# isiXhosa HL Grade 12 Paper 3 NSC June 2015 Memo

> Grade 12 isiXhosa HL Paper 3 memorandum from the NSC June Exam 2015, 23 pages. Read online or get the free PDF download, question paper linked when available.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/grade-12-isixhosa-hl-2015-nsc-june-exam-memorandum-paper-3-isixhosa/1f8f9204-ab55-45a1-bfeb-830a26b2c35a
- Updated: 2026-09-28
- Subject: isiXhosa HL
- Grade: Grade 12
- Language: Isixhosa
- Document type: Memorandum
- Year: 2015
- Exam period: NSC June Exam
- Paper: 3
- Curriculum: CAPS
- Pages: 23

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [isiXhosa HL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/isixhosa-hl) › [isiXhosa HL Grade 12 Paper 3 NSC June 2015 Memo](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-isixhosa-hl-2015-nsc-june-exam-memorandum-paper-3-isixhosa/1f8f9204-ab55-45a1-bfeb-830a26b2c35a)

## About this document

Isixhosa Hl · Grade 12 · NSC June Exam · 2015 · isixhosa. Memorandum, 23 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

SENIOR CERTIFICATE EXAMINATION

                          ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA (HL)

                                 IPHEPHA LESITHATHU (P3)

                                           2015

                                        IMEMORANDAM

                                                           AMANQAKU: 100

                        Le memorandam inamaphepha angama-23.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                           Tyhila iphepha

### Page 2

IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P3              2                             DBE/2015
                                        SCE – Imemorandam

ICANDELO A: IZINCOKO

Abaviwa kulindeleke ukuba baphendule isincoko sibe NYE kwezi zilandelayo. Babhala
amagama angama-340-390.

UMBUZO 1

1.1      Isincoko esibalisayo.

         Umviwa kulindeleke ukuba achankcathe kwezi ngongoma:

         -    Makabhale ngebali/ngesiganeko esenzekileyo/isiganeko esiqwetyiweyo.
         -    Makabhale ngomxholo obambekayo nokholelekayo nokuba lisekwe
              kwinto ebuntsomirha.
         -    Makabhale isakhiwo sebali esidlwengula umxhelo nesikholelekayo.
         -    Makasebenzise ixesha elidlulileyo/ixesha eladlulayo kumaxesha
              amaninzi, umfundi angalisebenzisa nexesha langoku.
         -    Malibe libali elinento elifuna ukuyiphuhlisa.
         -    Umhlathi wentshayelelo mawudlwengule umxhelo.
         -    Malibe libali eligcina umdla womfundi kude kube sekupheleni.
         -    Kufuneka isimbo, izixhobo zobuciko, kunye nentshukumo elapha ebalini
              iqinisekise ukuba umfundi ugcinwa enomdla.
         -    Makubaliswe ngokuphumeleleyo kubonakale ngokucacileyo iinkcukacha
              zokuva ezinjengokubona, isandi, incasa, ivumba kunye nezo zinokuviwa
              ngokuziphatha ngesandla.
         -    Masibe nophawu lokuchaza olumandla.
         -    Isiphelo masibe sesanelisayo okanye sibe ntsingiselo-mbini,
              singabhidaniswa okanye siqikeleleke.
         -    Makasebenzise intetho-ngqo ukwenza umlinganiswa abe ngophilayo.
         -    Igama ngalinye alisebenzisileyo malibe nenjongo.                             [50]

        Isincoko esichazayo.

        Umviwa kulindeleke ukuba achankcathe kwezi ngongoma:

          -   Makachaze umba othile okanye umntu othile ngendlela ezama ukuba
              asive, asiqonde isihloko esichazwa ngendlela ecace gca.
          -   Makasebenzise amagama ukudala umfanekiso.
          -   Makachaze into ukwenzela ukutsala umdla nokudlwengula umxhelo.
          -   Makachonge amagama ngobunono nangocoselelo ukufezekisa isiphumo
              sokubhalwayo.
          -   Makasebenzise imifanekiso-ntelekelelo yokubonwayo, okuvakalayo,
              okungcanyulwayo nokuphathwayo.
          -   Makasebenzise izigaba zentetho nezafobe ngokukuko.                           [50]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                     Tyhila iphepha

### Page 3

IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P3              3                              DBE/2015
                                        SCE – Imemorandam

1.2      Isincoko esichazayo.

         Umviwa kulindeleke ukuba achankcathe kwezi ngongoma:

         -    Makachaze umba othile okanye umntu othile ngendlela ezama ukuba
              asive, asiqonde isihloko sichazwa ngendlela ecace gca.
         -    Makasebenzise amagama ukudala umfanekiso.
         -    Makachaze into ukwenzela ukutsala umdla nokudlwengula umxhelo.
         -    Makachonge amagama ngobunono nangocoselelo ukufezekisa isiphumo
              sokubhalwayo.
         -    Makasebenzise imifanekiso-ntelekelelo yokubonwayo, okuvakalayo,
              okungcanyulwayo nokuphathwayo.
         -    Makasebenzise izigaba zentetho nezafobe ngokukuko.                            [50]

        Isincoko esixoxayo.

        Umviwa kulindeleke ukuba achankcathe kwezi ngongoma:

        -     Umviwa makatyekele kwicala elinye.
        -     Makuvele ukuxhaswa okanye ukuchaswa koluvo olukhabana nolunye.
        -     Makabe necala alithathayo, adandalazise nesizathu sokuba enze
              oko.
        -     Makaqale isincoko ngokwandlala ezakhe iimbono ngesihloko ngendlela
              enika izimvo ezizezakhe netsalayo.
        -     Makanike uluhlu lweembono ukuxhasa uluvo kunye nokuzingqina.
        -     Makabe nengqwalasela kumanqaku angqinelana okanye achasene
              nenkcazelo.
        -     Makanike izimvo ngendlela engqalileyo, anganika iimbono zakhe
              kuphela.
        -     Makasebenzise iintlobo ngeentlobo zezixhobo ezibonisa ubuciko, kunye
              nobugcisa bokucenga.
        -     Makasebenzise ulwimi olubonisa uvakalelo, umzekelo oluchukumisayo
              kodwa lungabi nabukrwada.
        -     Isiphelo sesincoko kufuneka sibe nomdla, sicace kwaye sinike inkcazelo
              ekholelekayo ngoluvo lombhali.                                                [50]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                      Tyhila iphepha

### Page 4

IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P3              4                              DBE/2015
                                        SCE – Imemorandam

        Isincoko esibalisayo.
        Umviwa kulindeleke ukuba achankcathe kwezi ngongoma:
        -    Makabhale ngebali/ngesiganeko esenzekileyo/isiganeko esiqwetyiweyo.
        -    Makabhale ngomxholo obambekayo nokholelekayo nokuba lisekwe kwinto
             ebuntsomirha.
        -    Makabhale isakhiwo sebali esidlwengula umxhelo nesikholelekayo.
        -    Makasebenzise ixesha elidlulileyo/ixesha eladlulayo kumaxesha amaninzi,
             umfundi angalisebenzisa nexesha langoku.
        -    Malibe libali elinento elifuna ukuyiphuhlisa.
        -    Umhlathi wentshayelelo mawudlwengule umxhelo.
        -    Malibe libali eligcina umdla womfundi kude kube sekupheleni.
        -    Kufuneka isimbo, izixhobo zobuciko, kunye nentshukumo elapha ebalini
             iqinisekise ukuba umfundi ugcinwa enomdla.
        -    Makubaliswe ngokuphumeleleyo kubonakale ngokucacileyo iinkcukacha
             zokuva ezinjengokubona, isandi, incasa, ivumba kunye nezo zinokuviwa
             ngokuziphatha ngesandla.
        -    Masibe nophawu lokuchaza olumandla.
        -    Isiphelo masibe sesanelisayo okanye sibe ntsingiselo-mbini,
             singabhidaniswa okanye siqikeleleke.
        -    Makasebenzise intetho-ngqo ukwenza umlinganiswa abe ngophilayo.
        -    Igama ngalinye alisebenzisileyo malibe nenjongo.                               [50]

