# isiXhosa HL Grade 12 Paper 1 NSC November 2022 Memo

> Grade 12 isiXhosa HL Paper 1 memorandum from the NSC November Exam 2022, 10 pages. Read online or download the free PDF.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/grade-12-isixhosa-hl-2022-nsc-november-exam-memorandum-paper-1-isixhosa/29469cc0-ec9b-4934-a9ee-c7565a6db5c9
- Updated: 2026-09-28
- Subject: isiXhosa HL
- Grade: Grade 12
- Language: Isixhosa
- Document type: Memorandum
- Year: 2022
- Exam period: NSC November Exam
- Paper: 1
- Curriculum: CAPS
- Pages: 10

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [isiXhosa HL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/isixhosa-hl) › [isiXhosa HL Grade 12 Paper 1 NSC November 2022 Memo](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-isixhosa-hl-2022-nsc-november-exam-memorandum-paper-1-isixhosa/29469cc0-ec9b-4934-a9ee-c7565a6db5c9)

## About this document

Isixhosa Hl · Grade 12 · NSC November Exam · 2022 · isixhosa. Memorandum, 10 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

NATIONAL
                                 SENIOR CERTIFICATE

                                       IBANGA 12

                        ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA (HL)

                                 IPHEPHA LOKUQALA (P1)

                               ISIKHOKELO SOKUMAKISHA

                                        NOVEMBA 2022

AMANQAKU: 70                              NOVEMBA 2017

                    Esi sikhokelo sokumakisha sinamaphepha ali-10.

Akuvumelekanga ukufotokopa esi sikhokelo sokumakisha                 Tyhila iphepha

### Page 2

IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1                 2                DBE/Novemba 2022
                                     NSC – Isikhokelo Sokumakisha

QAPHELA

   Esi sikhokelo sokumakisha senzelwe ukuba sibe sisikhokelo kubamakishi.
   Asenzelwanga ukuba sibe ngummiselo ogqibeleleyo.
   Iimpendulo zabafundi mazithathelwe ingqalelo ngokokuchaneka kwazo.
   Iimpendulo mazihlolwe ngokupheleleyo namanqaku anikezelwe apho kufuneka
    anikezelwe khona ngokwezigqibo ezithatyathwe kwintlanganiso yokubeka
    umakisho emgangathweni.
   Isikhokelo sokumakisha siya kuxoxwa phambi kokuba kuqalwe ukumakisha.

IMIYALELO KUBAMAKISHI

Umakisho lwesicatshulwa sokuqonda:

   Ngenxa yokuba kugxininiswa ekufundeni ngokuqonda, akufanelekanga ukuba
    upelo olugwenxa neemposiso zolwimi kwiimpendulo zezivakalisi zinyityelwe
    amanqaku ngaphandle kokuba ezo ziphene zitshintsha intsingiselo yempendulo
    elindelekileyo. Iimposiso ezikhoyo maziqatshelwe ngokukrwelelwa.
   Kubaviwa abasebenzisa amagama athatyathwe kolunye ulwimi ngobunjalo bawo,
    olungesiso isiXhosa, musa ukuwathathela ingqalelo lawo magama anjalo,
    kananjalo banganyityelwa manqaku xa ngaba iimpendulo ezinikiweyo zinembadla.
    Ngokunjalo ukuba igama elisuka kolunye ulwimi lusetyenziwe kwitekisi kwaye
    impendulo ifuna elo gama, oko kwamkelekile.
   Kwimpendulo apho ziliqela iimpendulo ezichanekileyo akunikwa manqaku
    ngeempendulo ezingu-EWE/HAYI, NDIYAVUMA/ANDIVUMELANI kuphela.
    Anikwa kuphela ngesizathu/ukuxhasa/nokuzakuzelela impendulo.
   AKUNIKWA manqaku ngeempendulo ezingu-YINYANI/BUBUXOKI, okanye
    YINYANI/LULUVO kuphela. Anikwa kuphela ngesizathu/ukuxhasa/nokuzakuzelela
    impendulo.
   Apho kulindeleke iimpendulo ezigama linye aze umviwa anike isivakalisi, nika
    amanqaku ukuba ngaba igama elifanelekileyo likrwelelwe umgca ngaphantsi
    okanye ligqanyisiwe.
   Kwimibuzo apho kulindeleke iimpendulo ezimbini/ezintathu, aze umviwa adwelise
    uluhlu lweempendulo, makisha kuphela ezimbini/ezintathu zokuqala.
   Iilwimi zengingqi neziyelelani zesiXhosa zamkelekile.
   Kwimibuzo ekulindeleke ukuba umviwa akhethe impendulo echanekileyo,
    makwamkelwe zombini, ukutsho oko unobumba ohambelana nempendulo
    echanekileyo KUNYE/OKANYE nempendulo echanekileyo ebhalwe ngokuzeleyo.

