# isiXhosa HL Grade 12 Paper 2 NSC June 2015 Question Paper

> Grade 12 isiXhosa HL Paper 2 question paper from the NSC June Exam 2015, 25 pages. Read online or get the free PDF download, memo linked when available.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/grade-12-isixhosa-hl-2015-nsc-june-exam-question-paper-paper-2-isixhosa/1b4c7cd3-9cb0-4bed-92f1-f48f8627bb6e
- Updated: 2026-09-28
- Subject: isiXhosa HL
- Grade: Grade 12
- Language: Isixhosa
- Document type: Question paper
- Year: 2015
- Exam period: NSC June Exam
- Paper: 2
- Curriculum: CAPS
- Pages: 25

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [isiXhosa HL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/isixhosa-hl) › [isiXhosa HL Grade 12 Paper 2 NSC June 2015 Question Paper](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-isixhosa-hl-2015-nsc-june-exam-question-paper-paper-2-isixhosa/1b4c7cd3-9cb0-4bed-92f1-f48f8627bb6e)

## About this document

Isixhosa Hl · Grade 12 · NSC June Exam · 2015 · isixhosa. Question paper, 25 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

GRAAD 12

                   SENIOR CERTIFICATE EXAMINATION

                      ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA (HL)

                                IPHEPHA LESIBINI (P2)

                                          2015

                                                               AMANQAKU: 80

                                                              IXESHA: 2½ iiyure

                           Olu viwo lunamaphepha angama-25.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                               Tyhila iphepha

### Page 2

IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2        2                                   DBE/2015
                                         SCE

IMIYALELO NENGCACISO

1.       Funda le miyalelo ngocoselelo phambi kokuba uphendule imibuzo.

2.       Musa ukuzama ukufunda lonke iphepha loviwo. Funda itheyibhile yesiqulatho
         ekwiphepha elilandelayo uze uchonge imibuzo ebuzwe ngoncwadi olufundisiweyo
         kulo nyaka. Emva koko, funda le mibuzo wandule ukhethe oza kuyiphendula.

3.       Eli phepha loviwo linamaCANDELO amaTHATHU:

         ICANDELO A: ISihobe            (30)
         ICANDELO B: INoveli            (25)
         ICANDELO C: IDrama             (25)

4.       Phendula imibuzo EMIHLANU iyonke:

         Imibuzo EMITHATHU kwiCANDELO A, OMNYE kwiCANDELO B NOMNYE
         kwiCANDELO C ngale ndlela ilandelayo:

         ICANDELO A: ISIHOBE

         IMIBONGO EFUNDISIWEYO – Phendula imibuzo EMIBINI.
         UMBONGO ONGAFUNDISWANGA – ngumbuzo onyanzelekileyo.

         ICANDELO B: INOVELI

         Phendula umbuzo OMNYE.

         ICANDELO C: IDRAMA

         Phendula umbuzo OMNYE.

5.       UKHETHO LWEMIBUZO KUMACANDELO B (INOVELI) NECANDELO C (IDRAMA)

          Phendula KUPHELA imibuzo ekwinoveli nakwidrama oyifundisiweyo.
          Phendula UMBUZO OMDE ube mNYE NOMFUTSHANE ube mNYE.
          Xa uphendule UMBUZO OMDE kwiCANDELO B, unyanzelekile ukuba uphendule
          UMBUZO OMFUTSHANE kwiCANDELO C. Xa uphendule UMBUZO
          OMFUTSHANE kwiCANDELO B, unyanzelekile ukuba uphendule UMBUZO OMDE
          kwiCANDELO C. Sebenzisa itshekhlisti ukwenza oku.

6.       UBUDE BEEMPENDULO

          Imibuzo emide yeSihobe kulindeleke ukuba iphendulwe ngamagama ali-190-240.
          Imibuzo emide yeNoveli neDrama kulindeleke ukuba iphendulwe ngamagama
          angama-340-390.
          Ubude beempendulo zemibuzo emifutshane buxhomekeke kulwabiwo lwamanqaku.
          Abaviwa kulindeleke ukuba baphendule ngokuvakalayo nangokusemxholweni.

7.       Imiyalelo ebhalwe ekuqaleni kwecandelo NGALINYE kulindeleke ukuba ilandelwe
         ngocoselelo.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                     Tyhila iphepha

### Page 3

IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2         3                          DBE/2015
                                          SCE

8.       Nombola iimpendulo zakho ngokuchanekileyo ulandela kwimibuzo ekwiphepha
         loviwo.

9.       Qala icandelo NGALINYE kwiphepha ELITSHA.

10.      Yaba ixesha ngolu hlobo lulandelayo:

         ICANDELO A: Malunga nama-40 emizuzu
         ICANDELO B: Malunga nama-55 emizuzu
         ICANDELO C: Malunga nama-55 emizuzu

11.      Bhala ngokucocekileyo nangokucacileyo.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                             Tyhila iphepha

### Page 4

IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2              4                         DBE/2015
                                               SCE

ITHEYIBHILE YESIQULATHO SEPHEPHA LOVIWO:

Le theyibhile yesiqulatho kulindeleke ukuba incedise abafundi bakwazi ukukhetha
imibuzo abaza kuyiphendula khon'ukuze bangafundi iphepha loviwo lonke.

ICANDELO A: ISIHOBE

Imibongo efundisiweyo: Phendula NAYIPHI NA imibuzo EMIBINI.
INANI LOMBUZO                    UMBUZO         AMANQAKU              INOMBOLO
                                                                      YEPHEPHA
1.   Unxunguphalo                         Umbuzo omde       10              6

2.   Idompasi                           Umbuzo omfutshane   10              7

3.   Uprofesa A.C. Jordan               Umbuzo omfutshane   10              8

4.   UNkosi Rolihlahla      Nelson      Umbuzo omfutshane   10              9
     Mandela
                                            KUNYE

Umbongo ongafundiswanga: Unyanzelekile
5.   Ubulumko                           Umbuzo omfutshane   10              11

ICANDELO B: INOVELI

Phendula umbuzo OMNYE.*
6.   Nyana Wam! Nyana Wam!                Umbuzo omde       25              13

7.   Nyana Wam! Nyana Wam!           Umbuzo omfutshane      25              13

8.   Ukhozi Olumaphiko                    Umbuzo omde       25              16

9.   Ukhozi Olumaphiko               Umbuzo omfutshane      25              16

ICANDELO C: IDRAMA

Phendula umbuzo OMNYE.*
10. Amaza                                 Umbuzo omde       25              19

11. Amaza                            Umbuzo omfutshane      25              19

12. A-a-a! Jongumsobomvu!                 Umbuzo omde       25              23

13. A-a-a! Jongumsobomvu!            Umbuzo omfutshane      25              23

QAPHELA:        KUMACANDELO B no-C, phendula umbuzo OMNYE OMDE nombuzo
                OMNYE OMFUTSHANE.
                Nceda ungaphenduli imibuzo EMIBINI emide okanye imibuzo EMIBINI
                emifutshane.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                 Tyhila iphepha

### Page 5

IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2              5                             DBE/2015
                                               SCE

Kulindeleke ukuba abaviwa baqwalasele itshekhlisti elandelayo ukuqinisekisa ukuba
bakhethe imibuzo ngokuchanekileyo.

