# isiXhosa FAL Grade 12 P2 NSC November 2025 Question Paper

> Grade 12 isiXhosa FAL Paper 2 question paper from the NSC November Exam 2025, 29 pages. Read online or get the free PDF download, memo linked when available.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/grade-12-isixhosa-fal-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-2-isixhosa/93260ec9-2627-4388-805c-1c4fafd45b0d
- Updated: 2026-09-28
- Subject: isiXhosa FAL
- Grade: Grade 12
- Language: Isixhosa
- Document type: Question paper
- Year: 2025
- Exam period: NSC November Exam
- Paper: 2
- Curriculum: CAPS
- Pages: 29

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [isiXhosa FAL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/isixhosa-fal) › [isiXhosa FAL Grade 12 P2 NSC November 2025 Question Paper](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-isixhosa-fal-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-2-isixhosa/93260ec9-2627-4388-805c-1c4fafd45b0d)

## About this document

Isixhosa Fal · Grade 12 · NSC November Exam · 2025 · isixhosa. Question paper, 29 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Confidential

                                      NATIONAL
                                 SENIOR CERTIFICATE

                                        IBANGA 12

        ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO (FAL)

                                 IPHEPHA LESIBINI (P2)

                                        NKANGA 2025

AMANQAKU: 70

IXESHA: 2½ Iiyure

                           Olu viwo lunamaphepha angama-29.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                         Tyhila iphepha

### Page 2

IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2     2                        DBE/Nkanga 2025
                                                NSC Confidential

 IMIYALELO NENGCACISO

 Funda le miyalelo ngenyameko phambi kokuba uqalise ukuphendula imibuzo.

 1.        MUSA ukuzama ukufunda lonke iphepha lemibuzo. Yiya kwiphepha lesiqulatho
           elilandelayo uze uphawule amanani emibuzo esetwe kwiincwadi ozifundileyo
           kulo nyaka. Emva koko, funda le mibuzo uze ukhethe leyo ufuna
           ukuyiphendula.

 2.        Eli phepha linamaCANDELO amaNE:

           ICANDELO A:        Inoveli                              (35)
           ICANDELO B:        Idrama                               (35)
           ICANDELO C:        Amabali amafutshane                  (35)
           ICANDELO D:        Isihobe                              (35)

 3.        Phendula imibuzo emiBINI kumacandelo amaBINI, ngolu hlobo:

           ICANDELO A: INOVELI
           Phendula umbuzo kwinoveli oyifundileyo.

           ICANDELO B: IDRAMA
           Phendula umbuzo kwidrama oyifundileyo.

           ICANDELO C: AMABALI AMAFUTSHANE
           Phendula imibuzo esetwe kumabali amafutshane omaBINI.

           ICANDELO D: ISIHOBE
           Phendula imibuzo esetwe kwimibongo yomiBINI.

           Sebenzisa itshekhlisti ukuzincedisa.

 4.        Landela imiyalelo esekuqaleni KWECANDELO NGALINYE ngononophelo.

 5.        Nombola iimpendulo zakho            kanye ngokwendlela         ekunonjolwe   ngayo
           kwiphepha lemibuzo.

 6.        Qala ICANDELO NGALINYE kwiphepha ELITSHA.

 7.        Sebenzisa imizuzu engama-75 KWICANDELO NGALINYE.

 8.        Bhala ngokucocekileyo nangokucacileyo.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                             Tyhila iphepha

### Page 3

IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2     3                 DBE/Nkanga 2025
                                                NSC Confidential

 IPHEPHA LESIQULATHO          2025

 Eli phepha liza kukunceda ukwazi ukukhetha imibuzo ofuna ukuyiphendula ngaphandle
 kokufunda lonke iphepha.

 ICANDELO A: INOVELI

 Phendula NAWUPHI umbuzo OMNYE okwinoveli oyifundileyo.
             INANI LOMBUZO                AMANQAKU                       IPHEPHA
 1.  Kusa Kusihlwa                             35                           5

 2.    Umqol' uphandle                                             35        9

 3.    UMonwabisi                                                  35       12

 ICANDELO B: IDRAMA

 Phendula NAWUPHI umbuzo OMNYE okwidrama oyifundileyo.
 4.  Ndiyekeni                                35                            15

 5.    Inzala YamaRhamba                                           35       19

 ICANDELO C: AMABALI AMAFUTSHANE

 Phendula YOMIBINI imibuzo esetwe kumabali amafutshane.
 6.1 'Ngumntu onjani lo?'                         18                        23

 6.2 'Umhlahlo ngamehlo'                                           17       25

 ICANDELO D: ISIHOBE

 Phendula YOMIBINI imibuzo esetwe kwimibongo.
 7.1 'Nangamso nyana we-Afrika'                                    18       27

 7.2 'Ubudala'                                                     17       29

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                      Tyhila iphepha

### Page 4

IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2     4                  DBE/Nkanga 2025
                                                NSC Confidential

 ITSHEKHLISTI

 QAPHELA:        Phendula imibuzo emibini kumacandelo amaBINI.
                 Phawula (√) amacandelo owakhethileyo.

              ICANDELO                    IINOMBOLO             INANI    PHAWULA
                                           ZEMIBUZO           LEMIBUZO      (√)
                                                              EPHENDU-
                                                               LWAYO
 A: Inoveli
                                                1–3                1
     (Kusa Kusihlwa)
     (Umqol' uphandle)
     (UMonwabisi)

 B: Idrama
                                                4–5                1
     (Ndiyekeni)
     (Inzala YamaRhamba)

 C: Amabali amafutshane
                                             6.1 + 6.2             1
     ('Ngumntu onjani lo?ꞌ)
     ('Umhlahlo ngamehlo')

 D: Isihobe
                                             7.1 + 7.2             1
     ('Nangomso nyana we-Afrika')
     ('Ubudala')

 QAPHELA: Qinisekisa ukuba uphendule imibuzo kumaCandelo amaBINI kuphela.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                       Tyhila iphepha

### Page 5

IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2     5                 DBE/Nkanga 2025
                                                NSC Confidential

 ICANDELO A: INOVELI

 Kweli candelo, kukho imibuzo esetwe kwezi noveli zilandelayo:

 •     Kusa Kusihlwa nguKS Bongela
 •     Umqol' uphandle nguMAP Ngani
 •     UMonwabisi nguZA Japhta

 Phendula NAWUPHI umbuzo OMNYE okwinoveli oyifundileyo.

 UMBUZO 1: KUSA KUSIHLWA – KS Bongela

 Funda ezi zicatshulwa zilandelayo zithatyathwe kule noveli uze uphendule imibuzo
 esetwe kwisicatshulwa ngasinye. Amanqaku awabelwe umbuzo asisikhokelo sobude
 obulindelekileyo bempendulo.

 QAPHELA: Phendula imibuzo esetwe kuzo zoziBINi izicatshulwa, oko kukuthi
          UMBUZO 1.1 noMBUZO 1.2.

 1.1       Funda esi sicatshulwa silandelayo uze uphendule imibuzo.

           ISICATSHULWA A

           'Dadobawo! Ungakhe ulinge undixelele ngento yokwenda kwam, ungazange
           wende wena. Ndiyakucebisa ukuba ungangeni ezintweni zam. Andinakuze
           ndiyinyamezele le nokuba kuthiwa mandinyamezele. Ukuba kobu bulumko
           bakho uzama ukuquma uLungile kule mikhwa yakhe, ingasuka ihle ehlayo,
           torho. Uza kundazi namhlanje ukuba ndingubani na lo mfana kaNtsibande. 5
           Nokokuba sekusithiwa iintsiba zakhe zinde zigqiba ilizwe eli, ufike esitishini
           kule kaSoluthi intombi. Sis! Ndigezelwe yinja!?'

           UYolisa umthobozile enyamezele ezo zinyembo naloo ntlamba wada waba
           uyanqandeka. Uyeke ngelithi umgcade ukufika kwakhe ngoLwesihlanu.