Akuvumelekanga ukufotokopa esi sikhokelo sokumakisha                    Tyhila iphepha

### Page 3

IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1                 3                 DBE/Novemba 2022
                                     NSC – Isikhokelo Sokumakisha

ICANDELO A: ISICATSHULWA

UMBUZO 1: UKUFUNDELA INTSINGISELO NOKUQONDA

1.1      Ngowokuba singayoyisa na imingeni yenkulungwane yama-21. √√                       (2)

1.2      Ingxaki nganye inaso isisombululo. √√/Ilizwe lingakwazi ukoyisa imingeni
         yalo.√√/Likhona icebo kwingxaki nganye.√√/Ungayenza yonke into xa
         uzimisele ukuyenza.√√                                                             (2)

1.3      Sesokuba abantu babone ingxaki okuyo umhlaba.√√/ Sesokuqaqambisa /
         sesokucela umngeni wokuthathela ingqalelo imali njengonobangela
         wemingeni elijongene nayo ilizwe/ sesokutshayelela /sesokuhlakulela/
         sesokwandlalela     imingeni    elijongene    nayo  ilizwe/     sesokuhlaba
         ikhwelo/sesokucela       ungenelelo      kwimingeni     elijongene    nayo
         ilizwe.√√/Kukuvakalisa inkxalabo malunga nemingeni elijongene nayo ilizwe
         ngenkulungwane yama-21.√√/Kukufuna ukuba abafundi besicatshulwa
         bazikise ukucinga ngemingeni/ngegalelo labo kwingxaki zelizwe.√√/Kukubeka
         umnwe ukuze abafundi besicatshulwa bacinge nzulu ngemingeni elijongene
         nayo ilizwe.√√/Kukuhlaba ikhwelo malunga nemingeni elijongene nayo
         ilizwe.√√/Ukurhwebeshela iingqondo zofunda isicatshulwa kuluvo lwakhe
         ngemingeni elijongene nayo ilizwe.√√                                              (2)

1.4      Iveze ukuba isizwe sisesemva ngamandla okusombulula iingxaki zala
         maxesha.√/Iveze   ukuba   amandla      esizwe okusombulula iingxaki
         awahambelani nezala maxesha iingxaki.√                                            (1)

1.5      Kubethelela   uluvo   lokuba  umfundi    wesicatshulwa   makazibone
         ebandakanyeka kuxanduva oluqulethwe ngulo mhlathi.√√/Uluvo lokuba
         mayihlale engqondweni yomfundi indima amakayidlale ekusombululeni
         ingxaki ekuthethwa ngayo kulo mhlathi.√√/Kukuvuselela isazela salo
         ufundayo ngokubandakanyeka kwakhe kwisisombululo sengxaki ekuthethwa
         ngayo kulo mhlathi.√√

         (Ukusetyenziswa kolwimi olulolu: kuye.../naye.../ nam.../nam         siqu...
         nomfundi..../akumbekeli bucala... kuyayinika amandla impendulo.)                  (2)

1.6      Isisiphumo songenelelo.√                                                          (1)

1.7      A./A. Yokuthundeza abantu./Yokuthundeza abantu.√                                  (1)

1.8      Ndiyangqina kuba iingxoxo ezingendlala ngokwalo mhlathi zisekwe kwingxelo
         yombutho wezempilo wehlabathi/(WHO).√√                                            (2)

1.9      'Ukongeza, abantu mabayeke ukukholelwa yonke into abayifumana kwi-
         intanethi kuba i-intanethi iyakwazi ukusetyenziselwa ukusasaza iindaba
         ezibubuxoki.'√√                                                                   (2)

1.10     Yimfundo yokusebenzisa itekhnoloji ngobulumko√/Yimfundo engoncedo
         nangenzuzo yetekhnoloji.√                                                         (1)