ICANDELO                                AMANANI      INANI LEMIBUZO     TIKISHA
                                        EMIBUZO      EPHENDULWAYO     NGASEZANTSI
A: Isihobe
   (Isihobe esifundisiweyo)              1–4               2
                                        KUNYE
A: Isihobe
   (Isihobe esingafundiswanga)             5               1

B: Inoveli
   (Umbuzo osisincoko soncwadi
OKANYE umbuzo omfutshane)                6–10              1

C: Idrama
  (Umbuzo osisincoko soncwadi
OKANYE umbuzo omfutshane)                11–13             1

QAPHELA:       KUMACANDELO B no-C, qinisekisa ukuba uphendule umbuzo OMNYE
               OMDE nombuzo OMNYE OMFUTSHANE.
               Nceda ungaphenduli imibuzo EMIBINI emide okanye imibuzo EMIBINI
               emifutshane.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                     Tyhila iphepha

### Page 6

IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2         6                           DBE/2015
                                          SCE

ICANDELO A: ISIHOBE

VUKANI MADODA KUSILE – A Stemela: Umhleli

IMIYALELO

•    Kweli candelo kubuzwe imibongo nezibongo EZINE ezifundisiweyo nombongo
     OMNYE ongafundiswanga.
•    Umviwa ulindeleke ukuba aphendule nayiphi na imibuzo EMIBINI ebuzwe
     kwimibongo okanye kwizibongo ezifundisiweyo; KUNYE nombuzo omnye
     kumbongo ongafundiswanga okanye isibongo esingafundiswanga.

QAPHELA: Umbuzo ongombongo ongafundiswanga KUNYANZELEKILE ukuba
         uwuphendule. Qinisekisa ukuba ukhetha imibuzo EMITHATHU kweli
         candelo.

Ubude beempendulo zemibuzo emide buli-190–240 amagama.

IMIBONGO EFUNDISIWEYO

UMBUZO 1 (UMBUZO OMDE)

Funda lo mbongo ulandelayo, wandule ukucazulula indlela imbongi elusebenzise
ngayo ulwimi ukuphuhlisa intsingiselo.

UNXUNGUPHALO – N Shasha
1        Ndivumeleni ndizityand' igila,
2        Ndiza kunaba ke ndixel' uqaqaqa,
3        Zonwabil' izizwe ngezizwe ndibukele,
4        Zihla zinyuk' iintlanga zidabalele;
5        Ziyatabhat' izizwe neentlang' ezingenasazela,
6        Abantwana bokuzalwa banxunguphele.
7        Kuba ngasa liphalal' igazi lomAfrika,
8        Kuba ngahlwa agetyengw' elel' umnt' omnyama;
9        Liphalala kube lusizi kanye kwabokuzalwa,
10       Zininz' iinkedama zilile zade zakhedama;
11       Baninz' abahlolokazi bakhale de bancama;
12       Ndakujong' abomthonyama banxunguphele.
13       Iintshaba zibamokothis' inqatha bangquzulana,
14       iintshaba zibanik' iqhosh' elingenamthunja;
15       babhideka belambile bade babulalana.
16       Ungangxola n'umzi kaPhalo yile ndyikityha,
17       Intlungu esikuyo yaziwa ngoPhezukonke,
18       Ndakujong' abomz' oNtsundu bayantywizisa.
19       Iintshaba zilw' imfazw' engenagama nabamsulwa,
20       Zim' ezindleleni zingene koololiwe zidubule;
21       Zibulal' abant' abalusizi besifa bengenazixhobo.
22       Babulawa belel' obentlomb' ezinkomponi nakoololiwe,
23       Umbon' olusizi igazi linge ngumjelo wamanzi;
24       Akukho mthetheleli banxunguphel' abe-Afrika.                               [10]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                              Tyhila iphepha

### Page 7

IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2          7                                  DBE/2015
                                           SCE

UMBUZO 2 (UMBUZO OMFUTSHANE)

Funda esi sicatshulwa sombongo singezantsi, wandule ukuphendula imibuzo
elandelayo.

IDOMPASI – N Gcali
1        Yincwadana encinane ephethe igama,
2        Yincwadana edelekileyo ephethe idilesi,
3        Ixela ubuhlanga ibonise nelizwe,
4        Iveza umsebenzi ixele nomqeshi,
5        Isitampu sibonisa imfanelo,
6        Isitampu esigwenxa yijele,
7        Udompasi ongekhoyo yijele.
8        Impilo yabaninzi uyigqibile,
9        Ubomi babaninzi ubuthathile,
10       Imizimba yabaninzi uyingxwelerhile,
11       Imizi yabaninzi uyichithile, wena dompasi.
12       Ubethiwe umntu ubanjiwe umntu,
13       Waswela umntu walamba umntu,
14       Wabhaca umntu watshipha umntu,
15       Nguwe wena dompasi.
16       "Kom hierso Jan"
17       "Waar is jou pas?"
18       "Alikho mhlekazi." Qhwa ngempama!
19        Xhimfi ngenqindi, ngqu ngesihlangu,
20       "Gaan in, gaan in man."
21       Kungenxa yakho dompasi.
22       Vum-vum-vu-uu-uuum-
23       Iyagquma ikhwela-khwela.
24       Ifuna bonke abophul' umthetho.
25       Basuka eNatali, basuka eFreyistata,
26       Bavela eCiskei, bavela eTranskei,
27       Kungenxa yakho dompasi.
28       Uphumile umthetho wabhengezwa,
29       Umemezela ukufa kwakho dompasi,
30       Namhlanje yimincili, namhlanje luvuyo,
31       Namhlanje lulonwabo, namhlanje luchwayito,
32       Kuba udompasi ufile wavuka u-I.D.
33       Watsho wanesidima umnt' endinguye.

2.1      Xela isixhobo esisetyenziswe ekuqaleni kumqolo woku-1 nowesi-2.                    (1)

2.2      Shwankathela okuqulethwe sisitanza soku-1.                                         (2)

2.3      Tolika ngawakho amazwi umqolo wesi-9.                                              (1)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                      Tyhila iphepha

### Page 8

IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2                                                          8                   DBE/2015
                                                                                           SCE

2.4      Nika isafobe esisetyenziswe kumqolo we-15.                                                                          (1)

2.5      Mfanekiso-ngqondweni mni ophuhliswa kukusetyenziswa kwezifanekisozwi
         kwisitanza sesithathu? Zixhase.                                                                                     (2)

2.6      Cacisa uvakalelo lwembongi kwisitanza sokugqibela?                                                                  (1)

2.7      Chaza umongo walo mbongo.                                                                                           (2)
                                                                                                                             [10]

UMBUZO 3 (UMBUZO OMFUTSHANE)

Funda esi sicatshulwa sombongo singezantsi, wandule ukuphendula imibuzo
elandelayo.