        Isincoko esicamngcayo.
        Umviwa kulindeleke ukuba achankcathe kwezi ngongoma:
        -    Makabonise izimvo, iimbono, iingcinga neemvakalelo zakhe
             ezichukumisayo.
        -    Makacamngce ngamaphupha okanye ngeminqweno.
        -    Makaveze iimbono zakhe kuphela.
        -    Makanike inkcazo ecace kakuhle, ejonge ukuhlaziya iinkumbulo okanye
             uvakalelo lwakhe.
        -    Makanike izimvo/iingcinga/uvakalelo oluveza ukunyaniseka kunye
             nokubandakanyeka komntu.
        -    Isakhiwo masibunjwe ngobunono.
        -    Akukho mfuneko yokuba isiphelo sibe sesicacisiweyo.                            [50]

        Isincoko esivelela amacala omabini.
        Umviwa kulindeleke ukuba achankcathe kwezi ngongoma:
        -    Makavelele zonke iinkalo xa exoxa ngomba othile.
        -    Makavelele amacala omabini engxoxo, angakhethi cala.
        -    Makacacise acwangcise ngobunono isakhiwo.
        -    Makanike iinkcazelo ezizolileyo, ezicingisisiweyo zaxhaswa kakuhle.
        -    Makangathathi cala lithile nangona enokuvakalisa olwakhe uluvo.
        -    Makaxoxe ngokuvokothekileyo nangokuvakalayo.
        -    Makasebenzise ithoni engabonakalisi kuchukumiseka, iqinisekise kodwa
             ibe ingazithobi.
        -    Makafikelele kwisigqibo esithile ekupheleni kwesincoko.
        -    Makabhale isiphelo esisulungekileyo esishiya umfundi engenantandabuzo
             ngoluvo lwakhe.                                                                [50]
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                      Tyhila iphepha

### Page 5

IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P3              5                              DBE/2015
                                        SCE – Imemorandam

1.3     Isincoko esixoxayo.
        Umviwa kulindeleke ukuba achankcathe kwezi ngongoma:
        -    Umviwa makatyekele kwicala elinye.
        -    Makuvele ukuxhaswa okanye ukuchaswa koluvo olukhabana nolunye.
        -    Makabe necala alithathayo umfundi, adandalazise nesizathu sokuba enze
             oko.
        -    Makaqale isincoko ngokwandlala ezakhe iimbono ngesihloko ngendlela
             enika izimvo ezizezakhe netsalayo.
        -    Makanike uluhlu lweembono ukuxhasa uluvo kunye nokuzingqina.
        -    Makabe nengqwalasela kumanqaku angqinelana okanye achasene
             nenkcazelo.
        -    Makanike izimvo ngendlela engqalileyo, anganika iimbono zakhe kuphela.
        -    Makasebenzise iintlobo ngeentlobo zesixhobo ezibonisa ubuciko, kunye
             nobugcisa bokucenga.
        -    Makasebenzise ulwimi olubonisa uvakalelo umzekelo oluchukumisayo
        -    Isiphelo sesincoko kufuneka sibe nomdla, sicace kwaye sinike inkcazelo
             ekholelekayo ngoluvo lombhali.                                                 [50]
        Isincoko esicamngcayo.
        -    Makabonise izimvo, iimbono, iingcinga neemvakalelo zakhe
             ezichukumisayo.
        -    Makacamngce ngamaphupha okanye ngeminqweno.
        -    Makaveze iimbono zakhe kuphela.
        -    Makanike inkcazo ecace kakuhle, ejonge ukuhlaziya iinkumbulo okanye
             uvakalelo lwakhe.
        -    Makanike izimvo/iingcinga/uvakalelo oluveza ukunyaniseka kunye
             nokubandakanyeka komntu.
        -    Isakhiwo masibunjwe ngobunono.
        -    Akukho mfuneko yokuba isiphelo sibe sesicacisiweyo.                            [50]
        Isincoko esibalisayo.
        -    Makabhale ngebali/ngesiganeko esenzekileyo/isiganeko esiqwetyiweyo.
        -    Makabhale ngomxholo obambekayo nokholelekayo nokuba lisekwe kwinto
             ebuntsomirha.
        -    Makabhale isakhiwo sebali esidlwengula umxhelo nesikholelekayo.
        -    Makasebenzise ixesha elidlulileyo/ixesha eladlulayo kumaxesha amaninzi,
             umfundi angalisebenzisa nexesha langoku.
        -    Malibe libali elinento elifuna ukuyiphuhlisa.
        -    Umhlathi wentshayelelo mawudlwengule umxhelo.
        -    Malibe libali eligcina umdla womfundi kude kube sekupheleni.
        -    Kufuneka isimbo, izixhobo zobuciko, kunye nentshukumo elapha ebalini
             iqinisekise ukuba umfundi ugcinwa enomdla.
        -    Makubaliswe ngokuphumeleleyo kubonakale ngokucacileyo iinkcukacha
             zokuva ezinjengokubona, isandi, incasa, ivumba kunye nezo zinokuviwa
             ngokuziphatha ngesandla.
        -    Masibe nophawu lokuchaza olumandla.
        -    Isiphelo masibe sesanelisayo okanye sibe ntsingiselo-mbini,
             singabhidaniswa okanye siqikeleleke.
        -    Makasebenzise intetho-ngqo ukwenza umlinganiswa abe ngophilayo.
        -    Igama ngalinye alisebenzisileyo malibe nenjongo.                               [50]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                      Tyhila iphepha

### Page 6

IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P3              6                            DBE/2015
                                        SCE – Imemorandam

        Isincoko esichazayo.

        Umviwa kulindeleke ukuba achankcathe kwezi ngongoma:

        -    Makachaze umba othile okanye umntu othile ngendlela ezama ukuba
             asive, asiqonde isihloko esichazwa ngendlela ecace gca.
        -    Makasebenzise amagama ukudala umfanekiso.
        -    Makachaze into ukwenzela ukutsala umdla nokudlwengula umxhelo.
        -    Makachonge amagama ngobunono nangocoselelo ukufezekisa isiphumo
             sokubhalayo.
        -    Makasebenzise imifanekiso ntelekelelo yokubonwayo, okuvakalayo,
             okungcanyulwayo nokuphathwayo.
        -    Makasebenzise izigaba zentetho nezafobe ngokukuko.                           [50]

        Isincoko esivelela amacala omabini

        Umviwa kulindeleke ukuba achankcathe kwezi ngongoma:

        -    Makavelele zonke iinkalo xa exoxa ngomba othile.
        -    Makavelele amacala omabini engxoxo, angakhethi cala.
        -    Makacacise acwangcise ngobunono isakhiwo.
        -    Makanike iinkcazelo ezizolileyo, ezicingisisiweyo zaxhaswa kakuhle.
        -    Makangathathi cala lithile nangona enokuvakalisa olwakhe uluvo.
        -    Makaxoxe ngokuvokothekileyo nangokuvakalayo.
        -    Makasebenzise ithoni engabonakalisi kuchukumiseka, iqinisekise kodwa
             ibe ingazithobi.
        -    Makafikelele kwisigqibo esithile ekupheleni kwesincoko.
        -    Makabhale isiphelo esisulungekileyo esishiya umfundi engenantandabuzo
             ngoluvo lwakhe.                                                              [50]

1.4      Isincoko esivelela amacala omabini

         Umviwa kulindeleke ukuba achankcathe kwezi ngongoma:

        -    Makavelele zonke iinkalo xa exoxa ngomba othile.
        -    Makavelele amacala omabini engxoxo, angakhethi cala.
        -    Makacacise acwangcise ngobunono isakhiwo.
        -    Makanike iinkcazelo ezizolileyo, ezicingisisiweyo zaxhaswa kakuhle.
        -    Makangathathi cala lithile nangona enokuvakalisa olwakhe uluvo.
        -    Makaxoxe ngokuvokothekileyo nangokuvakalayo.
        -    Makasebenzise ithoni engabonakalisi kuchukumiseka, iqinisekise kodwa
             ibe ingazithobi.
        -    Makafikelele kwisigqibo esithile ekupheleni kwesincoko.
        -    Makabhale isiphelo esisulungekileyo esishiya umfundi engenantandabuzo
             ngoluvo lwakhe.                                                              [50]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                    Tyhila iphepha

### Page 7

IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P3              7                              DBE/2015
                                        SCE – Imemorandam

        Isincoko esixoxayo.