           Njengokuba iveki isiya icutheka, nokhofukhofu lukaNomakhwezi luye lukhula 10
           ngokukhula ngokokude ngamanye amaxesha amane ukuhlasimla nokuba
           uyedwa. Ide yafika impela-veki waba uyafika uyise kaMpumelelo, loo nto ebuya
           eyekelele umzimba engazi ukuba litshawuza imibane. Wayengenalo nofifi
           lokuba kunyembelekile.

           Wafika ephethe ubugcwabalalana bezinto ezinjengeziqhamo kunjalo nje 15
           ebuphathele inkosikazi yakhe. Yayikwakho nelokhwe awayeyifumene
           ngexabiso eliphantsi kula maxabiso entengiso, phofu yona iyeyexabiso
           ngokudalwa. UMpumelelo yena wayephathelwe ibhulukhwe.

           Ibisisiqhelo esi. Utata xa ezayo kwakusaziwa ukuba uza kufika namaqithiqithi,
           wonke umntu abe nento ayifumanayo. Ebesithi esihla nje abe esamkelwa 20
           ngumama nonyana nabapheki eze kuphathiswa impahla ayiphetheyo, athi
           esihla nje abe amanzi ashushu ebekwa.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                      Tyhila iphepha

### Page 6

IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2     6                       DBE/Nkanga 2025
                                                NSC Confidential

           1.1.1      Xela isizathu sokuba uNomakhwezi athi kuYolisa makangamxeleli
                      ngento yokwenda kwakhe kwesi sicatshulwa.                                   (1)

           1.1.2      Ngqina ngolwazi olukwisicatshulwa ukuba uNomakhwezi uyibona
                      injongo yentetho kaYolisa ikukuthethelela uLungile.                         (2)

           1.1.3      Caphula inkcaza ebonisa ukuba uLungile wayeluthanda usapho
                      lwakhe.                                                                     (2)

           1.1.4      Xela ukuba kutheni uNomakhwezi esithi uLungile yinja.                       (2)

           1.1.5      Kutyhila ukuba liqhubeka kweliphi ixesha ibali ukubakho komzi
                      we-inshorensi oqesha abantu abantsundu? Xhasa impendulo
                      yakho.                                                                      (2)

           1.1.6      Khankanya isenzo esibi esenziwe nguNozililo kuNomakhwezi
                      malunga nomtshato kaNomakhwezi noLungile uze uxele ukuba
                      silikhulise njani ibali.

                      Cwangcisa impendulo yakho ngolu hlobo:

                      (a) Isenzo                                                                  (1)

                      (b) Indlela esilikhulise ngayo ibali                                        (2)

           1.1.7      Yintoni le wayengayilindelanga uNozililo xa wayesenza iyelenqe
                      lokubulala uMpumelelo ngomhla womdaniso?                                    (2)

           1.1.8      Xhasa ngolwazi lwebali            ukuba      uZwide   ungumlinganiswa
                      onguvalithuba kweli bali.                                                   (2)

           1.1.9      Cacisa ukuba umxholwana wokuthanda imfundo uphuhliswe njani
                      ngomlinganiswa onguMpumelelo kweli bali.                                    (2)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                            Tyhila iphepha

### Page 7

IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2     7                  DBE/Nkanga 2025
                                                NSC Confidential

 1.2       Funda esi sicatshulwa silandelayo uze uphendule imibuzo.

           ISICATSHULWA B

           'UNtsibande, mzi wasemaZizini nasemaJwarheni akafanga. Mna ndithi esi
           sisikhumbuzo sokuba le ntlantsi ishiyekileyo iqhuqhumbayo isahlalelwe kukuba
           ibe sisibane kwixa elizayo. Lo mzi wakwaNtsibande ngokubanzi udalelwe
           ukuba ukhonze isizwe. Naba babini balishiye eli phakade phantsi kwenkonzo
           yesizwe, ukanti ndiyaliphinda elithi, mzi wakwaNtsibande, sulani iinyembezi 5
           nithathe amanzi nisele kuba ngomso nisahlalelwe kukubuyekezwa
           kweenyembezi zenu.'

           'Ningalili niqalekise kuba aniyazi imisebenzi kaYehova ukuba yimimangaliso
           kwayo. Nali ke elokugqibela endiza kulibhekisa kuni bafo basemaJwarheni,
           Thamsanqa nawe Mpumelelo. Ngokwangoku ke Thamsanqa, Jwarha 10
           isenguwe indoda yalo mzi eshiyekileyo kodwa ekuhambeni kwexesha uza
           kuncediswa ngunyana lo womkhuluwa wakho. Ninobabini ningamaxhadi alo
           mzi ashiyekileyo.'

           'Wena woba liliso kulo mzi uncediswa nguYolisa lo. Imisebenzi kaThixo
           ingummangaliso kuba uLungile waba ngathi uyazi ukuba intambo yakhe 15
           iyasongwa xa wayeniphuthuma kwezo ndawo benikuzo ukuba nize kujonga
           usapho lwakhe … Kuwe, Mpumelelo mfo wam, ndiza kuwenza abe mbalwa. Eli
           gama lithi Mpumelelo apha kuwe lisisipho esikhulu. Into ethetha ukuthi ujongwe
           kukuphumelela. Ingade libe liyaduduma namhlanje linesithokothoko
           sobumnyama, neengqimba zamafu entlupheko nokuqaqamba kwentliziyo 20
           yakho, kodwa liza kududuma lidlule kushiyeke kuphela ilitha eliya kulozisa
           kuso sonke isibhakabhaka esigubungele umzi wakwaNtsibande nowakwaNtu
           ngokubanzi …'

           1.2.1      Xela ukuba kutheni abantu bedibene kwaNtsibande ngale mini
                      ekwisicatshulwa.                                                       (2)

           1.2.2      Ngqina ukuba luzobo ngqo olusetyenzisiweyo ukuzoba
                      uThamsanqa noMpumelelo kwisivakalisi esinomgca ngaphantsi.             (2)

           1.2.3      Nika umfanekiso-ngqondweni ovezwa yinkcaza ebhalwe ngqindilili
                      kwisicatshulwa.                                                        (1)

           1.2.4      Kwezi ziganeko zilandelayo chonga eziBINI ezikwinqanaba lokujiya
                      kwezinto.

                      A    ULungile uthenga ivenkile kuMosia.
                      B    Abazali bakaMpumelelo basweleka kwingozi yemoto.
                      C    UMpumelelo wakha isibhedlele eLusikisiki.
                      D    Iyelenqe lokuzama ukutshisa ivenkile yakwaNtsibande.              (2)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                       Tyhila iphepha

### Page 8

IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2     8                       DBE/Nkanga 2025
                                                NSC Confidential

           1.2.5      Cacisa ukuba luvela njani ulwazi lokuba uNozililo akayekanga
                      ukufuna ukuthatha ulawulo lwevenkile yakwaNtsibande nasemva
                      kokuba beswelekile uNomakhwezi noLungile.                                    (2)

           1.2.6      Ngqina ngokwasencwadini ukuba uThamsanqa weyesenza
                      umsebenzi oncomekayo kulawulo lwamashishini akwaNtsibande.                   (2)

           1.2.7      Nika zibe MBINI izinto igqwetha              elizenzileyo   ukuphucula
                      amashishini akwaNtsibande.                                                   (2)

           1.2.8      Cacisa ukuba ukuthenga kukaLungile ishishini levenkile kuMosia
                      kuliqhubele phambili njani ibali.                                            (2)

           1.2.9      Xela ukuba ufunde ntoni kweli bali ngesimo sikaNtongana
                      sokuvumela konke okuthethwa nguNozililo.                                     (2)
                                                                                                   [35]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                             Tyhila iphepha

### Page 9

IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2     9                 DBE/Nkanga 2025
                                                NSC Confidential

