# isiXhosa FAL Grade 12 Paper 2 NSC June 2024 Question Paper

> Grade 12 isiXhosa FAL Paper 2 question paper from the NSC June Exam 2024, 31 pages. Read online or get the free PDF download, memo linked when available.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/grade-12-isixhosa-fal-2024-nsc-june-exam-question-paper-paper-2-isixhosa/3e507238-75b4-4739-9bf8-da9a70da4783
- Updated: 2026-09-28
- Subject: isiXhosa FAL
- Grade: Grade 12
- Language: Isixhosa
- Document type: Question paper
- Year: 2024
- Exam period: NSC June Exam
- Paper: 2
- Curriculum: CAPS
- Pages: 31

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [isiXhosa FAL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/isixhosa-fal) › [isiXhosa FAL Grade 12 Paper 2 NSC June 2024 Question Paper](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-isixhosa-fal-2024-nsc-june-exam-question-paper-paper-2-isixhosa/3e507238-75b4-4739-9bf8-da9a70da4783)

## About this document

Isixhosa Fal · Grade 12 · NSC June Exam · 2024 · isixhosa. Question paper, 31 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [IsiXhosa FAL P2 May-June 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-isixhosa-fal-2024-nsc-june-exam-memorandum-paper-2-isixhosa/043b5e44-9015-4512-8068-83d917978e7e) — Memo · 2024 · isiXhosa

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Confidential

             SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS/
         NATIONAL SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS

   ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO (FAL)

                               IPHEPHA LESIBINI (P2)

                                        MEYI/JUNI 2024

                                                               AMANQAKU: 70

                                                              IXESHA: Iiyure 2½

                           Olu viwo lunamaphepha angama-31.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                              Tyhila iphepha

### Page 2

IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2     2                   DBE/Meyi/Juni 2024
                                               SC/NSC Confidential

IMIYALELO NENGCACISO

Funda le miyalelo ngenyameko phambi kokuba uqalise ukuphendula imibuzo.

1.        MUSA ukuzama ukufunda lonke iphepha lemibuzo. Yiya kwiphepha
          lesiqulatho elilandelayo uze uphawule amanani emibuzo esetwe kwiincwadi
          ozifundileyo kulo nyaka. Emva koko, funda le mibuzo uze ukhethe leyo ufuna
          ukuyiphendula.

2.        Eli phepha linamaCANDELO amaNE:

          ICANDELO A:        Inoveli                        (35)
          ICANDELO B:        Idrama                         (35)
          ICANDELO C:        Amabali amafutshane            (35)
          ICANDELO D:        Isihobe                        (35)

3.        Phendula imibuzo emiBINI kumacandelo amaBINI, ngolu hlobo:

          ICANDELO A: INOVELI
          Phendula umbuzo kwinoveli oyifundileyo.

          ICANDELO B: IDRAMA
          Phendula umbuzo kwidrama oyifundileyo.

          ICANDELO C: AMABALI AMAFUTSHANE
          Phendula imibuzo esetwe kumabali amafutshane omaBINI.

          ICANDELO D: IMIBONGO
          Phendula imibuzo esetwe kwimibongo yomiBINI.

          Sebenzisa itshekhlisti ukuzincedisa.

4.        Landela imiyalelo esekuqaleni KWECANDELO NGALINYE ngononophelo.

5.        Nombola iimpendulo zakho            kanye ngokwendlela     ekunonjolwe   ngayo
          kwiphepha lemibuzo.

6.        Qala ICANDELO NGALINYE kwiphepha ELITSHA.

7.        Sebenzisa imizuzu engama-75 KWICANDELO NGALINYE.

8.        Bhala ngokucocekileyo nangokucacileyo.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                          Tyhila iphepha

### Page 3

IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2     3              DBE/Meyi/Juni 2024
                                               SC/NSC Confidential

IPHEPHA LESIQULATHO

Eli phepha liza kukunceda ukwazi ukukhetha imibuzo ofuna ukuyiphendula
ngaphandle kokufunda lonke iphepha.

ICANDELO A: INOVELI

Phendula NAWUPHI umbuzo OMNYE okwinoveli oyifundileyo.
            INANI LOMBUZO                AMANQAKU                     IPHEPHA
1.  Kusa Kusihlwa                             35                         5

2.   Umqol' uphandle                                            35         9

3.   UMonwabisi                                                 35        13

ICANDELO B: IDRAMA

Phendula NAWUPHI umbuzo OMNYE okwidrama oyifundileyo.
4.  Ndiyekeni                                35                           16

5.   Inzala YamaRhamba                                          35        20

ICANDELO C: AMABALI AMAFUTSHANE

Phendula YOMIBINI imibuzo esetwe kumabali amafutshane.
6.1 'Thath'izinto zakho mthakathindini!'         18                       24

6.2 'Umhlahlo ngamehlo'                                         17        26

ICANDELO D: ISIHOBE

Phendula YOMIBINI imibuzo esetwe kwimibongo.
7.1 'Thembisile'                                                18        28

7.2 'Umama'                                                     17        30

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                     Tyhila iphepha

### Page 4

IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2     4                   DBE/Meyi/Juni 2024
                                               SC/NSC Confidential

ITSHEKHLISTI

Qaphela: Phendula imibuzo emibini kumacandelo amaBINI.
         Phawula (√) amacandelo owakhethileyo.

             ICANDELO                     IINOMBOLO              INANI       PHAWULA
                                           ZEMIBUZO            LEMIBUZO         (√)
                                                               EPHENDU-
                                                                LWAYO
A: Inoveli
                                               1–3                   1
    (Kusa Kusihlwa)
    (Umqol' uphandle)
    (UMonwabisi)

B: Idrama
                                               4–5                   1
    (Ndiyekeni)
    (Inzala YamaRhamba)

C: Amabali amafutshane
                                            6.1 + 6.2                1
    ('Thath'izinto zakho
    mthakathindini!')
    ('Umhlahlo ngamehlo')

D: Isihobe
                                            7.1 + 7.2                1
    ('Thembisile')
    ('Umama')

QAPHELA: Qinisekisa ukuba uphendule imibuzo kumaCandelo amaBINI kuphela.                        2024

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                          Tyhila iphepha

### Page 5

IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2     5                DBE/Meyi/Juni 2024
                                               SC/NSC Confidential

ICANDELO A: INOVELI

Kweli candelo, kukho imibuzo esetwe kwezi noveli zilandelayo:

     Kusa Kusihlwa nguKS Bongela
     Umqol' uphandle nguMAP Ngani
     UMonwabisi nguZA Japhta

Phendula NAWUPHI umbuzo OMNYE okwinoveli oyifundileyo.

UMBUZO 1: KUSA KUSIHLWA – KS Bongela

Funda ezi zicatshulwa zilandelayo zithatyathwe kule noveli uze uphendule imibuzo
esetwe kwisicatshulwa ngasinye. Amanqaku awabelwe umbuzo asisikhokelo sobude
obulindelekileyo bempendulo.

QAPHELA: Phendula imibuzo esetwe kuzo zoziBINi izicatshulwa, oko kukuthi
        UMBUZO 1.1 noMBUZO 1.2.

1.1       Funda esi sicatshulwa silandelayo uze uphendule imibuzo.

          ISICATSHULWA A

         'Mpumelelo namhlanje ndifuna ukukwazisa ukuba impilo yam ayintle konke.
         Nanjengonyana ekuphela kwakhe, ndifuna ukhule usazi into ofanelwe
         kukuyenza ukwenzela ukuba ze kuthi nokuba kwenzeka ntoni na kum okanye
         kunyoko, ungaxakwa. Umdala ngoku kangangokuba ndingakucuntsulela
         ubuncinane kumahlebo alapha ekhaya. Impilo yam ayithembisi mntwan' am. 5
         Ugqirha undixelele.'

