# isiXhosa HL Grade 12 Paper 3 NSC June 2024 Memo

> Grade 12 isiXhosa HL Paper 3 memorandum from the NSC June Exam 2024, 16 pages. Read online or get the free PDF download, question paper linked when available.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/grade-12-isixhosa-hl-2024-nsc-june-exam-memorandum-paper-3-isixhosa/8969a3ca-e8c7-4f4f-bfda-53a3eed28249
- Updated: 2026-09-28
- Subject: isiXhosa HL
- Grade: Grade 12
- Language: Isixhosa
- Document type: Memorandum
- Year: 2024
- Exam period: NSC June Exam
- Paper: 3
- Curriculum: CAPS
- Pages: 16

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [isiXhosa HL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/isixhosa-hl) › [isiXhosa HL Grade 12 Paper 3 NSC June 2024 Memo](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-isixhosa-hl-2024-nsc-june-exam-memorandum-paper-3-isixhosa/8969a3ca-e8c7-4f4f-bfda-53a3eed28249)

## About this document

Isixhosa Hl · Grade 12 · NSC June Exam · 2024 · isixhosa. Memorandum, 16 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [IsiXhosa HL P3 May-June 2024](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-isixhosa-hl-2024-nsc-june-exam-question-paper-paper-3-isixhosa/1b5608d9-446e-4235-a304-4d8d16fa6d2b) — QP · 2024 · isiXhosa

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS/
              NATIONAL SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS

                       ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA (HL)

                               IPHEPHA LESITHATHU (P3)

                                         MEYI/JUNI 2024

                              ISIKHOKELO SOKUMAKISHA

                                                                         AMANQAKU: 100

                        Esi sikhokelo sokumakisha sinamaphepha ali-16.

Akuvumelekanga ukufotokopa esi sikhokelo sokumakisha                      Tyhila iphepha

### Page 2

IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P3                 2                          DBE/Meyi/Juni 2024
                                     SC/NSC – Isikhokelo Sokumakisha

 IINKCUKACHA EZIYA KUBAMAKISHI

 Ekuhloleni umsebenzi wabaviwa, le miba ilandelayo, eminye yayo icatshulwe kwirubrikhi
 yokuhlola, mayithathelwe ingqalelo:

 •      Makubekho ubungqina bokucwangcisa, bokuhlaziya, bokuhlela nobokulungisa
        iziphene kumsebenzi aza kuwunikezela.

 •      Makayazi injongo, abantu ajolise kubo nomxholo – kwakunye nerejista, isimbo
        sokubhala nethoni.

 •      Ukusetyenziwa kolwimi, upelo neempawu zobhalo.

 •      Izakhi zolwimi zibandakanya ulwazi olunzulu ngolwimi.

 •      Ukhetho magama nokusetyenziswa kwezafobe.

 •      Ukubunjwa kwezivakalisi.

 •      Ukubhalwa kwemihlathi.

 •      Ukutolikwa kwesihloko esiza kuvezwa kumxholo ngokupheleleyo:
        Intshayelelo, ukukhuliswa kwezimvo nesiphelo.

 •      Nangona umviwa ekhuthazwa ukuba abhale inombolo nesihloko sombuzo
        kuyacetyiswa ukuba othe waphazama akasibhala isihloko enombole
        ngokuchanekileyo anganyityelwa manqaku.

 •      Xa umviwa edlulisile kwinani lamagama amiselweyo kwimpendulo yakhe
        makanganyityelwa manqaku kuba irubrikhi sele iziqingqile izohlwayo.

Akuvumelekanga ukufotokopa esi sikhokelo sokumakisha                        Tyhila iphepha

### Page 3

IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P3                 3                      DBE/Meyi/Juni 2024
                                     SC/NSC – Isikhokelo Sokumakisha

 IINGCEBISO NGENDLELA YOKUMAKISHA

 ICANDELO A: ISINCOKO

 Jonga kwiCANDELO A: Irubrikhi yokuhlola isincoko efumaneka kwiphepha le-14 nele-
 15 lale memorandam.

              IMIQATHANGO ESETYENZISELWA UVAVANYO
                  IMIQATHANGO               AMANQAKU
     UMXHOLO NOCWANGCISO                        30
     ULWIMI, ISIMBO SOKUBHALA NOKUHLELA         15
     ISAKHIWO                                   5
     AMANQAKU EWONKE                            50
 ICANDELO B: IMIHLATHI

 Jonga kwiCANDELO B: Irubrikhi yokuhlola imihlathi efumaneka kwiphepha le-16 lale
 memorandam.