 UMBUZO 2: UMQOL' UPHANDLE – MAP Ngani
 Funda ezi zicatshulwa zilandelayo zithatyathwe kule noveli uze uphendule imibuzo
 esetwe kwisicatshulwa ngasinye. Amanqaku awabelwe umbuzo asisikhokelo sobude
 obulindelekileyo bempendulo.
 QAPHELA: Phendula imibuzo esetwe kuzo zoziBINi izicatshulwa, oko kukuthi
          UMBUZO 2.1 noMBUZO 2.2.
 2.1       Funda esi sicatshulwa silandelayo uze uphendule imibuzo.
           ISICATSHULWA C

           'Naako ubhalela uEddie, uxoka usithi uyagula. Uzenze umntu oqhulayo, usithi
           makaye ebhayaskophu nesinye isithandwa sakhe asithandayo. Wawusitsho
           usazi ukuba uEddie akathunywa emabhinqeni, usazi kunjalo nje ukuba uza
           kuya kuLulama. Besiya ebhayaskophu nje bona wena uxakekile kwelakho
           icala; uzintyintya ngotywala kuba ufuna isibindi sokubulala uLulama. Walalela 5
           ndaweni ithile, watshisa ngevolovolo yakho – i-,38 automatic.
           Kodwa uthe wawaphosa amabanga kuba uthe xa uqabelisa loo mcimbi wakho
           wokungcola wabulala isithandwa sakho – uEddie. Kanti ke kusenokwenzeka
           ukuba ubuse ugqibe ekubeni ubabulale bobabini ngenxa yokuqonda ukuba
           awusangeni ndawo kuEddie.'                                                    10
           …
           Kude kwathetha uLinda, ebindekile: 'Ingaba ugqibile ukulawula iphupha lakho?'
           'Ukuba liphupha, lisaphelele ke, nkosazana. Kukuwe ngoku. Khanyela,
           uyatyholwa!'
           'Ukhohlakele, mcuphindini!' Ikhonkothe yatsho le nkazana, seyiphambene
           ngoku ngumsindo: 'Ungcolile! Uneengcinga ezimbi ngoEddie! Uneengcinga 15
           ezingcolileyo ngoLulama!! Uneengcinga ezilizothe ngam!!! UEddie
           wayengenanto yakwenza noLulama, ndisatsho nangoku. UEddie wayeza
           kutshata mna, engenaxesha lamntu wumbi. Ndiza kukubonisa umsesane
           wakhe wengeji ngoku.'
           Uthe khwasu sel' entywizisa, embonzeleka kulaa ngxowa yakhe yesikhumba. 20
           UHlobo ukhawuleze waya kumthintela, wee rhutyu loo msesane epokothweni,
           wawuthi qhiwu: 'Ingaba uthetha ngalo msesane?'
           Ithe nqumama intokazi imangalisiwe, amehlo ethe gwantyi iinyembezi.

           2.1.1      Xela isizathu sokuba uLinda abe nomsindo ngokwesicatshulwa.            (1)
           2.1.2      Ngqina ngokwesicatshulwa ukuba kwakufanelekile ukuba uHlobo
                      ambone njengomrhanelwa uLinda kuphando lwakhe lokubulawa
                      kukaEddie noLulama.                                                    (2)
           2.1.3      Caphula inkcaza ebonisa ukuba uHlobo wayemazi uEddie
                      njengomntu othanda amabhinqa.                                          (2)
           2.1.4      Xela ukuba kutheni uLinda esithi uHlobo uneengcinga ezilizothe
                      ngaye.                                                                 (2)
           2.1.5      Kutyhila ukuba liqhubeka kweliphi ixesha ibali ukubanompu
                      kukaLinda engumntu omnyama? Xhasa impendulo yakho.                     (2)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                       Tyhila iphepha

### Page 10

IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2    10                        DBE/Nkanga 2025
                                                NSC Confidential

           2.1.6      Khankanya isenzo esibi esenziwa nguThembisa Ntlokonkulu mhla
                      wayetyelele isikhululo samapolisa uze uchaze ukuba silikhulise njani
                      ibali.
                      Cwangcisa impendulo yakho ngolu hlobo:
                      (a) Isenzo                                                                   (1)
                      (b) Indlela esilikhulise ngayo ibali                                         (2)
           2.1.7      Yintoni le wayengayazi uHlobo ngompu kaLinda ngexesha
                      awufumana engxoweni kaLinda?                                                 (2)
           2.1.8      Xhasa ngolwazi lwebali          ukuba        uMamKhey   ngumlinganiswa
                      onguvalithuba kweli bali.                                                    (2)
           2.1.9      Cacisa ukuba umxholwana wobuhlobo obunyanisekileyo
                      uphuhliswe njani ngomlinganiswa onguJoe Bumba kweli bali.                    (2)
 2.2       Funda esi sicatshulwa silandelayo uze uphendule imibuzo.
           ISICATSHULWA D

           'Hayi, sibali, ungasoneli thina kwesi sirhoxo samaMpondo kuba asikaziwa
           nangamapolisa. Kwezinye izirhoxo sibaleke ngokuqonda ukuba sibonelelwe.
           Sishiye wena sisedwa namaMpondo ethu. Sisafuna asinyuse.'
           'O nantsi nenqwelo yethu sesifikile! Ze niyekeleni kum ndimbuze uThembsie
           ukuba uthini na ngeli cebo litsha lokugalela amanzi kwiibhotile zejini. Ze nive 5
           ke uza kungqina oyithanda kakhulu indawo eneqhinga phakathi … Wena
           Thembsie!'
           Cwaka.
           'He wethu Thembsie!'
           'Tyhini! UThembsie ulele, madoda. Ufanele ke bethu; akasalali kwezi ntsuku 10
           leli gqabi. Kunjalo nje uya kuze afel' emanyaleni lo mntwana ngangendlela
           ayithanda ngayo imali. Wakhe walibona phi wena ibhinqa elizolele nayiphi na
           into ngenxa yemali?'
           'Ungamhlebi uThembsie, sibali. Ungafika entenetyile.'
           'Andimhlebi tyhini ndithetha inyaniso! Thembsie! Thembsie! Udinwe kukulinda 15
           na ntombi okanye usaqhoshile? … Wena Thembsie!'
           Utsho ekhaba ucango umf' omkhulu. Kaloku izandla zazixakwe ngumthwalo
           osemhlana.
           Uvuse intloko uHlobo ngaphaya kwetyholo – wabek' iliso.
           Umfo lo wambukela kakuhle. Umbone kakuhle emi phambi komnyango 20
           ongasevilini - apho ke babemshiye khona uThembsie engekadibani nenqindi
           likaHlobo.
           Uthe umfo akungafumani mpendulo, wawulahla umgodlo wentsangu. Uthe
           rhutyu ithotshi engxoweni, wayihlaba. Uthe ngokubona ukuba akukho
           Thembsie apho, waguqukela kucango olungemva.                            25

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                             Tyhila iphepha

### Page 11

IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2    11                     DBE/Nkanga 2025
                                                NSC Confidential

           2.2.1      Xela ukuba kutheni eli lungu laseMoonglow Night Club lisithi kusibali
                      walo angaboneli kwisirhoxo samaMpondo.                                    (2)

           2.2.2      Ngqina ukuba luzobo ngqo olusetyenzisweyo ukuzoba uThembsie
                      kwisivakalisi esikrwelelwe umgca ngaphantsi.                              (2)

           2.2.3      Nika umfanekiso-ngqondweni ovezwa yinkcaza ebhalwe ngqindilili
                      kwisicatshulwa.                                                           (1)

           2.2.4      Kwezi ziganeko zilandelayo chonga eziBINI ezikwinqanaba lokujiya
                      kwezinto:

                      A    ULinda ufowunela uEddie.
                      B    UHlobo undwendwela eFemina House ngenjongo zokuphanda.
                      C    UEddie noLulama bafunyanwa befile.
                      D    UHlobo ufumana itape recorder.                                       (2)