UPROFESA AC JORDAN – ZS Qangule
1        Tarhuni nonke zingcali zesiXhosa,
2        Leqani equleni imimoya iyabhudla,
3        Balekani hleze kuvele imbalela
4        Lakufa ichanti kudakasa izabonkolo,
5        Yakufa inkuku amaqanda ayabola.
6        Kolunga sonke sibaleke sibonisane,
7        Mkhulu umthwalo osaza kuphakanyiswa.
         ................................................................................................
8        Uvakele ubham wokuwa komthi,
9        Kwahlokoma amawa ezizwe ezikude,
10       Kwanga kudlula umoya wezixhobo,
11       Kwanga kukhasa umoya wentlambo
12       Bathi kufanele iminyanya iwelile,
13       Zazola iilwandle zanika imbeko,
14       Yana imvula ayenza nangxolo.
         ..........................................................................
15       Uhambile uJordan ubizwe yiminyanya,
16       Kufunwa abazingeli abaziwa ngokuchama,
17       Kufunwa amajoni aziwa ngokuwisa,
18       Iziphika ezadumba ngenxa yokulima,
19       Izandla ezikhulu ngenxa yokuhlamba,
20       Izisu ezitshonileyo ngenxa yokwabela,
21       Ulwazi olukhulu ludala uthando.
         ..........................................................................
22       Isitya esihle asidleli,
23       Kazi senzani ngesimdaka.
24       Waphela umzi kaXhosa,
25       Nafa nina baMhlophe:
26       Unondle natyeba nabomvu,
27       Ingqambu wayisika lwasombuluka,
28       Natsho nakhwaza amaqaqa,
29       Natsho nabiza amagxwem,
30       Natsho nathetha ngengqaka,
31       Namema nifuna amakroti,
32       UJordan nathi uyagxiza.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                                                       Tyhila iphepha

### Page 9

IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2                         9                  DBE/2015
                                                          SCE

3.1      Chaza isizathu sokusetyenziswa kwegama'Tarhuni' kumqolo woku-1.                   (1)

3.2      Shwankathela okuthethwa sisitanza sesi-2.                                         (2)

3.3      Nika isixhobo sohlalutyo esisetyenziswe yimbongi kwistanza sesi-2 ekuqaleni
         kumqolo we-10 nowe-11.                                                            (1)

3.4      Safobe sini esisetyenziswe kumqolo we-15.                                         (1)

3.5      Phuhlisa ngawakho amazwi okuqulethwe kumqolo wama-22.                             (2)

3.6      Chaza umongo walo mbongo.                                                         (1)

3.7      Cacisa uvakalelo lwembongi kulo mbongo?                                           (2)
                                                                                           [10]

UMBUZO 4 (UMBUZO OMFUTSHANE)

Funda esi sicatshulwa sombongo singezantsi, wandule ukuphendula imibuzo
elandelayo.

UNKOSI RHOLIHLAHLA NELSON MANDELA – DLP Yalimanisi
1        Ilizwe liyashukuma maLawundini!
2        Iintlambo zonke ziyaxokozela;
3        Iintaba zonke ziyadidizela;
4        Izizw' ezikhulu zimangalisiwe;
5        Kuba izizwana ziyagqushalaza.
6        Ziyaqhashambula, ziyabhinyalaza.
7        Inen' ilizwe liyashukuma,
8        Inen' ilizwe liyashukuma.
         ..................................................
9        Umgawuli wezint' ezisemeveni,
10       Egec'iintsunguzi zobudenge;
11       UMavelel' iimbombo zomhlaba;
12       Uzama-zam' ilizwe lizama-zame;
13       Umbhijel' ilizwe njengechanti.
14       Izilenz' elidada kwaweLigwa,
15       Liye ngokusela kwaweZambesi;
16       Umkhonzi wezizwe zeAfrika.

17       Ubakhonzil' abaMbo nabaNguni;
18       Wabakhonz' abeSuthu nabaTswana;
19       Wawakhonz' amaZulu kaSenzangakhona;
20       Wawakhonz' amaSwati namaNdebele;
21       Wawakhonz' amaTshona, amaNyasa namaKhangala;
22       Wadib' izizw' ezikhulu nezincinane,
23       Edal' umanyano lwama-Afrika,
24       Ukuz' inimb' ibe nye yezizwe.
         ...................................................

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                     Tyhila iphepha

### Page 10

IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2          10                               DBE/2015
                                           SCE

25       Thetha kwedin' akwaZondw' ungoyiki!
26       Ungazoyik' iinyhwagi neembodla.
27       Nokufa kusakulindele,
28       Kwaye kusakulungele;
29       Ube lidini lesizwe sikaNtu,
30       Kub' ungumntwan' egazi ngendalo.
31       Wavelel' ukuthwal' ezo nzingo neenzima,
32       Ezinye nezinye phezu kwezinye.
33       Ngaman' uThixo wakusikelela,
34       Wakuphumeza, wakuthamsanqelisa,
35       Uboyis' ububi neent'ezimbi.
36       Makube njalo nkosi yam.

4.1      Chaza isizathu sokusetyenziswa kophawu lwesikhuzo kwistanza soku-1
         kumqolo woku-1.                                                                  (1)

4.2      Nika isixhobo sohlalutyo esisetyenziswe yimbongi kwistanza soku-1 kumqolo
         wesi-7 nowesi-8.                                                                 (1)

4.3      Mfanekiso-ngqondweni mni ophuhliswa yimbongi kumqolo we-9? Zixhase.              (2)

4.4      Chonga isifaniso kwisitanza sesi-2.                                              (1)

4.5      Yeyiphi ingongoma ephambili kwisitanza sesi-3?                                   (1)

4.6      Ivuselela eyiphi ingcinga imbongi ngoMandela kumqolo wama-31?                    (2)

4.7      Cacisa ngomongo walo mbongo.                                                     (2)
                                                                                          [10]

                                               KUNYE

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                    Tyhila iphepha

### Page 11

IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2          11                            DBE/2015
                                           SCE

UMBONGO ONGAFUNDISWANGA

UMBUZO 5 (UMBUZO OMFUTSHANE)

Funda lo mbongo ungezantsi, wandule ukuphendula imibuzo elandelayo.

UBULUMKO – LS Ngcangata
1        Eyona nto efunwa ziingqondi,
2        Eyona nto enqwenelwa ziimboni,
3        Eyona nto elangazelelwa ziincutshe,
4        Neyona nto ixatyiswe ngamanono
5          Bubulumko.
6        Umnt' onabo uyavuya, wonwabile,
7        Noko esemhlabeni ngathi usezulwini.
8        Lonk' ixesha upholelwe ngamalanga.
9        Xa umbona unganqwenel' ukuba nguye
10          Onobulumko.
11       Oyena mnt' onabo ngonjani na?
12       Ngulowo uphepha ingozi engekalimali.
13       Ngulowo unced' abantu abasengxakini.
14       Inene ndithi mna ngumnt' onjalo
15          Onobulumko
16       Rhoqo yena unobubele nesisa.
17       Unembeko nentlonelo kwabadala.
18       Akawusingeli phantsi umlisela nomthinjana.
19       Liqhayiya nebhongo kwisizwe jikelele
20          Onobulumko.
21       Umnt' onabo utheth'inyaniso
22       Nasematyalen' uyayityeshel' inkohliso,
23       Uzeka kade umsindo, engenakratshi.
24       Umhla nezolo usoloko eyint' enye
25          Onobulumko.
26       Ekunquleni uthandaz' uThixo ophilayo,
27       Ethandazel' isiqu sakhe nesesizwe.
28       Ukhuthele kunjalonje uhlakaniphile,
29       Ngenkangeleko yakhe uchwayitile
30          Onobulumko
31       Ubulumko bulungil' aph' emntwini.
32       Buthandwa ngabo bonk' ezizweni.
33       Umhlobo wab' osenyongweni luthando.
34       Ngunozala wobuhle, ngumbulali wokubi
35         Ubulumko

