalwe ngqindilili kwesi
                     sivakalisi singezantsi?

                     Kwakhona, xa kuthethwa ngabantu abatsha abangamaqhawe
                     ekudaleni izinto ebezingekho ngaphambili, uMark Zuckerberg
                     ungomnye wabo.                                                               (2)

         1.1.11      Kwakutheni ukuze iyunivesithi ifune              ukumgxotha     uMark
                     Zuckerberg ngenxa yeprojekhthi yakhe?                                        (2)

         Jonga kumhlathi 6

         1.1.12      Xela ukuba lalivela phi igama le khaltyhuleytha yemekhenikhi
                     eyiPascaline ekuthethwa ngayo kulo mhlathi.                                  (1)

         1.1.13      Xhasa imbono yokuba umsebenzi                   wosungulo     kaPascal
                     usaxatyisiwe kwilizwe lakhe.                                                 (2)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                            Tyhila iphepha

### Page 6

IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P1      6                        DBE/Novemba 2022
                                                      NSC

         Jonga kumhlathi 7

         1.1.14      Khetha impendulo echanekileyo kwezi zilandelayo. Inkcaza ethi,
                     '… iingqondo ezinzulu kangaka ngokucinga, ezizalwa sisidalwa
                     esingumntu …,' iqulethe ulwimi …

                     A    olubaxayo.
                     B    oludlelelelayo.
                     C    oluqhathayo.
                     D    oluchukumisayo.                                                             (1)

         1.1.15      Uyavumelana noluvo lokuba ezandleni zabantu abatsha, ihlabathi
                     lisezandleni zeenkcuba-buchopho? Xhasa impendulo yakho.                          (2)

1.2      Funda lo mfanekiso ungezantsi uze uphendule imibuzo elandelayo.

         ISICATSHULWA B: OKUBONWAYO

                                                    [Uthatyathwe kwi-www.icreativeminds.com]

         1.2.1       Zifana ngantoni izinto ezithwelwe entloko ngabantwana abakulo
                     mfanekiso?                                                                       (1)

         1.2.2       Yintoni ebonisa ukuba bonke aba bantwana bayathetha?                             (1)

         1.2.3       Ngqina ukuba lo mfanekiso ukhuthaza ukungacalulwa kwabantu
                     ngokwesini.                                                                      (2)

         1.2.4       Ucinga ukuba yintoni injongo yomfoti ngalo mfanekiso?                            (2)

                                                                AMANQAKU ECANDELO A:                  30

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                                Tyhila iphepha

### Page 7

IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P1    7              DBE/Novemba 2022
                                                    NSC

ICANDELO B: USHWANKATHELO

UMBUZO 2

ISICATSHULWA C esingezantsi simalunga nezinto abantu abadala abanokuzifunda
ebantwaneni.

Funda ISICATSHULWA C esingezantsi uze ubhale iingongoma eziphambili unika
izinto abantu abadala abanokuzifunda ebantwaneni.

IMIYALELO

1.       Bhala isishwankathelo sibe kwimo yeengongoma ungadluli kumagama
         angama-60.
2.       Nombola izivakalisi zakho ukusuka ku-1 ukuya ku-7.
3.       Sebenzisa izivakalisi ezipheleleyo ukubhala iingongoma.
4.       Sebenzisa AMAZWI AKHO kangangoko unako.
5.       Bhala   inani    lamagama       owasebenzisileyo    kwizibiyeli ekupheleni
         kwesishwankathelo.

ISICATSHULWA C

            OKUNOKUFUNDWA NGABANTU ABADALA EBANTWANENI

Ngamanye amaxesha kuye kubonakale ngathi abantu abadala basakubawela
ukuphinda babe ngabantwana. Bafanele, bumnandi ubomi bobuntwana. Kanti ke,
nokuba badala kuninzi abanokukufunda ebantwaneni ukuze bahlale bonwabile.
Okunye koku:

Kukuthatha usuku ngalunye njengesiqalo esitsha, ngale ndlela benza ngayo
abantwana. Bona abazithathi iingxaki zolunye usuku bayokungena nazo
kolulandelayo. Usuku ngalunye kubo luba lutsha ngokupheleleyo.

Abantu abadala mabenze izinto zobugcisa ezibonwabisayo nezibalungeleyo.
Kukangaphi sibona abantwana bonwabele iiprojekhthi zabo ezinjengokuzoba, ukudlala
ngodongwe nesanti? Ngokuya bekhula abantu abadala bayayeka ukuzibona izinto
zobugcisa njengezonwabisayo ebomini.

Umntu      makafane    nabantwana  ngokungabinaxhala    lokuhlazeka  okanye
lokungaphumeleli. Umzekelo, umntwana akuziva efuna ukudanisa okanye ukucula,
usuka enze njalo. Umntu ke ngoko makenze zonke izinto ezimenza eve kamnandi
entliziyweni ngokungenaxhala.

