# isiXhosa HL Grade 12 P1 NSC November 2022 Question Paper

> Grade 12 isiXhosa HL Paper 1 question paper from the NSC November Exam 2022, 12 pages. Read online or get the free PDF download, memo linked when available.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/grade-12-isixhosa-hl-2022-nsc-november-exam-question-paper-paper-1-isixhosa/9345ceb0-ca03-41d1-82a7-f2da51676c28
- Updated: 2026-09-28
- Subject: isiXhosa HL
- Grade: Grade 12
- Language: Isixhosa
- Document type: Question paper
- Year: 2022
- Exam period: NSC November Exam
- Paper: 1
- Curriculum: CAPS
- Pages: 12

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [isiXhosa HL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/isixhosa-hl) › [isiXhosa HL Grade 12 P1 NSC November 2022 Question Paper](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-isixhosa-hl-2022-nsc-november-exam-question-paper-paper-1-isixhosa/9345ceb0-ca03-41d1-82a7-f2da51676c28)

## About this document

Isixhosa Hl · Grade 12 · NSC November Exam · 2022 · isixhosa. Question paper, 12 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

NATIONAL
                                 SENIOR CERTIFICATE

                                        IBANGA 12

                        ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA (HL)

                                 IPHEPHA LOKUQALA (P1)

                                        NOVEMBA 2022

AMANQAKU: 70

IXESHA: Iiyure 2

                              Olu viwo lunamaphepha ali-12.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                         Tyhila iphepha

### Page 2

IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1                2                      Novemba 2022
                                                 NSC

IMIYALELO NENGCACISO

1.       Eli phepha lemibuzo LINAMACANDELO AMATHATHU:

         ICANDELO A:        Uvavanyo Lokuqonda                        (30)
         ICANDELO B:        Ushwankathelo                             (10)
         ICANDELO C:        Izakhi nemigaqo yokusetyenziswa kolwimi   (30)

2.       Funda YONKE imiyalelo ngocoselelo.

3.       Phendula YONKE imibuzo.

4.       Qala ICANDELO NGALINYE kwiphepha ELITSHA.

5.       Krwela umgca ekupheleni KWECANDELO NGALINYE.

6.       Nombola iimpendulo ngokuchanekileyo ngokwendlela ekunonjolwe ngayo
         kwiphepha lemibuzo.

7.       Shiya umgca emva kwempendulo NGANYE.

8.       Qwalasela ngokukodwa upelo nolwakhiwo lwezivakalisi.

9.       Iingcebiso malunga nolwabiwo lwexesha:

         ICANDELO A:        Imizuzu engama 50
         ICANDELO B:        Imizuzu engama 30
         ICANDELO C:        Imizuzu engama 40

10.      Bhala ngokucocekileyo nangokucacileyo.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                    Tyhila iphepha

### Page 3

IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1             3                        Novemba 2022
                                              NSC

ICANDELO A: UVAVANYO LOKUQONDA

UMBUZO 1: UKUFUNDELA INTSINGISELO NOKUQONDA

Funda IZICATSHULWA A noB ezingezantsi uze uphendule imibuzo esekwe kuzo.

ISICATSHULWA A

         IMINGENI EKUJONGENWE NAYO NGENKULUNGWANE YAMA-21

1        Umbuzo elijongene nawo ilizwe ngowokuba singayoyisa na imingeni
         yenkulungwane yama-21. Ingaba sirhuqa iinyawo nje ukusombulula le
         mingeni kungenxa yemali? Wakhe wathi uRalph Emerson, 'Udonga ngalunye
         lulucango olunako ukuba lungavuleka.' Kanti ke eyona ngxubakaxaka
         sijongene nayo kukuba asingebi sidala iingcango emadongeni okanye 5
         siguqula amadonga abe ziingcango na. Sizakhela izulu emhlabeni okanye
         sitshabalalisa ubuhle bomhlaba?