           2.2.5      Cacisa ukuba luvela njani ulwazi lokuba uEddie wabulawa
                      ngamalungu aseMoonglow Night Club.                                        (2)

           2.2.6      Ngqina ngokwasencwadini ubunyani bale ntetho ithi ingalo
                      yomthetho inde.                                                           (2)

           2.2.7      Nika zibe MBINI izinto ezamveza ukuba uHlobo ungumcuphi xa
                      wayendwendwele eMoonglow Night Club.                                      (2)

           2.2.8      Cacisa ukuba ukuya kukaDuma esikhululweni samapolisa
                      eyokuqonda ngokubanjwa kukaLinda kuliqhubele phambili njani
                      ibali.                                                                    (2)

           2.2.9      Xela ukuba ufunde ntoni kweli bali ngesenzo sikaHlobo sokubamba
                      uLinda ongenatyala ngokubulawa kukaEddie?                                 (2)
                                                                                                [35]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                          Tyhila iphepha

### Page 12

IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2    12                    DBE/Nkanga 2025
                                                NSC Confidential

 UMBUZO 3: UMONWABISI – ZA Japhta

 Funda ezi zicatshulwa zilandelayo zithatyathwe kule noveli uze uphendule imibuzo
 esetwe kwisicatshulwa ngasinye. Amanqaku awabelwe umbuzo asisikhokelo sobude
 obulindelekileyo bempendulo.

 QAPHELA: Phendula imibuzo esetwe kuzo zoziBINi izicatshulwa, oko kukuthi
          UMBUZO 3.1 noMBUZO 3.2.

 3.1       Funda esi sicatshulwa silandelayo uze uphendule imibuzo.

           ISICATSHULWA E

           Ngethuba uThandabantu ebengusihlalo wakhe wayekela izinto zonke
           ngakwinkosikazi yakhe. Wayemthembile kaloku kwaye ke yonke loo nto
           babenayo babeyiqale bobabini, ngoku ke wamthemba ngako konke. Nolo
           sapho lwalulolwabo bobabini. Naye ke bethu uMamTolo wayengabonisanga
           kwahluleka okanye ukusindwa nguloo msebenzi womzi wakhe. Kodwa                      5
           singatsho ukuba isandla sakhe zange sifane neso sendoda yakhe. Kuye
           umsebenzi wayengumsebenzi qha qwaba, hayi enye into. Kwakufanelekile
           ukuba ayazi indawo yakhe. Abathengi bona wayengenaxesha lokuhoyana
           neemfekethwana zabo. Wayengamameli nasiphi na isikhalazo sabo. Kambe
           ke impumelelo iyamguqula umntu iveze cala limbi lakhe ebelikade lingaziwa.          10
           Laa MamTolo wakuqala wayeyimvuze-mvuze bububele efana nomyeni wakhe,
           umdla wakhe omkhulu wawungekho kuloo mashishini abo. Wathanda
           ukuwayekela kwabo basebenzi babesebenza kuwo. Kungelo xesha kanye ke
           apho abo basebenzi bafumana ikroba lokuba babe loo mali yayingeniswa
           ngaloo mashishini. Loo mkhuba waqhuba engawuqapheli uMamTolo wada                   15
           wabonwa nguRhadebe ekubuyeni kwakhe. Eyona nto eyayibambe umdla
           kaMamTolo yayingabantwana bakhe, ikakhulu amantombazana la, hayi ke
           waye ewakokosile ejonge yonke into enxulumene nawo. Kaloku
           wayeneenjongo eziphezulu kakhulu ngawo, ezimisele ukuba bakunqandwa
           ziinkwenkwezi njengoko amandla oko babenawo nomyeni wakhe. Inkolelo                 20
           yakhe yayiyile yokuba kufuneka abantwana abaxabise ngokubenzela yonke
           into ...

           3.1.1      Xela isizathu sokuba uThandabantu ayekele izinto kuMamTolo
                      ngokwesicatshulwa.                                                           (1)

           3.1.2      Ngqina   ngolwazi    olukwisicatshulwa ukuba    uMamTolo
                      wayekhangeleka ngokungathi uyakwazi ukuluthwala uxanduva
                      awayeshiwe nalo nguThandabantu.                                              (2)

           3.1.3      Caphula     inkcaza      ebonisa             ukuba      uMamTolo
                      wayengabakhathalelanga abathengi.                                            (2)

           3.1.4      Xela ukuba kutheni kusithiwa eyona nto wayenomdla kuyo
                      uMamTolo ngabantwana bakhe abangamantombazana.                               (2)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                         Tyhila iphepha

### Page 13

IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2    13               DBE/Nkanga 2025
                                                NSC Confidential

           3.1.5      Kutyhila ukuba liqhubeka kweliphi ixesha ibali ubukho bamanesi
                      antsundu? Xhasa impendulo yakho.                                    (2)

           3.1.6      Khankanya isenzo esihle esenziwe nguThandabantu kuMaRhadebe
                      uze uchaze silikhulise njani ibali.

                      Cwangcisa impendulo yakho ngolu hlobo:

                      (a) Isenzo                                                          (1)

                      (b) Indlela esilikhulise ngayo ibali                                (2)

           3.1.7      Cacisa ukuba ibali liphela ungafezekanga umnqweno kaMamTolo
                      wokuba abantwana bakhe babekumgangatho ophucukileyo
                      kunokaMonwabisi.                                                    (2)

           3.1.8      Xhasa ngolwazi lwebali ukuba uMaRhadebe ungumlinganiswa
                      onguvalithuba kweli bali.                                           (2)

           3.1.9      Cacisa ukuba umxholwana wokuba ingqumbo ikwenza uthathe
                      izigqibo  ezingezizo    uphuhliswe njani ngomlinganiswa
                      onguThandabantu kweli bali.                                         (2)

 3.2       Funda esi sicatshulwa silandelayo uze uphendule imibuzo.

           ISICATSHULWA F

           Wahlaselwa yintliziyo kanye ngosuku olulandela olu lokufika kwaloo magosa
           uThandabantu. UMonwabisi wamleqisa esibhedlele eMthatha sele bonke
           bengenalo ithemba lokuba uya kuphila. Khumbula ke wena mfundi mhla
           uRhadebe eleqisa esibhedlele uMaRhadebe osisimumu mhla kuze kuzalwe
           uMonwabisi. Inene! UThixo uyazenza izinto Zakhe.                          5

           Waqhuba uMonwabisi ngeso santya sasiphezulu kunene eleqisa umguli.
           Masithi uThixo wayenabo kuba abazange badibane nasiphi na isiphazamiso
           kuloo ndlela isuka kuTsolo ukuya kufika eMthatha. Befikile esibhedlele
           oogqirha bambhilabhila nje bamdlulisela eMonti. Kulapho ke wafumana
           ubungcono uThandabantu kwathi kuphela usuku lwesithathu elapho wabe sele 10
           ecela ukukhululwa agoduke. UMamTolo yena wayegxwalise amehlo kukulalisa
           apho esibhedlele, kwakuba ngabakho ncwina ivakalayo athathelele azame oku
           ebiza noogqirha. Ke bethu noogqirha abo babemvumele ukuba alalele
           kufutshane nomguli lowo, nabo ke banikezela bengenalo ixhala bebona ukuba
           eyona ngozi idlule. Bala kodwa ukuba makahambe uRhadebe, besitsho ukuba 15
           baseneemvavanyo abafuna ukuzenza kuye. Wahlala apho esibhedlele uHlubi
           sele eyinto engqungungqungu kukuqumba esoloko ejongise ngaseludongeni
           kuba yena ezibona ukuba ngcono.