Akuvumelekanga ukufotokopa esi sikhokelo sokumakisha                      Tyhila iphepha

### Page 4

IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1                 4                  DBE/Novemba 2022
                                     NSC – Isikhokelo Sokumakisha

1.11     Ingxaki yintswelangqesho ekwiqondo eliphezulu.√/Ingxaki kukuba ulutsha
         luphela lusenza imisebenzi engangqamani nezakhono olunazo.√

         Isisombululo kukuluxhobisa ngezakhono eziza kudingeka emisebenzini kule
         nkulungwane.√                                                                      (2)

1.12     BUBUXOKI kuba isicatshulwa sithi asiyontswelangqesho kuphela olujongene
         nayo√√ /kuba ngokwesicatshulwa ulutsha lujongene nako nokuguquguquka
         kwemozulu.√√                                                                       (2)

1.13     Ngamafutha aveliswa ngezinto zendalo.√                                             (1)

1.14     Sesokuba ulutsha lwanamhlanje likamva lesizukulwana esizayo√/ Sesokuba
         lolwanamhlanje ulutsha oluza kubangumlumiso kwisizwe esizayo.√                     (1)

1.15     Unako ukuzitshintsha iingqondo zolutsha lo mhlathi kuba isisombululo/
         impendulo kwiingxaki umbhali uyiseka kumava akhe ngeengxaki zolutsha√√/
         kuba lo mhlathi uyalucenga ulutsha awulugxagxamisi.√√/ kuba umbhali
         uyazibandakanya kule ngxaki kunye nesisombululo sayo√√/kuba umhlathi
         uyazixhasa izizathu zokugxininisa ukuba wonke ubani unendima afanele
         ukuba ayidlale√√/kuba uyazinika izisombululo ezifana nokubambisana,
         ukusebenza kunye ndawonye ukuze zoyise imingeni ejongene
         nelizwe√√/kuba ngokwalo mhlathi ulutsha lunikwa ithuba lokuthatha
         inxaxheba lutsho luzive luyinxalenye yotshintsho ehlabathini.√√

                                                 Okanye

         Ungangabinako lo mhlathi ukuzitshintsha iingqondo zolutsha ngendima
         omaluyidlale kuba ugcwele ziingcebiso neziyalo ezinokulukruqula olunye
         ulutsha olungathandi kucetyiswa√√ /kuba asinguye wonke umntu olulutsha
         othanda indalo√√ /kuba umntu ongayiqondiyo intsingiselo yeminyango evulwa
         emadongeni akanakuwuva kwangoko umyalezo womhlathi√√/kuba olunye
         ulutsha lungazitolika iingxaki ezikwisicatshulwa njengezingabangelwanga lulo
         koko zibangelwe zizizukulwana ezingaphambili lutsho lungazifaki kuxanduva
         lokusombulula iingxaki zenkulungwane yama-21.√√

         (Nayiphi impendulo echanekileyo.)                                                  (2)

Akuvumelekanga ukufotokopa esi sikhokelo sokumakisha                       Tyhila iphepha

### Page 5

IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1                 5                             DBE/Novemba 2022
                                     NSC – Isikhokelo Sokumakisha

IMIBUZO ISICATSHULWA A NO B

1.16     Ngenkunkuma/ngeendidi        zenkunkuma/                   engaboliyo       engcolisa
         umhlaba.√/Zizinto ezingafunwayo.√                                                            (1)

1.17     Umfanekiso ubonisa inkunkuma elahlwa ngokungakhathali/ungcoliseko
         olungunobangela weengxaki zehlabathi ezikhankanywe ngumhlathi wesi-6/
         inkunkuma elahlwa ngokungakhathali.√/Lungcoliseko olubangela iingxaki
         ezikhankanywe kumhlathi wesi-6/ nayiphi enye kwezi ngxaki - ukunyuka
         kwamaqondo obushushu ngokungaqhelekanga/ izikhukhula/ imbalela/ iimvula
         ezinamandla amakhulu /ukuxhaphaka kwemisinga yobushushu/ ukunyuka
         kweqondo lamanzi kwiilwandle/ukutshiswa kwamafutha efosili.√

         (Ezi ngxaki mazithathwe zonke njengoko zibhalwe ngasentla nakumhlathi 2.)                    (1)