         'Ke, Mpumelelo le mizamo siyenzayo xa sisonke apha ekhaya, sizamela
         ukuba uze ufunde ube ngumntu elizweni, ungathi xa sesifile ufane nompha
         ochutywe walahlwa. Uze ungayiyeki imfundo naphantsi kwayiphi na imeko de
         ufikelele kweli nqanaba ndihlala ndisithi ndingaxola ukuba ungafikelela kulo. 10
         Eyesibini yile yokuba uze uthi nokuba sewugqibile ukufunda, ugcine ilifa
         likayihlo lisebenze mntwan' am. Nabu ubutyebi bakwaNtsibande namhlanje
         bujinga buza kutsityelwa ngamaxhwili. Ingaze ife le venkile.'

         'Into ebangele ukuba nditsho kukuba phambi kokuba ndiyivule, ndavelelwa
         ngubawo omkhulu ongasekhoyo, wandibonisa ikhondo lempumelelo neliya 15
         kugcina igama lakwaNtsibande lihleli. Ke, kule mpilo yam ikekeleyo;
         nendiyibonayo ukuba iye isonakala ngokonakala nakuba unyoko engayiqondi,
         nali endifuna ukuba uze uligcine engqondweni. Nokuba sekuyintoni, ungaze
         umlahle unyoko koku porha kwakhe, ndawo-nye noyihlomncinci kwakunye
         nomakhulu lo sihleli naye, uYolisa.'                                     20

         'Awu, tata kutheni undixelela ezi zinto nje uyaphi wena?'

          1.1.1   Xela imeko yempilo kaLungile ayixelela uMpumelelo.                         (1)

          1.1.2   Nika isizathu semizamo eyenziwa likhaya likaMpumelelo.                     (2)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                       Tyhila iphepha

### Page 6

IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2     6                     DBE/Meyi/Juni 2024
                                               SC/NSC Confidential

          1.1.3   Xela indawo awayephangela kuyo uLungile.                                        (1)

          1.1.4   Nika intsingiselo yenkcaza ebhalwe ngqindilili ngokubhekiselele
                  kubutyebi bakwaNtsibande.                                                       (2)

          1.1.5   Khankanya isenzo esihle esenziwe ngutitshala uNgxowankulu
                  malunga noThembisa uze unike isizathu sokufaneleka kwaso.

                  Cwangcisa impendulo yakho ngolu hlobo:

                   (a)    Isenzo esenziwe nguNgxowankulu.                                         (1)
                   (b)    Isizathu sokufaneleka kwaso.                                            (2)

          1.1.6   Khetha iziganeko zibe ziBINI ezenzeke phambi kokuba abazali
                  bakaMpumelelo basweleke.

                  (a)     UNtongana uyokufuna iincwadi zevenkile kuThamsanqa.
                  (b)     UThamsanqa uncedisa kwivenkile kaLungile.
                  (c)     ULizzy ucela ukudanisa noMpumelelo emdanisweni.
                  (d)     UNomakhwezi utyoboza imoto yomsebenzi kaLungile.                        (2)

          1.1.7   Simveza njengomlinganiswa onjani uNtongana isenzo sakhe sokuya
                  kufuna iincwadi zevenkile kuThamsanqa? Xhasa impendulo yakho.                   (2)

          1.1.8    Nika amagama abalinganiswa abaBINI ababengabanikazi bevenkile
                   phambi kokuba ithengiselwe uLungile.                                           (2)

          1.1.9   Xela inenekazi elalihleli noLungile kwivenkile yokutyela edolophini
                  eThekwini.                                                                      (1)

         1.1.10 Ngqina ngokwasencwadini ukuba olu lwazi lulandelayo aluyonyani.

                   UMpumelelo wayefuna ukuzigqatsela                 ukufumana   isikhundla
                   kwipalamente yaseTranskei.                                                     (2)

                                                KUNYE

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                            Tyhila iphepha

### Page 7

IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2     7              DBE/Meyi/Juni 2024
                                               SC/NSC Confidential

1.2       Funda esi sicatshulwa silandelayo uze uphendule imibuzo.

          ISICATSHULWA B

         'Kaloku ndisithi kuni masihlabele mgama nje yiloo nto kanye. Ndinibizele
         ukuba size kubonela icebo laa mgqutsubana womntwana kuthiwa
         nguMpumelelo. Selevakele amarhe okuba eliya lifa liza kushiywa kuye. Ukuba
         kwelo lifa bamthembise ngalo badibanisa nalaa venkile ngathi naye usaza
         kulandela abazali bakhe,' waqokela uNozililo.                              5

         'Ke, Nozi, uthi makuthiweni?' wabuza uMaMiya. 'Kaloku thina mfazi singuwe,
         silapho ukhoyo. Nokuba uthi makuse engekho sinawo amacebo.'

         'Inene asinto ithandatyuzwayo leyo Gcwanini,' wangqina uMamTolo.

         'Noko ndithi ngesi sizathu nje sokuba kusandul' ukufa abazali bakhe,
         masingakhawulezi simbonele amacebo okumdlulisa ngaphaya kwamafu 10
         kwangoku. Mna bendinengcamango yokuba aphambane, abe yinto nje efana
         nesithunzela, athi kuloo mpambano yakhe abhangazeke angazi nalapho aya
         kufela khona,' watsho uNozililo.

         'Hayi ke leyo ilula. INatala kudala thina sayihlala. Siwazi onke amacebo,'
         waphendula uMamTolo.                                                       15

         'Makaphetshethwe zimazi!' livakele elikaMaMiya ngemihlali.
         Iqhubile le ncoko de yaphazanyiswa kukungena kukaNtongana evela
         emsebenzini. Uye wawabungezelela la makhosikazi ewabulisa ngobubele
         nanjengeetshomi zomkakhe. Nawo akabanga sazinza emva koku.

         'Makhosikazi ndiyabulela torho ngokuza kundincedisa kule ngxaki yolu 20
         Manyano. Izinto zeCawa ubonanje zikholwa kukulungiswa kwangabantu
         bazo. NjengoSihlalo ningabokundiyekela ngomsebenzi bafazi bomthandazo,'
         kwatsho uNozililo ngoncumo olukhulu ...

          1.2.1   Nika ngeengongoma eziMBINI ulwazi olukwesi sicatshulwa olubonisa
                  ukuba eli bali liqhubeka kula maxesha okhanyo.                             (2)

          1.2.2   Xela ukuba kutheni uNozililo efuna ukuba uMpumelelo abonelwe
                  icebo.                                                                     (2)

          1.2.3   Kwavunyelwana ngantoni nguNozililo nabahlobo bakhe malunga
                  noMpumelelo kule ngxoxo ikwisicatshulwa?                                   (2)

          1.2.4   Xela udidi lwesafobe esikwintetho elandelayo.

                  '... okumdlulisa ngaphaya kwamafu.'                                        (1)

          1.2.5   Xhasa ngolwazi lwebali imbono yokuba umntu ziyamjikela izenzo
                  zakhe zenkohlakalo.                                                        (2)

          1.2.6   Ngqina ngolwazi lwebali ukuba kwaba luncedo kuMpumelelo
                  ukufunda kwakhe eBlythswood.                                               (2)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                       Tyhila iphepha

### Page 8

IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2     8               DBE/Meyi/Juni 2024
                                               SC/NSC Confidential

          1.2.7   Nika isizathu sokuba uMpumelelo athiywe eli gama ngabazali bakhe.         (2)

          1.2.8   Leliphi iyelenqe elenziwe nguNozililo malunga noMpumelelo eliphume
                  apho angakhange acingele khona?                                           (2)

          1.2.9   Luvo luni oludluliswa kule noveli malunga nabahlobo? Xhasa
                  impendulo yakho ngolwazi olusencwadini.                                   (2)
                                                                                            [35]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                      Tyhila iphepha

### Page 9

IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2     9                            DBE/Meyi/Juni 2024
                                               SC/NSC Confidential

UMBUZO 2: UMQOL'UPHANDLE – MAP Ngani

Funda ezi zicatshulwa zilandelayo zithatyathwe kule noveli uze uphendule imibuzo
esetwe kwisicatshulwa ngasinye. Amanqaku awabelwe umbuzo asisikhokelo sobude
obulindelekileyo bempendulo.