           Wafika uMonwabisi emva kweeveki ezimbini engabonakalisi kunxunguphala
           okuye kubonwe kwabo baze kutyelela abagulayo.                         20

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                    Tyhila iphepha

### Page 14

IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2    14                      DBE/Nkanga 2025
                                                NSC Confidential

           3.2.1      Xela ukuba kwakutheni ukuze uThandabantu alaliswe esibhedlele.             (2)

           3.2.2      Ngqina ukuba luzobo mayana olusetyenzisiweyo                ukuzoba
                      uMamTolo kwinkcaza enomgca ngaphantsi.                                     (2)

           3.2.3      Nika umfanekiso-ngqondweni ovezwa yinkcaza ebhalwe ngqindilili.            (1)

           3.2.4      Kwezi ziganeko zilandelayo chonga eziBINI ezikwinqanaba lokujiya
                      kwezinto.

                      A    UMaRhadebe uyasweleka.
                      B    UGcinumzi uyasweleka kwingozi yebhasi.
                      C    Amashishini kaThandabantu anikezelwa kuMonwabisi.
                      D    UThandabantu ushiywa ngabasebenzi bakhe abaninzi.                     (2)

           3.2.5      Cacisa ukuba lifumaneke njani icebo lokusindisa amashishini
                      kaThandabantu.                                                             (2)

           3.2.6      Ngqina ngokwasencwadini ukuba abantu baseNtshiqo bamjikela
                      uThandabantu.                                                              (2)

           3.2.7      Nika zibe MBINI izinto ezimbi ezenziwe nguNobuntu ngelixa efunda
                      eMtata Technical College.                                                  (2)

           3.2.8      Cacisa ukuba ukungabikho kukaThandabantu phakathi kwekhaya
                      ixesha elininzi kuliqhubele phambili njani ibali.                          (2)

           3.2.9      Xela ukuba ufunde ntoni kweli bali ngesenzo sosoomashishini
                      sokutyhola uThandabantu ngokuthwala.                                       (2)
                                                                                                 [35]

                                                                   AMANQAKU ECANDELO A:          35

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                           Tyhila iphepha

### Page 15

IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2    15               DBE/Nkanga 2025
                                                NSC Confidential

 ICANDELO B: IDRAMA

 Kweli candelo, kukho imibuzo esetwe kwezi drama zilandelayo:

 •     Ndiyekeni nguDM Jongilanga
 •     Inzala YamaRhamba nguM Mlokoti

 Phendula NAWUPHI umbuzo OMNYE okwidrama oyifundileyo.

 UMBUZO 4: NDIYEKENI – DM Jongilanga

 Funda ezi zicatshulwa zilandelayo zithatyathwe kule drama uze uphendule imibuzo
 esetwe kwisicatshulwa ngasinye. Amanqaku awabelwe umbuzo asisikhokelo sobude
 obulindelekileyo bempendulo.

 QAPHELA: Phendula imibuzo esetwe kuzo zoziBINI izicatshulwa, oko kukuthi
          UMBUZO 4.1 noMBUZO 4.2.

 4.1       Funda esi sicatshulwa silandelayo uze uphendule imibuzo.

           ISICATSHULWA G

          (Emzini ka Loni kugqugula uRay, Thandiwe Loni noNomasoka Loni, unina
          kaMawonga.)
          ...

          THANDIWE: Ukuba ubesazi ebengasayi kulubeka olwakhe unyawo apha,
                    nakanye.
          RAY:      Ukhe wenza mda mni wena njengenkosikazi yakhe?                        5
          THANDIWE: Akukho nto ndingayenzanga. Kona ukumthethisa kumvusa
                    umnyele ange uthunakele. Nanko ke esiza.
                    (UMawonga uviwa ethetha yedwa.)
          MAWONGA: (Yintoni kanye? Suka khwelel'endleleni, wafa nguMawonga–
                    hehe-he! Kutheni na? Uthini na? Hayibo! Andiyi apho).                 10
                    (Angene)
          MAWONGA: Yintoni kufe bani? Nazalisa indlu? (Cwaka)
          NOMASOKA: O! Yini kodwa? Yintoni Mawonga mntwanam? (Elila)
          MAWONGA: Yintoni kodwa mama? Su-u-kuzikhathaza ngam. Ndone bani?
                    Thandie khawutsho mfazi, ndone bani?                                  15
          RAY:      Akonanga mntu, tu, qha nje sivelana nawe.
          MAWONGA: O! Le ntlanganiso ingam?
          RAY:      Ukuba yintlanganiso ngubani owasemzini apha Lawu?
          MAWONGA: Kunjalo kungenjalo, niqhele ukuba lapha, ngeli xesha?
                    Nibizwe ngubani?                                                      20
          RAY:      Mfondini! Akusekho kuncwela fosilarha ngoku, kuba nawe
                    usidlwengule. Khawumamele sithethe nawe. Umntu akazange
                    azibone konakala kwathini na, ubonwa ngabanye.
          MAWONGA: Ndonakaliswe yintoni?

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                    Tyhila iphepha

### Page 16

IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2    16                         DBE/Nkanga 2025
                                                NSC Confidential

           NOMASOKA: Hayi mntwanam, siphulaphule nokuba akuzi kwenza nto 25
                      ngaloo nto.
           RAY:      Mfo kabawo, usapho Iwakho uluhlalise bunyembezana.
                     Ibiyinto enani na le uyithanda ngaphezu kosapho lwakho?
                     Akutshiwo ukuba sukutya ukutya okuthandayo, kodwa funda
                     ukuzilinda nokuzilanganisela. Waqala kakuhle, wagqibela 30
                     ngamabibi.
           MAWONGA: Uyagalela mfo kabawo kodwa ke nomlambo ukusuka elisweni
                     uphala kuhle uphilisa ubuye elwagcwibeni utyekeza iingodo
                     namabibi. Ndiyekeni mna, ndiye-keni.

           4.1.1      Nika ngengongoma ENYE ulwazi olufumaneka kwizibiyeli ezibhalwe
                      ngqindilili.                                                                  (1)

           4.1.2      Ngqina ngolwazi olukwisicatshulwa ukuba uMawonga akayazi into
                      olubizelwe yona usapho lwakhe nguThandiwe.                                    (2)

           4.1.3      Caphula amazwi kaNomasoka abonisa ukuba ukhathazekile.                        (2)

           4.1.4      Xela ukuba kutheni uRay                 esithi    uMawonga       uluhlalise
                      bunyembezana usapho lwakhe.                                                   (2)

           4.1.5      Kutyhila ukuba liqhubeka kweliphi ixesha ibali ukubakho kootitshala
                      kule drama? Xhasa impendulo yakho.                                            (2)

          4.1.6       Khankanya isenzo esibi esenziwe nguNdila esikolweni, uze uchaze
                      ukuba silikhulise njani ibali.

                      Cwangcisa impendulo yakho ngolu hlobo:

                      (a) Isenzo                                                                    (1)

                      (b) Indlela esilikhulise ngayo ibali                                          (2)

           4.1.7      Yintoni le     wayengayazi      uMawonga         ngokuthandana    kwakhe
                      noZanele?                                                                     (2)

           4.1.8      Xhasa ngolwazi lwebali ukuba uLiziwe Nzuzo ngumlinganiswa
                      onguvalithuba kule drama.                                                     (2)

           4.1.9      Cacisa ukuba umxholwana wokungakwazi ukuzeyisa uphuhliswe
                      njani ngomlinganiswa onguMawonga kule drama.                                  (2)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                              Tyhila iphepha

### Page 17

IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2    17                  DBE/Nkanga 2025
                                                NSC Confidential

4.2       Funda esi sicatshulwa silandelayo uze uphendule imibuzo.

          ISICATSHULWA H

           (Kuthe kusithi chapha ilanga sabe sesiboniwe isidumbu sikaMawonga kuba
           abarhuqi ababanganakho ukufikelela emfuleni kukothuswa yimoto. Abizwa
           amapolisa asithabatha isidumbu, sasiwa emapoliseni. Kuthe kwakungabikho
           nxeba, saqhaqhwa kwafumaniseka ukuba umfi ubulewe yityhefu. Sibona
           oontamnani abanumzane D Njobe nо-S Maqhinga kwaLoni.)                   5

