# isiXhosa HL Grade 12 Paper 1 NSC June 2015 Question Paper

> Grade 12 isiXhosa HL Paper 1 question paper from the NSC June Exam 2015, 13 pages. Read online or get the free PDF download, memo linked when available.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/grade-12-isixhosa-hl-2015-nsc-june-exam-question-paper-paper-1-isixhosa/b06bd09b-f510-48cc-b683-9baacc773021
- Updated: 2026-09-28
- Subject: isiXhosa HL
- Grade: Grade 12
- Language: Isixhosa
- Document type: Question paper
- Year: 2015
- Exam period: NSC June Exam
- Paper: 1
- Curriculum: CAPS
- Pages: 13

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [isiXhosa HL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/isixhosa-hl) › [isiXhosa HL Grade 12 Paper 1 NSC June 2015 Question Paper](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-isixhosa-hl-2015-nsc-june-exam-question-paper-paper-1-isixhosa/b06bd09b-f510-48cc-b683-9baacc773021)

## About this document

Isixhosa Hl · Grade 12 · NSC June Exam · 2015 · isixhosa. Question paper, 13 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

SENIOR CERTIFICATE EXAMINATION

                       ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA (HL)

                                IPHEPHA LOKUQALA (P1)

                                           2015

                                                              AMANQAKU: 70

                                                              IXESHA: 2 iiyure

                              Olu viwo lunamaphepha ali-13.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                             Tyhila iphepha

### Page 2

IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1           2                            DBE/2015
                                            SCE

IPHEPHA LEMIYALELO NEENGCACISO

1.       Eli phepha lemibuzo LINAMACANDELO AMATHATHU:

         ICANDELO A:        Isicatshulwa                              (30)
         ICANDELO B:        Ushwankathelo                             (10)
         ICANDELO C:        Izakhi nemigaqo yokusetyenziswa kolwimi   (30)

2.       Phendula YONKE imibuzo.

3.       Qala ICANDELO NGALINYE kwiphepha ELITSHA.

4.       Krwela umgca ekupheleni KWECANDELO NGALINYE.

5.       Nombola iimpendulo ngokuchanekileyo ngokwendlela ezinonjolwe ngayo
         kwiphepha lemibuzo.

6.       Shiya umgca emva kwempendulo nganye.

7.       Qwalasela ngokukodwa upelo nolwakhiwo lwezivakalisi.

8.       Iingcebiso malunga nolwabiwo lwexesha:

         ICANDELO A:        50 imizuzu
         ICANDELO B:        30 imizuzu
         ICANDELO C:        40 imizuzu

9.       Bhala ngokucocekileyo nangokucacileyo.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                 Tyhila iphepha

### Page 3

IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1         3                                   DBE/2015
                                          SCE

ICANDELO A: ISICATSHULWA

UMBUZO 1

ISICATSHULWA A

1.1      Funda esi sicatshulwa uze uphendule imibuzo elandelayo.

                                        AMALUNGELO

         1     Kulungile ukuba umntu alilwele ilungelo lakhe ngakumbi xa eqonda
               eqinisekile ukuba kukho umntu okanye abantu abaxabileyo, bezenza
               umqobo phakathi komntu lowo nelo lungelo. Abantu bangaphoswa
               ngokupheleleyo ngamalungelo abo ukuba bangahlala nje belulamile
               bengazenzi iinzame zokufumana loo malungelo. Iyenzeka ngamany' 5
               amaxesha into yokuba abo bantu bade bawafumane loo malungelo
               abo noxa bengawalungelanga nje. Ukulwela ufumane ilungelo yinto
               efanel' ukulungelwa. Ukulwela ufumane ilungelo ongalilungelanga
               kuyafana nqwa nentwanazana eziqamangela ngencebeta ingekafikisi
               okanye umntwana oneminyaka emine ohlala emva kwevili lokuqhuba 10
               inqwelo-mafutha. Ilungelo lilunge kakuhle xa lifika kumntu onemfanelo
               yalo kungabi ngathi kunxityiswa umntwana oneminyaka emihlanu
               ibhulukhwe namaquza kayis' omkhulu. Umntu obasisinxada-nxada
               elwela ilungelo elingamfalenelanga, elo lungelo alimenzeli nto, uye
               afane nomntu obandeza ichitywa engaliqabi.                            15