QAPHELA: Phendula imibuzo esetwe kuzo zoziBINi izicatshulwa, oko kukuthi
         UMBUZO 2.1 noMBUZO 2.2.

2.1       Funda esi sicatshulwa silandelayo uze uphendule imibuzo.

          ISICATSHULWA C

          'Kodwa, ke,' uqhubile, 'umbutho lo wequmrhu andiwutyi kakuhle. Ndive
          kakuhle – asingobantu bequmrhu aba ndingabatyiyo, ngumbutho ngokwawo.'
          'Ndiyakuva. Khawuqhube nawe phambi kokuba ndikuphikise.'
          'Uzuqonde kakuhle. Akukhonto khe ndiyive ithe tenxe emthethweni eyenziwa
          ngulo mbutho. Kodwa ndiphawula le nto … awunasidima, hayibo,                               5
          awunasidima. Iinjongo zawo zintle zona kodwa ziyanyeliseka kukungabikho
          kweso sidima.'
          'Mhlawumbi ke abequmrhu bayangeniselwa ngumbutho wabo. Kungade kube
          kunjalo, kodwa mna andihambisani nobuxelegu obunjengobuya baphaya –
          apho kugquba amanxila, imigewu noonopatazana bodwa.'                                       10
          'Yitsh' uphinde, Joe, mfondini. Bendikhe andakuqonda apho ukhoyo. Sekhe
          ndazibonela mna ngala wam amehlo, unyanisile. Kodwa ke imeko yalo
          mbutho makhesiyijonge ngeliso elibanzi.'
          'Umbutho lo mtsha. Umtshanje, ngowokuqala ukunikwa ilungelo lokuthengisa
          utywala okoko ithe yasuswa imiqobo ibisoloko ikho ngokwasemthethweni                       15
          kwintengiso yotywala kuma-Afrika. Phambi kokuba siwalathe ngomnwe,
          makhe siwunike ithuba elaneleyo, nabantu bade baliqhele eli lungelo
          bebekade bebophelelekile ukuba balixhamle ... Abantu baseza kuzifundela
          ukuba inight club – njengazo zonke ezinye esizaziyo – asindawo yantselo
          kuphela. Nokuba utywala bungumdliva, indawo enjengale yeyolonwabo,                         20
          yeyokuhlaziya iingqondo kubantu abadinwe zizilingo neenzima zabo zemihla
          ngemihla.'
          'Ndinayo ingqondo yokuba ukuba uEddie ebesaphila, nguyena mntu obeza
          kukhawuleza abakhuphe abantu kwezo ngqondo …'

          2.1.1   Xela le nto athi akayithandi uJoe Bumba.                                               (1)

          2.1.2   Nika isizathu sokuba uBumba athi umbutho iMoonglow unobuxelegu.                        (2)

          2.1.3   Xela ukuba uHlobo wayeyokwenza ntoni kwaJoe Bumba.                                     (1)

          2.1.4   Nika intsingiselo yenkcaza ebhalwe                 ngqindilili   ngokubhekisele
                  kwimeko yombutho waseMoonglow.                                                         (2)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                                   Tyhila iphepha

### Page 10

IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2     10                      DBE/Meyi/Juni 2024
                                               SC/NSC Confidential

          2.1.5   Khankanya isenzo sokunganyaniseki esenziwe nguEddie kuLinda uze
                  unike isizathu sokungafaneleki kwaso.

                  Cwangcisa impendulo yakho ngolu hlobo:

                   (a)   Isenzo esenziwe nguEddie.                                                  (1)
                   (b)   Isizathu sokungafaneleki kwaso.                                            (2)

          2.1.6   Khetha iziganeko zibe ziBINI ezenzeke phambi kokuba uLinda
                  abanjwe.

                  (a)    UHlobo uyokuphanda emzini kaEddie Maga.
                  (b)    UHlobo uhambela eMoonglow Night Club.
                  (c)    UHlobo ufumana itape recorder.
                  (d)    UNkskz. Hobe undwendwela isikhululo samapolisa.                            (2)

          2.1.7   Simveza njengolimnganiswa onjani uThembisa Ntlokonkulu isenzo
                  sokuzenza    umfazi   omdala,    ongafundanga   nohluphekileyo
                  emapoliseni? Xhasa impendulo yakho.                                               (2)

          2.1.8    Nika amagama abalinganiswa abaBINI abancede                        uHlobo
                   ngokumnika ulwazi olumncedise kuphando lwakhe                     kwityala
                   lokugetyengwa kukaEddie Maga noLulama Zuma.                                      (2)

          2.1.9   Xela indawo elalixoxelwa kuyo ityala likaLinda.                                   (1)

         2.1.10 Ngqina ngokwasencwadini ukuba olu lwazi lulandelayo aluyonyani.

                   Umpu kaLinda owawulahlekile              wavela   phambi     kokubulawa
                   kukaEddie Maga noLulama Zuma.                                                    (2)

                                                     KUNYE

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                              Tyhila iphepha

### Page 11

IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2     11              DBE/Meyi/Juni 2024
                                               SC/NSC Confidential

2.2       Funda esi sicatshulwa silandelayo uze uphendule imibuzo.

          ISICATSHULWA D

         'Uxolo kancinci ke Dick.' Yatsho iphuma la nkwenk' asemzini. Emzuzwini,
         ibuye ithe chu ngesokunene ityesana enomqheba wayo wokubamba,
         ngesekhohlo ithe chu iqokobhe legolide elibukhulu bungalinganiselwa
         neleqokobhe lesigarethi. Iqale ngokuvala ucango, yandula ukuthoba
         imikhusane yeefestile le ndoda.                                                5
         'Kuphela kwempahla kaEddie esinayo apha, ngaphandle kwemali. Imali ke
         akunamdla kuyo, sewutshilo. Kweli qokobhe, kuzele bubunewunewu
         be-mpahla eyenziwe ngamatye egolide nedayimani. Mandivule ubone …
         Yayi-ngudlalani, mfondini, umfana … Uyabona, la ngamaso, awegolide wona
         … la ngamacici – iwele nalaa maso … Ezi zizacholo, ezegolide nazo …            10
         Khangela, mfondini, ukungqinisisa ukuba umfana lo wayejong' endaweni …
         Lo ngumsesana womtshato – owedayimani wona. Asazi ke ukuba wawuthe-
         ngelwe bani na.'
         Mhm! Ufane wancwina ngelo uHlobo, eyinkukw' esik' umlomo. 'Kule tyesi …
         Khawume ndivule, uzibonele ngawakho amehlo … Ngumshini oyitape                 15
         recorder.' Mhm! Wancwina ngamandla ngoku uHlobo, umlomo sewuqhekeka
         luncumo.
         'Yeyona nto ndingazange ndayibhencabhenca ke le. Kodwa ngathi kukho
         imisonto emibini eseyishicilelwe kade. Ukuba sinokuyidlala, singayiva into
         eshicilelweyo kodwa leyo ikude kuthi.'                                         20
         Wee xhungu uHlobo akuweva loo mazwi. Uthe ebesaza kuthetha,
         waphangelwa ngulo mfo wakwa-All Safe.
         'Ndiqinisekile, yonke le nto ilapha yingqokelela yeengoma. Kaloku umninizo
         wayelinxila lengoma.'
         'Zashiywa nini ezi zinto, mhlekazi?'                                           25