1.18     Siphumelele kuba kwisicatshulwa B umhlaba ubonakala ungakwazi
         ukuzetyisa iindidi zenkunkuma zize iziphumo ezilindelekileyo ibengumhlaba
         ongenakulimeka okhokelela kwimbalela nendlala ezikhankanywe ngumhlathi
         we-4√√/kuba        ungcoliseko     olubonakala       kwisicatshulwa     B
         lusenganxulunyaniswa nengxaki ebubuhlwempu obukhankanywe ngumhlathi
         we-4 ngokufana kwawo neendawo abaxhaphake ukufumaneka kuzo.√√

                                                 Okanye

         Asiphumelelanga kuba isicatshulwa B sibethelela ungcoliseko kanti umhlathi
         we-4 kwisicatshulwa A ubhekise kakhulu kwindlala, ubuhlwempu nokhuseleko
         lokutya.√√

         (Nayiphi impendulo echanekileyo.)                                                            (2)

1.19     Ulutsha lungenza ungenelelo ngokucoca umhlaba. √√

         (Nayiphi impendulo echanekileyo.)                                                            (2)

                                                               AMANQAKU ECANDELO A:                   30

Akuvumelekanga ukufotokopa esi sikhokelo sokumakisha                                 Tyhila iphepha

### Page 6

IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1                 6                            DBE/Novemba 2022
                                     NSC – Isikhokelo Sokumakisha

ICANDELO B: USHWANKATHELO

UMBUZO 2: UKUSHWANKATHELA NGAWAKHO AMAZWI

Sebenzisa ezi ngongoma zingundoqo zilandelayo                       ekufuneka   zibandakanywe
ngabaviwa kwisishwankathelo njengesikhokelo.

Ukumakisha isishwankathelo kusekwe ekugqaliseni iingongoma ezingundoqo.

Isishwankathelo masimakishwe ngolu hlobo:

Naziphi iingongoma ezichanekileyo ezisi-7 ezibhalwe ngokomhlathi mazimakishwe.
(Izivakalisi mazinamathelane.)

                    UCAPHULO                                          IINGONGOMA
 1.    'Umntu angaqala iphulo                      1.    Sungula iphulo lokukhathalela
       lokulondoloza indalo '                            indalo.
 2.    'Makabeyinxalenye yamaphulo                 2.    Ncedisa amaphulo ehlisa
       okuqinisekisa ukunciphisa                         ukusetyenziswa kakhulu
       ukusetyenziswa kwephepha.'                        kwephepha.
 3.    'Angafundisa abantu ukungagibiseli          3.    Titsha abantu ngokukhetha
       zonke izinto kwinkunkuma                          inkunkuma bayifake
       ngokuyahlula bakhethe iiplasitiki,                nokwekwimigqomo eyahlukileyo
       amaphepha, inkcenkce neegilasi                    yokurisayiklisha.
       bazifake kwimigqomo eyahlukileyo
       yokurisayiklisha.'
 4.    'Makukhuthazwe ukusetyenziswa               4.    Bakhuthaze abantu ukuba
       kwamanzi nombane ngobulumko.'                     balondoloze umbane namanzi.
 5.    'Khangela iimveliso                         5.    Funa iimveliso ezingenabungozi
       ezingatshabalalisi ndalo, ngokuthi                kwindalo ukuphephe ngandlela
       uzame kangangoko ukungayithengi                   zonke ukuthenga iplasitiki.
       iplasitiki yokuphatha.'
 6.    'Khuthaza ukuthoba izinga lokutyiwa         6.    Thundeza ukwehliswa kokutyiwa
       kwenyama neemveliso zobisi ukuze                  kwenyama neemveliso zederi
       kuhle izinga lokufuya.'                           ukuze kunciphe iqondo lokufuya.
 7.    'Gada imikhwa yokuthenga uthenge            7.    Kubalulekile ukuthenga izinto oza
       kuphela izinto ozidingayo,                        kuzisebenzisa uyeke
       ngokwenza njalo unciphisa ingozi                  ezingenamsebenzi ukuze
       kokusingqongileyo.'                               ukhusele okusingqongileyo.

                                                                                [53 amagama]

Akuvumelekanga ukufotokopa esi sikhokelo sokumakisha                                Tyhila iphepha

### Page 7

IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1                 7                DBE/Novemba 2022
                                     NSC – Isikhokelo Sokumakisha

UKUBHALWA NGOKOMHLATHI

QAPHELA:       Oku kulandelayo ngumzekelo nje kuphela. Akungommiselo kwaye
               makusetyenziswe ngobuchule.