5.1      Nika isixhobo sohlalutyo esisetyenziswe ekuqaleni kumqolo woku-1 ukuya
         kowesi-3 kwisitanza soku-1.                                                   (1)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                 Tyhila iphepha

### Page 12

IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2          12                                   DBE/2015
                                           SCE

5.2      Yintoni injongo yokusetyenziswa kochasaniso kumqolo wesi-7.                          (2)

5.3      Shwankathela okuqulethwe sisitanza sesi-3.                                           (2)

5.4      Chaza intsingiselo yomqolo obhalwe ngqindilili kwisitanza sesi-4.                    (1)

5.5      Unjani umoya wembongi kulo mbongo? Xhasa impendulo yakho.                            (2)

5.6      Mfundisoni ephuhliswa yimbongi kulo mbongo?                                          (2)
                                                                                              [10]

                                                         AMANQAKU ECANDELO A:                  30

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                        Tyhila iphepha

### Page 13

IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2              13                                  DBE/2015
                                               SCE

ICANDELO B: INOVELI

IMIYALELO

•   Kweli candelo kubuzwe iiNoveli ezimbini.
•   Khetha umbuzo kwiNoveli oyifundisiweyo.
•   KwiNoveli ngaNYE kubuzwe imibuzo emiBINI, OMDE NOMBUZO OMFUTSHANE,
    ukususela kumbuzo 6 ukuya kumbuzo 9.
•   Khetha umbuzo ube mNYE uwuphendule.

QAPHELA:         Xa umviwa ekhethe umbuzo OMDE kwiCandelo B (kwinoveli)
                 KUNYANZELEKILE ukuba akhethe umbuzo OMFUTSHANE
                 kwiCandelo C (kwidrama).
                 Xa umviwa ekhethe umbuzo OMFUTSHANE kwiCandelo B (kwinoveli)
                 KUNYANZELEKILE ukuba akhethe umbuzo OMDE kwiCandelo C
                 (kwidrama).

Ubude beempendulo zemibuzo emide bungama-340-390 amagama.

UMBUZO 6 (UMBUZO OMDE)

NYANA WAM! NYANA WAM! – WK Tamsanqa

Cazulula iziganeko ezichaphazela uMangaliso ukusukela mhla wabonwa edolophini
eGcuwa evela eRhawutini de abuyele kwaFikizolo evela eKnysna.                                    [25]

UMBUZO 7 (UMBUZO OMFUTSHANE)

NYANA WAM! NYANA WAM! – WK Tamsanqa

Funda ezi zicatshulwa zoncwadi zingezantsi, wandule ukuphendula imibuzo
elandelayo.

ISICATSHULWA A

Kwakhankanywa amagama amabini kubefundisi babhebhetha abaqhelisela, kunjalo
kwacaca ukuba bakuxolele nokusikwa ebufundisini kunokuba bangaya eGeorge Goch.

'Nicinga ntoni na ngeGeorge Goch madoda?' wamana ebuza esitsho usihlalo
weSinodi. Aqubuda amadoda. Ndithetha mna neengwevu zabefundisi kwakungekho
yayinqwenela ukunga ingathunyelwa eGeorge Goch. Wayibukela le nto uMangaliso,
wakhumbula amazwi eentokazi awakha waziva zincokola kuloliwe kudala engekabi
nguye nomfundisi, zincokola ngeentlobo zotywala ezisilwa kule lokishi,
izikhwikhwikhwi, iziqeda-veki, oontaba-zosizi, waqonda ukuba bafanele abefundisi
ukuyoyika le ndawo. Kuthe kolo cwaka equbudile amadoda wabonakala ephakama
uMangaliso esithi, 'Nyulani mna ndiye eGeorge Goch.'

Wathi ukuba atsho sabonakala sisothuka sonke isifundisi simjonga.

'Kodwa mfundisi uyayazi              le   George   Goch   kuthethwa   ngayo?'     wabuza
owayesesihlalweni.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                           Tyhila iphepha

### Page 14

IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2         14                                 DBE/2015
                                          SCE

'Ndingayazi nje bawo ndinqwenela ukuba nindithume kuyo,' watsho ukuphendula
uMangaliso.

'Akuyi lubuyayo apho mfo wam, kukwazembe leyela nomphini,' yatsho enye
ingwevu yomfundisi esidlangalaleni.

Into yokuzinikela kukaMangaliso ukuba athunyelwe eGeorge Goch yathanda ukuvusa
ingxoxo enkulu kubefundisi, uninzi luyichasa mpela phantsi kwezizathu ezithi indawo
enjengeGeorge Goch ayifuni mfundisi usemncinci unokuthi ahendeke lula ziziyolo
zelizwe, ifuna umfundisi osel’ eqinile.

Ngaphezulu akangelungi ukuba umfundisi obaluleke njengoMangaliso nofunde
kangako athunyelwe kwindawo ephantsi olo hlobo, engekabi nayo nendlu yecawa,
noko icawa yaseWesile ingathelwa nqa luluntu lonke luphela ngesenzo esinjalo.

7.1      Xela igama lale ntlanganiso babekuyo aba befundisi kwisicatshulwa.                (1)

7.2      Ungasitolika njani isenzo sikaMangaliso sokuphakama esaqubudile amadoda
         athethe la mazwi akrwelelwe umgca ngaphantsi?                                     (2)

7.3      Thelekisa lo Mangaliso wanamhlanje nalowa wayehamba nooThemba
         kwimoto eya eBhayi.                                                               (2)

7.4      Avuselela yiphi ingcinga ngokwebali amazwi kaMangaliso athi, 'wakhumbula
         amazwi eentokazi …'?                                                              (2)

7.5      Loluphi udidi lwempixano olufumaneka kwesi sicatshulwa? Xhasa impendulo
         yakho.                                                                            (2)

7.6      Phawula ngendlela alusebenzise ngayo ulwimi umbhali kumagama abhalwe
         ngqindilili.                                                                      (2)

7.7      Waphumelela uMangaliso ekudlaleni indima awayethunyelwe yona eGeorge
         Goch. Ngqina oku.                                                                 (2)

7.8      Nika izizathu ezimBINI ezibangela ukuba uMangaliso abe ngumlinganiswa
         ongqukuva kule ncwadi.                                                            (2)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                     Tyhila iphepha

### Page 15

IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2          15                                DBE/2015
                                           SCE

ISICATSHULWA B

'Lo mfo Nantsika kuthiwa ufunde ngaphezu kwakhe wonke umntu apha ehlabathini,
ndithetha mna nabeLungu aba kuthiwa akakho ofunde njengaye,' wova besitsho
oonkabi bephokolise ezo nqawa zabo zinde.

'Kanti madoda lo mfo nide nathi ngumni?'

'Asisazi isiduko sakhe Nantsika kodwa ke kuthiwa ngumXhosa.'

'E-e! Suk' anapha madoda musani ukwenza iintsomi emini niza kuphum'
iimpondo. Wakha wakho kakade umXhosa ofunda ngaphezu komLungu,' womva
omnye esitsho ekhalala naloo ncoko evuthulula ingubo yakhe esimka.

'Hi bafondini ingaba lo mfo ungundaba-mlonyeni olu hlobo wakha wayinto efinyiswayo
engakwazi nokuzifinyisa oku njengathi aba?' Yavakala ibuza enye intwana
engumabhalana enkomponi eCity Deep kwaMangqukela ingqengqe eqongeni layo
ijongise umetyiso phezulu ifunda Imvo eyayineendaba zalo mfundisi eqwalasele
umfanekiso wakhe.