          2.2.1 Nika ngeengongoma eziMBINI ulwazi olukwesi sicatshulwa olubonisa
                ukuba eli bali liqhubeka kula maxesha okhanyo.                              (2)

          2.2.2 Xela le nto yayonwabise uHlobo de aqhekeke luncumo.                         (2)

          2.2.3 Kutheni kusithiwa        bubunewunewu impahla kaEddie    efunyenwe
                elugcinweni?                                                                (2)

          2.2.4 Xela udidi lwesafobe esikwintetho elandelayo.

                 '... uHlobo, eyinkukw' esik' umlomo.'                                      (1)

          2.2.5 Xhasa ngolwazi lwebali imbono yokuba kubalulekile ukwenza umyolelo
                obubungqina obushicilelweyo.                                                (2)

         2.2.6 Ngqina ngolwazi lwebali ukuba kwaba luncedo kuHlobo
               ukundwendwela kwakhe kwivenkile yakwaFemina House eMonti.                    (2)

          2.2.7 Nika isizathu sokuba abanye abantu baseMonti bangamsizeli uLinda
                ngokubanjwa kwakhe.                                                          (2)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                      Tyhila iphepha

### Page 12

IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2     12             DBE/Meyi/Juni 2024
                                               SC/NSC Confidential

         2.2.8 Loluphi ulwazi awayengenalo uHlobo malunga noNkskz. Hobe
               awayethetha naye esikhululweni samapolisa?                                  (2)

          2.2.9 Luvo luni oludluliswa kule noveli malunga nolwaphulo-mthetho? Xhasa
                impendulo yakho ngolwazi olusencwadini.                                    (2)
                                                                                           [35]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                     Tyhila iphepha

### Page 13

IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2     13                                   DBE/Meyi/Juni 2024
                                               SC/NSC Confidential

UMBUZO 3: UMONWABISI – ZA Japhta

Funda ezi zicatshulwa zilandelayo zithatyathwe kule noveli uze uphendule imibuzo
esetwe kwisicatshulwa ngasinye. Amanqaku awabelwe umbuzo asisikhokelo sobude
obulindelekileyo bempendulo.
QAPHELA: Phendula imibuzo esetwe kuzo zoziBINi izicatshulwa, oko kukuthi
         UMBUZO 3.1 noMBUZO 3.2

3.1       Funda esi sicatshulwa silandelayo uze uphendule imibuzo.

          ISICATSHULWA E

         Ngoku yayisele yonganyelwe sisihandiba somfo owayebizwa ngokuba
         nguThandabantu. Wayengumfo wakwaSihlunu uRhadebe, osinqe sikwalapho
         kuTsolo. Igama likaThandabantu yayingelogama alithiywe kokwabo,
         walithiywa ngabantu balapho eNtshiqo kunye neelali ezimelene nayo, ngenxa
         yobubele nobuntu bakhe. Eli gama lalimfanele lidume kangangokuba                                        5
         lalisaziwa kuzo zonke ezo lali zakuTsolo ukuya kuma ngedolophu leyo. Bonke
         babelilisela ngevenkile yakwaThandabantu, ingulowo efuna obo bubele
         nenkathalo yakhe. Kuloo venkile yakhe kwakusoloko kuphithizela,
         ingabasebenzayo nabaze kuthenga bexutywe ngabahamba nje, kuba kaloku
         uRhadebe lo wayephume izinwe ngobubele.                                                                 10
         -----------------------------------------------------------------------------------------------------
         Abantu ababeqala ukumbona sele ekulo mgangatho babebuzana ukuba
         ingaba waqala njani na. Babebaninzi ke abantu ababezama ukuwuphendula
         loo mbuzo, bambi kubo bade baqiniseke ngezabo iimpendulo. Zonke ke
         zazifumaniseka ukuba aziyiyo inyani. Eyona nyani yayiyile yokuba yonke into
         awayenayo wayeyisebenzele nzima. Washiywa nguyise owaye enabafazi                                       15
         abathathu xa abhala ibanga leJC. Waye engowokuqala kubantwana
         abalishumi elinethoba bebonke kubafazi bakayise. Imali yokumqhubela
         phambili ngemfundo yaphela kuba kucingelwa olo thotho lingabantakwabo
         liza emva kwakhe. Ngethamsanqa uyise wayesele emolusile eyindoda.
         Waphuma ke esikolweni ephumelele elo banga leJC. Wenza njengabanye                                      20
         abafana abaphume esikolweni bengagqibanga, waya kufuna umsebenzi
         kwamlungu. Waya kutshona kweleentlanzi, eKapa.

          3.1.1    Xela le nto kuthiwa yayiseyonganyelwe nguRhadebe.                                                 (1)

          3.1.2    Nika isizathu sokuba uRhadebe athiywe igama elinguThandabantu.                                    (2)

          3.1.3    Xela ukuba wawafumana phi uThandabantu amava okusebenzisana
                   nabantu.                                                                                          (1)

          3.1.4    Nika intsingiselo yenkcaza ebhalwe ngqindilili ngokubhekiselele
                   kwivenkile kaThandabantu.                                                                         (2)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                                            Tyhila iphepha

### Page 14

IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2     14             DBE/Meyi/Juni 2024
                                               SC/NSC Confidential

          3.1.5   Khankanya    isenzo    esibi esenziwe   nguMbombemfene        xa
                  wayeqhubela abafundi ibhasi bebuya emdlalweni uze unike isizathu
                  sokungafaneleki kwaso.

                  Cwangcisa impendulo yakho ngolu hlobo:

                  (a)     Isenzo esenziwe nguMbombemfene.                                     (1)
                  (b)     Isizathu sokungafaneleki kwaso.                                     (2)

          3.1.6   Khetha iziganeko zibe ziBINI ezenzeke phambi kokusweleka
                  kukaGcinumzi.

                  (a)   Usapho lwakwaSihlunu lufudukela edolophini.
                  (b)   UThandabantu ushiya iKapa abuyele emva kuTsolo.
                  (c)   Kufika amagosa karhulumente ezo kuthi izakhiwo zamashishini
                        kaThandabantu azikho mgangathweni.
                  (d)   UMaRhadebe uzala umntwana oyinkwenkwe onguMonwabisi.                  (2)

          3.1.7   Simveza    njengolimnganiswa     onjani   uMonwabisi     isenzo
                  sokuphuthuma iintombi zikaThandabantu? Xhasa impendulo yakho.               (2)

          3.1.8    Nika amagama abalinganiswa abaBINI ababe luncedo ekuvuseleleni
                   amashishini kaThandabantu.                                                 (2)

          3.1.9   Xela indawo uHlubikazi awabalekela kuyo akuba ekhulelwe.                    (1)

          3.1.10 Ngqina ngokwasencwadini ukuba olu lwazi lulandelayo aluyonyani.

                   UThandabantu wazivuyela iindaba zokuba amashishini akhe uza
                   kuwathathela kuye urhulumente.                                             (2)

3.2       Funda esi sicatshulwa silandelayo uze uphendule imibuzo.

          ISICATSHULWA F

         UHlubikazi, umafungwashe kaThandabantu, wachelezela ukuhamba
         kumabanga aphantsi esoloko ephuma kwiqela lokuqala lesihlanu ezimviweni.
         Wayekhuthele ebonakala engumntwana ozolileyo othethela phantsi.
         Waliphumelela emagqabini ibanga lesixhenxe. Nalapho phakathi kwekhaya
         wayekhuthele engumzekelo kwabo beza emva kwakhe abantwana. Abazali 5
         bakhe ngamabhongo bamthumela kwisikolo esinewonga, iSt. John's College.
         URhadebe waxhela inkabi yonke yegusha sele equka nabanye abo apho,
         kuba nabo babephumelele kwawabo amabanga. Intombi yabo yayiphumelele
         emagqabini, into ke leyo yayibanika ithemba lokuba iya kuqhuba kakuhle
         nakwazayo amabanga iphumelela ukuze ide ibe ngumntu ofundileyo. Yena ke 10
         uMamTolo wayesele eyibona intombi yakhe ingugqirhakazi, sele isitsho
         ngaloo bhatyi imhlophe, ixwaye loo ntanjana yokuxilonga ichophise izixhobo
         zokubona ngokucekethekileyo kuloo mpumlo yayo. Hayi ke wona amabhongo
         obuzali ngokungabi nasiphelo! Imoto bayibetha yancinci endleleni esinge
         eThekwini ukuya kuthengela uHlubikazi iimpahla zasesinaleni. Kaloku iSt. 15
         John's ngelo xesha yayisisikolo esaziwayo nesidumileyo, kwaye kufunda kuyo

