# isiXhosa FAL Grade 12 Paper 2 NSC June 2024 Memo

> Grade 12 isiXhosa FAL Paper 2 memorandum from the NSC June Exam 2024, 16 pages. Read online or get the free PDF download, question paper linked when available.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/grade-12-isixhosa-fal-2024-nsc-june-exam-memorandum-paper-2-isixhosa/043b5e44-9015-4512-8068-83d917978e7e
- Updated: 2026-09-28
- Subject: isiXhosa FAL
- Grade: Grade 12
- Language: Isixhosa
- Document type: Memorandum
- Year: 2024
- Exam period: NSC June Exam
- Paper: 2
- Curriculum: CAPS
- Pages: 16

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [isiXhosa FAL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/isixhosa-fal) › [isiXhosa FAL Grade 12 Paper 2 NSC June 2024 Memo](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-isixhosa-fal-2024-nsc-june-exam-memorandum-paper-2-isixhosa/043b5e44-9015-4512-8068-83d917978e7e)

## About this document

Isixhosa Fal · Grade 12 · NSC June Exam · 2024 · isixhosa. Memorandum, 16 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS/
         NATIONAL SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS

   ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO (FAL)

                               IPHEPHA LESIBINI (P2)

                                        MEYI/JUNI 2024

                          ISIKHOKELO SOKUMAKISHA

                                                                    AMANQAKU: 70

                   Esi sikhokelo sokumakisha sinamaphepha ali-16.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                Tyhila iphepha

### Page 2

IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2       2           DBE/Meyi/Juni 2024
                                  SC/NSC – Isikhokelo sokumakisha

ISIKHOKELO SOKUMAKISHA

1.       Umfundi akavumelekanga ukuphendula ngaphezu kombuzo omnye kwijenra
         enye.

2.       Ukuba umfundi unike iimpendulo ezimbini apho le yokuqala ingamkelekanga,
         ize le yesibini ibe yeyamkelekileyo, makisha le yokuqala ungayihoyi le
         yesibini nokuba yiyo ayiphendule kakuhle.

3.       Ukuba imibuzo inonjolwe ngendlela engeyiyo, makisha ngokwendlela
         ekunonjolwe ngayo kwimemo.

4.       Ukuba impazamo yopelo inika ntsingiselo yimbi kule ibilindelwe, musa
         ukunika inqaku kuloo mpendulo. Ukuba ayiyichaphazeli intsingiselo, nika
         inqaku ngokufanelekileyo.

5.       Ukuba umfundi akazisebenzisanga iimpawu zocaphulo apho ayalelwe ukuba
         acaphule, makangohlwaywa.

6.       Kwimibuzo evulelekileyo, akukho manqaku anikwa uEWE/HAYI okanye
         u-NDIYANGQINELANA/ANDINGQINELANI.       Isizathu/Ukuxhasa/Ukungqina
         yeyona nto mayinikwe ingqalelo.

7.       Akukho manqaku aya kwabelwa uYINYANI/ASIYONYANI okanye
         LULUVO/YINYANI. Isizathu/Ukuxhasa/Ukungqina yeyona nto mayinikwe
         ingqalelo.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                  Tyhila iphepha

### Page 3

IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2       3             DBE/Meyi/Juni 2024
                                  SC/NSC – Isikhokelo sokumakisha

ICANDELO A: INOVELI

UMBUZO 1: KUSA KUSIHLWA – KS Bongela

ISICATSHULWA A

1.1      1.1.1    Umxelela ukuba impilo yakhe ayikho ntle.√                                (1)

         1.1.2    Sesokuba uMpumelelo afunde abe ngumntu elizweni√√/angathi
                  uMpumelelo bakusweleka abazali bakhe abe ngumpha ochutywe
                  walahlwa.√√                                                              (2)

         1.1.3    Wayephangela kumzi othengisa i-inshorensi.√                              (1)

         1.1.4    Yeyokuba     ubutyebi   bakwaNtsibande     busemngciphekweni
                  wokuthathwa ngobuqhinga ngabantu abangekho lungelweni labo.√√            (2)

         1.1.5    (a) Kukuboleka uThembisa kuyise.√                                        (1)
                  (b) Sifanelekile, kuba senze ukuba uThembisa akwazi ukuqhubeka
                      efunda kuba ehlala kwaNgxowankulu.√√                                 (2)

         1.1.6    (b) UThamsanqa uncedisa kwivenkile kaLungile.√
                  (d) UNomakhwezi utyoboza imoto yomsebenzi kaLungile.√                    (2)

         1.1.7    Onyolukele ilifa√/othanda izisulu√, kuba le venkile afuna iincwadi
                  zayo uLungile wayithenga ngoko ke ayiyoyakwaMakhwetshu√/kuba
                  ufuna ilifa eliyivenkile yakwaNtsibande abangekho lungelweni layo.√      (2)

         1.1.8    NguMosia.√
                  NguSondlo.√                                                              (2)

         1.1.9    NguMebhelina.√                                                           (1)

         1.1.10 Kunjalo, kuba luluntu lwaseLusikisiki olwalunomnqweno wokuba
                uMpumelelo azigqatsele isikhundla sokumela abantu kwipalamente
                yaseTranskei.√√                                                            (2)

                                            KUNYE

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                     Tyhila iphepha