        Umviwa kulindeleke ukuba achankcathe kwezi ngongoma:

        -    Umviwa makatyekele kwicala elinye.
        -    Makuvele ukuxhaswa okanye ukuchaswa koluvo olukhabana nolunye.
        -    Makabe necala alithathayo umfundi, adandalazise nesizathu sokuba enze
             oko.
        -    Makaqale isincoko ngokwandlala ezakhe iimbono ngesihloko ngendlela
             enika izimvo ezizezakhe netsalayo.
        -    Makanike uluhlu lweembono ukuxhasa uluvo kunye nokuzingqina.
        -    Makabe nengqwalasela kumanqaku angqinelana okanye achasene
             nenkcazelo.
        -    Makanike izimvo ngendlela engqalileyo, anganika iimbono zakhe kuphela.
        -    Makasebenzise iintlobo ngeentlobo zesixhobo ezibonisa ubuciko, kunye
             nobugcisa bokucenga.
        -    Makasebenzise ulwimi olubonisa uvakalelo, umzekelo oluchukumisayo
             kodwa lungabi nabukrwada.
        -    Isiphelo sesincoko kufuneka sibe nomdla, sicace kwaye sinike inkcazelo
             ekholelekayo ngoluvo lombhali.                                                 [50]

        Isincoko esichazayo.

        Umviwa kulindeleke ukuba achankcathe kwezi ngongoma:

        -    Makachaze umba othile okanye umntu othile ngendlela ezama ukuba
             asive, asiqonde isihloko esichazwa ngendlela ecace gca.
        -    Makasebenzise amagama ukudala umfanekiso.
        -    Makachaze into ukwenzela ukutsala umdla nokudlwengula umxhelo.
        -    Makachonge amagama ngobunono nangocoselelo ukufezekisa isiphumo
             sokubhalayo.
        -    Makasebenzise imifanekiso ntelekelelo yokubonwayo, okuvakalayo,
             okungcanyulwayo nokuphathwayo.
        -    Makasebenzise izigaba zentetho nezafobe ngokukuko.
        -    Makabhale ngesihloko anamava ngaso.                                            [50]

        Isincoko esibalisayo.

        Umviwa kulindeleke ukuba achankcathe kwezi ngongoma:

        -    Makabhale ngebali/ngesiganeko esenzekileyo/isiganeko esiqwetyiweyo.
        -    Makabhale ngomxholo obambekayo nokholelekayo nokuba lisekwe kwinto
             ebuntsomirha.
        -    Makabhale isakhiwo sebali esidlwengula umxhelo nesikholelekayo.
        -    Makasebenzise ixesha elidlulileyo/ixesha eladlulayo kumaxesha amaninzi,
             umfundi angalisebenzisa nexesha langoku.
        -    Malibe libali elinento elifuna ukuyiphuhlisa.
        -    Umhlathi wentshayelelo mawudlwengule umxhelo.
        -    Malibe libali eligcina umdla womfundi kude kube sekupheleni.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                      Tyhila iphepha

### Page 8

IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P3              8                                 DBE/2015
                                        SCE – Imemorandam

            -   Kufuneka isimbo, izixhobo zobuciko, kunye nentshukumo elapha ebalini
                iqinisekise ukuba umfundi ugcinwa enomdla.
            -   Makubaliswe ngokuphumeleleyo kubonakale ngokucacileyo iinkcukacha
                zokuva ezinjengokubona, isandi, incasa, ivumba kunye nezo zinokuviwa
                ngokuziphatha ngesandla.
            -   Masibe nophawu lokuchaza olumandla.
            -   Isiphelo masibe sesanelisayo okanye sibe ntsingiselo-mbini,
                singabhidaniswa okanye siqikeleleke.
            -   Makasebenzise intetho-ngqo ukwenza umlinganiswa abe ngophilayo.
            -   Igama ngalinye alisebenzisileyo malibe nenjongo.                               [50]

1.5      Isincoko esicamngcayo.

         Umviwa kulindeleke ukuba achankcathe kwezi ngongoma:

        -       Makabonise izimvo, iimbono, iingcinga neemvakalelo zakhe
                ezichukumisayo.
        -       Makacamngce ngamaphupha okanye ngeminqweno.
        -       Makaveze iimbono zakhe kuphela.
        -       Makanike inkcazo ecace kakuhle, ejonge ukuhlaziya iinkumbulo okanye
                uvakalelo lwakhe.
        -       Makanike izimvo/iingcinga/uvakalelo oluveza ukunyaniseka kunye
                nokubandakanyeka komntu.
        -       Isakhiwo masibunjwe ngobunono.
        -       Akukho mfuneko yokuba isiphelo sibe sesicacisiweyo.                            [50]

         Isincoko esibalisayo.

         Umviwa kulindeleke ukuba- achankcathe kwezi ngongoma:

         -      Makabhale ngebali/ngesiganeko esenzekileyo/isiganeko esiqwetyiweyo.
         -      Makabhale ngomxholo obambekayo nokholelekayo nokuba lisekwe kwinto
                ebuntsomirha.
         -      Makabhale isakhiwo sebali esidlwengula umxhelo nesikholelekayo.
         -      Makasebenzise ixesha elidlulileyo/ixesha eladlulayo kumaxesha amaninzi,
                umfundi angalisebenzisa nexesha langoku.
         -      Malibe libali elinento elifuna ukuyiphuhlisa.
         -      Umhlathi wentshayelelo mawudlwengule umxhelo.
         -      Malibe libali eligcina umdla womfundi kude kube sekupheleni.
         -      Kufuneka isimbo, izixhobo zobuciko, kunye nentshukumo elapha ebalini
                iqinisekise ukuba umfundi ugcinwa enomdla.
         -      Makubaliswe ngokuphumeleleyo kubonakale ngokucacileyo iinkcukacha
                zokuva ezinjengokubona, isandi, incasa, ivumba kunye nezo zinokuviwa
                ngokuziphatha ngesandla.
         -      Masibe nophawu lokuchaza olumandla.
         -      Isiphelo masibe sesanelisayo okanye sibe ntsingiselo-mbini,
                singabhidaniswa okanye siqikeleleke.
         -      Makasebenzise intetho-ngqo ukwenza umlinganiswa abe ngophilayo.
         -      Igama ngalinye alisebenzisileyo malibe nenjongo.                               [50]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                         Tyhila iphepha

### Page 9

IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P3              9                             DBE/2015
                                        SCE – Imemorandam

        Isincoko esichazayo.

        Umviwa kulindeleke ukuba achankcathe kwezi ngongoma:

        -    Makasebenzise amagama ukudala umfanekiso.
        -    Makachaze into ukwenzela ukutsala umdla nokudlwengula umxhelo.
        -    Makachonge amagama ngobunono ukufezekisa isiphumo sokubhalayo.
        -    Makasebenzise imifanekiso ntelekelelo yokubonwayo, okuvakalayo,
             okungcanyulwayo nokuphathwayo.
        -    Makasebenzise izigaba zentetho ngokukuko.                                     [50]

        Isincoko esixoxayo.