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                        Tyhila iphepha

### Page 15

IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2     15                 DBE/Meyi/Juni 2024
                                               SC/NSC Confidential

         abantwana abagqwese ngobukrelekrele kwakho ingabantwana, isininzi,
         babantu abaziwayo ekuhlaleni. Ngoko ke naye unina akazange afune ukuba
         ahleleleke phakathi kwabanye umntwana wakhe, kwaye ke neentsiba
         zokwenza oko zazikhona. Baphuma bonke ukumkhapha ngomhla wokuya 20
         esinaleni. Efikile esikolweni uHlubikazi wahlala kwelinye lamagunjana kunye
         namantombazana amathathu.

          3.2.1 Nika ngeengongoma eziMBINI ulwazi olukwesi sicatshulwa olubonisa
                ukuba eli bali liqhubeka kula maxesha okhanyo.                                 (2)

          3.2.2 Xela ukuba wayezibalule ngantoni uHlubikazi esikolweni.                        (2)

          3.2.3 Yintoni eyayisaziwa ngayo iSt. John's College?                                 (2)

          3.2.4 Xela udidi lwesafobe esikwintetho elandelayo.

                 'Imoto bayibetha yancinci endleleni …'                                        (1)

          3.2.5 Xhasa ngolwazi lwebali imbono yokuba abahlobo bayasitshintsha
                isimo somntu.                                                                  (2)

          3.2.6 Ngqina ngolwazi lwebali ukuba kwaba luncedo               kuMonwabisi
                ukuxhaphaka kwakhe evenkileni kaThandabantu.                                   (2)

          3.2.7 Nika isizathu sokuba uThandabantu afikelele kwisigqibo sokumkhupha
                esikolweni uMonwabisi.                                                         (2)

          3.2.8 Loluphi ulwazi awayengenalo uMamTolo malunga nemali awayeyinika
                iintombi zakhe ngeli xesha zifunda eMthatha?                                   (2)

          3.2.9 Luvo luni oludluliswa kule noveli malunga nenkolelo yokuthwala?
                Xhasa impendulo yakho ngolwazi olusencwadini.                                  (2)
                                                                                               [35]

                                                               AMANQAKU ECANDELO A:            35

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                         Tyhila iphepha

### Page 16

IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2     16                           DBE/Meyi/Juni 2024
                                               SC/NSC Confidential

ICANDELO B: IDRAMA
Kweli candelo, kukho imibuzo esetwe kwezi drama zilandelayo:
 Ndiyekeni nguDM Jongilanga
 Inzala YamaRhamba nguM Mlokoti
Phendula NAWUPHI umbuzo OMNYE okwidrama oyifundileyo.
Phendula YONKE imibuzo ekwidrama oyifundileyo.
UMBUZO 4: NDIYEKENI – DM Jongilanga
Funda ezi zicatshulwa zilandelayo zithatyathwe kule drama uze uphendule imibuzo
esetwe kwisicatshulwa ngasinye. Amanqaku awabelwe umbuzo asisikhokelo sobude
obulindelekileyo bempendulo.
QAPHELA: Phendula imibuzo esetwe kuzo zoziBINI izicatshulwa, oko kukuthi
         UMBUZO 4.1 noMBUZO 4.2
4.1       Funda esi sicatshulwa silandelayo uze uphendule imibuzo.
          ISICATSHULWA G

              (Intlanganiso yekomiti idibene esikolweni ngosuku olulandelayo.
              Amalungu awayekho nanga: G. Madala usihlalo, abaNum. Jekwa,
              Zuma, Mavuso, Ntaba, Lamla noNkosk. Nosisi Zinzo. Wayindulula
              usihlalo intlanganiso.)
              --------------------------------------------------------------------------------------
      LONI:   Ndiyabulela mhlalingaphambili. Malungu ekomiti, umcimbi endinibizele                     5
              wona ngumcimbi eningxamele ukuwuqhela. Umhla nezolo singqingqa
              sibuyelela sihlanganiswa apha ngulo mfo kaNdila. Kungoku nje
              umcimbi wakhe apha esikolweni usibilise ubuchopho, wasithob'
              uNondyola. Le ndoda ikutya ngobuxelegu ukutya kwamadoda, ukuba
              niyayijonga ngoku ayiyodwa ngexesha lesikolo. Sisidanga sayo ke                          10
              eso mihla le, eyona nto imbi esi sidanga isiphathisa abantwana
              besikolo, ibuzwa kuyo yonke imithombo yotywala kule ngingqi.
              Kungoku nje lilonke simncamile thina zititshala, ngoko ke umsebenzi
              wakhe wonakele. Andiqondi ukuba ndingabuya ndisebenzisane naye.
              Ndimi.                                                                                   15
      JEKWA:  Mhlalingaphambili, kudala siquq' apha sixhoba sifohlela sixel' igqirha
              limbulula. Siwabophile amaxonya akabopheka – kwanele. Uthini yena
              lo mfana namhlanje? Makhe sive ngaye.
      MADALA: Khawusiphakele mfo kaNdila.
      NDILA:  Ndiyavuma ukuba ndiyaginya, kodwa ke ayikho le yokuba ndiginya                           20
              ngexesha lesikolo.
      LONI:   Ushushu ngoku.
      MADALA: Kahle, titshala, aninakuphendulana ngolu hlobo. Ubusathini mfo
              kaNdila?
      NDILA:  Ndigqibile nkos' am.                                                                     25
      JEKWA:  Mhlalingaphambili, kudala siquqa apha kudala ndisitsho. Uyabona
              mna ndiyanxanwa gqitha kodwa owam umntwana andifuni tu ukuba
              afundiswe linxila elifana nam.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                                   Tyhila iphepha

### Page 17

IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2     17                DBE/Meyi/Juni 2024
                                               SC/NSC Confidential

          4.1.1   Xela ukuba iqhutyelwa phi le ntlanganiso.                                   (1)

          4.1.2   Nika isizathu sokuba uLoni abize le ntlanganiso.                            (2)

          4.1.3   Xela ukuba saba yintoni isiphumo sale ntlanganiso.                          (1)

          4.1.4   Nika imisebenzi ibe miBINI yezalathisi zaseqongeni.                         (2)

          4.1.5   Khankanya isenzo esenziwe nguMaziko esibangele ukuba uMawonga
                  acelwe ukuba makarhoxe esikolweni uze unike isizathu
                  sokungafaneleki kwenjongo yaso.