### Page 4

IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2       4             DBE/Meyi/Juni 2024
                                  SC/NSC – Isikhokelo sokumakisha

ISICATSHULWA B

1.2      1.2.1    Kuthethwa ngevenkile.√
                  Kuthethwa ngelifa elishiywa libhaliwe.√                                  (2)

         1.2.2    Kungokuba unethemba lokuba xa uMpumelelo eswelekile kuza kuba
                  lula ukufumana ivenkile yakwaNtsibande ekudala eyifuna.√√                (2)

         1.2.3    Kwavunyelwana ngokuba uMpumelelo makenziwe ukuba aphambane
                  abe yinto nje efana nesithunzela√√/ngokuba aphambane angazi
                  nalapho aya kufela khona.√√                                              (2)

         1.2.4    Sisihlonipho.√                                                           (1)

         1.2.5    Kunjalo, kuba uNozililo owayethenge ootsotsi bokubulala uMpumelelo
                  ethekweni lakhe suka kwabulawa umtshana wakhe wabhubha,
                  usweleke ngokutshiselwa emzini wakhe etshiswa zizihlobo zotsotsi
                  owabhubhayo.√√                                                           (2)

         1.2.6 Kunjalo, kuba kukwesi sikolo apho isifo soxinzelelo lwengqondo
               awayenaso uMpumelelo saqatshelwa khona ukuze athunyelwe
               esibhedlele eGroote Schuur ancedakale.√√                                    (2)

         1.2.7    Sesokuba uLungile wavelelwa nguyise mkhulu emathongweni
                  wamnika eli gama ukuba amthiye lona√√/sesokuba ligama uLungile
                  awalinikwa nguyisemkhulu ephupheni.√√                                    (2)

         1.2.8    Lelokuthenga ootsotsi ukuba bahlabe, babulale uMpumelelo kwasuka
                  kwahlatywa umtshana wakhe.√√                                             (2)

         1.2.9    Lolokuba abahlobo abasoloko benyanisekile√/bangakulahlekisa,√
                  kuba uNozililo uzenze umhlobo kaNomakhwezi kanti uneenjongo
                  zokumtshabalalisa   kuba   efuna  ivenkile  yakwaNtsibande√/
                  ooMamTolo babengabahlobo bakaNozililo abamxhasayo nakwizinto
                  ezigwenxa azenzayo.√                                                     (2)
                                                                                           [35]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                    Tyhila iphepha

### Page 5

IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2       5                 DBE/Meyi/Juni 2024
                                  SC/NSC – Isikhokelo sokumakisha

UMBUZO 2: UMQOL'UPHANDLE – MAP Ngani

ISICATSHULWA C

2.1      2.1.1    Ngumbutho waseMoonglow Night Club√/ngumbutho.√                               (1)

         2.1.2    Sesokuba uthi usisigqubu samanxila, imigewu nonoopatazana
                  bodwa√√/uthi awunasidima.√√                                                  (2)

         2.1.3    Wayeyokuqhuba uphando.√                                                      (1)

         2.1.4    Yeyokuba imeko yombutho waseMoonglow mayinikwe ingqwalasela
                  emandla nenzulu√√/yeyokuba mayijongisiswe imeko yawo.√√                      (2)

         2.1.5    (a)     Kukuthandana noLulama Zuma.√                                         (1)
                  (b)     Asifanelekanga kuba uthandane noLulama Zuma wabe
                          ethandana noLinda selede wamngeja.√√                                 (2)

         2.1.6    (b)     UHlobo uhambela eMoonglow Night Club.√
                  (d)     UNkskz. Hobe undwendwela kwisikhululo samapolisa.√                   (2)

         2.1.7    Ongumkhohlisi,√ kuba indlela alubeke ngayo udaba aze ngalo
                  emapoliseni, indlela anxibe ngayo nendlela athe waziphatha ngayo
                  yenze ukuba uHlobo akholelwe ukuba ngenene unguye lo makazi
                  kaEddie athi unguye.√                                                        (2)

         2.1.8    NguDuma Hlelo.√
                  NguJoe Bumba.√                                                               (2)

         2.1.9    Kwinkundla yamatyala eMonti.√                                                (1)

         2.1.10     Kunjalo, kuba umpu kaLinda owawulahlekile             wavela   emva
                    kokubulawa kukaEddie Maga noLulama Zuma.√√                                 (2)

ISICATSHULWA D

2.2      2.2.1    Kuthethwa ngeqokobhe legolide.√
                  Kukhankanywa amatye egolide nedayimani.√
                  Kuthethwa ngamacici egolide.√
                  Kuthethwa ngeTape Recorder.√
                  Kukhankanywa ibhanki i-All Safe.√

                  [Nasiphi isibini kwezi.]                                                     (2)

         2.2.2    Kukuva ukuba kukho iTape                Recorder   kwimpahla   kaEddie
                  eselugcinweni e-All Safe.√√                                                  (2)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                        Tyhila iphepha

### Page 6

IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2       6           DBE/Meyi/Juni 2024
                                  SC/NSC – Isikhokelo sokumakisha

         2.2.3    Kungokuba kuzo kwakukho amaso egolide, izacholo zegolide,
                  umsesane wedayimani namacici egolide√√/kuzo kwakukho iimpahla
                  zexabiso ezingamaso, izacholo namacici egolide kunye nomsesane
                  wedayimani.√√                                                          (2)