         2     Impazamo iyenzeka ukuba umntu acinge ukuba into elilungelo lakhe
               iyimfanelo yakhe ubomi bakhe bonke naxa loo nto ingasamenzeli nto.
               Indoda eyaziwayo nehlonitshwa ngokuhlafuna amahleza ingayenza
               impazamo yokufuna ukulawulwa ngamahleza naxa sele iphelelwe
               ngamazinyo. Umntu unalo ilungelo entweni ngalo lonke ixesha 20
               esenabo ubulali nobungcali bokulilondoloza elo lungelo. Indoda ayithi
               yakusweleka ingcwatywe nemfuyo yayo kuba ililungelo layo loo
               mfuyo. Akho amaxesha okuba umntu ohlukane namalungelo akhe
               nokuba ebesele ewathanda kangakanani na loo malungelo.

         3     Phaya ezilalini ungafika kukho amasimi alele ifusi agqityelwa 25
               ukulinywa ngoNoquku. Xa unokuya kubanini nakubanikazi baloo
               masimi ngeenjongo zokucela ukuba uwakhululelwe ukuze
               uwakhubele uwalime abanye babo bantu ungafika belugcwabevu
               ngumsindo bekubona njengomntu ozimisele ukurhwaphiliza
               amalungelo abo. Omnye angade akuxelele ukuba loo ntsimi 30
               seyililungelo lonyana wakhe omkhulu. Indod' enkulu ingatsho,
               ubokuqiniseka ukuba sele iqamele ngamaqhetseba. Ukuba
               unokuphanda ngaloo nyana wayo omkhulu ungafumanisa ukuba loo
               mbabala yolwantunge yaya kutshona tshwaa eKapa apho itshiphe
               khona kwaye kungekho nethemba lokuba iya kuze ibuye naxa 35
               sekubhujiwe. Abantu bayakwazi ukuwakhusela amalungelo abo
               bengakwenzi oko ngenxa yokuxabisa nokukhathalela loo malungelo,
               koko ngenxa yokulawulwa ngumona osele ulelona lungelo labo
               libalungeleyo.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                      Tyhila iphepha

### Page 4

IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1              4                                     DBE/2015
                                               SCE

         4       Ilungelo lingayiyo ingozi kulowo othe ntii ingqondo kukuba nelungelo 40
                 kodwa emfamekile kukungalifaneli elo lungelo alifuna ngamehlo
                 abomvu. Omnye umntwana wenkosana ethile waswelekelwa nguyise
                 eselula kakhulu. Kweso sithuba sokuphatha kwabanjiswa unina.
                 UMabhozo uthe xa aneminyaka elishumi elinesihlanu wahlebela unina
                 ukuba mdala ngokwaneleyo yaye kulilungelo lakhe ukuphatha. Unina 45
                 wazama ukuyigalela amanzi loo nto ngelithi urheme makakhe aqinise
                 noko emfundweni kuba ukuphatha abantu abafundileyo engafundanga
                 akwahlukanga kuyaphi kwimfama ewa ivuka iceba ukukhokela abo
                 banamehlo. Wayesiya kweso sikolo unkabi engananzanga nto
                 ngazifundo zakhe kubonakala ukuba kuloo magumbi okufundela 50
                 usekhefini lokulindela ukuba ade afikelele kwixesha elamkelekileyo
                 lokuphatha.

         5       Umfan' omdala uthe xa aneminyaka elishumi elinesixhenxe waphum'
                 izithuba akafuna nokuva efun' ilungelo elisisithuba sakhe asishiyelwa
                 nguyise ngokubhubha. Unina wanqanda amahayi-hayi engathandi 55
                 kodwa wagoba uphondo. Ngomhla amiliselwa ngawo njengenkosi
                 uMabhozo wayalela ukuba kuwiswe iinkabi ezintathu zeenkomo kwezo
                 zazishiywe nguyise, bancoma abantu besithi bayaqala ukudibana
                 nenkosi enobuntu. Waba negugu umfana esiva amantyontyelo.
                 Kungentsuku zatywala emva kwetheko abantu abanengqondo 60
                 bahlunguzelisa iintloko besithi, 'Ayibi nje into xa iza kulunga!'
                 Waqhuba umntwana ezintyintya ngotywala, ecinga ukuba unelungelo
                 kwiipokotho zabantu. Sibhala nje lowo wayezingca ngobu bukhosi
                 ukhangeleka ngathi ngumntu onovalo yaye ukuba ebeyinkomo
                 ngesisithi sele evuswa ngamaxhayi.                                    65