                  Cwangcisa impendulo yakho ngolu hlobo:

                   (a)    Isenzo esenziwe nguMaziko.                                          (1)
                   (b)    Isizathu sokungafaneleki kwenjongo yaso.                            (2)

          4.1.6   Khetha iziganeko zibe ziBINI ezenzeke emva kokuba uNdila
                  egxothiwe emsebenzini.

                  (a)     UMadala unyotywa nguNdila.
                  (b)     UMawonga ugxothwa kwaFuneka.
                  (c)     ULiziwe uxoxiswa nguLoni ngenxa yetasi awayiphathayo.
                  (d)     UNjobe uyokuphanda kwaThandiwe.                                     (2)

          4.1.7   Simveza njengomlinganiswa onjani uNomawele isenzo sokuziyela
                  emapoliseni  ayokuxela   akuvileyo  kwakuvakala  ukusweleka
                  kukaMawonga? Xhasa impendulo yakho.                                         (2)

          4.1.8    Nika amagama abalinganiswa abaBINI ababencedisa uFuneka
                   ekulungiseleleni itheko lakhe.                                             (2)

          4.1.9   Xela indawo uZanele awawufumana kuyo umzimba kaMawonga.                     (1)

          4.1.10 Ngqina ngokwasencwadini ukuba olu lwazi lulandelayo aluyonyani.

                   UFuneka wenza itheko ngenjongo yokuzonwabisa.                              (2)

                                             KUNYE

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                        Tyhila iphepha

### Page 18

IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2     18               DBE/Meyi/Juni 2024
                                               SC/NSC Confidential

4.2      Funda esi sicatshulwa silandelayo uze uphendule imibuzo.

          ISICATSHULWA H

          JERRY:          Kulungile mkhaya, inkomo sele ilungele ukuhlatywa, amade
                          ngawetyala. Boys and girls, namhlanje sivuyisana nomkhaya
                          wam uFuneka. Niyazi ukuba akanyotywanga koko uvaviwe
                          ngemfaneleko ekuphumeleleni ubongikazi. Impumelelo emva
                          komzabalazo ifuna ukuthanjiswa. Kuhlwayelwe umswane 5
                          ukuze ingangenwa sihlava. Niyazibona ke ezi tafile. Zixakathe
                          okweenyosi nje zingqina ubuhle bale ndibano. Niya kufikelela
                          kuzo zonke iziqhamo, into yemini enye ayenzi nto mntu,
                          ingenakubeka bani bala kwathini.
          MANDLA:         Siyabulela wakuthi, wenjenje umntu ukuze ihambo yakhe 10
                          ithamsanqeleke, akhe amadoda atshice. Itheko malifane
                          nelinye.

                          (Kuxutywe zihanjiswe iziselo. Uthe xa enikwa uMawonga wala)

          FUNEKA:         Look Wonga boy, yiba yindoda. Sonke asithathi kulo mthi
                          kodwa le yimini eyodwa. Take a sip. Kuyadlalwa qha ke.     15
          MAWONGA:        Ndiyakuxelela ukuba andithathi.
          ZANELE:         Sukuzikhathaza bhuti wam unikwa iappetizer nje.
          JERRY:          Lonizer, don't be funny man, when in Rome do as the Romans
                          do. (Athabathe ziintloni kuba wonke umntu wayesele emi
                          ngaye) Masinyuke – UThixo abe nawe ngonaphakade 20
                          (zingqubane iiglasi). Mpilonde uthamsanqeleke ubheke
                          phambili. (Zingqubane zithiwe qongqololo kuhlaliwe phantsi
                          kujikeleziswe izitoy)
          MANDLA:         Jerry, sidlule kummango wobungcathu ngoku. Give us music.
          FUNEKA:         Utsho kum bhuti wam, Zanele sibeke emcimbini sana. 25
                          (UZanele adlale irecord player idume kufudumale)
          MAWONGA:        Zanie girl, masidanise …

          4.2.1 Nika ngeengongoma eziMBINI ulwazi olukwesi sicatshulwa olubonisa
                ukuba eli bali liqhubeka kula maxesha okhanyo.                               (2)

          4.2.2 Xela isiganeko esenzeke kanye phambi kokuba uMawonga abizelwe
                intlanganiso yekomiti yesikolo.                                              (2)

          4.2.3 Khankanya iimpawu zibe MBINI zedrama ezifumaneka kule ngxoxo.                (2)

          4.2.4 Xela udidi lwesafobe esikwintetho elandelayo.

                 'Zixakathe okweenyosi nje zingqina ubuhle bale ndibano.'                    (1)

          4.2.5 Cacisa okutyhilwa yile ngxoxo ikwisicatshulwa ngeyelenqe likaNdila.          (2)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                       Tyhila iphepha

### Page 19

IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2     19                DBE/Meyi/Juni 2024
                                               SC/NSC Confidential

          4.2.6 Ngqina ngolwazi lwebali ukuba uThandiwe              wayemazi    ukuba
                uMawonga unentokazi athandana nayo.                                           (2)

          4.2.7 Nika isizathu sokuba uFuneka akhuthaze uMawonga ukuba makasele
                utywala.                                                                      (2)

          4.2.8 Loluphi ulwazi awayengenalo uMawonga malunga nokumenywa
                kwakhe kweli theko?                                                           (2)

          4.2.9 Luvo luni oludluliswa kule drama malunga nokuzinikela etywaleni?
                Xhasa impendulo yakho ngolwazi olusencwadini.                                 (2)
                                                                                              [35]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                        Tyhila iphepha

### Page 20

IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2     20                DBE/Meyi/Juni 2024
                                               SC/NSC Confidential

UMBUZO 5: INZALA YAMARHAMBA– M Mlokoti

Funda ezi zicatshulwa zilandelayo zithatyathwe kule drama uze uphendule imibuzo
esetwe kwisicatshulwa ngasinye. Amanqaku awabelwe umbuzo asisikhokelo sobude
obulindelekileyo bempendulo.

QAPHELA: Phendula imibuzo esetwe kuzo zoziBINI izicatshulwa, oko kukuthi
         UMBUZO 5.1 noMBUZO 5.2.

5.1      Funda esi sicatshulwa silandelayo uze uphendule imibuzo.

          ISICATSHULWA I

         NYOKA:           (Etsibela uNoyongo emwola emphuza) – Hhe wethu bheyibhi
                          wam, umfumana phi na lo mntwana?
         NOYONGO:         Ngowalapha eNgcobo Mlungu, lee phezulu eNkungwini.
         NYOKA:           (Eduda ebambelele kuNoyongo engamyeki) – eNkungwini!
                          Kunokuphuma umntwana onje eNkungwini? Umsebenzi                     5
                          uyabonakala moss ungatsho nje.
         NOYONGO:         (Ezikhulula ezandleni zikaNyoka) Kunjalo Mlungu.
         NYOKA:           Jonga qhawekazi lam, undive kakuhle bheyibhi nhe,
                          kungabikho mpazamo. Yenza yonke into njengesiqhelo.
         NOYONGO:         Uyandazi kaloku kwelo cala.                                         10
         NYOKA:           Heke. Bamba nanku umgubo sisi. Ukhe kancinane ngencam
                          yozipho,     ungagqithisi   kuba    lo    mntwana     uyaqala
                          ukuwusebenzisa kaloku. Umgalelele esiselweni sakhe,
                          usakugqiba uye kumbonisa egumbini lakhe lokulala sisi, vha
                          siyavana?                                                           15
         NOYONGO:         Kakuhle Mlungu.
         NYOKA:           Ndifuna azive esekhaya kweliya gumbi lakhe lokulala uyeva?
                          Uchithe ixesha elaneleyo naye nincokola. Ndifuna kusebenze lo
                          mgubo, azive esekhaya, amkelekile. Kudibane ukufa neyeza.
         NOYONGO:         Ungazikhathazi Mlungu. Utsho endodeni.                              20
         NYOKA:           Ndifuna aqhele, azive ekhululekile, kamva ke umgoduse.
                          Sisidudla sekhomishini esi mntwan' am. Yeyakho. (Utsho
                          encumile emalatha esifubeni) Yikomishini yakho le hehehe!
         NOYONGO:         Ungandiqhathi kule Mlungu.
         NYOKA:           Hayi! Hayi! Andicingi yhu! Usebenze kangaka. Iza kuba               25
                          ngowam kaloku lo. Wena! Bakumfumana mva ndisakugqiba
                          ngaye, nokuba kusemva kweenyanga ezintathu!
         NOYONGO:         (Wajala bunyevula) Ungenza nantoni na oyithandayo.
                          Ndiyayifuna imali yam mna qha.
         NYOKA:           Nakanjani sisi uza kuyifumana ...                                   30