           NJOBE:          Nkosikazi masikucele okokuba usinyamezele. Size apha
                           ngophando lokusweleka komyeni wakho.
           MAQHINGA:       Siza kubuza nje imibuzo embalwa ngomfi lo.
           THANDIWE:       Kulungile. Ingaba kukho kukrokreleka na kule nto?
           NJOBE:          Hayi nkosikazi, siqhuba isiko loburhulumente. Umyeni wakho          10
                           ebeginya?
           THANDIWE:       Kakhulu.
           NJOBE:          Ziziphi iindawo ebethanda ukubutha kuzo? (Cwaka)
           MAQHINGA:       Sithetha indawo ebesela kuzo.
           THANDIWE:       Ubekholisa ukusela kwaThulethu, kodwa indawo ebehlala kuyo          15
                           kukwaFuneka.
           NJOBE:          UFuneka lo uyintoni kuye?
           THANDIWE:       Kulapho kuhlala uZanele owandihlutha umfi lo.
           MAQHINGA:       O! Mandithi nkosikazi ucinga ukuba ngumntu wakhe?
           THANDIWE:       Andicingi ndiyanixelela nakuba ke phofu ndiva ukuba ngoku ufe       20
                           selegxothwa apho oko waphelelwa ngumsebenzi.
           NJOBE:          Mh … Umfi lo umgqibele nini?
           THANDIWE:       Ngosuku olwandulela olu acholwe ngalo. Zange atye imini
                           yonke, wemka ngorhatya, seva isithonga kwakusa.
           MAQHINGA:       O! uhlala phi uFuneka noZanele?                                     25
           THANDIWE:       Apha kwa NU3.
           NJOBE:          Siyabulela nkosikazi. Sisagqibile okwangoku. (Baphuma
                           baphindela e-ofisini apho bafike sekukho uNomawele Ngaliphi.)

           4.2.1      Xela ukuba kutheni uMnu. Njobe noMaqhinga beze endlwini kaLoni.           (2)

           4.2.2      Xela isiphumo sale ngxoxo iqhubeka kwesi sicatshulwa.                     (2)

           4.2.3      Nika umfanekiso-ngqondweni ovezwa yinkcaza ebhalwe ngqindilili.           (1)

           4.2.4      Kwezi ziganeko zilandelayo chonga eziBINI ezikwinqanaba lokujiya
                      kwezinto.

                      A    UMawonga ubhaqa uLiziwe obethunywe utywala nguNdila.
                      B    UMaziko undwendwela kwaNdila.
                      C    UNdila ugwetywa intambo.
                      D    UMawonga uyarhoxa emsebenzini.                                       (2)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                         Tyhila iphepha

### Page 18

IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2    18                        DBE/Nkanga 2025
                                                NSC Confidential

           4.2.5      Cacisa ukuba luvela njani ulwazi lokuba uMawonga ubulewe
                      yityhefu.                                                                       (2)

           4.2.6      Ngqina ngokwasencwadini ukuba uthando lukaMawonga noZanele
                      lwaluqhutywa yimali.                                                            (2)

           4.2.7      Nika zibe MBINI izinto ezimbi ezenziwe nguFuneka kuMawonga
                      akuba ephelelwe ngumsebenzi.                                                    (2)

           4.2.8      Cacisa ukuba ukundwendwela kukaMaziko kwaMadala kuliqhubele
                      phambili njani ibali.                                                           (2)

           4.2.9      Xela ukuba ufunde ntoni kweli                bali   ngesenzo     sikaNdila
                      sokuziphindezela kuMawonga?                                                     (2)
                                                                                                      [35]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                                Tyhila iphepha

### Page 19

IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2    19                       DBE/Nkanga 2025
                                                NSC Confidential

 UMBUZO 5: INZALA YAMARHAMBA – M Mlokoti

 QAPHELA: Phendula imibuzo esetwe kuzo zoziBINI izicatshulwa, oko kukuthi
          UMBUZO 5.1 noMBUZO 5.2.

 5.1       Funda esi sicatshulwa soncwadi singezantsi uze uphendule imibuzo
           elandelayo.

           ISICATSHULWA I

          KungoLwesine       ezintsukwini.        Kusegumbini        leendwendwe
          kwaThambolenyoka, kuhleli uNoyongo, Nomhase, Nozigoci, Nozici
          noKuku.
          ...
          BONKE:     (Hahahahaha ... hahahahaha! ...).
          NOYONGO: Uthi umfuna apha laa mntwana ngomso. Ndiqinisekile niyayazi                    5
                     bafazi nonke into eza kulandela. Sonke sisuka pha.
          KUKU:      Kowu! Lilonyo-lonyo lelwabi lendoda eliya. Kodwa!
                     Useza kumhlabela u-elandincamisayo ngenye imini.
          NOMHASE: Kowu! Uza kumxhaphaza umntwana womntu. Emyobe ngalaa
                     tyhefu yakhe.                                                                10
          NOYONGO: Yinyoka yantlandlolo leya ndiyakuxelela.
          KUKU:      Yona yodwa, ela bixibixi lenkunzi yexoxo.
          NOMHASE: Kowu! Umthiye egazini wena Kukza.
          KUKU:      Yhu! Yandiphoxa gqitha laa nto leya. Kodwa! Usaza kundazi.
          NOZICI:    Hhe wethu mfazi, khaniyeke eliya xoxo wethu – wahamba njani                  15
                     nomntu omtsha?
          NOYONGO: Hayi kaloku nyoko, ibe yinyam' edada leyo kum. Ndiye ngqo apho
                     kufele khona ithole, kwadibana ukufa neyeza. Ndithetha nje
                     ngoku, iyangena sana eyam ikhomishini ngoLwesihlanu.
          NOZICI:    Hhe! Utsho nyoko?                                                            20
          NOYONGO: Kanjalo nje ukho ndikho. Uza kulala eRoom 8 laa mntwana
                     ngoLwesihlanu.
          NOZICI:    Kowu! Inene sakuhlamba ezantsi kwakho gqwirhakazindini.
          NOYONGO: (Ehleka egqezula) Hahaha! Lona lodwa igqwirhakazi. Ndifuze
                     umha uMaMfene. Umfazi wayenebele elinye nempundu enye                        25
                     kwedini ndiyakuxelela.
          BONKE:     (Baphele yintsini)
          NOZICI:    Kowu! Usile mfazindini.

           5.1.1      Nika ngengongoma ENYE ulwazi olufumaneka kwizibiyeli ezibhalwe
                      ngqindilili.                                                                    (1)

           5.1.2      Ngqina ngolwazi olukwisicatshulwa ukuba ooNoyongo bayayazi into
                      ezakwenziwa nguThambolenyoka kulo mntwana bathetha ngaye.                       (2)

           5.1.3      Caphula   amazwi           abonisa      ukuba   uKuku     akamthandi
                      uThambolenyoka.                                                                 (2)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                            Tyhila iphepha

### Page 20

IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2    20                DBE/Nkanga 2025
                                                NSC Confidential

           5.1.4      Xela ukuba kutheni uNoyongo esithi kube yinyam' edada ukufumana
                      uDina.                                                               (2)

           5.1.5      Kutyhila ukuba liqhubeka kweliphi ixesha ibali ukubakho
                      kwabalinganiswa abasebenzisa iiselfowuni. Xhasa impendulo
                      yakho.                                                               (2)

          5.1.6       Khankanya isenzo esibi esenziwe nguNoyongo xa wayegalelela
                      uDina isiselo uze uchaze ukuba silikhulise njani ibali.