2        Inkqubela kwitekhnoloji kwiminyaka engama-500 ivulele amathuba okukhula
         kwengqondo. Kodwa kunjalo, ubhubhane weCovid-19 uyidizile eyokuba ilizwe
         lisesemva ngamandla okusombulula iingxaki zala maxesha. Iingxaki 10
         zenkulungwane yama-21 asinakukwazi ukuzisombulula ngeembono ezindala
         zenkulungwane yama-20. Zingasonjululwa kuphela ngobuchule bokudala
         izinto ezintsha, imibono emitsha nentembeko engaxhomekekanga kwiinkokeli
         kuphela. Zifuna ukuba umntu ngamnye osemhlabeni okanye ophilayo
         aluthabathele kuye uxanduva kuquka NAWE wena ufunda eli nqaku. Masikhe 15
         sihle amahlongwane le mingeni sibone ukuba singanazo na izisombululo
         zayo.

3        Inkqubela      kwezolimo,      ezempilo,    nongenelelo     kwezenzululwazi
         ziwuphakamisile umgangatho wokuphila kuzwelonke jikelele. Le yinkqubela
         ekhokelele kwimingeni efana nokwanda kwabantu, ungcoliseko lomoya, 20
         ukungazinzi kwezibonelelo okubonakala ngokuthi izinto esinazo zingakwazi
         ukumelana nezidingo zabantu. Ukuphuphuma kwamanani abantu
         ezidolophini okufana nqwa nokunyakazela kweembovane kwikhaya lazo
         kudale uthotho lweengxaki. Ngxaki ezo ezinjengocwangciso lwedolophu
         oluxegayo, ukuhla komgangatho wogutyulo, ukunqaba kwamanzi okusela, 25
         ukutya, iindawo zokufihla intloko nokuhla kwamandla ombane. Ukudityaniswa
         kwehlabathi nokuhanjiswa lula kwemveliso kuyitshintshile impilo yethu kodwa
         kutheni le nto kusekho imiqobo ethintela ukuxhamla ngokulinganayo
         kubutyebi belizwe? Masikhe sisebenzisane sidale ilizwe elingcono.

4        Ngomntwana omnye nje olambileyo kuhlazeka iibhiliyoni ezisixhenxe zabantu 30
         elizweni. Umbutho wezempilo wehlabathi (WHO) uyatsho ukuba indlala
         ithwaxa abantu abakuma-850 ezigidi mihla le. Ngelo xesha elo nani
         liligcuntswana elikwi-10 leepesenti. Indlala, ubuhlwempu, nokhuseleko
         lokutya    ziingxaki  esijongene   nazo    ngokulinganayo.     Kuyafuneka
         ukusebenzisana ukuphucula impilo yethu okanye intlalo yethu sisonke. Ngeli 35
         xesha ilizwe lisebenzela ukubambisana, abantu bona baphuma izithuba
         bafuna okukokwabo bodwa bengacingelani namntu.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                   Tyhila iphepha

### Page 4

IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1                       4                               Novemba 2022
                                                        NSC

5        Itekhnoloji ibingazisombulula iingxaki ezininzi kodwa eyala maxesha kunye
         ne-intanethi ayikafikeleleki kuwonke-wonke. Kungayoyisa le ngxaki
         ukufundiswa kwezifundo zetekhnoloji. Ukukhula kwe-intanethi nako 40
         kunenzuzo nemingeni. Omnye kuloo mingeni ngowokungakhuseleki
         kweenkcukacha zabantu xa ingasetyenziswanga ngobulumko i-intanethi.
         Ukongeza, abantu mabayeke ukukholelwa yonke into abayifumana
         kwi-intanethi kuba i-intanethi iyakwazi ukusetyenziselwa ukusasaza iindaba
         ezibubuxoki. Imidiya kanti inawo amandla okufundisa abantu ngeengozi 45
         nangeenzuzo zetekhnoloji. Amaphephandaba, oomabonakude, amaqonga
         onxibelelwano      anamandla      okufundisa    izigidi zabantu   malunga
         nokuyisebenzisa ngobulumko itekhnoloji. Ulutsha ludinga olu hlobo
         lwemfundo kule nkulungwane yama-21.