        Umviwa kulindeleke ukuba achankcathe kwezi ngongoma:

        -    Makatyekele kwicala elinye.
        -    Makuvele ukuxhaswa okanye ukuchaswa koluvo olukhabana nolunye.
        -    Makabe necala alithathayo umfundi, adandalazise nesizathu sokuba enze
             oko.
        -    Makaqale isincoko ngokwandlala ezakhe iimbono ngesihloko ngendlela
             enika izimvo ezizezakhe netsalayo.
        -    Makanike uluhlu lweembono ukuxhasa uluvo kunye nokuzingqina.
        -    Makabe nengqwalasela kumanqaku angqinelana okanye achasene
             nenkcazelo.
        -    Makanike izimvo ngendlela engqalileyo, anganika iimbono zakhe kuphela.
        -    Makasebenzise iintlobo ngeentlobo zesixhobo ezibonisa ubuciko, kunye
             nobugcisa bokucenga.
        -    Makasebenzise ulwimi olubonisa uvakalelo, umzekelo oluchukumisayo
             kodwa lungabi nabukrwada.
        -    Isiphelo sesincoko kufuneka sibe nomdla, sicace kwaye sinike inkcazelo
             ekholelekayo ngoluvo lombhali.                                                [50]

        Isincoko esivelela amacala omabini

        Umviwa kulindeleke ukuba achankcathe kwezi ngongoma:

        -    Makavelele zonke iinkalo xa exoxa ngomba othile.
        -    Makavelele amacala omabini engxoxo, angakhethi cala.
        -    Makacacise acwangcise ngobunono isakhiwo.
        -    Makanike iinkcazelo ezizolileyo, ezicingisisiweyo zaxhaswa kakuhle.
        -    Makangathathi cala lithile nangona enokuvakalisa olwakhe uluvo.
        -    Makaxoxe ngokuvokothekileyo nangokuvakalayo.
        -    Makasebenzise ithoni engabonakalisi kuchukumiseka, iqinisekise kodwa
             ibe ingazithobi.
        -    Makafikelele kwisigqibo esithile ekupheleni kwesincoko.
        -    Makabhale isiphelo esisulungekileyo esishiya umfundi engenantandabuzo
             ngoluvo lwakhe.                                                               [50]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                     Tyhila iphepha

### Page 10

IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P3              10                             DBE/2015
                                        SCE – Imemorandam

1.6      Isincoko esibalisayo.

         Umviwa kulindeleke ukuba achankcathe kwezi ngongoma:

         -   Makabhale ngebali/ngesiganeko esenzekileyo/isiganeko esiqwetyiweyo.
         -   Makabhale ngomxholo obambekayo nokholelekayo nokuba lisekwe kwinto
             buntsomirha.
         -   Makabhale isakhiwo sebali esidlwengula umxhelo nesikholelekayo.
         -   Makasebenzise ixesha elidlulileyo/ixesha eladlulayo kumaxesha amaninzi,
             mfundi angalisebenzisa nexesha langoku.
         -   Malibe libali elinento elifuna ukuyiphuhlisa.
         -   Umhlathi wentshayelelo mawudlwengule umxhelo.
         -   Malibe libali eligcina umdla womfundi kude kube sekupheleni.
         -   Kufuneka isimbo, izixhobo zobuciko, kunye nentshukumo elapha ebalini
             qinisekise ukuba umfundi ugcinwa enomdla.
         -   Makubaliswe ngokuphumeleleyo kubonakale ngokucacileyo iinkcukacha
             okuva ezinjengokubona, isandi, incasa, ivumba kunye nezo zinokuviwa
             gokuziphatha ngesandla.
         -   Masibe nophawu lokuchaza olumandla.
         -   Isiphelo masibe sesanelisayo okanye sibe ntsingiselo-mbini,
             singabhidaniswa okanye siqikeleleke.
         -   Makasebenzise intetho-ngqo ukwenza umlinganiswa abe ngophilayo.
         -   Igama ngalinye alisebenzisileyo malibe nenjongo.                               [50]

         Isincoko esichazayo

         Umviwa kulindeleke ukuba achankcathe kwezi ngongoma:

         -   Makachaze umba othile okanye umntu othile ngendlela ezama ukuba
             asive, asiqonde isihloko esichazwa ngendlela ecace gca.
         -   Makasebenzise amagama ukudala umfanekiso.
         -   Makachaze into ukwenzela ukutsala umdla nokudlwengula umxhelo.
         -   Makachonge amagama ngobunono nangocoselelo ukufezekisa isiphumo
             sokubhalayo.
         -   Makasebenzise imifanekiso ntelekelelo yokubonwayo, okuvakalayo,
             okungcanyulwayo nokuphathwayo.
         -   Makasebenzise izigaba zentetho nezafobe ngokukuko.
         -   Makabhale ngesihloko abanamava ngaso.                                          [50]

        Isincoko esixoxayo.

        Umviwa kulindeleke ukuba achankcathe kwezi ngongoma:

        -    Umviwa makatyekele kwicala elinye.
        -    Makuvele ukuxhaswa okanye ukuchaswa koluvo olukhabana nolunye.
        -    Makabe necala alithathayo umfundi, adandalazise nesizathu sokuba enze
             oko.
        -    Makaqale isincoko ngokwandlala ezakhe iimbono ngesihloko ngendlela
             enika izimvo ezizezakhe netsalayo.
        -    Makanike uluhlu lweembono ukuxhasa uluvo kunye nokuzingqina.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                      Tyhila iphepha

### Page 11

IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P3              11                              DBE/2015
                                        SCE – Imemorandam

            -   Makabe nengqwalasela kumanqaku angqinelana okanye achasene
                nenkcazelo.
            -   Makanike izimvo ngendlela engqalileyo, anganika iimbono zakhe kuphela.
            -   Makasebenzise iintlobo ngeentlobo zesixhobo ezibonisa ubuciko, kunye
                nobugcisa bokucenga.
            -   Makasebenzise ulwimi olubonisa uvakalelo, umzekelo oluchukumisayo
                kodwa lungabi nabukrwada.
            -   Isiphelo sesincoko kufuneka sibe nomdla, sicace kwaye sinike inkcazelo
                ekholelekayo ngoluvo lombhali.                                               [50]

        Isincoko esicamngcayo.

        Umviwa kulindeleke ukuba achankcathe kwezi ngongoma:

        -       Makabonise izimvo, iimbono, iingcinga neemvakalelo zakhe
                ezichukumisayo.
        -       Makacamngce ngamaphupha okanye ngeminqweno.
        -       Makaveze iimbono zakhe kuphela.
        -       Makanike inkcazo ecace kakuhle, ejonge ukuhlaziya iinkumbulo okanye
                uvakalelo lwakhe.
        -       Makanike izimvo/iingcinga/uvakalelo oluveza ukunyaniseka
                kunyenokubandakanyeka komntu.
        -       Isakhiwo masibunjwe ngobunono.
        -       Akukho mfuneko yokuba isiphelo sibe sesicacisiweyo.                          [50]

        Isincoko esivelela amacala omabini

        Umviwa kulindeleke ukuba achankcathe kwezi ngongoma:

        -       Makavelele zonke iinkalo xa exoxa ngomba othile.
        -       Makavelele amacala omabini engxoxo, angakhethi cala.
        -       Makacacise acwangcise ngobunono isakhiwo.
        -       Makanike iinkcazelo ezizolileyo, ezicingisisiweyo zaxhaswa kakuhle.
        -       Makangathathi cala lithile nangona enokuvakalisa olwakhe uluvo.
        -       Makaxoxe ngokuvokothekileyo nangokuvakalayo.
        -       Makasebenzise ithoni engabonakalisi kuchukumiseka, iqinisekise kodwa
                ibe ingazithobi.
        -       Makafikelele kwisigqibo esithile ekupheleni kwesincoko.
        -       Makabhale isiphelo esisulungekileyo esishiya umfundi engenantandabuzo
                ngoluvo lwakhe.                                                              [50]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                       Tyhila iphepha

### Page 12

IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P3              12                               DBE/2015
                                        SCE – Imemorandam

1.7      1.7.1       Isincoko esibalisayo.