                      Cwangcisa impendulo yakho ngolu hlobo:

                      (a) Isenzo                                                           (1)

                      (b) Indlela esilikhulise ngayo ibali                                 (2)

           5.1.7      Yintoni le wayengayazi uDina malunga nokunikwa kwakhe
                      iselfowuni nguNoyongo?                                               (2)

           5.1.8      Xhasa ngolwazi lwebali ukuba uMbotoloshi ngumlinganiswa
                      onguvalithuba kule drama.                                            (2)

           5.1.9      Cacisa ukuba umxholwana wokunyolukela imali uphuhliswe njani
                      ngomlinganiswa onguThambolenyoka kule drama.                         (2)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                     Tyhila iphepha

### Page 21

IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2    21                   DBE/Nkanga 2025
                                                NSC Confidential

 5.2       Funda esi sicatshulwa silandelayo uze uphendule imibuzo.

           ISICATSHULWA J

           NOYONGO:        Hayi kodwa ntombazana uyandibhidisa ngoku. Kaloku wayethe
                           akakufuni lo mfo apha. Uya kuthini ngoku ukuthi
                           mandikudibanise naye?
           DINA:           Heyi sisi Noyongo, andinandlela yimbi. Kufuneka ndidibene
                           naye nakanjani. Ndizele mfazi, ndinabantwana.                         5
                           Ke, uThambolenyoka makabone ukuba wenza njani.
                           Baza kutya ntoni aba bantwana?
           NOYONGO:        Hayi bo, wathetha ngabantwana, wafumana amawele na kanti?
           DINA:           Ndafumana amawele, andafumana mawele, ayifuni mntu loo
                           nto. Ndinabantwana qha, futhi ngenxa yenu. Magqwirhandini.            10
           NOYONGO:        Hayi bo mfazi! Ungakhe ulinge kaloku undithuke mna.
                           Tyhini! Inkenkqe yakho wayikhuphela kum ngoku?
           DINA:           Mnxim! Andithi nguwe kanye menemenekazindini owawusenza
                           ngathi naku-naku undithanda apha, kanti lonke elo xesha
                           ungumnatha nje wokundibambisa, undibambisela ukundidlisa              15
                           ngalaa nyoka yakho. Elaa menemene legqwirha lafelwa kudala
                           bubuntu. Ngoku ndizele ndinabantwana ekufuneka bondliwe –
                           niyasuka nindishiya kwesinomhlwa.
           NOYONGO:        Tyhini Thixo wamaZulu! Usile moss mntanandini hhi!
                           Yini le! Uyindlavini yendladiya moss xa unje. Yhazi                   20
                           ndandikuthanda.
           DINA:           Sowuqhelile! Ndithe nqa ukuthandwa lithole likanobiya kakade?
                           Khona ude uthi ndisile nje ndise xa unjani wena?
                           Khona xa ungubani?
           NOYONGO:        Tyhini Thixo usile mntanandini! Futhi uqaqadekile. Yaye               25
                           tshotsho ikufanele nale nto uyifumeneyo.
           DINA:           O-o! Utsho? Yeka ke xa kunjalo. Uza kundazi. (Watsho
                           ephakama emshiya apho ematshekile.)

           5.2.1      Xela ukuba kutheni uDina efuna ukudibana noThambolenyoka.                      (2)

           5.2.2      Xela isiphumo sale ngxoxo iqhubeka kwesi sicatshulwa.                          (2)

           5.2.3      Nika umfanekiso-ngqondweni ovezwa ligama elibhalwe ngqindilili.                (1)

           5.2.4      Kwezi ziganeko zilandelayo chonga eziBINI ezikwinqanaba lokujiya
                      kwezinto.

                      A    UNoyongo udibana noDina okokuqala.
                      B    UDina ubalekiselwa esibhedlele ngootitshala bakhe.
                      C    UThambolenyoka uyagwetywa.
                      D    UDina ugxothwa kwaThambolenyoka.                                          (2)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                           Tyhila iphepha

### Page 22

IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2    22                      DBE/Nkanga 2025
                                                NSC Confidential

           5.2.5      Cacisa ukuba luvela njani ulwazi lokuba amapolisa akakwazi
                      ukumbamba uThambolenyoka.                                                  (2)

           5.2.6      Ngqina    ngokwasencwadini       ukuba               uThambolenyoka
                      wayengabakhathalelanga abasebenzi bakhe.                                   (2)

           5.2.7      Nika zibe MBINI izinto ezimbi ezazisenziwa nguDina ezazixhalabisa
                      abazali bakhe.                                                             (2)

           5.2.8      Cacisa ukuba ukuqhathwa kukaNoyongo nguSajini Gxalaba
                      kuliqhubele phambili njani ibali.                                          (2)

           5.2.9      Xela ukuba ufunde ntoni kweli bali ngesenzo sikaDina sokuthemba
                      umntu omdala angamaziyo.                                                   (2)
                                                                                                 [35]

                                                                   AMANQAKU ECANDELO B:          35

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                           Tyhila iphepha

### Page 23

IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2    23                    DBE/Nkanga 2025
                                                NSC Confidential

 ICANDELO C: AMABALI AMAFUTSHANE

 Kweli candelo, kukho imibuzo esetwe kula mabali mafutshane alandelayo:

 •     'Ngumntu onjani lo?' nguLL Ngewu
 •     'Umhlahlo ngamehlo' nguLL Ngewu

 Phendula YONKE imibuzo esetwe kumabali amafutshane owafundileyo.

 UMBUZO 6

 Funda ezi zicatshulwa zilandelayo zithatyathwe kumabali amaBINI uze uphendule
 imibuzo esetwe kwisicatshulwa ngasinye. Amanqaku awabelwe umbuzo asisikhokelo
 sobude obulindelekileyo bempendulo.

 QAPHELA:        Phendula imibuzo esetwe kuzo zoziBINi izicatshulwa, oko kukuthi
                 UMBUZO 6.1 noMBUZO 6.2.

 6.1        'NGUMNTU ONJANI LO?ꞌ – LL Ngewu

            Funda esi sicatshulwa silandelayo uze uphendule imibuzo.

            ISICATSHULWA K

            Ibhokisi ixhaswe zizitulo ezibini ebeziphambi kwetafile kamfundisi. Akugqiba la
            madoda ukuyibeka ibhokisi kusondele abafazazana ebebephethe amakhukho
            nezicamba ezandlalwe ngobunono kufutshane nomkhumbi. Abazili bahlaliswe
            kula makhukho nezicamba. Kukhe kwathuleka umzuzwana ingathi akukho
            mntu waziyo ukuba kufuneka kwenzeke ntoni.                                      5

            Kuphakame ufafa lomfana weza ngqo kumfundisi, wafika wamnika iphetshana.
            Ulijonge nje kancinci umfundisi eli phetshana, kwabonakala ngohlobo
            alityhilizele phaya ngalo ukuba kumcimbi wokufunda umfundisi lo akazingci
            nganto. Umile lo mfana ejonge ntsho kumfundisi, ngokungathi ulindele
            impendulo yencwadi ebemgqithisele yona. Ude umfundisi wasebezela lo 10
            mfana wathi kuye, 'Siza kuqala ngomthandazo. Kodwa lo mntu ndize
            kumngcwaba ngumntu onjani?' Umfana akawuphendulanga lo mbuzo
            kamfundisi, koko uye wajonga kude.

            Umfundisi uyalele ukuba kuculwe iculo elithi: 'Yesu Langa lomphefumlo'.
            Umthanjiswa uyenzele lula le rhamente kuba kumqolo ngamnye ubethi ngqe 15
            ngaphambili awufunde okwesitshingitshane umqolo. Nakuba umfundisi
            ebenzele lula abantu kubekho madoda athile axhathise kuhlobo lokucula ucula
            ngoohawu hawu abaninzi. Ukhe wawuphosa umfundisi omnye umqolo
            ecatshukiswe yinto angabanga nako ukuyinyamezela. Ukhombe eny' indoda
            wakhwaza wathi, 'Thul'isankwane eso akukho sembholorhweni apha!' 20
            Babekho abakhe bangena ngengoma kumcimbi wesankwana koko
            banqandwa kukugigitheka kwentsini, kubonakala ukuba kuyahlekwa nokuba
            kufiwe.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                          Tyhila iphepha

### Page 24

IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2    24                 DBE/Nkanga 2025
                                                NSC Confidential

           6.1.1      Xela isizathu sokuba abafazazana babeke amakhukho nezicamba
                      ecaleni komkhumbi ngokwesicatshulwa.                                  (1)

           6.1.2      Ngqina ngokwesicatshulwa ukuba umfundisi wayengamazi lo mntu
                      aze kumngcwaba.                                                       (2)

           6.1.3      Caphula inkcaza ebonisa ukuba umfundisi ebekhawuleza awufunde
                      kwangaphambili umqolo.                                                (2)

           6.1.4      Xela ukuba kwakutheni umfundisi aze acaphuke xa kwakuculwa.           (2)

           6.1.5      Kutyhila ukuba liqhubeka kweliphi ixesha ibali       ukufundwa
                      kwemiyalezo emngcwabeni? Xhasa impendulo yakho.                       (2)

           6.1.6      Khankanya isimo sikaManduleli esibi kwindlela ebehlelisene ngayo
                      nabantu esaphila, uze uchaze ukuba silikhulise njani ibali.