         6       Kulungile ukuba umntu alifune ilungelo lakhe kodwa lowo ufuna elo
                 lungelo kufuneka aqinisekise ukuba ulilungele elo lungelo. Ilungelo
                 liyakwazi ukumza kakubi umntu limbhide abhideke elifumene elo
                 lungelo lakhe. Umntu xa afuna ilungelo lakhe kukho umbuzo
                 ongundoqo ekufuneka ewubuzile wokuba elifuna nje elo lungelo 70
                 ulifunela ntoni na. Akulunganga ukuba umntu afune ilungelo kuba
                 elifuna nje. Umntu uyayifuna inja eyifunela ukuba mayikhonkothe
                 kodwa inja ukuba ayibuphuhlisi ubunja bayo ngokukhonkotha
                 ayifanelekanga nokuba ibizwe ngokuba yinja loo nto. Linjalo
                 nelungelo. Ilungelo elililungelo nje lingakwazi kwenzela mntu nto, 75
                 alinto yanto ebantwini.

                                     [Sicatshulwe kwincwadi ethi, UBOMI, IZITHETHE NAMASIKO
                                                     ebhalwe nguLL NGEWU: amaphepha 27–38]

         Jonga kumhlathi wokuqala

         1.1.1        Ngokwakwisicatshulwa kuxa kutheni apho umntu kufuneka alilwele
                      ilungelo lakhe?                                                              (1)

         1.1.2        Yintoni engabangela ukuba abantu baphoswe ngokupheleleyo
                      ngamalungelo abo?                                                            (1)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                             Tyhila iphepha

### Page 5

IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1            5                                         DBE/2015
                                             SCE

         1.1.3       Khankanya izinto zibe MBINI umbhali akufanisa nazo ukulwela
                     ilungelo elingamfanelanga nelingamlungelanga umntu.                             (2)

         1.1.4       Ngumntu onjani omele ukuxhamla ilungelo?                                        (1)

         Jonga kumhlathi wesibini

         1.1.5       Isivakalisi esilandelayo sivelisa ntoni ngelungelo?

                     Impazamo iyenzeka ukuba umntu acinge ukuba into elilungelo
                     lakhe iyimfanelo yakhe ubomi bakhe bonke naxa loo nto
                     ingasamenzeli nto.                                                              (1)

         1.1.6       Yintoni ekufuneka ukuba umntu abe nayo ukuze asoloko
                     enelungelo entweni ngalo lonke ixesha?                                          (1)

         Jonga kumhlathi wesithathu

         1.1.7       Ungabonwa njani ngabantu xa unokucela ukulima amasimi
                     angasalinywayo ngabantu bawo?                                                   (1)

         1.1.8       Siveza ntoni isivakalisi esibhalwe ngqindilili kulo mhlathi?                    (2)

         1.1.9       Nika ingongoma ephambili yalo mhlathi.                                          (2)

         Jonga kumhlathi wesine

         1.1.10      Yintoni unobangela wokuba ilungelo libe yingozi?                                (1)

         1.1.11      Nika    intsingiselo    yegama,      'ukubanjiswa'      ngokwalapha
                     kwisicatshulwa.                                                                 (2)

         1.1.12      UMabhozo wayesiya nje esikolweni engenaxesha lamfundo.
                     Ngqina oku ngokwakwisicatshulwa.                                                (2)

         Jonga kumhlathi wesihlanu

         1.1.13      Ungathi ngabantu abanjani la maphakathi ayexhasa uMabhozo xa
                     efuna isikhundla sokuphatha ngenkani.                                           (1)

         1.1.14      Simo sini abe naso uMabhozo akuba ephethe?                                      (1)

         1.1.15      Uyavelana noMabhozo xa sele ephela ekwimo                         yokuba
                     angaphathwa ngamaxhayi? Xhasa impendulo yakho.                                  (2)