                     Umviwa kulindeleke ukuba achankcathe kwezi ngongoma:

                     -    Makabhale ngebali/ngesiganeko esenzekileyo/isiganeko
                          esiqwetyiweyo.
                     -    Makabhale ngomxholo obambekayo nokholelekayo nokuba
                          lisekwe kwinto ebuntsomirha.
                     -    Makabhale isakhiwo sebali esidlwengula umxhelo
                          nesikholelekayo.
                     -    Makasebenzise ixesha elidlulileyo/ixesha eladlulayo
                          kumaxesha amaninzi, umfundi angalisebenzisa nexesha
                          langoku.
                     -    Malibe libali elinento elifuna ukuyiphuhlisa.
                     -    Umhlathi wentshayelelo mawudlwengule umxhelo.
                     -    Malibe libali eligcina umdla womfundi kude kube sekupheleni.
                     -    Kufuneka isimbo, izixhobo zobuciko, kunye nentshukumo
                          elapha ebalini iqinisekise ukuba umfundi ugcinwa enomdla.
                     -    Makubaliswe ngokuphumeleleyo kubonakale ngokucacileyo
                          iinkcukacha zokuva ezinjengokubona, isandi, incasa, ivumba
                          kunye nezo zinokuviwa ngokuziphatha ngesandla.
                     -    Masibe nophawu lokuchaza olumandla.
                     -    Isiphelo masibe sesanelisayo okanye sibe ntsingiselo-mbini,
                          singabhidaniswa okanye siqikeleleke.
                     -    Makasebenzise intetho-ngqo ukwenza umlinganiswa abe
                          ngophilayo.
                     -    Igama ngalinye alisebenzisileyo malibe nenjongo.                    [50]

                     Isincoko esichazayo.

                     Umviwa kulindeleke ukuba achankcathe kwezi ngongoma:

                     -   Makachaze umba othile okanye umntu othile ngendlela ezama
                         ukuba asive, asiqonde isihloko esichazwa ngendlela ecace
                         gca.
                     -   Makasebenzise amagama ukudala umfanekiso.
                     -   Makachaze into ukwenzela ukutsala umdla nokudlwengula
                         umxhelo.
                     -   Makachonge amagama ngobunono nangocoselelo ukufezekisa
                         isiphumo sokubhalayo.
                     -   Makasebenzise imifanekiso ntelekelelo yokubonwayo,
                         okuvakalayo, okungcanyulwayo nokuphathwayo.
                     -   Makasebenzise izigaba zentetho nezafobe ngokukuko.
                     -   Makabhale ngesihloko anamava ngaso.
                     -   Makasebenzise izigaba zentetho ngokukuko.                            [50]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                        Tyhila iphepha

### Page 13

IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P3              13                               DBE/2015
                                        SCE – Imemorandam

                     Isincoko esixoxayo.

                     Umviwa kulindeleke ukuba achankcathe kwezi ngongoma:

                     -    Makatyekele kwicala elinye.
                     -    Makuvele ukuxhaswa okanye ukuchaswa koluvo olukhabana
                          nolunye.
                     -    Makabe necala alithathayo umfundi, adandalazise nesizathu
                          sokuba enze oko.
                     -    Makaqale isincoko ngokwandlala ezakhe iimbono ngesihloko
                          ngendlela enika izimvo ezizezakhe netsalayo.
                     -    Makanike uluhlu lweembono ukuxhasa uluvo kunye
                          nokuzingqina.
                     -    Makabe nengqwalasela kumanqaku angqinelana okanye
                          achasene nenkcazelo.
                     -    Makanike izimvo ngendlela engqalileyo, anganika iimbono
                          zakhe kuphela.
                     -    Makasebenzise iintlobo ngeentlobo zesixhobo ezibonisa
                          ubuciko, kunye nobugcisa bokucenga.
                     -    Makasebenzise ulwimi olubonisa uvakalelo, umzekelo
                          oluchukumisayo kodwa lungabi nabukrwada.
                     -    Isiphelo sesincoko kufuneka sibe nomdla, sicace kwaye sinike
                          inkcazelo ekholelekayo ngoluvo lombhali.                            [50]

                     Isincoko esicamngcayo.

                     Umviwa kulindeleke ukuba achankcathe kwezi ngongoma:

                     -   Makabonise izimvo, iimbono, iingcinga neemvakalelo zakhe
                         ezichukumisayo.
                     -   Makacamngce ngamaphupha okanye ngeminqweno.
                     -   Makaveze iimbono zakhe kuphela.
                     -   Makanike inkcazo ecace kakuhle, ejonge ukuhlaziya
                         iinkumbulo okanye uvakalelo lwakhe.
                     -   Makanike izimvo/iingcinga/uvakalelo oluveza ukunyaniseka
                         kunye nokubandakanyeka komntu.
                     -   Isakhiwo masibunjwe ngobunono.
                     -   Akukho mfuneko yokuba isiphelo sibe sesicacisiweyo.                  [50]

                     Isincoko esivelela amacala omabini.

                     Umviwa kulindeleke ukuba achankcathe kwezi ngongoma:

                     -   Makavelele zonke iinkalo xa exoxa ngomba othile.
                     -   Makavelele amacala omabini engxoxo, angakhethi cala.
                     -   Makacacise acwangcise ngobunono isakhiwo.
                     -   Makanike iinkcazelo ezizolileyo, ezicingisisiweyo zaxhaswa
                         kakuhle.
                     -   Makangathathi cala lithile nangona enokuvakalisa olwakhe
                         uluvo.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                        Tyhila iphepha

### Page 14

IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P3              14                                 DBE/2015
                                        SCE – Imemorandam

                     -   Makaxoxe ngokuvokothekileyo nangokuvakalayo.
                     -   Makasebenzise ithoni engabonakalisi kuchukumiseka,
                     -   iqinisekise kodwa ibe ingazithobi.
                     -   Makafikelele kwisigqibo esithile ekupheleni kwesincoko.
                     -   Makabhale isiphelo esisulungekileyo esishiya umfundi
                         engenantandabuzo ngoluvo lwakhe.                                     [50]

         1.7.2       Isincoko esibalisayo.

                     Umviwa kulindeleke ukuba achankcathe kwezi ngongoma:

                     -    Makabhale ngebali/ngesiganeko esenzekileyo/isiganeko
                          esiqwetyiweyo.
                     -    Makabhale ngomxholo obambekayo nokholelekayo nokuba
                          lisekwe kwinto ebuntsomirha.
                     -    Makabhale isakhiwo sebali esidlwengula umxhelo
                          nesikholelekayo.
                     -    Makasebenzise ixesha elidlulileyo/ixesha eladlulayo
                          kumaxesha amaninzi, umfundi angalisebenzisa nexesha
                          langoku.
                     -    Malibe libali elinento elifuna ukuyiphuhlisa.
                     -    Umhlathi wentshayelelo mawudlwengule umxhelo.
                     -    Malibe libali eligcina umdla womfundi kude kube sekupheleni.
                     -    Kufuneka isimbo, izixhobo zobuciko, kunye nentshukumo
                          elapha ebalini iqinisekise ukuba umfundi ugcinwa enomdla.
                     -    Makubaliswe ngokuphumeleleyo kubonakale ngokucacileyo
                          iinkcukacha zokuva ezinjengokubona, isandi, incasa, ivumba
                          kunye nezo zinokuviwa ngokuziphatha ngesandla.
                     -    Masibe nophawu lokuchaza olumandla.
                     -    Isiphelo masibe sesanelisayo okanye sibe ntsingiselo-mbini,
                          singabhidaniswa okanye siqikeleleke.
                     -    Makasebenzise intetho-ngqo ukwenza umlinganiswa abe
                          ngophilayo.
                     -    Igama ngalinye alisebenzisileyo malibe nenjongo.                    [50]

                     Isincoko esichazayo.