'Awu! Wathi wakutsho ke ntang'am wandikhumbuza amazwi ento kaJolobe kumbongo
wayo webhadi xa ithi,'

'Umhle kangaka nje na, wena sidalwandini
wakha warhuba phantsi ungumbungwan'ongento,
Waza wazalwa kutsha, waba kukokugqibi …?'

Yatsho enye ingqengqe kowayo umandlalo ikwafunda eli phepha-ndaba.
Basusela apho ke banaba ezindabeni ngalo mfundisi.

Apho enkomponi kwaMangqukela kwakukho inkathavu yexhego eyayingaziwa lulutsha
ukuba yafika nini na, befikela kuyo abafikayo baphinde bagodukele kuyo. Kungasekho
msebenzi iwenzayo enkomponi ngaphandle kokuhla inyuka itshayela. Igama eyaziwa
ngalo kusithiwa nguFalteni, ngenxa yengubo emdaka elalisoloko liyambethe.

7.9      Chaza isiganeko esenzekileyo ukuze kuvele le ngxoxo.                              (2)

7.10     Ityhila ntoni intetho ebhalwe ngqindilili ngesizwe samaXhosa?                     (2)

7.11     Cacisa isimo sentlalo sale ndawo liqhubeka kuyo ibali ngokwesicatshulwa.          (2)

7.12     Lavela njani igama leli xhego elinguFalteni?                                      (1)

7.13     Laliphi eneneni ikhaya lale nkathavu yexhego?                                     (1)

7.14     UMangaliso wenza into efanelekileyo ngokwamkela uyise ngezandla
         ezishushu akumazi. Xhasa oku.                                                     (2)
                                                                                           [25]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                     Tyhila iphepha

### Page 16

IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2         16                                 DBE/2015
                                          SCE

UMBUZO 8 (UMBUZO OMDE)

UKHOZI OLUMAPHIKO – N Saule

Cazulula iziganeko ezichaphazela uMfazwe ukusukela mhla wabanjwa kowabo
kuQaka de abe uya kuzifihla kwaMfundisi uHlathi.                                           [25]

UMBUZO 9 (UMBUZO OMFUTSHANE)

UKHOZI OLUMAPHIKO – N Saule

Funda ezi zicatshulwa zoncwadi zingezantsi, wandule ukuphendula imibuzo
elandelayo.

ISICATSHULWA A

'Akakhange aphangele namhlanje, ilanga lonke ulichithele apha ekhaya, wada waza
kubizwa ngula mfana kaNtsipho uFriday ngelithi makakhawuleze kukho intlanganiso
phaya eholweni ecaweni, inento yokwenza nabantwana besikolo.' Ndothukela
ngaphakathi akulikhankanya elo gama linguFriday. Engengomntwana wasikolo nje,
uNokuzola yintoni emdibanisa noFriday, embizela ezintlanganisweni? Ndazibuza lo
mbuzo ndikhamnqile.

'Into ethetha ukuthi baseholweni apho ke ngoku mama?'
'Ukumka kwakhe ebethe uya apho, andazi ke kuba andikho holweni mna ngoku.'
Ndakhumbula ngelo xesha ukuba andifikanga ndambulisa, ndafana ndakrwela intloko
ndabulela, ndacela uxolo ngokungabulisi. Ndiphakame ndizihleka-hlekisa, landibuza
ixhegwazana ukuba, bekusithiwa ndibanjiwe nje, yinyani na leyo, ukuphuma kona
ndiphume nini na. Ndithe ndingekawuphenduli lowo lahlaba omnye.

'Kusithiwa uyaxela nje mntwanam, ingaba yinyani leyo?'
Ndothuka ndanomchamo. Ndema andashukuma, umzimba wasuka wanenkantsi
wonke. Kwakucacile ukuba akukho mntu ungayaziyo into yokuba ndinebala
lobungcothoza. Ndiza kuyiphikisa njani le nto ithethwa ngulo mama? Ndangqunga,
kwanzima ukuphuma, sekungathi bonke abantu baza kusuka bandikhwaze,
bandityabeke izithuko endandidla ngokuziva zityatyekwa umntu ongcothozayo.
Ndahamba ndingamphendulanga uMamCwerha, waphosa amazwi okugqibela xa
ndisiya kuphuma ngesango.

'Kukho abantwana ababini abadutyulwe basweleka kulaa mbhodamo wasemini.'
Andizange ndibonise nokuba ndiyamva, ndadzulela eholweni ndinyathelela phezulu.
Kwakukho into ethi mandibaleke ndiyokuzeyelisela esizibeni okanye ndiyokulala espor
indicumze kube kanye, kodwa kwakho umbuzo othi, iya kunceda ntoni na loo nto?

9.1      Xela iziganeko eziBINI ezenzekileyo ukuze kubanjwe intlanganiso esikolweni.       (2)

9.2      Nika izizathu eziBINI ezabangela ukuba othukele ngaphakathi uMfazwe
         akuva kukhankanywa igama likaFriday?                                              (2)

9.3      Ungasitolika njani isenzo sikaFriday sokuhamba esithi uMfazwe uyimpimpi?          (2)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                     Tyhila iphepha

### Page 17

IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2          17                                    DBE/2015
                                           SCE

9.4      Cacisa isimo sentlalo sale ndawo liqhubeka kuyo ibali ngokwesicatshulwa.              (2)

9.5      Loluphi udidi lwempixano olufumaneka phakathi kukaMfazwe noFriday?
         Xhasa impendulo yakho.                                                                (2)

9.6      Ndimani eyayidlalwa nguMfundisi uHlathi emzabalazweni?                                (2)

9.7      Ukugwejelisa isandla kukaFriday kuNokuzola kwalutshabalalisa lwaphela tu
         uthando lukaMfazwe kuNokuzola. Ngqina oku.                                            (2)

9.8      Ucinga ukuba uMfazwe wenza into engafanelekanga ngokuthabatha isigqibo
         sokungazifundi iileta ezivela kuNokuzola? Xhasa oku.                                  (2)

ISICATSHULWA B

'Ungasoli uqalekise mntwanam.' Ingcwakaha eyayikho yaphazanyiswa nguTat'uGaba
ngaloo mazwi, ethetha ebumnyameni emi ecaleni kwedlakadlaka lemoto
eyayingasahambi phambi kwendlu yakhe. Andimxelelanga ukuba sendigqibile
ukuqalekisa, kushiyeke nje ukuba ndigwebe. Ndakugqiba ukulahlekelwa yiyo yonke
into yam, into yonke endakha ndanayo, azokuthi mandixole?Tyhini madoda
uTat'uGaba lo unani na kakade? Andizange ndiphendule, ndanqumla umgaqo ndaya
kungena esangweni lakhe, ndafika ndema ecaleni kwakhe.

'Mfondini, kubi!' Waqala ngelo. 'Yintoni le iqhubekayo kanye kanye? Uthi akuzi
kugwetywa kodwa?'
'Ngubani oza kugwetywa na Tat'uGaba?' Ndibuyise kwangombuzo kuba
ndingenakuyiphendula eyakhe.
'Uyivile le yokuba iFunda ivaliwe?'
'Ewe?'
'Inani na le ndoda!'
'Sivalelwe ntoni isikolo?'
'Sitshile!'