         Jonga kumhlathi wesithandathu

         1.1.16      Ubaluleke ngantoni umbuzo athi umbhali ungundoqo xa ubani
                     efuna ilungelo?                                                                 (1)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                               Tyhila iphepha

### Page 6

IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1          6                                                                                 DBE/2015
                                           SCE

1.2      ISICATSHULWA B: OKUBONWAYO

                                                                                   UNELSON MANDELA ESISELENI-EROBBEN ISLAND

                                         [Ucatshulwe kwi-intanethi-www.cartoonstock.com]

         1.2.1       Kuphi kule ndawo akuyo lo mntu ukulo mfanekiso?                                                                     (1)

         1.2.2       Ucinga ukuba kutheni lo mntu ejonge phandle?                                                                        (2)

         1.2.3       Ibonisa ntoni inkangeleko yobuso bomntu okulo mfanekiso?                                                            (2)

         1.2.4       Kutheni zixubile iinwele zalo mntu usemfanekisweni?                                                                 (1)

         1.2.5       Zahluka ngantoni izicatshulwa A no B?                                                                               (2)

                                                           AMANQAKU ECANDELO A:                                                          30

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                            Tyhila iphepha

### Page 7

IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1        7                                   DBE/2015
                                         SCE

ICANDELO B: USHWANKATHELO

UMBUZO 2

Funda ngocoselelo ISICATSHULWA esingezantsi. Kwesi sicatshulwa kuthethwa
ngokutshintsha kwamaxesha.

QAPHELA: Kulindeleke ukuba wenze oku kulandelayo:

1.       Shwankathela ngawakho amazwi ungacaphuli njengoko kubhaliwe kwitekisi.
2.       Impendulo yakho mayingadluli kumagama angama-70.
3.       Shwankathela ngomhlathi kuphela.
4.       Akulindelekanga ukuba ubhale isihloko sesishwankathelo.
5.       Qaphela indlela echanekileyo yokusetyenziswa kolwimi, iimpawu zobhalo
         nococeko.
6.       Bhala phantsi inani lamagama owasebenzisileyo wakugqiba.

                          BAZALI! AMAXESHA NGAMANYE

1        Abazali baxakene nenzala yabo ngenxa yokungavisisani ngezimvo malunga
         nezinto ngezinto zobomi. Namhlanje umzi oNtsundu umi nematha. Woba
         ngangena kulo umzi ufike abazali benezingqala. Isikhalo sinye sesokuba
         abantwana beli xesha abeva, banenkani, benza unothanda. Abantwana
         bayazihleka iingcebiso eziphuma ebazalini kanti nabazali kwelabo icala 5
         bazithatha njengobuvuvu izizathu ezibekwa ngabantwana. Abantwana
         bangoku aboyiki ngokoyikiswa, ngamadela-kufa angamatsha-ntliziyo.

2        Kumaxesha angaphambili kwaXhosa, kusalawula isiko nesithethe, intetho
         yomzali ibingaphikiswa ngumntwana. Nantoni na engatshongo khona
         ibilindelekile enkwenkweni. Imicimbi edla umzi ibixoxelwa komkhulu 10
         ngamadoda ngomhla wembizo, abafazi nabantwana bengangeni ndawo.
         Umntwana ubeyazi kakuhle indawo yakhe kungenakubakho mpazamo.

3        Siphulukana namasiko nezithethe zethu sijongile egameni lenkqubela-
         phambili. Abantwana bangoku imicimbi edla umzi bayithabathela kubo kuba
         besithi abazali basenengqondo yobukhoboka. Abazali bayakhala bathi 15
         kwakungenje ngelabo ixesha.

4        Abazali mababavule abantwana baphalaze izimvo zabo malunga nezinto-
         yinto zobomi. Akuba egqibile umntwana ukulubeka uluvo lwakhe,
         makathathe apho umzali ambonise ngobuchule eyona ndlela acinga ukuba
         yiyo,   ngokwamava    akhe.   Ingathi  bubulumko     ukuba    abazali 20
         bangabangxameli abantwana bangabagrogrisi, bazeke kade umsindo.