                     Umviwa kulindeleke ukuba achankcathe kwezi ngongoma:

                     -    Makachaze umba othile okanye umntu othile ngendlela ezama
                          ukuba asive, asiqonde isihloko esichazwa ngendlela ecace
                          gca.
                     -    Makasebenzise amagama ukudala umfanekiso.
                     -    Makachaze into ukwenzela ukutsala umdla nokudlwengula
                          umxhelo.
                     -    Makachonge amagama ngobunono nangocoselelo
                          ukufezekisa isiphumo sokubhalayo.
                     -    Makasebenzise imifanekiso ntelekelelo yokubonwayo,
                          okuvakalayo, okungcanyulwayo nokuphathwayo.
                     -    Makasebenzise izigaba zentetho nezafobe ngokukuko.
                     -    Makabhale ngesihloko abanamava ngaso.                               [50]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                        Tyhila iphepha

### Page 15

IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P3              15                               DBE/2015
                                        SCE – Imemorandam

                     Isincoko esixoxayo.

                     -    Umviwa makatyekele kwicala elinye.
                     -    Makuvele ukuxhaswa okanye ukuchaswa koluvo olukhabana
                          nolunye.
                     -    Makabe necala alithathayo umfundi, adandalazise nesizathu
                          sokuba enze oko.
                     -    Makaqale isincoko ngokwandlala ezakhe iimbono ngesihloko
                          ngendlela enika izimvo ezizezakhe netsalayo.
                     -    Makanike uluhlu lweembono ukuxhasa uluvo kunye
                          nokuzingqina.
                     -    Makabe nengqwalasela kumanqaku angqinelana okanye
                          achasene nenkcazelo.
                     -    Makanike izimvo ngendlela engqalileyo, anganika iimbono
                          zakhe kuphela.
                     -    Makasebenzise iintlobo ngeentlobo zesixhobo ezibonisa
                          ubuciko, kunye nobugcisa bokucenga.
                     -    Makasebenzise ulwimi olubonisa uvakalelo, umzekelo
                          oluchukumisayo kodwa lungabi nabukrwada.
                     -    Isiphelo sesincoko kufuneka sibe nomdla, sicace kwaye sinike
                          inkcazelo ekholelekayo ngoluvo lombhali.                            [50]

                     Isincoko esicamngcayo.

                     -    Makabonise izimvo, iimbono, iingcinga neemvakalelo zakhe
                          ezichukumisayo.
                     -    Makacamngce ngamaphupha okanye ngeminqweno.
                     -    Makaveze iimbono zakhe kuphela.
                     -    Makanike inkcazo ecace kakuhle, ejonge ukuhlaziya
                          iinkumbulo okanye uvakalelo lwakhe.
                     -    Makanike izimvo/iingcinga/uvakalelo oluveza ukunyaniseka
                          kunye nokubandakanyeka komntu.
                     -    Isakhiwo masibunjwe ngobunono.
                     -    Akukho mfuneko yokuba isiphelo sibe sesicacisiweyo.                 [50]

                     Isincoko esivelela amacala omabini.

                     -    Makavelele zonke iinkalo xa exoxa ngomba othile.
                     -    Makavelele amacala omabini engxoxo, angakhethi cala.
                     -    Makacacise acwangcise ngobunono isakhiwo.
                     -    Makanike iinkcazelo ezizolileyo, ezicingisisiweyo zaxhaswa
                          kakuhle.
                     -    Makangathathi cala lithile nangona enokuvakalisa olwakhe
                          uluvo.
                     -    Makaxoxe ngokuvokothekileyo nangokuvakalayo.
                     -    Makasebenzise ithoni engabonakalisi kuchukumiseka,
                          iqinisekise kodwa ibe ingazithobi.
                     -    Makafikelele kwisigqibo esithile ekupheleni kwesincoko.
                     -    Makabhale isiphelo esisulungekileyo esishiya umfundi
                          engenantandabuzo ngoluvo lwakhe.                                    [50]
                                                             AMANQAKU ECANDELO A:             50
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                        Tyhila iphepha

### Page 16

IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P3              16                             DBE/2015
                                        SCE – Imemorandam

ICANDELO B: IMIHLATHI

Abaviwa kulindeleke ukuba baphendule imibuzo ibe MIBINI kweli candelo. Bhala
amagama ali-100–120 (umxholo kuphela).

UMBUZO 2

2.1      IRIVYU

         Umviwa kulindeleke ukuba achankcathe kwezi ngongoma:

         -    Makanike iingongoma eziphambili nezichanekileyo, umzekelo, igama
              lombhali, isihloko sencwadi, igama lompapashi nexabiso.
         -    Makadandalazise indlela ayibona ngayo incwadi.
         -    Makathabathe icala elithile.
         -    Makaveze iimbono zakhe buqu.                                                [25]

2.2      ILETA ESESIKWENI

         Umviwa kulindeleke ukuba achankcathe kwezi ngongoma:

          -   Makanamathele kwiimfuno ezahlukeneyo zeeleta ezisesikweni
              njengesimbo sokubhala nesakhiwo.
          -   Makakhumbule abantu ababhalelayo ukuncedisana nokuba oko abhale
              ngako kuqondwe msinya.
          -   Indlela abhala ngayo mayivakale, iyondelelane, icaciswe, ibe
              semxholweni.
          -   Makasebenzise ulwimi olusesikweni.
          -   Makabhale ngolwimi oluvakalayo, olwamkelekileyo nolutsala umdla
              nethoni efanelekileyo.
          -   Makacwangcise ngokukuko, axoxe ngokukuko.
          -   Ileta mayiqulathe intshayelelo enika umdla, isiqu nesiphelo.
          -   Makangqale ngqo kumongo.
          -   Mayiqulathe iidilesi ezimbini eyombhali neyalomntu ubhalelwayo, ime
              ngqo ngesiXhosa.
          -   Umhla ebhalwe ngawo ngasezantsi kwayo.
          -   Mayibandakanye isibuliso esichanekileyo.
          -   Makashiye umgca emva kwesibuliso ze abhale umcimbi ileta engawo.
          -   Uvumelekile ukuboleka igama esiNgesini xa ubhala idilesi, iinyanga
              okanye usebenzise iinyanga zentsusa.
          -   Akukho ziphumlisi kwidilesi nesibuliso nakwisiphelo.
          -   Makahlule imihlathi yesiqu ngokweengcamango ezahlukileyo.
          -   Isiphelo esichanekileyo silandelwa yifani noonobumba-magama
              bombhali.                                                                   [25]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                    Tyhila iphepha

### Page 17

IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P3              17                                DBE/2015
                                        SCE – Imemorandam

2.3      ILETA YOBUHLOBO

         Umviwa kulindeleke ukuba achankcathe kwezi ngongoma:

         -    Makasebenzise ulwimi olungekho sikweni ukuya kolusesikweni.
         -    Makabhale ngolwimi oluvakalayo, olusulungekileyo nolutsala umdla.
         -    Makacwangcise ngokukuko, axoxe ngokukuko.
         -    Ileta mayiqulathe intshayelelo enika umdla, isiqu nesiphelo.
         -    Makangqale ngqo kumongo.
         -    Mayiqulathe idilesi enye, umbhali, umhla ebhalwe ngawo ngasezantsi
              kwayo.
         -    Mayibandakanye isibuliso esichanekileyo esilandela idilesi yombhali.
         -    Uvumelekile ukuboleka igama esiNgesini xa ubhala idilesi, iinyanga
              okanye usebenzise iinyanga zentsusa.
         -    Akukho ziphumlisi kwidilesi nesibuliso nakwisiphelo.
         -    Makahlule imihlathi yesiqu ngokweengcamango ezahlukileyo.
         -    Akukho mgaqo uthile ulandelwayo ncam malunga nesiphelo kodwa
              silandelwa ligama lokuqala lombhali.                                             [25]