Abantwana banesakhono sokuhlala bebona okunokubahlekisa kwizinto zonke
ezibangqongileyo. Abantu abadala mabakufunde nabo ukuba bahlale behleka mihla
yonke. Yenye yezinto ezibalulekileyo leyo kubomi esibuphilayo. Kaloku, ukuhleka
yimpilo.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                    Tyhila iphepha

### Page 8

IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P1     8                         DBE/Novemba 2022
                                                     NSC

Umntu makaqale izinto ezintsha angazange wazenza ngaphambili, angapheleli
kwazaziyo. Abantwana aboyiki ukuqala izinto ezintsha ezinjengomdlalo omtsha,
ukuziphosa emanzini okokuqala nokudlala ukutshibilika kwiindawo ezihlayo.
Oko kuyawuphakamisa umoya wabo.

Buxabise ubuhlobo bakho nabanye abantu kwaye ubukhulise ngokufumana nabanye
abahlobo abatsha. Abantwana bayakonwabela ukudlala nabahlobo ze bakonwabela
ngakumbi ukufumana abatsha. Ngokweyabo ingqondo, ubuninzi babahlobo kuzisa
ulonwabo.

Kubalulekile ukuba umntu abe liqhawe ebomini bakhe angazoyikiseli, njengoko
besenza abantwana. Abantu abadala bayakuthanda ukoyika ukuqhayisa, de
bangazincomi nangemisebenzi yabo emihle. Abantwana, kumabali abawabalisayo
basoloko beziveza bengamaqhawe.

Kukhulu okunokufundwa ngabantu abadala kubantwana, batsho babonwabele ubomi.

  [Sithatyathwe kwi-www.teachings form young/couching.com yaza yaguqulelwa, yalungiselelwa uviwo]

                                                               AMANQAKU ECANDELO B:                   10

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                                Tyhila iphepha

### Page 9

IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P1       9                          DBE/Novemba 2022
                                                       NSC

ICANDELO C: IZAKHI NEMIGAQO YOKUSETYENZISWA KOLWIMI

UMBUZO 3: ISIBHENGEZO-NTENGISO

Funda esi sibhengezo-ntengiso uze uphendule imibuzo elandelayo.

ISICATSHULWA D

                     [Sithatyathwe pinterest.com saza sahlelwa, salungiselelwa uviwo]

3.1      Xela ukuba kutheni kusetyenziswe ifonti enkulu kwinani u-48 kwesi
         sibhengezo.                                                                                     (2)
3.2      Khankanya into enconywa ngayo le mveliso kule ntengiso.                                         (1)

3.3      Khetha impendulo echanekileyo kwezi zilandelayo. Inkcaza ethi, 'okungena
         nzulu' ekwesi sibhengezo-ntengiso iqulethe ulwimi …
         A    olucengayo.
         B    olubaxayo.
         C    oludlelelelayo.
         D    oluchukumisayo.                                                                            (1)
3.4      Xela isizathu sokusetyenziswa kwalo mfanekiso ukwesi sibhengezo.                                (2)

3.5      Nika ngeengongoma eziMBINI ulwazi angaluxelelwanga umthengi ngale
         mveliso.                                                                                        (2)
3.6      Ingaba esi sibhengezo-ntengiso siluncedo kumthengisi nakumthengi? Xhasa
         impendulo yakho.                                                                                (2)
                                                                                                         [10]
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                                   Tyhila iphepha

### Page 10

IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P1       10                       DBE/Novemba 2022
                                                       NSC

UMBUZO 4: IKHATHUNI

Funda le khathuni uze uphendule imibuzo elandelayo.
ISICATSHULWA E

         ISAKHELO 1                        ISAKHELO 2                       ISAKHELO 3

      Yhu! Ubuye                     Kulaa garaji isezantsi              Le hempe ndiyithenge
         phi?                        eneseyili yeempahla.                 ngama-R50 kuphela.

                     Tim
  Ivy

    Hehake! kukulibala                                                      Khawukhangele, ihempe
                                          Yiyo kanye. Kaloku
       kwabafazi?                                                              yam ibuyele kum,
                                        ndayithengisa nge-R100
  Wawungenahempe inje na                                                   ndanama-R50 ngaphezulu.
                                        kule ingakuthi igaraji.
        kakade?