                                          UMHLATHI

Ulutsha lunokwenza oku kulandelayo ukulondoloza indalo nokuzingqongileyo Sungula
iphulo lokukhathalela indalo. Ncedisa amaphulo ehlisa ukusetyenziswa kakhulu
kwephepha. Titsha abantu ngokukhetha inkunkuma bayifake nokwekwimigqomo
eyahlukileyo yokurisayiklisha. Bakhuthaze abantu ukuba balondoloze umbane
namanzi. Funa iimveliso ezingenabungozi kwindalo ukuphephe ngandlela zonke
ukuthenga iplasitiki. Thundeza ukwehliswa kokutyiwa kwenyama neemveliso zederi
ukuze kunciphe iqondo lokufuya. Kubalulekile ukuthenga izinto oza kuzisebenzisa
uyeke ezingenamsebenzi ukuze ukhusele okusingqongileyo.

                                                                    [60 amagama]

Ukumakisha isishwankathelo:

Ukumakisha isishwankathelo kusekwe ekugqaleni kuphela iingongoma ezingundoqo.

Isishwankathelo masimakishwe ngolu hlobo:

   Ulwabiwo lwamanqaku

    o   Amanqaku asi-7 ngeengongoma ezisi-7 (inqaku ngengongoma nganye).
    o   Amanqaku ama-3 olwimi.
    o   Amanqaku ewonke: 10.

   Ulwabiwo lwamanqaku olwimi xa abalingwa besebenzise amazwi abo:

    o   1–3 amanqaku achanekileyo: Nika inqaku eli-1 lolwimi.
    o   4–5 amanqaku achanekileyo: Nika amanqaku ama-2 olwimi.
    o   6–7 amanqaku achanekileyo: Nika amanqaku ama-3 olwimi.

   Ulwabiwo lwamanqaku olwimi xa abaviwa becaphule ngqo.

    o   6–7 iingongoma ezicatshulwe ngqo: akunikezelwa manqaku olwimi.
    o   4–5 iingongoma ezicatshulwe ngqo: nikezela inqaku libe-1 lolwimi.
    o   2–3 iingongoma ezicatshulwe ngqo: nikezela amanqaku abe ma-2 olwimi.

QAPHELA:
 Ubalo-magama
  o Abakorekishi       kulindeleke    ukuba      baliqinisekise inani   lamagama
     asetyenzisiweyo.
  o Musa ukuthabatha amanqaku ukuba umviwa akalibonakalisanga inani
     lamagama asetyenzisiweyo okanye ukuba inani lamagama libonakaliswe
     ngokungachanekanga.
  o Ukuba udlule kwinani eliqingqiweyo, funda ukuya kuma ekupheleni
     kwesivakalisi eliphele kuso inani eliqingqiweyo ungawahoyi alandelayo.
                                                         AMANQAKU ECANDELO B:            10

Akuvumelekanga ukufotokopa esi sikhokelo sokumakisha                    Tyhila iphepha

### Page 8

IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1                 8                 DBE/Novemba 2022
                                     NSC – Isikhokelo Sokumakisha

ICANDELO C: IZAKHI NEMIGAQO YOKUSETYENZISWA KOLWIMI
Ukumakisha iCANDELO C
Umakisho lweCANDELO C:

     Upelo
      o Iimpendulo ezinegama elinye mazimakishwe nokuba upelo lugwenxa,
         ngaphandle kokuba isiphene sitshintsha intsingiselo yegama.
      o Kwiimpendulo ezizivakalisi ezipheleleyo upelo olugwenxa malunyityelwe
         amanqaku ukuba impazamo ikwimigaqo yolwimi oluhlolwayo.
      o Xa     kuhlolwa     izifinyezi impendulo mayibonakalise      ukusetyenziswa
         kweziphumlisi ngokuchanekileyo.
     Ulwakhiwo kwizivakalisi malubhalwe ngemigaqo yegrama echanekileyo
      nangezivakalisi ezipheleleyo/ngokomyalelo.
     Kwimibuzo ekulindeleke ukuba umviwa akhethe impendulo echanekileyo,
      unobumba ohambelana nempendulo echanekileyo KUNYE/OKANYE nempendulo
      echanekileyo ebhalwe ngokupheleleyo, iyamkeleka.
UMBUZO 3: ISIBHENGEZONTENGISO
3.1       Just do it.√                                                                    (1)
3.2       Nike.√                                                                          (1)
3.3       Ngempilo koyisebenzisayo√/ngempilo.√                                            (1)
3.4       A. /A. krobisa kwinzuzo./krobisa kwinzuzo.√                                     (1)
3.5       Yokuba obuzayo unabantu abambalwa kunabalo abhekisa kuye√√/Yokuba
          obuzayo akanamikrozo√√/Yokuba obuzayo unqwenela imikrozo engakulo
          abhekisa     kuye.√√/Yeyokuba       unqwenela       ukubayinxalenye yale
          mikrozo.√√/yeyokuba lo ubuzayo ungumthengi ome kuluhlu lwabantu
          abayokuthenga iiteki ezingenabathengi baninzi.√√/Yokuba obuzayo urhalela
          ukubayinxalenye yaba bantu baninzi.√√ /Yomthengisi onengcinga yokuba
          ingaba eyakhe iteki yintoni engenayo le inayo le yakwaNike.√√
          (Nayiphi kwezi.)                                                                (2)

3.6       Usebenze njengesikweko kuba iiteki zenziwe zayimiphunga.√√/Ngokubeka
          iiteki ngathi ngamaphaphu.√√                                                    (2)

3.7       Bungakuncedisa kuba buyenza ivakale ngokungathi ingumyalelo okhuthaza
          abathengi ukuba bayithenge kuba beza kuyisebenzisa bengazukuhombisa
          ngayo√√/kuba   ubumbolombini    benze   umtsalane/umdla/ukumameleka
          kumthengi.√√
                                                 Okanye
          Abunakukuncedisa ukuthengiseka kwale mveliso kuba isivakalisi sivakala
          ngokungathi singumyalelo onqanda umthengi ukuba angayisebenzisi kuba
          ayisebenzi.√√

          (Nayiphi impendulo echanekileyo.)                                               (2)
                                                                                          [10]

Akuvumelekanga ukufotokopa esi sikhokelo sokumakisha                     Tyhila iphepha

### Page 9

IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1                 9                 DBE/Novemba 2022
                                     NSC – Isikhokelo Sokumakisha

UMBUZO 4: IKHATHUNI

4.1      Asebenze ukubonakalisa ukuba uMnu Mafu kukho into ebeyithethile
         ngaphambili engaviwanga nguNtiful.√/Abonakalisa ukuba UMnu Mafu
         uqhubeka kwinto ebeyithethile.√/Ukuthetha kwakhe uMnu Mafu kuqhutywa
         yinto ebeyithethe ngaphambili.√                                                   (1)

4.2      Libonakala liliqamza elineendawo ezitsolo kumkhonto obonisa isithethi/
         libonakala liliqamza elineendawo ezibukhali ezibonakala ngathi ngumbane
         kumkhonto obonisa isithethi.√/Libonakala liyizigzegi.√                            (1)

4.3      Umahluko ngowokuba ezikaMnu Mafu izandla ziyakhomba/zityityimbisa
         umnwe ngeli xesha ezikaNtiful izandla zibekwe ngasemva.√√                         (2)

4.4      C√/C.Ngokuzithoba kutitshala/Ngokuzithoba kutitshala.√                            (1)

4.5      Umzimba kaMnu Mafu mkhulu ngokubaxekileyo ukumveza njengomntu
         onegunya elingaphezulu lee kwelikaNtiful olibakwana.√√/Busetyenziswe
         ngokubaxa ubungakanani bemizimba uMnu Mafu wenziwe wamkhulu kakhulu
         ukuze abonakale enegunya elingaphezulu kwelikaNtiful owenziwe
         wanomzinjana omncinci, odelekileyo.√√/Ubudala bayanyaniswe namagunya
         angaphezulu kwawalo mntu mncinci.√√/Onomzimba omkhulu unikwe
         amagunya amakhulu onomzimba omncinci unikwe amagunya amancinci.√√                 (2)