         2.2.4    Sisaci.√                                                               (1)

         2.2.5    Kunjalo,  kuba    ukuba     uEddie   wayengenabo    ubungqina
                  obungumyolelo oshicilelweyo apho agrogriswa ngamalungu
                  aseMoonglow Night Club, ngebengazange bafunyanwe abona bantu
                  bambuleleyo   yena     noLulama√√/kuba   ngumyolelo   kaEddie
                  obubungqina obushicilelweyo owenze ukuba abanjwe amalungu
                  aseMoonglow Night Club, nabangabona babulali.√√                        (2)

         2.2.6 Kunjalo, kuba watsho wafumana ulwazi lokuba ayingoLinda Monti
               kuphela onohlobo lwebhatyi eyayinxitywe linenekazi ekukrokreleka
               ukuba labulala uEddie Maga noLulama Zuma√√/kuba waphuma
               kwaFemina House efumene ulwazi lokuba likho inenekazi elilelinye
               elinayo le bhatyi ifaniswa-nemink coat, ayingoLinda yedwa√√/kuba
               watsho wayazi ukuba ubungqina bakhe malunga nomnini-bhatyi
               bu-ethe-ethe kuba bebusalatha kuLinda kanti ukho nomnye umntu
               onayo, oko kwamenza ukuba aphandisise.√√                                  (2)

         2.2.7    Sesokuba abanye babenobukhwele, bemcaphukela kuba besithi
                  wayebashiyisele   kuEddie√√/abanye    babemmonela     ngokuba
                  waphumelela kukhuphiswano loonobuhle besithi nolo khuphiswano
                  waluphumelela ngobuqhinga bokuthenga abagwebi.√√                       (2)

         2.2.8    Lolokuba oyena Nkosikazi Hobe wasweleka, lo nguThembisa
                  Ntlokonkulu ozenza umakazi kaEddie nongomnye wababulali
                  bakaEddie.√√                                                           (2)

         2.2.9    Lolokuba ulwaphulo-mthetho lulandelwa ziziphumo ezikrakra√/
                  owaphula umthetho uphelela entolongweni√/ lolokuba luyenziwa
                  ngabantu abahloniphekileyo nabangacingelekanga√ lolokuba izenzo
                  zolwaphulo-mthetho     azifihlakali kuphele√/kuba     amalungu
                  aseMoonglow Night Club abulala uEddie noLulama aphela
                  egwetywa√/kuba       amalungu       aseMoonglow        ngabantu
                  ababehlonitshiwe nekucingelwa ukuba baneenjongo eziphezulu
                  ngeMonti kanti ngababulali√/ kuba amalungu aseMoonglow Night
                  Club aye aqhuba etshintshiselana namaMpondo ngotywala afumane
                  intsangu de abe ayabanjwa.√                                            (2)
                                                                                         35

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                  Tyhila iphepha

### Page 7

IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2       7              DBE/Meyi/Juni 2024
                                  SC/NSC – Isikhokelo sokumakisha

UMBUZO 3: UMONWABISI – ZA Japhta

ISICATSHULWA E

3.1      3.1.1    Yivenkile.√                                                               (1)

         3.1.2    Sesokuba wayenobubele, ubuntu nenkathalo ebantwini√√/sesokuba
                  izenzo zakhe zazibonisa ukubathanda nokubaxabisa kakhulu
                  abantu.√√                                                                 (2)

         3.1.3    Kwii-ofisi zakwaNdabazabantu eKapa.√                                      (1)

         3.1.4    Yeyokuba     kwakusoloko       kuthethwa     ngayo     ngabantu√√/
                  yayisemilonyeni yabantu ngalo lonke ixesha.√√                             (2)

         3.1.5    (a)     Kukubalekisa ibhasi ngesantya esiphezulu kuba esiva
                          kuntyontyelwa ngabafundi√/kukungangqalisi ingqondo yakhe          (1)
                          ekuqhubeni alibale lihlombe lengoma de awanyathele
                          kanobomi amafutha.√
                  (b)     Asifanelekanga, kuba isantya esiphezulu awayeyibalekisa
                          ngaso ibhasi sabangela ukuba angakwazi ukuyilawula, yawa,
                          kwenzakala abafundi uGcinumzi wasweleka kuloo ngozi.√√            (2)

         3.1.6    (b)     UThandabantu ushiya iKapa abuyele emva kuTsolo.√
                  (d)     UMaRhadebe        uzala      umntwana       oyinkwenkwe
                          onguMonwabisi.√                                                   (2)

         3.1.7    Onenkathalo√/onobuntu√/ongenanqala√    kuba    oko   ukwenze
                  ngeenjongo zokudibanisa usapho lukaThandabantu nto leyo ebe
                  luncedo kwimpilo kaThandabantu√/akathanga akunikwa igunya
                  lokongamela amashishini kaThandabantu akazihoya iintombi
                  zikaThandabantu√/ akakhange azixhibe iintombi zikaThandabantu
                  ngokumphatha kakubi ekukhuleni kwabo.√                                    (2)

         3.1.8    NguMonwabisi.√
                  NguSamkelo Zangone.√
                  NguMamTolo.√

                  [Nasiphi isibini kwezi.]                                                  (2)