5        Yinyani engenakuphikiswa into yokuba ngumsebenzi womzali ngamnye
         ukukhulisa umntwana wakhe ngendlela efanelekileyo neyamkelekileyo.
         Leyo indawo ingqinwa lihlabathi liphela. Yiyo le nto wofika umzali exelela
         umntwana le nale malunga nendlela yokuziphatha.                            25

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                     Tyhila iphepha

### Page 8

IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1           8                                    DBE/2015
                                            SCE

6        Abazali mayibacacele into yokuba abantwana bangoku banazo iingxaki
         ezithile ezizezabo ekungafunekanga zithatyathwe njengemfitshimfitshi.
         Kudala ingxaki yomntwana ibiyinto esiwa phantsi kwempumlo kuphela.
         Kukho abazali abasenezo ngqondo nangoku, abangafuniyo ukuyamkela
         imeko yangoku. Zininzi izinto eziphazamisa iingqondo zabantwana bangoku 30
         ezazingekho ngaphambili, ezibangela ukuba imisebenzi yabo yasemakhaya
         nasesikolweni bangayenzi ngocoselelo.

7        Abantwana mabayiqonde into yokokuba impucuko ayithethi ukuba
         makuyekelelwe kunganqandwa nto. Inkululeko kufuneka ibe nemida hleze
         ilahlekwe    yintsingiselo   yayo     igqibele  seyibubundlavini.   Izinto 35
         ezinjengembeko, ubuntu, ukunyaniseka, inkuthalo, uxolo, uthando
         azinakutshintsha koko ziya kuhlala zimi kude kube sekupheleni kobomi.

          [Sicatshulwe kwincwadi ethi 'AMAXESHA EMPUCUKO SISINGISE PHI NA?' ebhalwe uM.
                                                              YEKELA: amaphepha [9–12]

                                                          AMANQAKU ECANDELO B:                 10

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                         Tyhila iphepha

### Page 9

IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1                9                                         DBE/2015
                                                 SCE

ICANDELO C: IZAKHI NEMIGAQO YOKUSETYENZISWA KOLWIMI

UMBUZO 3: UKUCAZULULA ISIBHENGEZO-NTENGISO

Funda esi sibhengezo-ntengiso singezantsi uze uphendule imibuzo elandelayo.

  KWAGEQ'UMGADA-IKLINIKI YEZILWANYANA EJIKELEZAYO
                              ZINAMALUNGELO NAZO!
      Yiza nazo ungaziyeki zibulaleke zizifo! Sineengcungela zoogqirha abadume
                   jikelele ekunyangeni zonke izifo zezilwanyana.

 Nezakho ziya kuba sempilweni. Gxabhagxabhisa uzise isilwanyana sakho esidinga uncedo kungekadlulwa
                                         kwindawo yakho.

      [Qhagamshelana nathi kule dilesi: www.animalhealthcare.com, okanye utsalele
                       umnxeba kule nombolo: 060 450 1234]

3.1       Kwaziswa ngantoni kwesi sibhengezo-ntengiso?                                                  (1)

3.2       Sijoliswe koluphi uluhlu lwabantu?                                                            (1)

3.3       Isihloko sesibhengezo-ntengiso esithetha               ngomgada        sizalana    njani
          nezilwanyana ezisemfanekisweni?                                                               (2)

3.4       Iimpawu zokhuzo ezikwesi sivakalisi silandelayo zisetyenziselwe ntoni?

          'Yiza nazo ungaziyeki zibulaleke zizifo!'                                                     (1)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                                  Tyhila iphepha

### Page 10

IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1             10                             DBE/2015
                                              SCE

3.5      Kwesi sivakalisi 'Gxabhagxabhisa uzise isilwanyana sakho esidinga uncedo
         kungekadlulwa kwindawo yakho, kusetyenziswe ...'

         Khetha impendulo echanekileyo kwezi zilandelayo.

         A     Ulwimi oluqhathayo
         B     Ulwimi oluphazamisayo
         C     Ulwimi oluqweqwedisayo
         D     Ulwimi oluchukumisayo                                                       (1)

3.6      Bhala esi sivakalisi silandelayo sibe kwingxelo-ntetho.

         'Fika ingekadluli ikliniki ejikelezayo', sitsho isibhengezo.