4.6      Wawuthe.√                                                                         (1)

4.7      UMnu Mafu umele ukukhathazeka kuba uNtiful usebenzisa gwenxa imfundiso
         awayemnike kumxholo owahlukileyo.√√/Umele ukukhathazeka uMnu Mafu
         kuba uNtiful akakaqondi ukuba ukubhala ngumboniso welinge lokuba
         ukuqondile na okufundiswayo.√√/Angakhathazeka kuba ukuthi, 'wawuthe'
         kungamenza eve ngathi uyadelelwa okanye uyaphoxwa utitshala yimpendulo
         kaNtiful.√√

                                                OKANYE

         Akamele kukhathazeka uMnu Mafu kuba uNtiful angathi kanti unyanisekile
         kwimpendulo ayinikayo.√√/Akamele kukhathazeka uMnu Mafu kuba
         impendulo kaNtiful ibonakalisa ukuzigcina iimfundiso zikatitshala wakhe.√√/
         Akamele kukhathazeka utitshala kuba impendulo kaNtiful ikrobisa utitshala
         kwinto amele ukuba amfundise yona uNtiful.√√

         (Nayiphi impendulo echanekileyo.)                                                 (2)
                                                                                           [10]

Akuvumelekanga ukufotokopa esi sikhokelo sokumakisha                      Tyhila iphepha

### Page 10

IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1                10                     DBE/Novemba 2022
                                     NSC – Isikhokelo Sokumakisha

UMBUZO 5: IPROZI

5.1      Isivakalisi esibuzayo.√                                                            (1)

5.2      Nalapha√, nale.√                                                                   (2)

5.3      ... alikho elindihlekise njengelembethimanqindi enomfazi wayo owayengasayi
         kuyoyi√bukela emabaleni kuba enamasikizi. Wayede axolele ukuyi√bukela
         kumabonakude.√                                                                     (2)

5.4      Nanamhlanje.√ /Njengesiqhelo.√                                                     (1)

5.5      Amasaka.√                                                                          (1)

5.6      Yayisebezela.√                                                                     (1)

5.7      Lokuzikhupha engxakini.√√                                                          (2)
                                                                                            [10]

                                                               AMANQAKU ECANDELO C:         30
                                                                  AMANQAKU EWONKE:          70

Akuvumelekanga ukufotokopa esi sikhokelo sokumakisha

## Related documents

- [IsiXhosa HL P1 May-June 2022](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p1-may-june-2022/0fd65c73-0d5c-4165-a383-54f554b1173f) — isiXhosa HL · QP · 2022 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P1 Nov 2023](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p1-nov-2023/7f234418-5dc1-4178-8d1b-132a23612119) — isiXhosa HL · QP · 2023 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P1 May-June 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-isixhosa-hl-2024-nsc-june-exam-memorandum-paper-1-isixhosa/1c1f090b-beed-4c25-897e-ba55d125d634) — isiXhosa HL · Memo · 2024 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P1 Nov 2019 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p1-nov-2019-memo/11ce1754-257a-46aa-b26b-638f40b4a356) — isiXhosa HL · Memo · 2019 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P1 May-June 2017 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p1-may-june-2017-memo/c3fb3789-06d5-483e-8770-d55d91531942) — isiXhosa HL · Memo · 2017 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P1 Nov 2017 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p1-nov-2017-memo/b60c476c-9c18-4e90-87a1-e5d74a621619) — isiXhosa HL · Memo · 2017 · isiXhosa

## More from Grade 12 isiXhosa HL

- [Gr 12 IsiXhosa HL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-isixhosa-hl-atp-2023-24/47d8428a-6bc8-499c-acc8-8a8ebf4dd491) — ATP
- [XHOSA HL P1 QP GR12 SEPT 2025 watermark](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-hl-p1-qp-gr12-sept-2025-watermark/d20cd17b-c868-4b95-8f4f-0b5c4e80f427) — QP · 2025
- [IsiXhosa HL P1 May-June 2025](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p1-may-june-2025/81b1e1ae-3e52-401a-857c-f072993aeb60) — QP · 2025 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P3 May-June 2025](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p3-may-june-2025/6d5fad84-05dc-4e7b-b291-bfa93d99bdda) — QP · 2025 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P3 Nov 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-isixhosa-hl-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-3-isixhosa/144627a0-8784-408e-875f-fe5f89d59aff) — QP · 2025 · isiXhosa
- [ERRATA ISIXHOSA HL P1](https://www.hlayiso.com/library/errata-isixhosa-hl-p1-2/e0bfc21f-9053-4dca-af3a-73495767fc72) — Errata · 2024 · isiXhosa

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