6        Kuzwelonke intswelangqesho ikwiqondo eliphezulu nolutsha luphela lusenza                        50
         imisebenzi engangqamani nezakhono olunazo. Ikho imfuneko yokuxhobisa
         ulutsha     ngezakhono    eziza   kudingeka  emisebenzini    luqeqeshwe
         nakwizakhono ezifuneka kule nkulungwane. Ulutsha alujongenanga
         nentswelangqesho kuphela, lujongene nako nokuguqu-guquka kwemozulu.
         Ukuguqu-guquka kwemozulu kuchaphazela ukunyuka kwamaqondo                                       55
         obushushu ngokungaqhelekanga okukhokelela kutshintsho oluninzi
         kwihlabathi. Kunganeziphumo zezikhukhula, imbalela, imvula ezinamandla
         amakhulu, ukuxhaphaka kwemisinga yobushushu enganyamezelekiyo
         nokunyibilika komkhenkce okhokelela ekunyukeni kweqondo lamanzi
         kwiilwandle. Izinto ezingamandla ezibangela ukugugu-guquka kwemozulu                            60
         kukutshiswa kwamafutha efosili okuvelisa amandla asenokufunyanwa
         kwizithuthi. Amafutha efosili– angamafutha aveliswa ngezinto zendalo.
         Ayafumaneka kwipetroli esiyisebenzisa kwiimoto zethu. Nemizi-mveliso
         iyawatshisa la mafutha efosili. Ukuxhotyiswa kolutsha ngezakhono
         ezinokwenza       ungenelelo    kwimingeni  yenkulungwane       yama-21,                        65
         kungasisisombululo kwingxaki yehlabathi.

7        Ukuba akunakunqandeka ukuguqu-guquka kwemozulu ucinga ukuba
         kungaphileka emhlabeni? Kuyakwenzeka ntoni kwisizukulwana esizayo?
         Impendulo yale mibuzo isezandleni zethu ngakumbi ezolutsha. Kutheni
         kubhekiswa kulutsha nje? Kungokuba ulutsha lwanamhlanje likamva 70
         lesizukulwana esisezayo. Lulutsha lwanamhlanje oluza kuba ngumlumiso
         wesizukulwana esisezayo.

8        Lo mqokozo weengxaki ungaphela xa wonke ubani enokuthatha inxaxheba
         azimisele ukuyivula iminyango emadongeni. Kuyimfuneko ukuba sisebenze
         njengabantwana besizalo esinye. Ngaphaya koko singabemi belizwe 75
         masithathele ingqalelo ukuxabisa intlalontle yoluntu, usizi novelwano njalo
         njalo. Kule meko indalo iza kusikhokela. Mayibe sithi aboyisa imingeni hayi
         ukuba imingeni yoyise thina. Masiluthathele kuthi uxanduva lokwenza ukuba
         sithi xa sifika isizukulwana esizayo sinikezele kuso ilizwe elihle, eliluhlaza
         nelinempilo.                                                                   80

              [Sithathwe ku: https://wearerestless.org/2021/05/11/challenges-of-the-21st-century/ naku
          https://www.voicesofyouth.org/blog/how-youth-can-help-fight-climate-change saze sahlelwa.]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                                     Tyhila iphepha

### Page 5

IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1              5                           Novemba 2022
                                               NSC

ISICATSHULWA B

                                                 [Uthathwe ku-www.dreamstime.com]

IMIBUZO: ISICATSHULWA A

Jonga kumhlathi-1

1.1      Xela umbuzo elijongene nawo ilizwe ngenkulungwane yama-21 ngokomhlathi
         woku-1.                                                                             (2)

1.2      Nika intsingiselo yentetho kaRalph Emerson engezantsi ngokomxholo wale
         tekisi.

         'Udonga ngalunye lulucango olunako ukuba lungavuleka.'                              (2)

1.3      Nika isizathu sokuba umbhali asivule ngemibuzo emininzi isicatshulwa.               (2)

Jonga kumhlathi-2

1.4      Chaza ukuba iCOVID-19 iveze ntoni ngamandla esizwe okusombulula
         iingxaki.                                                                           (1)

1.5      Kubethelela luvo luni ukubhalwa ngonobumba abakhulu kwegama, 'NAWE'
         elikulo mhlathi?                                                                    (2)

Jonga kumhlathi-3

1.6      Kwisivakalisi esingezantsi igama, 'ekhokelele', lithetha ukuba imingeni
         (ingunobangela wongenelelo/isisiphumo songenelelo) lwenkqubela.

         Le yinkqubela ekhokelele kwimingeni efana            nokwanda      kwabantu,
         ungcoliseko lomoya, ukungazinzi kwezibonelelo ...                                   (1)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                       Tyhila iphepha

### Page 6

IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1               6                          Novemba 2022
                                                NSC

1.7      Khetha impendulo echanekileyo ngezantsi.

         'Masikhe sisebenzisane sidale ilizwe elingcono.'