2.4      INGXELO ENGEKHO SIKWENI

         Umviwa kulindeleke ukuba achankcathe kwezi ngongoma:

          -   Makanike iinkcukacha ezichanekileyo ngesiganeko.
          -   Makabhale isihloko, intshayelelo, isiqu, isiphelo, izindululo, izalathiso
              nezihlomelo.
          -   Makaqokelele ingcombolo yolwazi, ayicwangcise abhale iingongoma.
          -   Makasebenzise ulwimi olungekho sesikweni ukuya kolusesikweni.
          -   Makasebenzise ixesha langoku, izibizo gabalala, umntu wesithathu.
          -   Makabhale ingcaciso egqibeleleyo, esebenzisa amagama namabinzana
              abhekise kwimeko ethile.                                                         [25]

2.5      INTETHO ENGEKHO SIKWENI

         Umviwa kulindeleke ukuba achankcathe kwezi ngongoma:

          -   Kwisimbo sokubhala makuvele ixesha, indawo, injongo, abaphulaphuli
              noko aza kuthetha ngako.
          -   Makuvele ukuba uza kuthetha njani? Wonwabile, okanye ukhathazekile.
          -   Makaqale intetho yakhe ngendlela etsala umdla.
          -   Makaphuhlise amanqaku akhe kakuhle angatsho ngentetho ekruqulayo.
          -   Makasebenzise izivakalisi ezifutshane ezikhatshwa ziingcingane ezilula,
              asebenzise imizekelo eqhelekileyo.
          -   Makalungelelanise izigxeko zakhe nezincomo anazo.
          -   Isiphelo sibalulekile kwaye ukhumbule ukuba ayisosishwankathelo
              sokubhaliweyo.                                                                   [25]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                         Tyhila iphepha

### Page 18

IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P3              18                          DBE/2015
                                        SCE – Imemorandam

2.6      INGXOXO YABABINI

         Umviwa kulindeleke ukuba achankcathe kwezi ngongoma:

         -    Makabhale ingxoxo ephakathi kwabantu ababini nangaphezulu.
         -    Makayibhale ingxoxo njengoko isenzeka, amazwi ezithethi awabhale
              njengoko enjalo.
         -    Makashiye umgca ukwahlula phakathi kwentetho yesithethi neyesinye.
         -    Makafake umyalelo kwizibiyeli phambi kokuba amagama athethwe.
         -    Umfundi usenokuyimntwisa le ngxoxo.                                        [25]

                                                    AMANQAKU ECANDELO B: 2 x 25:         50
                                                           AMANQAKU EWONKE:              100

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                   Tyhila iphepha

### Page 19

IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P3                                                               19                                                                             DBE/2015
                                                                                         NSC – Imemorandam

ICANDELO A: IZINCOKO – AMANQAKU
o   Sebenzisa le rubrikhi rhoqo xa umakisha izincoko zephepha lesi-3, Icandelo A
o   Amanqaku ukusukela kweli-0 ukuya kwangama-50 ahlulahlulwe ngokwamanqanaba amahlanu.
o   Imiqangatho yomxholo, ulwimi nesimbo, inqanaba ngalinye kula mahlanu lahlulahlulwe kubini, kwakho amanqaku abelwe abo banezincoko ezikwinqwanqwa
    eliphakamileyo nezo zikwinqwanqwa elingezantsi kwinqanaba ngalinye.
o   Isakhiwo asicatshazelwa kukwahlulwa ngokwenqwanqwa eliphezulu nelisezantsi

Imiqathango                                    Egqwesileyo                    Esemagqabini                 Eyanelisayo               Eyinxalenye            Engaphumelelanga
                                                                              neqaqambileyo                nefanelekileyo
UMXHOLO                                        28–30                          22–24                        16–18                     10–12                  4–6
NOCWANGCISO                                    -Impendulo igqwesile/          -Impendulo ixongxwe          -Impendulo iyanelisa.     -Impendulo             -Impendulo ayihambelani

                    Inqwanqwa
                                               inomtsalane, ngaphezu          ngobugcisa.                  -Izimvo ziyathungelana    ayinaluthungelwano     nomxholo kwaphela.
(Impendulo                                     koko bekulindelekile.          -Izimvo zihambelana          noko ziyaqinisekisa       lungqinelanayo.        -Izimvo ziyabhidisa
nezimvo)                                       -Izimvo eziqiqisisiweyo,       gingci nomxholo kwaye        ngokuse-mxholweni.        -Izimvo azicacanga     kwaye azingqamananga
Uyondelelwaniso                                ezixhokonxa iingcinga          zinomdla zinobungqina        - Ilungelelanisiwe noko   kwaye ayizizo          kwaphela nomxholo.
                                               nezivuthiweyo.                 bokuvuthwa.                  kwaye iyathungelana       ezomfundi.             -Azicacanga kwaye
lwezimvo

                    eliphakamileyoenglish p3
                                               -Impendulo elungelelaniswe     -Ilungelelaniswe kakuhle     kuquka intshayelelo,      -Buncinci ubungqina    kwaye ziphindaphindiwe.
ngokucwangcisa.                                kakuhle ngokugqwesileyo        kakhulu kwaye                isiqu ukuqukumbela/       bolungelelwaniso       -Azilungelelaniswanga
Ukuqonda injongo,                              enothungelwano                 iyathungelana                nesiphelo.                nothungelwano          kwaye azithungelani.
abantu ekujoliswe                              (enonamathelwano)              (inonamathelwano)                                      lweengcamango.
kubo kunye nesimo                              ukuquka intshayelelo, isiqu,   kuquka intshayelelo, isiqu
sentlalo.                                      ukuqukumbela/nesiphelo.        ukuqukumbela / nesiphelo.
                                               25–27                          19–21                        13–15                     7–9                    0–3
                                               -Impendulo egqwesileyo         -Impendulo ixongxwe          -Impendulo eyanelisayo    -Ubukhulu becala       -Akukho linge
30 AMANQAKU                                    kodwa ineendawana esilela      kakuhle.                     nangona kumana            impendulo              lokuphendula isihloko.
                                               kuzo ukuba neempawu            -Izimvo ziyahambelana        kubakho izikhewu          ayihambelani           -Ayihambelani kwaphela
                                               ezinomtsalane ogqwesileyo      zinomdla.                    kwingcaciso.              nomxholo.              nomxholo kwaye

                    Inqwanqwa elingezantsi
                                               wesincoko esinkqenkqeza        -Ilungelelaniswe kakuhle     -Izimvo                   -Izimvo zibonakalisa   ayifanelekanga.
                                               phambili.                      iyathungelana                ziyanamathelana           ukungahlangani         -Ayingqamananga
                                               -Izimvo ezivuthiweyo           (inonamathelwano)            ngokwanelisayo kwaye      nokubhidisa.           nomxholo kwaphela
                                               neziqiqisisiweyo.              kuquka intshayelelo, isiqu   ziyaqinisekisa.           -Phantse bungabikho    kwaye inobubhu-
                                               -Izimvo zilungelelaniswe       nesiphelo.                   -Kukho ulungelelaniso     ubungqina              tyubhutyu.
                                               ngobugcisa                                                  olufumanekayo             bolungelelwaniso
                                               zinothungelwano                                             nothungelwano             nothungelwano.
                                               (zinonamathelwano)                                          kwintshayelelo, isiqu
                                               kuquka intshayelelo, isiqu                                  nesiphelo.
                                               kunye nesiphelo.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                                                                                                                       Tyhila iphepha