         5.1.1     Xela le nto athi uNyoka iza kufunyanwa nguNoyongo ngokuzisa
                   uDina kwihotele yakhe.                                                         (1)

          5.1.2   Nika isizathu sokuba uNyoka athi mawugalelwe kancinci umgubo.                   (2)

          5.1.3   Xela ukuba uthi uKuku kwakutheni ukuze baphele bengavani
                  noNoyongo.                                                                      (1)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                        Tyhila iphepha

### Page 21

IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2     21                    DBE/Meyi/Juni 2024
                                               SC/NSC Confidential

          5.1.4   Nika imisebenzi ibe miBINI yezalathisi zaseqongeni.                             (2)

          5.1.5   Khankanya iqhinga elenziwe nguGxalaba elibangele ukuba uNoyongo
                  aphele elingqina lenkundla uze unike isizathu sokufaneleka kwalo.

                  Cwangcisa impendulo yakho ngolu hlobo:

                   (a)    Iqhinga elenziwe nguGxalaba.                                            (1)
                   (b)    Isizathu sokufaneleka kwalo.                                            (2)

          5.1.6   Khetha iziganeko zibe ziBINI ezenzeke emva kokuba uDina
                  egxothwe kwaThambolenyoka.

                   (a)    UZanoxolo uthunywa ngabazali bakhe ukuba athethe noDina.
                   (b)    UDina ubalekiselwa esibhedlele ngootitshala bakhe.
                   (c)    UDina uphumelela kwindawo yokuqala kwibanga lesibhozo.
                   (d)    USdokhwe noMkhefa bafumana ingozi yemoto.                               (2)

          5.1.7   Simveza njengomlinganiswa onjani uZanoxolo isenzo sakhe
                  sokunqanda uDina ukuba angazifaki engxakini ngokuhlaba
                  uThambolenyoka? Xhasa impendulo yakho.                                          (2)

          5.1.8    Nika amagama          abalinganiswa      abaBINI   abagxothwayo    kwa-
                   Thambolenyoka.                                                                 (2)

          5.1.9   Xela indawo ekuyo ihotele kaThambolenyoka.                                      (1)

          5.1.10 Ngqina ngokwasencwadini ukuba olu lwazi lulandelayo aluyonyani.

                   USajini Gxalaba usebenzisene noSajini Mbhotoloshi ukuze kubanjwe
                   uThambolenyoka, agwetywe.                                                      (2)

                                                KUNYE

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                            Tyhila iphepha

### Page 22

IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2     22                 DBE/Meyi/Juni 2024
                                               SC/NSC Confidential

5.2      Funda esi sicatshulwa silandelayo uze uphendule imibuzo.

          ISICATSHULWA J

                       Kusesikhululweni samapolisa eNgcobo. UDina uzokumangalela
                       uThambolenyoka. Uthunyelwa egumbini likaSajini Gxalaba.

          DINA:        (Ungene esikhululweni samapolisa seledyulukudela, wangqala
                       ekhawuntaleni esisifu ngumsindo.) – Liphi icala lokumangala?
          POLISA:      Howu!      Howu!     Howu!     Kutheni ntombazana,       wangena    5
                       sowuligcalagcala? Kwenze njani?
          DINA:        (Esabibitheka ngumsindo) – Ndifuna icala ekumangalwa kulo.
          POLISA:      Ufuna icala ekumangalwa kulo umangalela ntoni?
          DINA:        Laa nja inguNyoka.
          POLISA:      Nguwuphi lowo Nyoka? Lo wale hotele uThambolenyoka?                 10
          DINA:        Ewe, yena kanye, loo nkunkuma leyo.
          POLISA:      (Liye lanikina intloko ipolisa. Lajika lajonga kugxa walo. Labuya
                       lajonga kuDina.) – Kwekhu, ntombazana, kwakufuneka ulinde
                       sisi. Umntu osebenzana nezimangalo eziphuma kulaa hotele,
                       uSajini Gxalaba, usaxakekile ngokwangoku. Usenomntu anaye           15
                       phaya ngaphakathi. Kodwa ngena kweliya gumbi ulinde. Akazi
                       kubamde noko.
          DINA:        Nina kanti andinakumangala kuni?
          POLISA:      Ewe ungamangala, xa uza kumangalela enye into. Kodwa
                       besenditshilo, ndathi ukuba uza kumangalela uThambolenyoka lo       20
                       walaa hotele, umntu osebenzisana nezimangalo eziphuma phaya
                       nguSajini uGxalaba. Nguye ophethe umcimbi walaa hotele.
                       (Usuke apho uDina esajwaqekile ngumsindo, wangqala kwelo
                       gumbi akhonjiswa kulo. Ufike apho kungekho mntu, wahlala
                       phantsi esitulweni esikufuphi netafile. Uhleli apho ithuba elide    25
                       elindile. Kucaca ukuba uya eyicinga nzulu le nto, yaye imbindile,
                       suka waqubuda walila. Wagixa kanobom kangangethuba elide,
                       eyinyhididi. Kuthe kusenjalo – wangena uGxalaba.)

          5.2.1   Nika ngeengongoma eziMBINI ulwazi olukwesi sicatshulwa olubonisa
                  ukuba eli bali liqhubeka kula maxesha okhanyo.                               (2)

          5.2.2   Xela isiganeko ekuthiwe sehlele uNozigoci emva kokumana kubonwa
                  inenekazi elinxibe ngokungaqhelekanga kwaThambolenyoka.                      (2)

          5.2.3   Khankanya iimpawu zibe MBINI zedrama ezifumaneka kule ngxoxo.                (2)

          5.2.4   Xela udidi lwesafobe esikwintetho elandelayo.

                  'Ewe yena kanye, loo nkunkuma leyo.'                                         (1)

          5.2.5   Cacisa okutyhilwa yile ngxoxo ikwisicatshulwa.                               (2)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                         Tyhila iphepha

### Page 23

IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2     23                 DBE/Meyi/Juni 2024
                                               SC/NSC Confidential

          5.2.6   Ngqina ngolwazi lwebali ukuba yindlela awayeziphethe ngayo uDina
                  kokwabo eyayisenza ukuba baxhalabe abazali bakhe ngaye.                      (2)

          5.2.7   Nika isizathu sokuba uThambolenyoka aqeshe uMtshizana.                       (2)

          5.2.8   Loluphi ulwazi awayengenalo uThambolenyoka malunga nentombi
                  eyayimana ifika kwihotele yakhe inxibe impahla emnyama?                      (2)

          5.2.9   Luvo luni oludluliswa kule drama malunga nokuzenzela ubutyebi
                  ngeendlela ezingekho mthethweni? Xhasa impendulo yakho ngolwazi
                  olusencwadini.                                                               (2)
                                                                                               [35]

                                                               AMANQAKU ECANDELO B:            35

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                         Tyhila iphepha

### Page 24

IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2     24              DBE/Meyi/Juni 2024
                                               SC/NSC Confidential

ICANDELO C: AMABALI AMAFUTSHANE

Kweli candelo, kukho imibuzo esetwe kula mabali mafutshane alandelayo:

     'Thath'izinto zakho mthakathindini' nguLL Ngewu
     'Umhlahlo ngamehlo' nguLL Ngewu
Phendula YONKE imibuzo ekwibali elifutshane olifundileyo.

UMBUZO 6

Funda ezi zicatshulwa zilandelayo zithatyathwe kumabali amaBINI uze uphendule
imibuzo esetwe kwisicatshulwa ngasinye. Amanqaku awabelwe umbuzo asisikhokelo
sobude obulindelekileyo bempendulo.