         Ulwimi olusetyenziswa sisivakalisi esingentla esikulo mhlathi lunenjongo:

         A        Yokuthundeza abantu
         B        Yokugxeka abantu
         C        Yokuhlekisa abantu
         D        Yokuphoxisa abantu                                                          (1)

Jonga kumhlathi-4

1.8      Ngqina ukuba indlala yingxaki yehlabathi ngokwalo mhlathi.                           (2)

Jonga kumhlathi-5

1.9      Caphula isivakalisi esilumkisa abantu ngokusebenzisa i-intanethi kulo mhlathi.       (2)

1.10     Xela uhlobo lwemfundo olunokunikwa yimidiya kulutsha ngokwalo mhlathi.               (1)

Jonga kumhlathi-6

1.11     Chonga ingxaki yolutsha equlethwe ngulo mhlathi nesisombululo sayo.                  (2)

1.12     YINYANI/BUBUXOKI ukuba intswelangqesho yiyo yodwa ingxaki olujongene
         nayo ulutsha? Xhasa impendulo yakho.                                                 (2)

1.13     Chaza amafutha efosili ngokwalo mhlathi.                                             (1)

Jonga kumhlathi-7

1.14     Nika isizathu sokuba kuthiwe impendulo yemibuzo ekulo mhlathi ikulutsha.             (1)

Jonga kumhlathi-8

1.15     Ucinga ukuba lo mhlathi unako ukutshintsha ingqondo yolutsha ngendima
         omaluyidlale kwiingxaki zenkulungwane yama-21? Xhasa impendulo yakho.                (2)

IMIBUZO ISICATSHULWA A noB

1.16     Chaza ukuba luboniswe njani ungcoliseko kulo mfanekiso.                              (1)

1.17     Xela ukuba umfanekiso ubonisa yiphi ingxaki kwezikhankanywe kumhlathi
         we-6.                                                                                (1)

1.18     Ingaba isicatshulwa B siphumelele ukutyhila ingxaki ekumhlathi we-4
         kwisicatshulwa A? Xhasa impendulo yakho.                                             (2)

1.19     Chaza ungenelelo olungenziwa lulutsha ukusombulula ingxaki evezwa kulo
         mfanekiso.                                                                           (2)

                                                            AMANQAKU ECANDELO A:              30

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                        Tyhila iphepha

### Page 7

IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1              7                         Novemba 2022
                                               NSC

ICANDELO B: USHWANKATHELO

UMBUZO 2: UKUSHWANKATHELA

ISICATSHULWA C sithetha ngokunokwenziwa lulutsha ukulondoloza indalo
nokusingqongileyo.
Shwankathela ngenjongo yokunika ulutsha amacebo okulondoloza indalo
nokusingqongileyo.

QAPHELA:

1.       Bhala UMHLATHI ongenaziphene usebenzisa amazwi akho kangangoko
         unako.
2.       Isishwankathelo sakho masiquke iingongoma EZISIXHENXE ungedluli
         kumagama angama-70.
3.       AKULINDELEKANGA ukuba ubhale isihloko xa ushwankathela.
4.       Bhala phantsi inani lamagama owasebenzisileyo wakugqiba.

ISICATSHULWA C

             OKUNOKWENZIWA LULUTSHA UKULONDOLOZA INDALO
                         NOKUSINGQONGILEYO

Ingaba siyiphethe kakuhle indalo nokusingqongileyo? Kubonakala ngathi thina bantu
sonwabela ukutshabalalisa iziqu zethu, kuba siyalitshabalalisa eli khaya lethu linye.
Imikhwa yokungalondolozi indalo nezilwanyana ibonisa ukuba kuninzi ekufuneka
kwenziwe ukuthintela lo mkhwa. Ulutsha olunomnqweno wokulondoloza indalo
nokusingqongileyo lungathatha la macebiso alandelayo lwenze kangangoko lunako.

Umntu angaqala iphulo lokulondoloza indalo. Angaqala iphulo ngokwenza okuncinci
okufana nokucoca ingingqi yakhe njengevolontiya okanye aqale iqumrhu elikhulu
lokukhathalela indalo nokusingqongileyo.