         Qala ngolu hlobo. Isibhengezo ...                                                 (1)

3.7      Ingaba esi sibhengezo siluncedo njani eluntwini?                                  (1)

3.8      Yintoni injongo yomthengisi ngokusebenzisa ibinzana 'zinamalungelo nazo'?         (2)
                                                                                           [10]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                     Tyhila iphepha

### Page 11

IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1                  11                              DBE/2015
                                                   SCE

UMBUZO 4: UKUCAZULULA IKHATHUNI

       Ndifunda kakuhle                                          Kule mpucuko usekho umntu
       encwadini kuba                                            ozisindisa ngeencwadi?
       ikhompyutha yonakalisa
       amehlo am.                                            2

             1                  Myeke tyhini!
                                lilungelo lakhe.

                                            3

                                                                                         4

                                                         [Icatshulwe kwi-intanethi-www.google.com]

4.1      Lisisigaba sini sentetho igama elikrwelelwe umgca ngaphantsi kwiqam
         loku-1?                                                                                 (1)

4.2      Nika imthombo EMIBINI yolwazi esetyenziswa ngabantu abakule khathuni.                   (2)

4.3      Yeyiphi intsingiselo ephuhliswa kukusetyenziswa             kwesaci,     'amehlo
         awaphakelani' kwisivakalisi esingezantsi?

         Niya kundixolela bethu ngendlela endibone ngayo lo mcimbi kaloko amehlo
         awaphekalani.                                                                           (2)

4.4      Iveza ntoni ngaba bantu bakule khathuni imo nezixhobo ezikulo mfanekiso?                (1)

4.5      Iphuhlisa ntoni ngaye intetho yomntu okwiqam lesi-2?                                    (2)

4.6      Ncoma okanye ugxeke intetho yomntu okwiqam loku-1.                                      (2)
                                                                                                 [10]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                           Tyhila iphepha

### Page 12

IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1             12                                     DBE/2015
                                              SCE

UMBUZO 5: ISICATSHULWA

                      UDYAKALASHE NEDAMA LEENYAMAKAZI

Kwaye kukho imbalelakazi enkulu. Iinyamakazi zasendle zadinga amanzi okusela.
Zagqiba ukuba zenze idama lamanzi. Zagqiba ukuba zenze intlanganiso, zixoxe ukuze
zenze indawo yokufumana amanzi.

Yaphumelela intlanganiso. Umhlalingaphambili yayinguMfene, into ka-Adonisi. Usihlalo
wawuchaza umcimbi osetafileni, echaza unobangela wokuba kuhlanganwe namhlanje.
Uyicacisile into ebangela ukuba kufuneke iinyamakazi zibe nelazo idama ukuze
zingakhathazwa ngabantu. Emva kokuba ethethile kuphakame uDyakalashe wabuza
ukuba ingaba uFudwazana noMaqaqa baza kumba nabo na. Wavuma uMfene.

UDyakalashe wathi ukuba kunjalo yena akasayi kusela kulo manzi Ubuzile usihlalo
namanye amalungu entlanganiso ukuba kungokuba yena eya kusela phi na. 'Mna
ndiya kusela emilanjeni nakwamanye amadama', waphendula uDyaki. Ubuye wabuza
uNgonyama ukuba mhla amanye amadama nemilambo ingenamanzi uya kuthini na
uDyakalashe. Waphendula wenjenje uDyakalashe, 'Hayi ke, mhlekazi, xa kunjalo
ndakusela apho ndithanda khona, kakade ndinelungelo lokusela naphi na.'

Zonke iinyamakazi zavuma ukumba idama. Lagqitywa ukutshona kwelanga. Ngobo
busuku yafika imvula, yana kakhulu, kwazala imilanjana namadama. Emva koko
laphinda labalelela kakhulu ilanga.

        [Sicatshulwe kwincwadi ethi KUSADLIWA NGENDEB' ENDALA ebhalwe nguCK Moropa noDM
                                                        Tyatyeka: iphepha 16, saza sahlelwa.]