         3.1.9    EMlazi√/ kwikhaya likaJoe√/ eThekwini.√                                   (1)

         3.1.10 Kunjalo, kuba ezo ndaba zamkhathaza uThandabantu de wahlaselwa
                sisifo sentliziyo, walala esibhedlele.√√                                    (2)

                                             KUNYE

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                     Tyhila iphepha

### Page 8

IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2       8                      DBE/Meyi/Juni 2024
                                  SC/NSC – Isikhokelo sokumakisha

ISICATSHULWA F

3.2      3.2.1    Kuthethwa ngesikolo√/iimviwo√/imfundo.√
                  Kukhankanywa umsebenzi wokubangugqirha.√
                  Kuthethwa ngemoto.√

                  [Nasiphi isibini kwezi.]                                                          (2)

         3.2.2    Ngokusoloko     ephuma          kwisihlanu        sokuqala   ezimviweni√√/
                  ngobukrelekrele.√√                                                                (2)

         3.2.3    Yayisaziwa njengesikolo esinewonga√√/kwakufunda kuyo abantwana
                  abagqwese ngobukrelekrele√√/kwakufunda kuyo ikakhulu abantwana
                  babantu abaziwayo ekuhlaleni.√√                                                   (2)

         3.2.4    Sisibaxo√/lubabazo√/lugqithiso.√                                                  (1)

         3.2.5    Kunjalo, kuba uHlubikazi waqalisa ukutshaya waze kamva wangena
                  nakumkhuba wokusela utywala ngenxa yabahlobo awadibana nabo
                  esinaleni.√√                                                                      (2)

         3.2.6    Kunjalo, kuba wafunda ngezinto ezimalunga neenkqubo zevenkile
                  oko kwamxhobisa ngolwazi nezakhono zokulawula amashishini
                  kaThandabantu akunikelwa kulawulo lwakhe.√√                                       (2)

         3.2.7    Sesokuba wayefuna ukumsa kwisikolo esifundisa imisebenzi
                  yezandla√√/sesokuba wayetsala nzima kwizifundo esikolweni√√/
                  sesokuba wayesele eliphinde kathathu ibanga lesibhozo.√√                          (2)

         3.2.8    Lolokuba loo mali zaziyisebenzisa kakubi zithenga utywala necuba
                  zisenza namatheko.√√                                                              (2)

         3.2.9    Lolokuba inkolelo yokuthwala ikhuthaza ingcinga yokuba akukho
                  mntu umnyama onezakhono zokuzisebenzela de abe usisityebi√/
                  iyazidodobalisa iingqondo zabantu√ kuba abantu baseNtshiqo
                  bamtyhola ngokuthwala uThandabantu akuba enempumelelo
                  kwezoshishino abakuthathela ngqalelo ukusebenza kwakhe nzima√/
                  kuba endaweni yokujonga izakhono zikaThandabantu nokufuna
                  ulwazi olubangela impumelelo yakhe kwezoshishino, basuka bathi
                  akukho mntu mnyama unokuba nempumelelo enjengeyakhe
                  kwezoshishino ngoko ke uthwele.√                                                  (2)

                                                               AMANQAKU ECANDELO A:                 35

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                             Tyhila iphepha

### Page 9

IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2       9            DBE/Meyi/Juni 2024
                                  SC/NSC – Isikhokelo sokumakisha

ICANDELO B: IDRAMA

UMBUZO 4: NDIYEKENI – DM Jongilanga

ISICATSHULWA G

4.1      4.1.1    Esikolweni√/eNobutho.√                                                  (1)

         4.1.2    Sesokunxila kukaNdila emsebenzini√√/sesokonakalisa kukaNdila
                  izimilo zabantwana besikolo ngokubathuma utywala ngexesha
                  lesikolo.√√                                                             (2)

         4.1.3    Saba kukurhoxiswa kukaNdila emsebenzini√/saba kukugxothwa
                  kukaNdila emsebenzini.√                                                 (1)

         4.1.4    Kukubonisa intshukumo yabalinganiswa√/kukuveza iimvakalelo
                  zabalinganiswa√/kukuveza indawo eliqhubeka kuyo ibali kunye
                  nexesha√/kukunika ababukeli ulwazi ngokuqhubekayo nokuza
                  kuqhubeka kumboniso√/kukuveza iinkcukacha ezingenakuvezwa
                  eqongeni.√

                  [Nasiphi isibini kwezi.]                                                (2)

         4.1.5    (a)     Kukuya kunyoka uMawonga kuMadala de athi makenze into
                          ngoMawonga.√                                                    (1)
                  (b)     Ayifanelekanga, kuba asikuba wayekhathalele isikolo, koko
                          wayefuna kugxothwe uMawonga ukuze yena afumane
                          isikhundla sobunqununu.√√                                       (2)

         4.1.6    (b)     UMawonga ugxothwa kwaFuneka.√
                  (d)     UNjobe uyokuphanda kwaThandiwe.√                                (2)

         4.1.7    Onenkathalo√/owuhloniphileyo   umthetho√,  kuba      uxanduva
                  aluthathileyo lokuya kuchaza akuvileyo emapoliseni lukhokelele
                  emkhondweni oya kwaFuneka.√                                             (2)

         4.1.8    NguJerry.√
                  NguZanele.√                                                             (2)

         4.1.9    Endlwini kaFuneka√/ngaphantsi kwebhedi endlwini kaFuneka.√              (1)

         4.1.10 Kunjalo, kuba injongo yokwenza kukaFuneka itheko ibiyindlela
                yokuxhasa uNdila kwicebo lakhe lokufaka uMawonga kumgibe
                wotywala ukuze abe uziphindezele.√√                                       (2)