Makabeyinxalenye yamaphulo okuqinisekisa ukunciphisa ukusetyenziswa kwephepha.
Kungancipha ukusetyenziswa kwephepha nangokukuququzelela ukusetyenziswa
kwephepha      kwakhona     nokunikezela    ngeencwadi      ezingasasetyenziswayo.
Ukukhuthaza ootitshala nabafundi basebenzise itekhnoloji yale mihla ukubhala
ii-asayimenti neemviwo zigqithiswe nge-intanethi lelinye. Konke kulondoloza imithi,
amahlathi nendalo kuba iyehla imveliso yamaphepha.

Inkunkuma iyingozi kwindalo. Angafundisa abantu ukungagibiseli zonke izinto
kwinkunkuma ngokuyahlula bakhethe iiplasitiki, amaphepha, inkcenkce neegilasi
bazifake kwimigqomo eyahlukileyo yokurisayiklisha. Ukurisayiklisha kunciphisa
ungcoliseko olusuka kwiindawo zokulahla inkunkuma, kukhulise uqoqosho lwelizwe
nanjengoko befumana imali abakwenzayo.

Makukhuthazwe ukusetyenziswa kwamanzi nombane ngobulumko. Ukulondoloza
umbane kwehlisa amandla okuphehla umbane kunciphise nokusetyenziswa
kwamafutha aveliswa ngendalo kuze kulondolozeke indalo nokusingqongileyo. Mabazi
abantu ukuba amanzi elizweni anqongophele. Ilizwe linamanzi acocekileyo okusela
angange-0.03 eepesenti kwezingama-70 zamanzi elinawo.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                      Tyhila iphepha

### Page 8

IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1                     8                              Novemba 2022
                                                      NSC

Khangela iimveliso ezingatshabalalisi ndalo, ngokuthi uzame kangangoko
ukungayithengi iplasitiki yokuphatha. Kuyanyamezeleka ukuthenga ibhotile yokuphatha
amanzi yeplasitiki xa uza kuphinda ukwazi ukuyisebenzisa. Oko akukongeli imali
kuphela kulondoloza indalo nokusingqongileyo. Ungaqinisekisa ngokufuna ulwazi
ngefuthe lemveliso nganye kokusingqongileyo phambi kokuba uyithenge ufune
nendlela oza kuyilahla ngayo wakugqiba ukuyisebenzisa.

Ukufuya kukodwa kutshabalalisa imithi nokusingqongileyo. Kaloku imfuyo inegalelo
elikhulu kungcoliseko lomoya ngenxa yokuba ikhupha ikhemikhali ebizwa ngokuba
yimitheyini ebangela uguquguquko lwemozulu. Khuthaza ukuthoba izinga lokutyiwa
kwenyama neemveliso zobisi ukuze kuhle izinga lokufuya.

Ukuthenga kakhulu kuyingozi kokusingqongileyo. Kuxhaphakile ukuthenga into
engadingekiyo. Gada imikhwa yokuthenga uthenge kuphela izinto ozidingayo,
ngokwenza njalo unciphisa ingozi kokusingqongileyo.

                 [Sithathwe ku-https://www.voicesofyouth.org saguqulelwa esiXhoseni saze sahlelwa]

                                                               AMANQAKU ECANDELO B:                    10

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                                 Tyhila iphepha

### Page 9

IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1                    9                              Novemba 2022
                                                     NSC

ICANDELO C: IZAKHI NEMIQAGO YOKUSETYENZISWA KOLWIMI

UMBUZO 3: ISIBHENGEZO NTENGISO

Funda esi sibhengezo ntengiso (ISICATSHULWA D) singezantsi uze uphendule
imibuzo esekwe kuso.

ISICATSHULWA D

                                 [Sicatshulwe kwi-intanethi, www.google.com saze sahlelwa]

3.1      Nika isilogani sesi sibhengezo ntengiso.                                                      (1)

3.2      Xela igama lomzimveliso owenza izihlangu ezikwisibhengezo ntengiso.                           (1)

3.3      Ubathembisa ngantoni abathengi umenzi wesi sibhengezo ntengiso?                               (1)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                                 Tyhila iphepha

### Page 10

IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1              10                            Novemba 2022
                                               NSC

3.4      Khetha impendulo echanekileyo kwezi zilandelayo:

         Incoko ekwesi sibhengezo ntengiso yenza umtsalane ngoku …

         A        krobisa kwinzuzo.
         B        hlekisa ngabathengi.
         C        caphukisa abathengi.
         D        thengisa ngenzuzo.                                                           (1)