5.1      Chonga igama elisetyenziswe njengenjongosenzi kwesi sivakalisi silandelayo.

         Iinyamakazi zasendle zadinga amanzi okusela.                                              (1)

5.2      Bhala esi sivakalisi silandelayo sibe kwixesha elizayo.

         Zagqiba ukuba zenze idama.                                                                (1)

5.3      Nika intsingiselo eziswa kukusetyiswa kwesimamva esibhalwe ngqindilili.

         Uyicacisile into ebangela ukuba kufuneke iinyamakazi zibe nelazo idama.                   (1)

5.4      Sebenzisa igama u'nangona' ukudibanisa ezi zivakalisi zilandelayo.

         Izilwanyana zazenzela idama lazo. Izilwanyana zazingaphelelanga.                          (1)

5.5      Bhala esi sivakalisi silandelayo sibe kuhlobo lokuyalela.

         UDyakalashe uyaphakama.                                                                   (2)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                             Tyhila iphepha

### Page 13

IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1           13                                   DBE/2015
                                            SCE

5.6      Lungisa iziphene kwesi sivakalisi silandelayo.

         UDyakalashe wathi ukuba kunjalo yena akasayi kusela kulo manzi.                     (2)

5.7      Sisetyenziselwe ukubonisa ntoni isakhi esikrwelelwe umgca ngaphantsi
         kwisivakalisi esilandelayo.

         Kwazala imilanjana namadama.                                                        (1)

5.8      Khetha intsingiselo yeqhalo, 'iqaqa aliziva kunuka' kwezi zilandelayo.

         A     Umntu akakwazi kuzibona iziphene zakhe.
         B     Umntu akaziboni izinto ezintle kuye.
         C     Umntu akaziboni izinto ezimbi kwabanye.
         D     Umntu akaziboni izinto ezintle kwabanye.                                      (1)
                                                                                             [10]

                                                          AMANQAKU ECANDELO C:               30
                                                             AMANQAKU EWONKE:                70

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha

## Related documents

- [IsiXhosa HL P1 Nov 2015](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p1-nov-2015/e4d56901-bd81-4e00-bce7-b3e81a126f24) — isiXhosa HL · QP · 2015 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P1 May-June 2022](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p1-may-june-2022/0fd65c73-0d5c-4165-a383-54f554b1173f) — isiXhosa HL · QP · 2022 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P1 Nov 2015 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p1-nov-2015-memo/d48a61d2-ce3c-4c08-8381-899d59febcfd) — isiXhosa HL · Memo · 2015 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P1 May-June 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p1-may-june-2025-mg/84b5db34-ace8-41ee-9524-c8517ac6b171) — isiXhosa HL · Memo · 2025 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P1 May-June 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-isixhosa-hl-2024-nsc-june-exam-memorandum-paper-1-isixhosa/1c1f090b-beed-4c25-897e-ba55d125d634) — isiXhosa HL · Memo · 2024 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P3 May-June 2024](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-isixhosa-hl-2024-nsc-june-exam-question-paper-paper-3-isixhosa/1b5608d9-446e-4235-a304-4d8d16fa6d2b) — isiXhosa HL · QP · 2024 · isiXhosa

## More from Grade 12 isiXhosa HL

- [Gr 12 IsiXhosa HL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-isixhosa-hl-atp-2023-24/47d8428a-6bc8-499c-acc8-8a8ebf4dd491) — ATP
- [ISIXHOSA HL P1 MEMO GR12 SEPT 2025 watermark](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p1-memo-gr12-sept-2025-watermark/d61da289-7a98-4204-84e7-ba0a8206f429) — Memo · 2025 · isiXhosa
- [ISIXHOSA HL P3 MEMO GR12 SEPT 2025 watermark](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p3-memo-gr12-sept-2025-watermark/fba1d302-d085-47cd-bee2-513282cac780) — Memo · 2025 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P2 May-June 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p2-may-june-2025-mg/b4f21d74-9dc5-4e7d-8fbd-4654b4536d22) — Memo · 2025 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P3 May-June 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p3-may-june-2025-mg/7d3626eb-631c-40f6-893a-fadbe86c8359) — Memo · 2025 · isiXhosa
- [ERRATA ISIXHOSA HL P1](https://www.hlayiso.com/library/errata-isixhosa-hl-p1-2/e0bfc21f-9053-4dca-af3a-73495767fc72) — Errata · 2024 · isiXhosa

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