                                             KUNYE

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                   Tyhila iphepha

### Page 10

IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2      10            DBE/Meyi/Juni 2024
                                  SC/NSC – Isikhokelo sokumakisha

ISICATSHULWA H

4.2      4.2.1    Abalinganiswa baxuba nolwimi lwesiNgesi kwintetho yabo.√
                  Kuthethwa ngetheko.√
                  Kuthethwa    ngomlinganiswa    ophumelele     izifundo   zokonga/
                  ongumongikazi.√
                  Kukhankanywe irecord player.√
                  Kuselwa utywala besiLungu ngeeglasi.√
                  Kuyadaniswa.√

                  [Nasiphi isibini kwezi.]                                                (2)

         4.2.2    Sesokuhlangana kosapho lwakhe lumngxolisela ukunxila√√/
                  sesokunqandwa engxoliselwa ukunxila ngumkhuluwa wakhe uRay
                  nonina uNomasoka.√√                                                     (2)

         4.2.3    Abalinganiswa bayazithethela.√
                  Kukho izalathisi zaseqongeni.√                                          (2)

         4.2.4    Sisifaniso.√                                                            (1)

         4.2.5    Kutyhilwa ukuba iyelenqe likaNdila lokuziphindezela kuMawonga
                  liyaqala.√√                                                             (2)

         4.2.6 Kunjalo, kuba wabiza abahlobo bakhe eze kubachazela ukuba umyeni
               wakhe uhlala noZanele.√√                                                   (2)

         4.2.7    Sesokuba elungiselela ukuba kube lula kubo ukumfaka kumgibe
                  abamakhele wona wempindezelo kaNdila.√√                                 (2)

         4.2.8    Lolokuba eli theko lilungiselelwe ukumrhwebesha ukuze athandane
                  noZanele√√/lolokuba ngeli theko kusondezwa yena kuNdila ukuze
                  uNdila azalisekise impindezelo yakhe.√√                                 (2)

         4.2.9    Lolokuba ukuzinikela etywaleni akulunganga√/kukuba kukufaka
                  engxaki de uphalale√/kukwenza ukuba ube sisisulu ngenxa
                  yongakubinangqiqo uphelelwe nasisidima√/kuba uMawonga uthe
                  akuzinikela etywaleni waphelelwa sisidima de wasela nabo
                  nabantwana awayebafundisa√/waphelelwa ngumsebenzi waphalala√/
                  wasisisulu sokuxhatshazwa ngokutyelwa imali engaqondi√/kwenza
                  ukuba aphulukane nesakhono sokuwuphatha kakuhle umzi wakhe
                  nosapho lwakhe√/ kuba uphele ezibulala ngenxa yemeko azifumanise
                  ekuyo.√                                                                 (2)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                   Tyhila iphepha

### Page 11

IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2      11              DBE/Meyi/Juni 2024
                                  SC/NSC – Isikhokelo sokumakisha

UMBUZO 5: INZALA YAMARHAMBA – M Mlokothi

ISICATSHULWA I

5.1      5.1.1    Yikhomishini.√                                                             (1)

         5.1.2    Sesokuba uDina wayeza kube eqala ukuwusebenzisa.√√                         (2)

         5.1.3    Uthi kungokuba     uNoyongo    wayemana     emmangalela    ku-
                  Thambolenyoka esithi ugxuphuleka ezintweni ezikude kunaye√/uthi
                  uNoyongo wayemchukusha.√                                                   (1)

         5.1.4    Kukubonisa intshukumo yabalinganiswa√/kukuveza iimvakalelo
                  zabalinganiswa√/kukuveza indawo eliqhubeka kuyo ibali kunye
                  nexesha√/kukunika ababukeli ulwazi ngokuqhubekayo nokuza
                  kuqhubeka kumboniso√/kukuveza iinkcukacha ezingenakuvezwa
                  eqongeni.√

                  [Nasiphi isibini kwezi.]                                                   (2)

         5.1.5    (a)     Lelokugrogrisa uNoyongo ngokubulawa nguThambolenyoka√/             (1)
                          lelokuxokisa uNoyongo athi nguThambolenyoka obulala
                          abasebenzi bakhe.√
                  (b)     Lifanelekile, kuba   lenze   ukuba     uNoyongo    avume
                          ukusebenzisana namapolisa esithi uza kuwaxelela yonke into
                          ngoThambolenyoka.√√                                                (2)

         5.1.6    (b)     UDina ubalekiselwa esibhedlele ngootitshala bakhe.√
                  (d)     USdokhwe noMkhefa bafumana ingozi yemoto.√                         (2)

         5.1.7    Onenkathalo√/olumkileyo√ kuba usindise uDina kwiziphumo
                  zokuthathela umthetho ezandleni zakhe√/kuba senze ukuba uDina
                  acinge    ukuba    makasebenzisane     nomthetho   ukubambisa
                  uThambolenyoka, oko kwaba yimpumelelo.√                                    (2)

         5.1.8    NguKuku (nguKhulukazi).√
                  NguDina.√                                                                  (2)