3.5      Unika ngcinga ni umbuzo othi, 'Yeyani na le mikrozo?' ngalo ubuzayo?                  (2)

3.6      Ngqina ukuba umfanekiso weeteki usebenze njengesikweko.                               (2)

3.7      Ingaba, ubumbolombini obukwibinzana, 'Ayisebenzi ungayisebenzisi!'
         bungakuncedisa ukuthengiseka kwale mveliso? Xhasa impendulo yakho.                    (2)
                                                                                               [10]

UMBUZO 4: IKHATHUNI

Funda le khathuni (ISICATSHULWA E) ingezantsi uze uphendule imibuzo esekwe
kuyo.

ISICATSHULWA E

                                                     [Ithathwe ku-www.facebook.com]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                         Tyhila iphepha

### Page 11

IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1                   11                            Novemba 2022
                                                    NSC

4.1      Nika umsebenzi wamachaphaza amathathu kwintetho kaMnu Mafu.                                (1)

4.2      Chaza imbonakalo yeqamza lokukhwaza kwintetho kaMnu Mafu.                                  (1)

4.3      Nika umahluko kwizijekulo zezandla zikaMnu Mafu nezikaNtiful.                              (2)

4.4      Khetha impendulo echanekileyo kwezi zilandelayo:

         Igama u'kaloku'       xa    lifundwa   kujongwe   neengalo   zikaNtiful    linethoni
         yokuphendula:

         A       Ngokumbuka utitshala
         B       Ngokumlinganisa utitshala
         C       Ngokuzithoba kutitshala
         D       Ngokumgxagxamisa utitshala                                                         (1)

4.5      Ubungakanani bemizimba busetyenziswe njani ukugqamisa umahluko
         kumagunya abalinganiswa abakwikhathuni?                                                    (2)

4.6      Caphula igama eliNYE kwintetho kaNtiful elingqina ukuba impendulo yakhe
         uyitsala kwiimfundiso zikaMnu Mafu.                                                        (1)

4.7      Ucinga ukuba uMnu Mafu umele ukukhathazeka yimpendulo kaNtiful? Xhasa
         impendulo yakho.                                                                           (2)
                                                                                                    [10]

UMBUZO 5: IPROZI

Funda esi sicatshulwa (ISICATSHULWA F) singezantsi uze uphendule imibuzo
esekwe kuso.

ISICATSHULWA F

                                AMAQHINGA EMIDLALO

1        UBhobhoyi uyacinga ukuba kwakutheni ukuze kubekho imidlalo
         nokhuphiswano. Ingaba kwakuzanywa ukufundiswa abantu ngobomi apho
         kumele ubani nobani akwamkele ukoyiswa njengenxalenye yobomi
         abuphilayo?    Nalapha   emidlalweni   akho   amaqhinga   abadlali
         abawasebenzisela ukuphumelela, yiyo nale nto kwabekwa uSompempe 5
         wokulamla la maqhinga.

2        Kuwo onke amaqhinga okuphumelela asetyenziswa kwimidlalo alikho
         elindihlekise njengelembethimanqindi enomfazi wayo owayengasayi
         kuyombukela emabaleni kuba enamasikizi. Wayede axolele ukumbukela
         kumabonakude. Yayizibetha izibhulele ..., kunjalo nje iyintshatsheli kwizinga 10
         layo. Nangale mini le ntshatsheli yayiyawaphambili ngamanqaku kule
         yayisilwa nayo. Ibonile le ingenamandla ukuba seyisoyisakala, yangena
         eqhingeni lokuphuma ekoneni.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                              Tyhila iphepha

### Page 12

IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1                    12                             Novemba 2022
                                                     NSC

3        Yasondela endlebeni xa kanye bebambana yayihlebela intshatsheli yathi,
         'NAMHLANJE NDIZA KUBETHA PHAMBI KOMFAZI WAKHO.' Yothuka 15
         intshantsheli eyayimazi esendlwini umfazi wayo, yaphendula nayo isebeza
         yathi, 'UYAXOKA AKAKHO.' Incume kancinci le isemva ngamanqaku yathi
         mayijonge kulaa ndawo ihlala iingcungcu ngelithi yalathisa intshatsheli. Ithe
         isajonge apho yatsho intshatsheli ngenqindikazi yanaba tswi ingcungcu
         yamaqhinga.                                                                   20