'Hi? Tat'uGaba yithi uyaphosisa!' Andizange ndikwazi ukuzibamba, ndakhuza ndatsho
ndazothuka.
'Ungathetheli phezulu, neendonga zineendlebe.' Watsho uGaba akubona ukuba
ndifuna ukubhabhazela.
'Uthini na apha kum Mnt'omlambo?' UGaba wathetha nto yimbi engaphenduli mbuzo
wam.

'Andazi ukuba siza kubathini na abantwana unyaka lo wonke, kuba baza kuba
yimingqusho yoongqikana apha elokishini, luthini ke ukungavuki udushe? Laa
nyhilikityhawe ibisenzeka emini idlule nemiphefumlo emibini, intombazana yaphaya
ngaphesheya, andichani nje ukuba yeyakwabani na kunye neli gwangqana lomfana
apha ngasentla kwethu, apha ecaleni kwesirhoxo ngubani na kanene?'

9.9      Chaza le lahleko kaMfazwe athetha ngayo ngale mini.                                   (2)

9.10     Iveza ntoni mpendulo kaMfazwe ethi, 'Tat'uGaba yithi uyaphosisa!'?                    (1)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                         Tyhila iphepha

### Page 18

IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2         18                                 DBE/2015
                                          SCE

9.11     Ibe nafuthe lini kuQaka into yokubulawa kukaKK?                                   (2)

9.12     Cacisa ngendlela alusebenzise ngayo ulwimi umbhali kumagama abhalwe
         ngqindilili.                                                                      (2)

9.13     Iphuhlisa ntoni intetho kaTat' uGaba ethi, 'Ungathetheli phezulu, neendonga
         zineendlebe' ngokwesimo sentlalo sakuQaka?                                        (2)
                                                                                           [25]

                                                       AMANQAKU ECANDELO B:                25

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                     Tyhila iphepha

### Page 19

IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2          19                                DBE/2015
                                           SCE

ICANDELO C: IDRAMA

IMIYALELO

•    Kweli candelo kubuzwe imibuzo kwiiDrama ezimbini, ukususela kumbuzo 10
     ukuya kumbuzo 13.
•    KwiDrama ngaNYE kubuzwe imibuzo EMIBINI; OMDE kunye NOMBUZO
     OMFUTSHANE.
•    Khetha umbuzo ube MNYE uwuphendule.

QAPHELA:        Xa umviwa ekhethe umbuzo OMFUTSHANE kwiCANDELO B
                (kwinoveli); KUNYANZELEKILE ukuba akhethe umbuzo OMDE
                kwiCANDELO C (kwidrama).
                Xa umviwa ekhethe umbuzo OMDE kwiCANDELO B (kwinoveli);
                KUNYANZELEKILE     ukuba   akhethe umbuzo  OMFUTSHANE
                kwiCANDELO C (kwidrama).

Ubude beempendulo zemibuzo emide bungama-340–390 amagama.

UMBUZO 10 (UMBUZO OMDE)

AMAZA – ZS Qangule

Tyhila isimo sentlalo kwincwadi ethi, Amaza.                                               [25]

UMBUZO 11 (UMBUZO OMFUTSHANE)

AMAZA – ZS Qangule

Funda ezi zicatshulwa zoncwadi zingezantsi, wandule ukuphendula imibuzo
elandelayo.

ISICATSHULWA A

NAMHLA:         Hlala wena Nosiko apha ezilalini,
                Gqola, phulaphula ingoma yenkqatho.

VATHISWA:       Ingoma ethini?

NAMHLA:         Ingoma ethi
                Ibhinqa eliziqoqayo liqhayiya labazali,
                Ibhinqa eliqoshelayo yintyatyambo yesizwe;
                Ayibuni ehlotyeni, ayitshazi ebusika.

VATHISWA:       Uyayithetha into!

NAMHLA:         Phulaphula Nosithethe,
                Nasi esinye isidomisa-ngqondo:
                Indoda efumene oonyana, inikwe iinzingo,
                Ihlwelwa emini, ihlala ecimini.
                Kanti indoda ezal'iintombi ifunjathiswa
                izipho,
                Inikwe ubuntu, ithinjwe ubukhoboka.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                     Tyhila iphepha

### Page 20

IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2           20                DBE/2015
                                            SCE

VATHISWA:       Yintoni embi kuloo nto?

NAMHLA:         Uthi mandihluthwe ubuntu
                Bunikwe omnye umntu?
                Uthi mandihluthwe ukukhanya
                Ndivalelwe ebumnyameni?

VATHISWA:       Lilunga lamalunga utata wakho,
                Ziingxak ezamenza akwendise.

NAMHLA:         Undixelela ngesikrelemnqa esakhanywa
                imfesane,
                NguSathana olephuza amalangatye!
                bawo nguntliziyo esihlalweni yagungxuka,
                Ngundlela zimachaphaz'egazi;
                Lirhamncwa elimadolo aluhlaza!

VATHISWA:       Uthando lukuxuthe ingqondo,
                Uqaqadekile, akanqwanqwadeki!

NAMHLA:         Ingaba sendisisilwanyana.

VATHISWA:       (Ephuma)
                Mandikushiye Nkanishe.

NAMHLA:         (Ekroba efestileni)
                Eyona nto akuzazi neyona nto uyiyo.
                (Emva komzuzu ephumile uVathiswa
                kungena uLizo.)

LIZO:           Umntu uyankqonkqoza.

NAMHLA:         Ngaphakathi.

LIZO:           (Engena engqala kuNamhla, emwola)
                Kutheni untywizisa nje?

NAMHLA:         Ndibangulwa ziintolo zovuyo
                Kuba ndiyindwayinge nje,
                Xa ndinawe ndisisidwangube.

LIZO:           Kunjalo nakum.
                Ubomi bulikhala nje apha kum,
                Xa sikunye ndincinda ubusi.

NAMHLA:         (Esiwa, elila esimantshiyane)
                Kodwa, kodwa Lizo …

11.1     UVathiswa udlala yiphi indima kule ncwadi?                         (1)

11.2     Chaza intsusa yale ngxoxo ikwisicatshulwa.                         (2)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                      Tyhila iphepha

### Page 21

IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2            21                                   DBE/2015
                                             SCE

11.3      Didi luni lozobo olusetyenziswe ngumbhali ngamazwi                 kaVathiswa
          athi,'Uqaqadekile akunqwanqwadeki!'? Xhasa impendulo yakho.                           (2)

11.4      Iphuhlisa ntoni intetho kaNamhla ethi, 'Hlala wena Nosiko apha ezilalini'?            (2)

11.5      Yintoni ebonisa ukuba uVathiswa ubhidekile koku kuthetha kungaka
          kukaNamhla?                                                                           (1)

11.6      Msebenzi mni odlalwa ngamagama akwizibiyeli kwesi sicatshulwa?                        (2)

11.7      Ucinga ukuba afanelekile na amazwi kaNamhla athi uDanile 'ngundlela
          zimachaphaz'egazi', ngokwenkcubeko yethu?                                             (2)

11.8      Sizathu sini esibangela ukuba uNamhla alile kangaka?                                  (2)

ISICATSHULWA B

LIZO:          (Erhiphuke umbilini)
               Wafa!
               Ndingumntu wokuqala ukuyazi loo nto!