         5.1.9    Isedolophini eNgcobo√/iseNgcobo.√                                          (1)

         5.1.10     Kunjalo, kuba uSajini Gxalaba usebenzisene noDina ukuze
                    uThambolenyoka abanjwe, agwetywe √√/kuba uMbhotoloshi uzive
                    ngokubaliselwa nguSajini Gxalaba kunye noDina iinkcukacha
                    ngabakwenzileyo ukubamba uThambolenyoka agwetywe.√√                     (2)

                                             KUNYE

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                      Tyhila iphepha

### Page 12

IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2      12               DBE/Meyi/Juni 2024
                                  SC/NSC – Isikhokelo sokumakisha

ISICATSHULWA J

5.2      5.2.1    Kukho amapolisa.√
                  Kuthethwa ngesikhululo samapolisa.√
                  Kukho ooSajini.√
                  Kuthethwa ngehotele.√

                  [Nasiphi isibini kwezi.]                                                   (2)

         5.2.2    Kuthiwe    ufunyenwe     egetyengiwe√√/ufunyenwe          eswelekile
                  ngokuhlatywa ngencula.√√                                                   (2)

         5.2.3    Abalinganiswa bayazithethela.√
                  Kukho izalathisi zaseqongeni.√                                             (2)

         5.2.4    Sisikweko.√                                                                (1)

         5.2.5    Kutyhilwa ukuba uDina unenzondo ngakuThambolenyoka√√/ukuba
                  ufikelele   kwisigqibo   sokubuchitha      ubukumkani     buka-
                  Thambolenyoka√√/ukuba      uDina     ufuna     ukuba    abanjwe
                  uThambolenyoka√√/kutyhilwa     ukuba     sezikhona   izimangalo
                  esezingene ngaphambili malunga nehotele kaThambolenyoka√√/
                  ukuba nguGxalaba kuphela ojongene nezimangalo ezimalunga
                  noThambolenyoka.√√                                                         (2)

         5.2.6    Kunjalo, kuba uDina wayesoloko ezivalele egumbini lakhe lokulala
                  ephuma ngorhatya abuye ezinzulwini zobusuku√√/ wayesoloko ecofa
                  unomyayi    wakhe√√/     wayehlala  kwindawo      emdaka    kuba
                  wayengalicoci igumbi lakhe√√/ wayehamba iintsuku abuye enobubele
                  obungaqhelekanga.√√                                                        (2)

         5.2.7    Sesokuba wayeziva engakhuselekanga ebona abasebenzi bakhe
                  'bebulawa' ngabanye ngabanye√√/wayefuna umntu oza kuhlala
                  ecaleni kwakhe ngalo lonke ixesha, amkhusele.√√                            (2)

         5.2.8    Lolokuba eli nenekazi angalaziyo, nelimenza ixhala nguDina.√√              (2)

         5.2.9    Lolokuba ukuzenzela ubutyebi ngeendlela ezingekho mthethweni
                  kuba neziphumo ezikrakra√/kukwenza uphelele entolongweni√ kuba
                  uThambolenyoka ozenzele ubutyebi ngokuxhaphaza abantwana
                  abangamantombazana, ebathengisisa imizimba, ebatyisa neziyobisi,
                  uye wabanjwa wagwetywa iminyaka engama-25.√                                (2)

                                                              AMANQAKU ECANDELO B:           35

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                      Tyhila iphepha

### Page 13

IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2      13                 DBE/Meyi/Juni 2024
                                  SC/NSC – Isikhokelo sokumakisha

ICANDELO C: AMABALI AMAFUTSHANE

UMBUZO 6: UMNTU AKALAHLWA – LL Ngewu & EZ Guqa

'THATH'IZINTO ZAKHO MTHAKATHINDINI' – LL Ngewu

6.1      6.1.1    Kukuba bangabathakathi.√                                                     (1)

         6.1.2    Sesokuba kwakusayokulandwa uKhuthala ukuba aze kunika obakhe
                  ubungqina enkundleni.√√                                                      (2)

         6.1.3    Lelali yakuKhothana.√                                                        (1)

         6.1.4    Yeyokuba wayengathethi nto             ibambekayo   nenokusetyenziswa
                  yinkundla njengobungqina.√√                                                  (2)

         6.1.5    (a)     Kukubaleka√/kukufuduka.√                                             (1)
                  (b)     Asifanelekanga, kuba lalishiya ingxaki yezidumbu elalithe
                          mazigcinwe liza kuzivusa√√/kuba lalishiye lixokise iintsapho
                          zabafi ukuba liza kubavusa kodwa ayenzeka loo nto.√√                 (2)

         6.1.6    (b)     USikhonkwane uyasweleka.√
                  (d)     UKhuthala usiwa eLusikisiki.√                                        (2)

         6.1.7    Okhathalayo√/onothando√/okholwayo√  kuba  unokholo lokuba
                  umzukulwana wakhe uza kude ancedakale kwimpilo yakhe
                  enkenenkene nengaziwayo unobangela wayo.√                                    (2)

         6.1.8    NguThembisile.√
                  NguKhuthala.√                                                                (2)

         6.1.9    Kwinkundla yamatyala kuTsolo.√                                               (1)

         6.1.10 Kunjalo, kuba intlawulo eyafunwa kubazali bakaKhuthala yaba yimali
                engamawaka amabini eerandi ngaphezu kwethokazi lenkomo
                emdaka.√√                                                                      (2)