                      Cwangcisa impendulo yakho ngolu hlobo:

                      (a) Isimo sikaManduleli                                               (1)

                      (b) Indlela esilikhulise ngayo ibali                                  (2)

           6.1.7      Yintoni le wayengayazi umfundisi ngesenzo samadoda
                      sokuxokozela ngasebuhlanti axakeke kukutya inyama?                    (2)

           6.1.8      Xhasa ngolwazi lwebali ukuba umfundisi wenkonzo kaManduleli
                      ungumlinganiswa ongummeli-ntlobo kweli bali.                          (2)

           6.1.9      Chaza ukuba umxholwana wokungasebenzisani nabantu ekuhlaleni
                      uphuhliswe njani ngomlinganiswa onguManduleli kweli bali.             (2)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                      Tyhila iphepha

### Page 25

IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2    25                        DBE/Nkanga 2025
                                                NSC Confidential

 6.2       'UMHLAHLO NGAMEHLO' – LL Ngewu

           Funda esi sicatshulwa silandelayo uze uphendule imibuzo.

           ISICATSHULWA L

           Akuphelanga neenyanga ezintathu uZolani lichithiwe ityala ebetyatyekwa lona
           waphinda wavela enkundleni kwangesi sityholo sinye. Namhla ebengenammeli
           wokumkhusela koko ezizele nje ngesibindi ukuqina okanye ngentloko
           ukuthamba. Ukhe wakhanyela wakhwela emthini uMthi lo koko oko kukhanyela
           akuhambanga ndima inde. Namhlanje bekungekho nokufunisela ukuba 5
           isigwebo sikaNompoxeko sasifanelekile. Bezikho zonke izinto ezibambekayo
           kwisidlwengu. Umsebenzi womtshutshisi ubelula kakhulu ngale mini.

           Ummangali ibinguNonkanyezi intwazana eyayigqwashule yaphuma enkundleni
           ngokugxothwa lipolisa kuba ibonakele iselula mhla kwakuxoxwa ityala
           likaNompoxeko. lyixelele le ntwazana inkundla ukuba uZolani wayazisa ukuba 10
           nokuba ingaya kweyiphi na inkundla akayi kubhungca emacebetshwini kuba
           yena enobungcali bokubhutya umntu ngobubende inyama engayidlanga. Le
           ntwazana iyixelele inkundla ukuba ummangalelwa lo njengamfana wakwaMthi
           uzingce ngokuba yena unomthi kanomyayi yaye kudala ekweli khondo.
           UNonkanyezi lo ubeyiphale kanobom le nkewu ngezo nzipho zakhe, 15
           zimfutshane zinjalo. Uhlangulwe kumalinge eli tshijolo kukusitsho
           esofelweyo, esisitshotho enjalo. Eli ityala belichotshelwe ndedeba yimbi,
           ebekubonakala ukuba ayikatofeki zizihelegu ezenziwa ngabantu.

           6.2.1      Xela   ukuba     kutheni          uZolani    ezokuvela      enkundleni
                      ngokwakwisicatshulwa.                                                        (2)

           6.2.2      Ngqina ukuba luzobo ngqo olusetyenzisiweyo                    ukuzoba
                      uNonkanyezi kwinkcaza ekrwelelwe umgca ngaphantsi.                           (2)

           6.2.3      Nika umfanekiso-ngqondweni ovezwa yinkcaza ebhalwe ngqindilili.              (1)

           6.2.4      Kwezi ziganeko zilandelayo chonga eziBINI ezikwinqanaba lokujiya
                      kwezinto.

                      A    UNompoxeko ujijisana noZolani xa ebuya kwitheko lonoobuhle.
                      B    UNompoxeko uvela enkundleni yamatyala.
                      C    UZolani ugwetywa ubomi bakhe bonke entolongweni.
                      D    UNonkanyezi ugxothwa enkundleni yamatyala.                              (2)

           6.2.5      Cacisa ukuba luvela njani ulwazi lokuba uNompoxeko noZolani
                      babefunda kunye.                                                             (2)

           6.2.6      Ngqina   ngokwasencwadini   ukuba   uZolani               wayengaqali
                      ukudlwengula ngoNompoxeko noNonkanyezi.                                      (2)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                             Tyhila iphepha

Text truncated here. Open the document page to read the rest.

## Related documents

- [IsiXhosa FAL P2 Nov 2020](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p2-nov-2020/bfd4ac4f-f2d1-428a-b44a-61d7f92c3a89) — isiXhosa FAL · QP · 2020 · isiXhosa
- [ISIXHOSA FAL P2 GR12 MEMO SEPT 2025 watermark](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p2-gr12-memo-sept-2025-watermark/9129edfc-7f89-491a-88fb-23270581f911) — isiXhosa FAL · Memo · 2025 · isiXhosa
- [IsiXhosa FAL P2 Nov 2023 MG](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p2-nov-2023-mg/812dc7c8-3934-4be5-b82c-28e3659b44bb) — isiXhosa FAL · Memo · 2023 · isiXhosa
- [IsiXhosa FAL P1 Nov 2023](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p1-nov-2023/bb63fd60-629e-467e-a7c4-2f29db10743e) — isiXhosa FAL · QP · 2023 · isiXhosa
- [IsiXhosa FAL P3 Nov 2023](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p3-nov-2023/c3f59c33-047b-49b3-87e1-c0af6e802021) — isiXhosa FAL · QP · 2023 · isiXhosa
- [IsiXhosa FAL P1 Nov 2020](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p1-nov-2020/431e8dec-d9eb-4b02-b984-0d992bacad14) — isiXhosa FAL · QP · 2020 · isiXhosa

## More from Grade 12 isiXhosa FAL

- [ISIXHOSA FAL P3 GR12 MEMO SEPT2025 watermark](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p3-gr12-memo-sept2025-watermark/854a529e-2cc7-4f28-b2d3-f7735c0d615c) — Memo · 2025 · isiXhosa
- [IsiXhosa FAL P1 May-June 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p1-may-june-2025-mg/6858023a-bdef-4e8f-a091-79d94e109d28) — Memo · 2025 · isiXhosa
- [IsiXhosa FAL P3 May-June 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p3-may-june-2025-mg/e6f77f14-fd5e-4415-9cd4-23e671adcb30) — Memo · 2025 · isiXhosa
- [XHOSA FAL P1 MEMO GR12 SEPT 2024](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-fal-p1-memo-gr12-sept-2024/4c02fe41-62c6-462b-aa2a-9c6efd2e97ba) — Memo · 2024
- [XHOSA FAL P2 MEMO GR 12 SEPT 2024](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-fal-p2-memo-gr-12-sept-2024/b9606eda-21f0-469e-bf5d-ffb2f9da1ea1) — Memo · 2024
- [ISIXHOSA FAL P3 GR12 MEMO SEPT2024](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p3-gr12-memo-sept2024/bffdc7ae-e26d-41ce-85b3-45556351b8c5) — Memo · 2024 · isiXhosa

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