SIDIMA:        (Ezekelela ukuthetha)
               Ngahle nguwe owabulala uDuma,
               Ndingumntu wokuqala ukuyirhanela loo nto!

NAMHLA:        (Etyhwatyhwa luloyiko)
               Sukusiporhela, sakungcwaba!

SIDIMA:        (Ejika embonisa ilifa elisemqolo)
               Umgibe owawunqikela mna, ukhamfule
               wena!

NAMHLA:        Suka apha siporhondini!

SIDIMA:        Wawuthe sakudibana ngomhla
               womngcwabo, ingathi kuza kuqala isigwebo!
               (Ekhupha ivolovolo epokothweni)
               Niza kuzibona iziporho zidubula.

ZODWA:         (Etyhila ubuso)
               Akulibali Lizo ukrelekrele.

LIZO:          (Esagubha luloyiko)
               Wangcwatyelwa eRhawutini wena!

ZODWA:         AndingoZodwa waseBhayi,
               NdinguZodwa Vaxa, intombi kaZazile!

NAMHLA:        Niyaporha nobabini!

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                          Tyhila iphepha

### Page 22

IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2           22                             DBE/2015
                                            SCE

SIDIMA:        (Ekhupha ivolovolo epokothweni)
               Niza kuzibona iziporho zidubula.

ZODWA:         (Ekhupha eyakhe ivolovolo)
               Igazi lihlawulwa ngegazi!

ULIZO:         (Ekhupha ibhozo)
               Niqhele amagwala ziporhondini!

SILUMKO:       (Efika ebaleka ejolise iivolovolo ezimbini)
               Yimani ngqo, bhuxe!
               Mazithi qithi zonke izixhobo zenu!
               Izandla ndzu, phezulu zonke!
               Jikani nonke nifulathele, nithi cwaka!
               (Kungena abeengubo bexhobile bekhokelwe
               nguQebeyi becula igwatyu).

MANDABA:       (Utsiba angqale kwingcwaba lonyana
               wakhe. Uyabhentsuza usasaza umxube
               weyeza).
               Isimbanongwe sikhupha okumdaka,
               Umhabahaba uyazalisa
               Umfisi ngumthi wezintso,
               Unomolwana uqinisa umkhosi.
               Isisukulo sityebisa amasimi.
               Intekwane ihesha imimoya.
               Intelezi yenzelwe imibane
               Tsibango sidlulisa umphefumlo.
               Thatha onke uwagqithise!
               Yamkela konke ukugqithise!
               (Kungena amagqobhoka ecula ephethe umnqamlezo omkhulu. Bathi
               cwaka abengubo,izikhali bazithe qhiwu. Yakuphela ingoma uza
               ngaphambili uMalimakwe ejonge ntshoo kuNamhla.)

11.9      Sizathu sini esibangele ukuba kubekho indibano emangcwabeni ngalo mhla?        (2)

11.10     Iveza ntoni intetho kaSidima ethi: 'Umgibe owawunqikela mna ukhamfule
          wena!' malunga nokubulawa kukaSidima?                                          (2)

11.11     Xela ubuchule obusetyenziswe ngumbhali ukuveza umbulali kaDuma?                (2)

11.12     Shwankathela umongo wale ncwadi ngesivakalisi esinye.                          (2)

11.13     Tyhila ngeengongoma ezintathu ukuba uSilumko uphumelele kwindima yakhe
          yobucuphi ngokudulisa izinto ebezifihlakele ekupheleni kwencwadi.              (3)
                                                                                         [25]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                   Tyhila iphepha

### Page 23

IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2          23                                 DBE/2015
                                           SCE

UMBUZO 12 (UMBUZO OMDE)
A-a-a! JONGUMSOBOMVU! – BB Mkonto
Tyhila isimo sentlalo kwincwadi ethi, A-a-a! JONGUMSOBOMVU!                                 [25]
UMBUZO 13 (UMBUZO OMFUTSHANE)
A-a-a! JONGUMSOBOMVU! – BB Mkonto
Funda ezi zicatshulwa zoncwadi zingezantsi, wandule ukuphendula imibuzo
elandelayo.
ISICATSHULWA A

CHIZAMA:        Sikho nathi apha kowenu. Lisagciniwe nethole lomthonyama eli
                ngaphandle kwezo zidla umzi apha naphaya. He! Masithezele
                emnxebeni Mpemvu mfondini. Anileqwa kodwa?
MATSHAYA: Hayi asileqwa nto mfo kabawo, silikhumbule nje ikhaya eli ngenxa
          yezinto – yinto, endiya kunikezela kumthanjiswa weNkosi lo ndihamba
          naye ukuba anityhilele. (Eguqukela kuKondile)Nabo ke Mfundisi
          baziindlebe bonke.
KONDILE:        Nam ndiyabulisa, ndibulela i-chance yokuthetha apha namhlanje. Inkosi
                eNkulu, uYehova, ithi namhlanje inkosi le mayivume ukuba sifumane
                umhlaba apha ukuze sakhe indlu yeNkosi nesikolo sokufundisa
                ukubhala nokufunda iBhayibhile. Uthi Yehova kukude ngaphaya
                kweNxuba ebantwini, kanti Yena uthume thina apha ebantwini. Ukuze
                sikhanyise, abantu basuke ezonweni nakwiinkolelo.
CHIZAMA:        Mhm! Ziindlebe zam! Hayi xa ulapho mfo, akuseyiyo intanga yam.
                Kodwa phambi kokuba ndinikezele kwingwevu le, khawundiphe Le
                ndawo.
KONDILE:        Uthi uYehova masize kusebenza apha ebantwini ngoku kuba kukude
                phaya eNxuba. Abantu bethu abakwazi kuya ecaweni. Abantu abakhulu
                bona abafana noMary abazange bakwazi ukuya kufikelela. Yiyo loo nto
                sifuna ukuba kufuphi nabo.
MNTLANE:        Ndikuva kakuhle xa usithi ninabantu benu apha. Naninikwe ngoobani
                abo bantu? Khona! Ngoobani abo Meli? Seninabantwana okanye
                oomolokazana ngoku? Sekutheni ngoku nivula ubuhlanti bakuthi
                ngezantsi nje?
KONDILE:        Hayi tata,ubuhlanti eNxuba buvulwa kusasa buvalwe ebusuku. UMary
                yena ngumama omkhulu, ohlala phaya kulaa mzi (Esalatha ixhiba
                likaNtlane lowo kanye), kodwa akakwazi ukuya eNxuba. Bakho
                nabanye abantu abangafuni kugwetywa ngalaa mhla mkhulu. Nani,
                ingakumbi wena tata, kufuneka nibaleke isihogo nalaa mlilo waso
                mkhulu. Okuya naninikwe esiya siphaluka siphesheya kweNxuba
                naningatshongo ngaloo milomo yenu impaku-mpaku ukuba nifuna
                ukuzihlalela, nizakhele izindlu zenu, qelele phaya kubahedeni? Kusuke
                kwathini ngoku?