                                             KUNYE

'UMHLAHLO NGAMEHLO' – LL Ngewu

6.2      6.2.1    Kuthethwa ngenkundla yamatyala. √
                  Kukhankanywa ibhulukhwe enxitywe yintombazana.√
                  Kuthethwa ngeenwele zemboleko ezifakelwa ezinweleni.√
                  Kuthethwa ngogqirha.√

                  [Nasiphi isibini kwezi.]                                                     (2)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                        Tyhila iphepha

### Page 14

IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2      14               DBE/Meyi/Juni 2024
                                  SC/NSC – Isikhokelo sokumakisha

         6.2.2    Kukuba wayemde kakhulu.√√                                                  (2)

         6.2.3    Lelokudlwengulwa kukaNompoxeko.√√                                          (2)

         6.2.4    Sisifaniso.√                                                               (1)

         6.2.5    Kunjalo, kuba uZolani owayedlwengula amantombazana ze aqhayise
                  ngokusinda angabanjwa kuba ethembe amayeza uphele egwetywa
                  akuba edlwengule uNonkanyezi.√√                                            (2)

         6.2.6 Kunjalo, kuba wakhutshelwa phandle ngamapolisa kuba esithi
               mncinci.√√                                                                    (2)

         6.2.7    Sesokuba kwakungekho nelinye ibhinqa kubachopheli-tyala√√/
                  sesokuba amadoda asesikhululweni samapolisa ayesenza intlekisa
                  ngoNompoxeko endaweni yokubonakalisa uvelwano ngakuye.√√                   (2)

         6.2.8    Lolokuba inkundla ayisebenzi ngokuzithethela komntu koko isebenza
                  ngobungqina obuphathekayo nobungathandabuzekiyo.√√                         (2)

         6.2.9    Lolokuba alikho iyeza elinokwenza ukuba umntu asinde etyaleni
                  ajongene nalo koko bubungqina obuphathekayo kuphela esebenza
                  ngabo inkundla, obunokumkhulula okanye bumenze agwetywe√ kuba
                  uZolani uthe ebeqhele ukuba nguphuncuka bemphethe kumatyala
                  amangalelwe ngawo kuba ecinga ukuba uncedwa kukusebenzisa
                  amayeza kodwa yacaca akugwetyelwa ityala lokudlwengula
                  uNonkanyezi ngenxa yobungqina ukuba ebengasindi ngamayeza
                  koko bekufunwa ubungqina.√                                                 (2)

                                                              AMANQAKU ECANDELO C:           35

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                      Tyhila iphepha

### Page 15

IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2      15                     DBE/Meyi/Juni 2024
                                  SC/NSC – Isikhokelo sokumakisha

ICANDELO D: ISIHOBE

UMBUZO 7: IVAMNA BAFAZI BOLUSU – S.Maputi nabanye

7.1      'THEMBISILE' – LE MENZE

         7.1.1 SesakwaXhosa.√                                                                      (1)

         7.1.2 … kuxhelwe eyona yondlekileyo.√√                                                    (2)

         7.1.3 Ukuba ukusweleka kukaThembisile kwakungakholeleki√√/ukuba
               uluntu lwalothukile lwakuva ukuba uThembisile akasekho.√√                           (2)

         7.1.4 Kubantu ababephila phantsi kwengcinezelo√√/kubantu abamnyama
               boMzantsi Afrika.√√                                                                 (2)

         7.1.5 Yimvano-siqalo.√                                                                    (1)

         7.1.6 Ukulwela inkululeko emncinci.√
               Ukunikela umva ikhaya.√                                                             (2)

         7.1.7 Owomntu ohambe nzima                othwaxwe         kukungaphatheki kakuhle
               ngexesha localu-calulo√√/           owomntu          onamanxeba okubethwa
               abebokoboko entloko.√√                                                              (2)

         7.1.8 Kwisitanza sesi-5 imbongi ityala umoya wovuyo nehlombe kanti
               kwesesi-6 ityala umoya wodandatheko/ wonxunguphalo.√√                               (2)

         7.1.9 Lubaxo√/lubabazo√/lugqithiso.√                                                      (1)

         7.1.10 Eyokuba imbongi inehlombe√/eyokuba imbongi iyamncoma lo kaHani
                ngemisebenzi yakhe negalelo lakhe√/iyamncoma kwaye inebhongo
                neqhayiya ngoThembisile ngenxa yemisebenzi yakhe negalelo lakhe
                esizweni esimnyama.√                                                               (1)

         7.1.11 Ngumbongo oncomayo√/ yiyuloji√, kuba imbongi isebenzisa isigama
                esincomayo esisesi, 'Hayi kwedini', 'Nkomo', 'ndikuncamile', 'amadabi
                uwalwile wawaphumelela'√/kuba imbongi isebenzisa isigama esisesi
                'unikele ngegazi lakhe', 'ngokuwa kwalo mthi', ukuncoma umntu
                ongasekhoyo.√                                                                      (2)

                                            KUNYE

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                            Tyhila iphepha

### Page 16

IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2      16               DBE/Meyi/Juni 2024
                                  SC/NSC – Isikhokelo sokumakisha

7.2      'UMAMA' – HM DANDALA

         7.2.1 Bubuhle bakhe.√
               Kukuququzela kwakhe.√
               Kukunyathela kwakhe kuhle.√
               [Nasiphi isibini kwezi.]                                                      (2)