         ISAKHELO 4                        ISAKHELO 5                       ISAKHELO 6
                                        [Uthatyathwe ku-www.africartoons.com waza walungiselelwa uviwo]

4.1       Chonga igama elisisikhuzo kwisakhelo soku-1.                                                 (1)
4.2       Yintoni esixelela ukuba uTim ebengaziwa ukuba uphi?                                          (1)
4.3       Xela isizathu sokuba intetho kaTim ibekwe yodwa kwisakhelo sesi-2.                           (1)
4.4       Kutheni uTim esebenzise igama, 'kuphela' kwimpendulo yakhe ekwisakhelo
          sesi-3?                                                                                      (2)
4.5       Khetha impendulo echanekileyo kwezi zilandelayo. Intetho kaIvy ethi,
          '… kukulibala kwabafazi?' ekwisakhelo sesi-4 iqulethe ulwimi …
          A    oluqweqwedisayo.
          B    oluqukayo.
          C    oluqhathayo.
          D    olubaxayo.                                                                              (1)
4.6       Isixelela ntoni ngoTim impendulo yakhe ethi, 'Yiyo kanye', ekwisakhelo
          sesi-5?                                                                                      (2)
4.7       Ingaba uIvy ubonakala esixhasa isenzo sikaTim sokuthenga le hempe?
          Xhasa impendulo yakho.                                                                       (2)
                                                                                                       [10]
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                                 Tyhila iphepha

### Page 11

IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P1     11                       DBE/Novemba 2022
                                                     NSC

UMBUZO 5: IPROZI

5.1      Funda esi sicatshulwa uze uphendule imibuzo ebuzwe kuso.

         ISICATSHULWA F

                    UMDLALI WODUMO UDEON HOTTO UKWANGUMFUYI

         Lo mdlali webhola ekhatywayo uxelele iKick-off ukuba uneenkomo, iibhokhwe,
         iigusha nezinye iindidi zemfuyo kwifama yakhe eSwakopmund. 'Ndikwanazo
         neenkomo zodidi ezinjengeeJezi, ezimalunga namashumi amahlanu anesine.
         Okwangoku andishishini ngazo kodwa ndizenzela nje ukutya. Ndinamalungu
         osapho ajonga ifama yam xa ndilapha eMzantsi Afrika,' uthethe watsho 5
         uHotto.

         Ngaphandle kokudlalela elinye lamaqela amakhulu eMzantsi Afrika, uHotto
         usaphila ubomi obulula. Uqhuba imoto engasebenzisi mali ininzi yonke imihla
         xa esiya kuqeqesho. Umhlobo wakhe osenyongweni wongeze ngelithi, uDeon
         ngomnye wabadlali abaqeqeshekileyo kwiLigi kwaye uzikhathalele kakhulu. 10
         Uthi uphila ubomi obuqhelekileyo.

                 [Sithatyathwe kwi-So'lezwe, 24 EyoMdumba–2 EyoKwindla 2022, iphepha lesi-4 saza
                                                                 sahlelwa, salungiselelwa uviwo]

         5.1.1       Xela ukuba kutheni singenaceba isibizo esikrwelelwe umgca
                     ngaphantsi kwesi sivakalisi singezantsi.

                     Lo mdlali unguDeon uxelele iKick-off …                                          (1)

         5.1.2       Yenze msebenzi mni ikoma kwesi sivakalisi silandelayo?

                     Uxelele iKick-off ukuba uneenkomo, iibhokhwe, iigusha nezinye
                     iindidi zemfuyo kwifama yakhe.                                                  (1)

         5.1.3       Chonga igama elenze umsebenzi wokudibanisa izivakalisi ezibini
                     kwesi sivakalisi silandelayo.

                     Ndinamalungu osapho ajonge ifama yam xa ndilapha eMzantsi
                     Afrika.                                                                         (1)

         5.1.4       Khetha impendulo echanekileyo kwezi zilandelayo. Intsingiselo
                     eziswa ligama elibhalwe ngqindilili kwisicatshulwa, 'okwangoku'
                     yeyokuba isenzo …

                     A    sigqityiwe.
                     B    sesagqitywa.
                     C    sagqitywa.
                     D    singatshintsha.                                                            (1)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                               Tyhila iphepha

### Page 12

IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P1       12                     DBE/Novemba 2022
                                                       NSC

         5.1.5       Faka isimelabiso soqobo endaweni yesibizo esibhalwe ngqindilili
                     kwisivakalisi esingezantsi.

                     Andishishini ngazo kodwa ndizenzela nje ukutya.                                  (1)

         5.1.6       Khetha igama elichazayo kwesi sivakalisi singezantsi.

                     UHotto usaphila ubomi obulula.                                                   (1)

         5.1.7       Xela ukuba uludidi luni lwesivumelanisi u-'ndi' kwesi sivakalisi
                     silandelayo.

                     '… xa ndilapha eMzantsi Afrika,' uthethe watsho uHotto.                          (1)

         5.1.8       Sisetyenziselwe ukubonisa ntoni isakhi u-sa esibhalwe ngqindilili
                     kwesi sivakalisi singezantsi?