                             [Sicatshulwe kwiS'olezwe lesiXhosa, 13 Septemba 2016, saze sahlelwa]

5.1      Khetha kwizibiyeli uhlobo oluchanekileyo lwesivakalisi esinomgca ngaphantsi
         kwisicatshulwa.

         (isivakalisi esiyalelayo/isivakalisi esibuzayo/isivakalisi esixelayo)                      (1)

5.2      Caphula izibandakanyi eziBINI kwesi sivakalisi esingezantsi.

         Nalapha emidlalweni akho amaqhinga abadlali abawasebenzisela
         ukuphumelela, yiyo nale nto kwabekwa uSompempe wokulamla la maqhinga.                      (2)

5.3      Bhala ngokuchanekileyo izivumelanisi ezibhalwe ngqindilili kokucatshulwe
         ngezantsi.

         '... alikho elindihlekise njengelembethimanqindi enomfazi wayo owayengasayi
         kuyombukela emabaleni kuba enamasikizi. Wayede axolele ukumbukela
         kumabonakude.'                                                                             (2)

5.4      Bhala igama elinye endaweni yebinzana 'nangale mini'.                                      (1)

5.5      Khetha kwizibiyeli impendulo egqibezela esi sisaci ngokuchanekileyo.

         Yayizibetha izibhulele ...         (amasiko/amasaka/amanxiwa),           kunjalo    nje
         iyintshatsheli kwizinga layo.                                                              (1)

5.6      Nika isithethantonye segama, 'yayihlebela' ngokomxholo wetekisi.                           (1)

5.7      Tolika ibinzana elikrwelelwe umgca ngaphantsi kwisivakalisi esilandelayo.

         Ibonile le ingenamandla ukuba seyisoyisakala, yangena eqhingeni lokuphuma
         ekoneni.                                                                                   (2)
                                                                                                    [10]

                                                               AMANQAKU ECANDELO C:                 30
                                                                  AMANQAKU EWONKE:                  70

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha

## Related documents

- [IsiXhosa HL P1 May-June 2022](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p1-may-june-2022/0fd65c73-0d5c-4165-a383-54f554b1173f) — isiXhosa HL · QP · 2022 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P1 Nov 2023](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p1-nov-2023/7f234418-5dc1-4178-8d1b-132a23612119) — isiXhosa HL · QP · 2023 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P3 May-June 2022](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p3-may-june-2022/c4ae73db-43ac-49b3-856c-caebebaa564f) — isiXhosa HL · QP · 2022 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P2 Nov 2023](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p2-nov-2023/382700d4-87ac-49de-9716-7754b76e7cfb) — isiXhosa HL · QP · 2023 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P3 Nov 2023](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p3-nov-2023/80aeedab-965a-48a0-ac68-db4daec7fa72) — isiXhosa HL · QP · 2023 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P2 Nov 2020](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p2-nov-2020/96dbcf2d-5e6c-409a-b817-cdef2d3c8d8d) — isiXhosa HL · QP · 2020 · isiXhosa

## More from Grade 12 isiXhosa HL

- [Gr 12 IsiXhosa HL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-isixhosa-hl-atp-2023-24/47d8428a-6bc8-499c-acc8-8a8ebf4dd491) — ATP
- [ISIXHOSA HL P1 MEMO GR12 SEPT 2025 watermark](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p1-memo-gr12-sept-2025-watermark/d61da289-7a98-4204-84e7-ba0a8206f429) — Memo · 2025 · isiXhosa
- [ISIXHOSA HL P3 MEMO GR12 SEPT 2025 watermark](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p3-memo-gr12-sept-2025-watermark/fba1d302-d085-47cd-bee2-513282cac780) — Memo · 2025 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P1 May-June 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p1-may-june-2025-mg/84b5db34-ace8-41ee-9524-c8517ac6b171) — Memo · 2025 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P2 May-June 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p2-may-june-2025-mg/b4f21d74-9dc5-4e7d-8fbd-4654b4536d22) — Memo · 2025 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P3 May-June 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p3-may-june-2025-mg/7d3626eb-631c-40f6-893a-fadbe86c8359) — Memo · 2025 · isiXhosa

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