         7.2.2 '... ibe ingabhekele phi.'√                                                   (1)

         7.2.3 (a)     Luphindaphindo lwezikhamiso.√
               (b)     Yeyokudala isingqi.√√                                                 (3)

         7.2.4 Bethe khu iBhayibhile yokuhamb' indlela√√/bevika ngomthandazo√√/
               besetyisa ngeengoma zakuloYesu.√√                                             (2)

         7.2.5 Isitanza sesi-2 sakheke ngemiqolo emihlanu kanti esesi-3 sakheke
               ngemiqolo emithandathu.√√                                                     (2)

         7.2.6 Yithoni encomayo,√ kuba imbongi incoma ubuhle nenkangeleko
               kamama wayo.√                                                                 (2)

         7.2.7 Inombulelo√/yonwabile√/ichwayitile√/ichulumancile√ kuba imbongi
               isebenzisa isigama esisesi, 'Enkosi bawo', 'sidomboza kuwe',
               'Ngokusiphathela umama'.√                                                     (2)

         7.2.8 Yeyokuba lubalulekile uthando lwabazali ukwakha iintsapho
               ezinothando nemfudumalo√√/ yeyokuba uthando lusisiseko sokumiwa
               kwamakhaya√√/ uthando lwabazali lwakha iintsapho nesizwe
               esiphilileyo√√/  yeyokuba      kubalulekile ukuzijonga  iimpawu
               ezifanelekileyo zomntu oza kumtshata√√/ yeyokuba kubalulekile
               ukwazi ikhaya nemvelaphi yomntu oza kumtshata√√/ ukwendiselana
               kukwakha ubudlelwane phakathi kwemizi emabini√√/ abantwana
               bazalelwa bekhuliselwa isizwe.√√

               [Nayiphi impendulo echanekileyo iya kwamkeleka.]                              (2)
         7.2.9 Kubongwa ngesiganeko sokubonwa kukamama wembongi ngutata
               wayo√/kubongwa kusetyenziswa izenzi ezikwixesha eladlulayo√/
               kubongwa ngendlela ebalisayo√/kusetyenziswe isigama esizoba
               imifanekiso-ngqondweni√/kuvela        indawo     nexesha√/kukho
               abalinganiswa√/kukho       uvuthondaba√/unentshayelelo,    isiqu
               nesiphelo.√

                 [Nayiphi kwezi.]                                                            (1)

                                                              AMANQAKU ECANDELO D:           35
                                                                 AMANQAKU EWONKE:            70

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha

## Related documents

- [IsiXhosa FAL P2 Nov 2024 MG.doc](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p2-nov-2024-mg-doc/7a535b8f-b794-4ed0-85f6-ac6753eadd0c) — isiXhosa FAL · Memo · 2024 · isiXhosa
- [IsiXhosa FAL P3 May-June 2024](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-isixhosa-fal-2024-nsc-june-exam-question-paper-paper-3-isixhosa/04ab24a6-11eb-48dd-8982-55d658ed43ce) — isiXhosa FAL · QP · 2024 · isiXhosa
- [IsiXhosa FAL P2 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p2-nov-2024/4c6ffd15-6341-463f-8ca7-5e7a8f45efc9) — isiXhosa FAL · QP · 2024 · isiXhosa
- [IsiXhosa FAL P2 May-June 2023](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p2-may-june-2023/c2ccb5a8-b3fd-4bac-ae46-e6328b577441) — isiXhosa FAL · QP · 2023 · isiXhosa
- [IsiXhosa FAL P2 May-June 2022](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p2-may-june-2022/1b6b5ddb-5697-4e8d-871b-aaaf7a175b33) — isiXhosa FAL · QP · 2022 · isiXhosa
- [ISIXHOSA FAL P3 GR12 MEMO SEPT2024](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p3-gr12-memo-sept2024/bffdc7ae-e26d-41ce-85b3-45556351b8c5) — isiXhosa FAL · Memo · 2024 · isiXhosa

## More from Grade 12 isiXhosa FAL

- [XHOSA FAL P1 QP GR12 SEPT 2025 watermark](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-fal-p1-qp-gr12-sept-2025-watermark/54927a9f-ec95-473f-a9dc-becbb9619bec) — QP · 2025
- [XHOSA FAL P2 QP GR12 SEPT 2025 watermark](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-fal-p2-qp-gr12-sept-2025-watermark/820f399b-f2ed-4bc3-a389-09432525b94d) — QP · 2025
- [IsiXhosa FAL P1 May-June 2025](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p1-may-june-2025/dfb326a5-1cbe-4d68-8bd1-8c94a47abcf6) — QP · 2025 · isiXhosa
- [IsiXhosa FAL P3 May-June 2025](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p3-may-june-2025/754b97da-d7f6-450e-b2ad-9cf877caabc0) — QP · 2025 · isiXhosa
- [XHOSA FAL P1 QP GR12 SEPT 2024 watermark](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-fal-p1-qp-gr12-sept-2024-watermark/5be12696-7890-422a-afee-2e392c7345d2) — QP · 2024
- [XHOSA FAL P2 QP GR12 SEPT 2024 watermark](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-fal-p2-qp-gr12-sept-2024-watermark/53920582-7e5a-4aea-84d0-f4203209aca1) — QP · 2024

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