                     '… uHotto usaphila ubomi obulula.'                                               (2)

         5.1.9       Lungisa isenzi esikwizibiyeli kwisivakalisi esilandelayo ukuze sinike
                     intsingiselo echanekileyo.

                     UHotto (udlala) amaqela amakhulu.                                                (2)

         5.1.10      Fakela esinye isimaphambili endaweni yesikrwelelwe umgca
                     ngaphantsi kwigama: Umhlobo, ze usisebenzise kwisivakalisi.

                     Cwangcisa impendulo yakho ngolu hlobo:

                     (a)     Isibizo                                                                  (1)

                     (b)     Isivakalisi                                                              (1)

         5.1.11      Xela ukuba sibhekisa kubani                isakhi   esibhalwe    ngqindilili
                     kwisivakalisi esingezantsi.

                     UHotto     ungomnye            wabadlali    abaqeqeshekileyo        kwaye
                     uzikhathalele.                                                                   (1)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                                Tyhila iphepha

### Page 13

IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P1      13                       DBE/Novemba 2022
                                                      NSC

5.2      Funda lo mfanekiso uze uphendule imibuzo elandelayo.

         ISICATSHULWA G: UMFANEKISO

                                        [Uthatyathwe ku-www.iol.com waze walungiselelwa uviwo]

         5.2.1       Bhala esi sivakalisi singezantsi sibe kwixesha eladlulayo.

                     Akukho zimbophelelo kwilizwe lolwazi.                                         (2)

         5.2.2       Guqula isenzi esikrwelelwe umgca ngaphantsi kwesi sivakalisi
                     silandelayo sibe kwimo ende.

                     Itsheyini limbophe ezandleni.                                                 (2)

         5.2.3       Lungisa igama elikrwelelwe umgca ngaphantsi kwesi sivakalisi
                     silandelayo.

                     Umntu makangabophelelwa kulwazi.                                              (2)
                                                                                                   [20]

                                                                AMANQAKU ECANDELO C:               40
                                                                   AMANQAKU EWONKE:                80

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha

## Related documents

- [IsiXhosa FAL P1 May-June 2022](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p1-may-june-2022/5c6e63a5-b00b-47f2-95bf-b139f99ac9d0) — isiXhosa FAL · QP · 2022 · isiXhosa
- [IsiXhosa FAL P1 Nov 2023](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p1-nov-2023/bb63fd60-629e-467e-a7c4-2f29db10743e) — isiXhosa FAL · QP · 2023 · isiXhosa
- [IsiXhosa FAL P1 Nov 2020](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p1-nov-2020/431e8dec-d9eb-4b02-b984-0d992bacad14) — isiXhosa FAL · QP · 2020 · isiXhosa
- [IsiXhosa FAL P3 Nov 2022 MG](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-isixhosa-fal-2022-nsc-november-exam-memorandum-paper-3-isixhosa/01282f39-c31b-43b2-b07b-fd6fd50a70cc) — isiXhosa FAL · Memo · 2022 · isiXhosa
- [IsiXhosa FAL P1 May-June 2022 MG](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p1-may-june-2022-mg/a38bf92b-14af-42c8-83f2-6bb25849ab30) — isiXhosa FAL · Memo · 2022 · isiXhosa
- [IsiXhosa FAL P2 May-June 2022](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p2-may-june-2022/1b6b5ddb-5697-4e8d-871b-aaaf7a175b33) — isiXhosa FAL · QP · 2022 · isiXhosa

## More from Grade 12 isiXhosa FAL

- [ISIXHOSA FAL P2 GR12 MEMO SEPT 2025 watermark](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p2-gr12-memo-sept-2025-watermark/9129edfc-7f89-491a-88fb-23270581f911) — Memo · 2025 · isiXhosa
- [ISIXHOSA FAL P3 GR12 MEMO SEPT2025 watermark](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p3-gr12-memo-sept2025-watermark/854a529e-2cc7-4f28-b2d3-f7735c0d615c) — Memo · 2025 · isiXhosa
- [IsiXhosa FAL P1 May-June 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p1-may-june-2025-mg/6858023a-bdef-4e8f-a091-79d94e109d28) — Memo · 2025 · isiXhosa
- [IsiXhosa FAL P3 May-June 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p3-may-june-2025-mg/e6f77f14-fd5e-4415-9cd4-23e671adcb30) — Memo · 2025 · isiXhosa
- [XHOSA FAL P1 MEMO GR12 SEPT 2024](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-fal-p1-memo-gr12-sept-2024/4c02fe41-62c6-462b-aa2a-9c6efd2e97ba) — Memo · 2024
- [XHOSA FAL P2 MEMO GR 12 SEPT 2024](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-fal-p2-memo-gr-12-sept-2024/b9606eda-21f0-469e-bf5d-ffb2f9da1ea1) — Memo · 2024

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