QAPHELA:        Phendula imibuzo esetwe kuzo zoziBINi izicatshulwa, oko kukuthi
                UMBUZO 6.1 noMBUZO 6.2.

'THATH'IZINTO ZAKHO MTHAKATHINDINI' – LL Ngewu

6.1        Funda esi sicatshulwa silandelayo uze uphendule imibuzo.

           ISICATSHULWA K

           Liguqukile iqotha qikili legqwetha laxoza omnye umphini lema limi kwinto
           enye yokuba aba bafazi bayitsho ngokwabo lihlab' umhlaba into yokuba
           bangabathakathi. Kuthe xa kucaca ukuba izigebenga azinakuphuncuka kulo
           mgibe laguquka igqwetha okukaguluva labuza kubamangalelwa ukuba
           ngaphandle nje kokuba aba bafazi bebezintame ngokwabo ukuba 5
           bangamagqwirha, ingaba kukho enye na into etyhola aba bafazi batyholeke
           ukuba bayathakatha. Abamangalelwa baxele ukuba umnwe wegqirhakazi
           lakuKhothana elinguKhuthala walatha kubo apha. Ikhe yamiswa inkundla
           ngokomyalelo wejaji ukuba uKhuthala akhe alandwe aze kunika obakhe
           ubungqina kule ntsumantsumane.                                           10

           Umtshutshisi ulingcambazisile igqirhakazi koko akeza nanto iphathekayo
           ngaphandle nje kokumana esithi yena unuka abantu abakhonjwe
           ngoonomathotholo. IJaji yenze isicelo sokuba le ntombi ikhe ize nabo bonke
           oonomathotholo khon' ukuze inkundla izanelise ukuba abona bantu
           bakhokelele aba bafana kwesi senzo ngoonomathotholo. UKhuthala 15
           uphendule ngelithi oonomathotholo abathethi nokuba kukubani yaye
           abadibani nogesi. Umtshutshisi utsho, watsho, watsho wancama, akabuya
           nanto kule ntokazi.

           Liqukunjelwe ityala, yaza iJaji yasiwisa isigwebo sayo ngelithi, 'Kudala
           ndachophela amatyala. Ndiyaqala ukudibana nenkohlakalo enje ngale. 20
           Bendingazi ukuba inkohlakalo iyakwazi ukuhlanganisa umntu wakude ngapha
           kuKhothana nabantu baseGqaqhala.'

           'Wena Khuthala, ngenxa yesenzo sakho esigwenxa ndigqibe kwelokuba
           uyagula ...'

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                      Tyhila iphepha

### Page 25

IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2     25                  DBE/Meyi/Juni 2024
                                               SC/NSC Confidential

          6.1.1   Xela le nto lithi igqwetha ivunyiwe ngaba bafazi kuthethwa ngabo
                  kwisicatshulwa.                                                               (1)

          6.1.2   Nika isizathu sokuba ijaji iyalele ukuba imiswe inkundla.                     (2)

          6.1.3   Xela ukuba wayeligqirha leyiphi ilali uKhuthala.                              (1)

          6.1.4   Nika intsingiselo yenkcaza ebhalwe ngqindilili ngokubhekiselele
                  kuKhuthala.                                                                   (2)

          6.1.5   Khankanya isenzo esenziwe lixhwele laseDumse emva kokuva ukuba
                  kuyiwa ematyaleni uze unike isizathu sokungafaneleki kwaso.
                  Cwangcisa impendulo yakho ngolu hlobo.

                   (a)    Isenzo esenziwe lixhwele.                                             (1)
                   (b)    Isizathu sokungafaneleki kwaso.                                       (2)

          6.1.6   Khetha iziganeko zibe ziBINI ezenzeke phambi kokuba abafana
                  baseGqaqhala babhukuqe nombombela basweleke.

                  (a)     UKhuthala unika ubungqina enkundleni.
                  (b)     USikhonkwane uyasweleka.
                  (c)     Umfana wakuTsolo ubikela amapolisa ngabafazi ababethwayo.
                  (d)     UKhuthala usiwa eLusikisiki.                                          (2)

          6.1.7   Simveza njengomlinganiswa onjani uSikhonkwane isenzo sokusoloko
                  ethandazela umzukulwana wakhe? Xhasa impendulo yakho.                         (2)

          6.1.8    Nika amagama abalinganiswa abaBINI ababizwayo bazokunika
                   ubungqina enkundleni yamatyala ngokufa kwabafana baseGqaqhala.               (2)

          6.1.9   Xela indawo elalixoxelwa kuyo ityala labafana baseGqaqhala.                   (1)

          6.1.10 Ngqina ngokwasencwadini ukuba olu lwazi lulandelayo aluyonyani.

                   Intlawulo yokuthwasa kukaKhuthala yaba lithokazi lenkomo emdaka
                   kuphela.                                                                     (2)

                                                KUNYE

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                          Tyhila iphepha

Text truncated here. Open the document page to read the rest.

## Related documents

- [IsiXhosa FAL P3 May-June 2024](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-isixhosa-fal-2024-nsc-june-exam-question-paper-paper-3-isixhosa/04ab24a6-11eb-48dd-8982-55d658ed43ce) — isiXhosa FAL · QP · 2024 · isiXhosa
- [IsiXhosa FAL P2 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p2-nov-2024/4c6ffd15-6341-463f-8ca7-5e7a8f45efc9) — isiXhosa FAL · QP · 2024 · isiXhosa
- [IsiXhosa FAL P2 May-June 2023](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p2-may-june-2023/c2ccb5a8-b3fd-4bac-ae46-e6328b577441) — isiXhosa FAL · QP · 2023 · isiXhosa
- [IsiXhosa FAL P2 May-June 2022](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p2-may-june-2022/1b6b5ddb-5697-4e8d-871b-aaaf7a175b33) — isiXhosa FAL · QP · 2022 · isiXhosa
- [IsiXhosa FAL P2 Nov 2024 MG.doc](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p2-nov-2024-mg-doc/7a535b8f-b794-4ed0-85f6-ac6753eadd0c) — isiXhosa FAL · Memo · 2024 · isiXhosa
- [ISIXHOSA FAL P3 GR12 QP SEPT2024 watermark](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p3-gr12-qp-sept2024-watermark/ef555ff8-729d-4666-ac27-2d8fb1cef7e2) — isiXhosa FAL · QP · 2024 · isiXhosa

## More from Grade 12 isiXhosa FAL

- [ISIXHOSA FAL P2 GR12 MEMO SEPT 2025 watermark](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p2-gr12-memo-sept-2025-watermark/9129edfc-7f89-491a-88fb-23270581f911) — Memo · 2025 · isiXhosa
- [ISIXHOSA FAL P3 GR12 MEMO SEPT2025 watermark](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p3-gr12-memo-sept2025-watermark/854a529e-2cc7-4f28-b2d3-f7735c0d615c) — Memo · 2025 · isiXhosa
- [IsiXhosa FAL P1 May-June 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p1-may-june-2025-mg/6858023a-bdef-4e8f-a091-79d94e109d28) — Memo · 2025 · isiXhosa
- [IsiXhosa FAL P3 May-June 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p3-may-june-2025-mg/e6f77f14-fd5e-4415-9cd4-23e671adcb30) — Memo · 2025 · isiXhosa
- [XHOSA FAL P1 MEMO GR12 SEPT 2024](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-fal-p1-memo-gr12-sept-2024/4c02fe41-62c6-462b-aa2a-9c6efd2e97ba) — Memo · 2024
- [XHOSA FAL P2 MEMO GR 12 SEPT 2024](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-fal-p2-memo-gr-12-sept-2024/b9606eda-21f0-469e-bf5d-ffb2f9da1ea1) — Memo · 2024

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