13.1     Uthetha ukuthini uChizama xa esithi, 'lisagciniwe nethole lomthonyama'?            (1)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                      Tyhila iphepha

### Page 24

IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2          24                                   DBE/2015
                                           SCE

13.2     Xela injongo yolu tyelelo lwakomkhulu nguMatshaya noKondile.                        (1)
13.3     Nika unobangela wokuba uKondile asebenzise igama likaThixo kwintetho
         yakhe.                                                                              (2)
13.4     Uzotywe wangumlinganiswa onjani uMntlane ngokwesicatshulwa.                         (2)
13.5     Yintoni edala impixano phakathi kukaQuka nenkosi yakhe?                             (2)
13.6     Yeyiphi imbono evezwa nguMntlane ngoKondile xa bavula ubuhlanti bakubo
         ngezantsi? Xhasa impendulo yakho.                                                   (2)
13.7     Likweliphi inqanaba ibali kule ndawo ngokwamanqanaba esakhiwo sebali?
         Cacisa.                                                                             (2)
ISICATSHULWA B

KONDILE:        Akonakalanga ndawo. Alapha la madoda kuba ebesazi into yokuba
                size kuvuselela iLizwi kweli cala, aza ke anqwenela ukuza nawo ukuze
                aze kuphemba umoya wemvisiswano kunye noxolo apha kumaJingqi la
                onyana wakho. Ndicele ke ukuba uvuswe ukuze ube lingqina lale
                nkonzo ezuke kangaka neya kuhlala ihleli ezimbalini zesi sizwe kwa
                nesethu. Le asimisebenzi ingenye, yileyo yeNkosi leya ndimana
                ukulumana indlebe nawe ngayo. Ndiya kucela ke unyana wakho lo
                aphakame xa le ndoda iza kuthetha naye. (Uyaphakama uMaqoma
                ebuziziliza) kungawe ke ngoku Kholoneli, thetha.
SOMERSET: Enkosi mfundisi obekekileyo. Ndiyaqala namhlanje ukubonana nolu
          tshaba lwam. Ndibulela into yokuba siza kuhlala eluxolweni ngoku,
          kungekho namnye uya kuthi aphazamise omnye. (Rhuthu incwadi
          esifubeni). Ngegunya endalinikwayo yiRhuluneli yeli lizwe, emele ke
          ngoko oHloniphekileyo, uKumkani jikelele, loo ngangalala
          ingatshonelwa langa, ndiza kufunda le ncwadi. (Uyayiqhaqha, kuthi
          kanye ngelo thuba agaleleke uFiliphu nehlokondiba lamakhoboka
          akhululweyo. Kothuka bonke abantu. Amabutho selindele nje Izwi
          kuMsimka amehlo akhe angasukiyo kuMaqoma. Kuyawilizela ngoku)
MATSHAYA:       Inzwi! Inzwi mawethu! Asiyazi ke ngoku le iqhubekayo mfundisi.
                Asikhange sibe nancwadi isikhaphayo.
SOMERSET: Ikho ke, nantsi: 'Ngegunya endikunika lona Kholoneli, yitsho
          kuMaqoma, unyana weNkosi ehloniphekileyo nentandane
          kumaBhrithane, uNgqika ukuba akhwelele kuloo mida ame kuyo, awele
          iTyhume eliya njengoko sasigqibile mhla mnene. Loo mihlaba ndiyabela
          amakhoboka akhululweyo naphantsi kolawulo lukaKeyile, inkosana
          yawo. Ugqirha uFiliphu mcele ukuba asebenze ngamandla kwabo bantu
          njengoko ibe yimigudu yakhe ukuba babe bakhululwe namhlanje.'
          Nantso ke Maqoma, uyivile.
MAQOMA:         Unotshe! Ngumhlaba kabawo lo. Niqhele amagwala, andisuki apha.
                Nibulala umkhwe wam nje kanti nikuloo nkalo? Kudala ndanibona ukuba
                nikhokelisa eli Lizwi mihla le kuba kaloku soloko nathung'amabhenya,
                Lingatsh' ibhayi, andibandi. (Usondela kuSomerset kutsibe uMatshaya
                noKondile belamla). Fulathelani ke ngoku ndingekazifunzi izinja
                zakowethu.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                       Tyhila iphepha

### Page 25

IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2         25                              DBE/2015
                                          SCE

13.8     Amveza njengomlinganiswa       onjani uMaqoma    amazwi akhe     abhalwe
         ngqindilili.                                                                 (2)

13.9     Kube nafuthe lini ukusetyenziswa        kwencwadi   eyayize   noSomerset
         kwisiphumo sengxoxo saloo mini?                                              (2)

13.10    Ngubani lo mkhwe kaMaqoma ubuleweyo?                                         (1)
13.11    Usityhilela ntoni umbhali ngoFiliphu ngokuthi adlale indima ephambili
         ekukhululweni kwamakhoboka.                                                  (2)

13.12    Sizathu    sini  esingunobangela     wokuba     kungabikho    mvisiswano
         kubalinganiswa abakwesi sicatshulwa?                                         (2)

13.13    Zahluke njani iimbono zikaNgqika kwezikaMaqoma malunga nezi ndwendwe?        (2)

13.14    Chaza isimo sentlalo ngokwesi sicatshulwa.                                   (2)
                                                                                      [25]

                                                       AMANQAKU ECANDELO C:           25
                                                          AMANQAKU EWONKE:            80

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha

## Related documents

- [IsiXhosa HL P2 Nov 2015 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p2-nov-2015-memo/4bc47f44-f003-490d-b28e-8faea7fc8126) — isiXhosa HL · Memo · 2015 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P2 May-June 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p2-may-june-2025-mg/b4f21d74-9dc5-4e7d-8fbd-4654b4536d22) — isiXhosa HL · Memo · 2025 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P1 Nov 2015](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p1-nov-2015/e4d56901-bd81-4e00-bce7-b3e81a126f24) — isiXhosa HL · QP · 2015 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P3 May-June 2024](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-isixhosa-hl-2024-nsc-june-exam-question-paper-paper-3-isixhosa/1b5608d9-446e-4235-a304-4d8d16fa6d2b) — isiXhosa HL · QP · 2024 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P3 May-June 2023](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p3-may-june-2023/aa611c2a-3d04-4aad-bb12-6fcd7d622d24) — isiXhosa HL · QP · 2023 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P1 May-June 2022](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p1-may-june-2022/0fd65c73-0d5c-4165-a383-54f554b1173f) — isiXhosa HL · QP · 2022 · isiXhosa

## More from Grade 12 isiXhosa HL

- [Gr 12 IsiXhosa HL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-isixhosa-hl-atp-2023-24/47d8428a-6bc8-499c-acc8-8a8ebf4dd491) — ATP
- [ISIXHOSA HL P1 MEMO GR12 SEPT 2025 watermark](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p1-memo-gr12-sept-2025-watermark/d61da289-7a98-4204-84e7-ba0a8206f429) — Memo · 2025 · isiXhosa
- [ISIXHOSA HL P3 MEMO GR12 SEPT 2025 watermark](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p3-memo-gr12-sept-2025-watermark/fba1d302-d085-47cd-bee2-513282cac780) — Memo · 2025 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P1 May-June 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p1-may-june-2025-mg/84b5db34-ace8-41ee-9524-c8517ac6b171) — Memo · 2025 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P3 May-June 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p3-may-june-2025-mg/7d3626eb-631c-40f6-893a-fadbe86c8359) — Memo · 2025 · isiXhosa
- [ERRATA ISIXHOSA HL P1](https://www.hlayiso.com/library/errata-isixhosa-hl-p1-2/e0bfc21f-9053-4dca-af3a-73495767fc72) — Errata · 2024 · isiXhosa

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