### Page 20

IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P3                                                                20                                                                                   DBE/2015
                                                                                          NSC – Imemorandam

   ULWIMI, ISIMBO                                   14–15                         11–12                       8–9                         5–6                         0–3
   SOKUBHALA                                        -Ithoni, irejista, isimbo     -Ithoni, irejista, isimbo   -Ithoni, irejista, isimbo   -Ithoni, irejista, isimbo   -Ulwimi alunantsingiselo.
   NOKUHLELA                                        sokubhala, isigama            sokubhala kunye             sokubhala nesigama          sokubhala nesigama          -Ithoni, irejista, isimbo
   Ithoni, irejista,                                zifaneleke kakhulu            nesigama ziqaqambe          zifanelekile kwinjongo,     azihambelani                sokubhala nesigama
   isimbo sokubhala,                                kwinjongo, abantu             kakhulu kwinjongo, abantu   abantu ekujoliswe kubo      nenjongo, abantu            azihambelani mpela
                                                    ekujoliswe kubo nakwisimo     ekujoliswe kubo nesimo      nesimo sentlalo.            ekujoliswe kubo             nenjongo, abantu
   isigama
                                                    sentlalo.                     sentlalo.                   -Ulwimi lusetyenziswe       nesimo sentlalo.            ekujoliswe kubo nesimo
   esifanelene                                      -Ulwimi lusetyenziswe         -Ulwimi luchanekile kwaye   ngokufanelekileyo           -Ulwimi lusetyenziswa       sentlalo.

                         Inqwanqwa eliphakamileyo
   nenjongo/nesimo                                  ngokuzithemba,                ithoni isetyenzisiwe        ukudlulisa umyalezo.        ngendlela                   -Ukusetyenziswa
   sentlalo.                                        luyachukumisa                 ngokufanelekile             -Ithoni ifanelekile.        ebuthathaka.                kwisigama
   Uchongo magama.                                  ngokugqwesileyo.              nangokuzinzileyo            -Izixhobo zolwimi           -Ithoni nochongo            kunqongophele
   Ukusetyenziswa                                   -Ithoni edlwengula umxhelo    kwisincoko siphela.         zisetyenzisiwe              magama                      ngokubaxekileyo de
   kolwimi nemigaqo,                                nenobuciko.                   -Ubukhulu becala akukho     ukuphuhlisa                 azifanelekanga.             ungakwazi ukuqonda
   Iimpawu                                          -Akukho nasinye isiphene      ziphene kwigrama nopelo.    nokuphucula umxholo.        -Isigama                    okubhaliweyo.
   zokubhala, igrama,                               segrama nopelo.               -Sixongxwe kakuhle                                      sinqongophele
                                                    -Sixongxwe ngobugcisa         kakhulu.                                                kakhulu.
   upelo.
                                                    obukhulu.
                                                    13                            10                          7                           4
   15 AMANQAKU
                                                    -Ulwimi lugqwesile kwaye      -Ulwimi luyakuthimba        -Ukusetyenziswa             -Ukusetyenziswa
                                                    kusetyenziswe izixhobo        kwaye ubukhulu becala       kolwimi ngokwanelisayo      kolwimi
                                                    zolwimi ezibonakalisa         luchanekile.                kodwa kusekho               ngokungafanelekanga.
                                                    ubuciko ngokufanelekileyo.    -Ithoni iqaqambile kwaye    ukungangqinelani apha       -Kuncinci okanye
                                                    -Akukho nasinye isiphene      ichanekile.                 naphaya.                    akukho ukohluka –
                         Inqwanqwa                  segrama nopelo.               -Zimbalwa iziphene          -Ubukhulu becala ithoni     hlukana kwezivakalisi.
                                                    -Sixonkxwe ngobugcisa.        zegrama nopelo.             ifanelekile kodwa           -Isigama
                         elingezantsi                                             -Sixonkxwe kakuhle.         usetyenziso zixhobo         sinqongophele
                                                                                                              zolwimi lunqongophele.      ngokugqithisileyo.
   ISAKHIWO                                         5                             4                           3                           2                           0–1
   Iimpawu zodidi                                   -Isihloko sikhuliswe          -Iinkcukacha zakhiwe        -Ukuphuhliswa               -Kukho amanqaku             -Amanqaku
   lwesincoko                                       ngokugqwesileyo.              ngokulandelelana            kweenkcukacha               asemxholweni.               asemxholweni awakho.
   Ukuphuhliswa                                     -Iinkcukacha ezigqwesileyo.   nangokuqiqisisiweyo.        ngokusemxhlolweni.          -Izivakalisi nemihlathi     -Ulwakhiwo lwezivakalisi
   kwemihlathi                                      -Izivakalisi, imihlathi       -Ziyathungelana.            -Izivakalisi, imihlathi     zineemposiso.               nemihlathi
   nokubunjwa                                       zakhiwe ngokugqwesileyo.      -Ukwakhiwa kwezivakalisi    zakhiwe kakuhle.            -Isincoko                   lunobubhutyu-bhutyu.
                                                                                  nemihlathi                  -Isincoko                   sisesemxholweni             -Isincoko siphume
   kwezivakalisi.
                                                                                  kuyahambelana,              sisesemxholweni.            nangona zisekhona           kwaphela emxholweni.
                                                                                  kwahlukahlukene.                                        iziphene.
   5 AMANQAKU

   AMANQAKU                                         43–50                         33–40                       23–30                       13–20                       0–10

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                                                                                                                              Tyhila iphepha

Text truncated here. Open the document page to read the rest.

## Related documents

- [IsiXhosa HL P3 May-June 2025](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p3-may-june-2025/6d5fad84-05dc-4e7b-b291-bfa93d99bdda) — isiXhosa HL · QP · 2025 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P3 May-June 2024](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-isixhosa-hl-2024-nsc-june-exam-question-paper-paper-3-isixhosa/1b5608d9-446e-4235-a304-4d8d16fa6d2b) — isiXhosa HL · QP · 2024 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P3 May-June 2023](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p3-may-june-2023/aa611c2a-3d04-4aad-bb12-6fcd7d622d24) — isiXhosa HL · QP · 2023 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P3 May-June 2022](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p3-may-june-2022/c4ae73db-43ac-49b3-856c-caebebaa564f) — isiXhosa HL · QP · 2022 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P1 Nov 2015 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p1-nov-2015-memo/d48a61d2-ce3c-4c08-8381-899d59febcfd) — isiXhosa HL · Memo · 2015 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P2 Nov 2015 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p2-nov-2015-memo/4bc47f44-f003-490d-b28e-8faea7fc8126) — isiXhosa HL · Memo · 2015 · isiXhosa

## More from Grade 12 isiXhosa HL

- [Gr 12 IsiXhosa HL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-isixhosa-hl-atp-2023-24/47d8428a-6bc8-499c-acc8-8a8ebf4dd491) — ATP
- [XHOSA HL P1 QP GR12 SEPT 2025 watermark](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-hl-p1-qp-gr12-sept-2025-watermark/d20cd17b-c868-4b95-8f4f-0b5c4e80f427) — QP · 2025
- [IsiXhosa HL P1 May-June 2025](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p1-may-june-2025/81b1e1ae-3e52-401a-857c-f072993aeb60) — QP · 2025 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P3 Nov 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-isixhosa-hl-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-3-isixhosa/144627a0-8784-408e-875f-fe5f89d59aff) — QP · 2025 · isiXhosa
- [ERRATA ISIXHOSA HL P1](https://www.hlayiso.com/library/errata-isixhosa-hl-p1-2/e0bfc21f-9053-4dca-af3a-73495767fc72) — Errata · 2024 · isiXhosa
- [ERRATA ISIXHOSA HL P1](https://www.hlayiso.com/library/errata-isixhosa-hl-p1/febe0a8c-f958-41d4-a87c-589d34cf4f1a) — Errata · 2024 · isiXhosa

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