              IMIQATHANGO ESETYENZISELWA UVAVANYO
                  IMIQATHANGO               AMANQAKU
     UMXHOLO, UCWANGCISO NEFOMATHI              15
     ULWIMI, ISIMBO SOKUBHALA NOKUHLELA         10
     AMANQAKU EWONKE                            25

 1.       Funda umhlathi wonke uze ugqibe ngenqanaba loMXHOLO, UCWANGCISO
          neFOMATHI.

 2.       Funda umhlathi kwakhona uze ukhethe inqanaba elichanekileyo loLWIMI,
          ISIMBO SOKUBHALA nokuHLELA.

 QAPHELA:

 •         Iifomathi ezahlukileyo zemihlathi/ezifundisiweyo ziyasetyenziswa.   Oku
           kufuneka kuthatyathelwe ingqalelo xa kuhlolwa ifomathi.

 •         Nika amanqaku ngefomathi echanekileyo.

 •         Jonga uthungelwano lwezimvo kuko konke okubhaliweyo.
 QAPHELA:

 •        Amanqaku anikwe ngezantsi kwisihloko ngasinye kwesi sikhokelo
          sokumakisha asetyenziswa kuphela njengesikhokelo kubamakishi.

 •        Makwamkelwe indlela umviwa ngamnye asitolike ngayo isihloko,
          nokuba iyohluka kumanqaku anikiweyo, okanye kwiimbono okanye
          iindlela asitolika ngayo ummakishi.

Akuvumelekanga ukufotokopa esi sikhokelo sokumakisha                     Tyhila iphepha

### Page 4

IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P3                 4                       DBE/Meyi/Juni 2024
                                     SC/NSC – Isikhokelo Sokumakisha

 ICANDELO A: IZINCOKO

 Kulindeleke ukuba abaviwa babhale isincoko esiNYE esinomthamo wamagama
 angama-340–390 ngesiNYE sezihloko ezinikiweyo. Abaviwa bangabhala nangaluphi na
 udidi lwesincoko: esibalisayo, esichazayo, esixoxayo, esivelela amacala amabini,
 esicamngcayo, okanye naziphi na ezidityanisiweyo kwezi.

 IIMPAWU ZESINCOKO

 Isincoko esibalisayo:

 -   Makasebenzise ixesha eladlulayo/ elidlulileyo/elimiyo
 -   Sibhalwa kumntu wokuqala okanye owesithathu
 -   Makabonise ulwazi ngesihloko asikhethileyo
 -   Abalinganiswa, isimo sentlalo, izizathu zokuhla kwezehlo ukuya
     kwisiphelo mazibonakale
 -   Iziganeko zichazwe/ zibaliswe ngokulandelelana kwazo okanye zicace
     ezingunobangela wezinye, kungenjalo angasebenzisa izixhobo ezifana
     nophuphelo okanye ukuqala ngesenzo esingekehli/ sokugqibela
 -   Sisebenzisa amagama abonisa ixesha afana noo-emva, phambi, ngeli xesha
 -   Sisebenzisa intetho yababini/ ukuzithethela kwabalinganiswa
 -   Ulwimi olusetyenzisiweyo malube lolokudala ifuthe noluchukumisayo
      kofunda isincoko, lungekrwada phofu

 Isincoko esichazayo:

 -   Sinokubhalwa ngokwexesha elidlulileyo okanye elangoku
 -   Sichaza into/umntu/indawo/imeko, njalo njalo
 -   Sisebenzisa amagama okudala umfanekiso
 -   Sisebenzisa izixhobo zokuchaza ezifana nezichazi, imifanekiso- ntelekelelo,
     izihlomelo, neziphuhlisayo ezifana nezifanekisozwi
 -   Sisebenzisa imifanekiso-ntelekelelo nezafobe zentetho
 -   Sivakalisa iimvakalelo zombhali

 Isincoko esicamngcayo:

 -   Siveza uvakalelo lombhali ngesigama esibonakalisa amava akhe
 -   Siveza uchukumiseko ngomba ekubhalwa ngawo
 -   Uvakalelo olungundoqo ludlala indima enkulu
 -   Ubukhulu becala esi sincoko siyachaza. (Sisebenzisa izixhobo zokuchaza ezifana
     nezichazi, imifanekiso – ntelekelelo, izihlomelo, neziphuhlisayo ezifana
     nezifanekisozwi kwakunye nezafobe zentetho.)
 -   Uvakalelo lombhali maluveze ukunyaniseka kunye nokubandakanyeka

Akuvumelekanga ukufotokopa esi sikhokelo sokumakisha                      Tyhila iphepha

### Page 5

IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P3                 5                          DBE/Meyi/Juni 2024
                                     SC/NSC – Isikhokelo Sokumakisha

 Isincoko esixoxayo:

 -     Umviwa uthatha icala ngomba othile
 -     Uthotho lweengxoxo – oludla ngokuba kwimo engengcaciso ngeengongoma
       ezithile
 -     Ukubethelela – isishwankathelo nokuphindelela kwinkcazelo engoluvo oluthile
       lokuvula
 -     Kwingxoxo yakhe unika ubungqina obuxhasayo obusenokuba ngamanani okanye
       ukucaphula kumava anawo ayinyani
 -     Usenokuxoxela okuthile echasa enika ubungqina obuxhasayo
 -     Isiphelo sisenokuba sisishwankathelo neengcebiso

 Kwisincoko esivelela amacala omabini:
 - Inkcazelo engomba inokuba ngengxoxo ephambili
 - Umviwa uwaphatha omabini amacala engxoxo
 - Uxoxela okuthile enika ubungqina obuxhasayo
 - Unokulandela isakhiwo esithi umhlathi umela uluvo oluvumayo, kolandelayo,
   luchase, kungenjalo avume ekuqaleni komhlathi aze achase ekupheleni, kodwa
   makalunike olwakhe uluvo xa evala
 - Unokuxoxela okuthile echasa/ evuma nokunika ubungqina obuyinyani obuxhasayo.
 - Isiphelo – isishwankathelo neengcebiso
 - Makabonise ulwazi ngesihloko nangomba axoxa ngawo

 UMBUZO 1

 1.1        Zaxananaza iingcinga ndakubizwa kuloo ofisi

            Isincoko singabalisa/ chaza/ camngca/ xoxela amacala omabini/ xoxela icala
            elinye
            Isincoko masicwangciswe ngokukuko
            Impendulo isenokuba kwinqanaba lentsingiselo yentsusa/ efihlakeleyo/
            azixube iintsingiselo zempendulo
            Imo efanelekileyo: intshayelelo, isiqu nesiphelo

            Umxholo:
            - Makaxele ukuba ungubani ebizelwa kuyiphi iofisi
            - Ingalibali elingokuphala kweengcinga ezibuza imibuzo ngakubizelwayo
            - Ubuninzi nokubhidana kweengcinga ezinokubangela ukuba abizwe
            - Angaveza imvakalelo yakhe phambi kokuba angene nasemva kokuba
               ephumile. kule ofisi
            - Angabhala indlela achaphazeleke ngayo ebomini bakhe koku kubizwa
               kule ofisi

            [Nawuphi na umxholo ohambelana nesihloko uya kwamkelwa.]

            Ulwimi:                                                                          [50]
            Ulwimi maluhambelane nenjongo yokubhala, uhlobo lomhlathi oluhambelana
            nesincoko esikhethiweyo, isigama sihambelane nesihloko, isakhiwo
            sezivakalisi kunye nezixhobo zokunonga ezifanelekileyo

Akuvumelekanga ukufotokopa esi sikhokelo sokumakisha                        Tyhila iphepha

### Page 6

IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P3                 6                       DBE/Meyi/Juni 2024
                                     SC/NSC – Isikhokelo Sokumakisha

 1.2      Ndibuchaza ndiphelelwe ngamagama ubuhle baloo ndawo

          Isincoko singabalisa/chaza/camngca/xoxela amacala omabini/xoxela icala
          elinye
          Isincoko masicwangciswe ngokukuko
          Impendulo isenokuba kwinqanaba lentsingiselo yentsusa/efihlakeleyo/
          lomxube weentsingiselo zempendulo
          Imo mayifaneleke: intshayelelo, isiqu nesiphelo

          Umxholo:
          - Umviwa makayichaze indawo le abhala ngayo
          - Angabhala ngobuhle obungathethekiyo ebalula iindawo ezithile zale ndawo
          - Unokuchaza umtsalane enawo elizweni nakwamanye amazwe
          - Umviwa angachaza indlela elondolozwa ngayo le ndawo ukuze ihlale intle
             inomtsalane
          [Nawuphi na umxholo ohambelana nesihloko uya kwamkelwa.]

          Ulwimi:

          Ulwimi maluhambelane nenjongo yokubhala, uhlobo lomhlathi oluhambelana
          nesincoko esikhethiweyo, isigama sihambelane nesihloko, isakhiwo
          sezivakalisi kunye nezixhobo zokunonga ezifanelekileyo                             [50]

 1.3      Ukuba ndingaze ndiphinde ndingayithethi inyani

          Isincoko singabalisa/chaza/camngca/xoxela amacala omabini/xoxela icala
          elinye
          Isincoko masicwangciswe ngokukuko
          Impendulo isenokuba kwinqanaba lentsingiselo yentsusa/efihlakeleyo/
          lomxube weentsingiselo zempendulo
          Imo mayifaneleke: intshayelelo, isiqu nesiphelo

          Umxholo:
          - Umviwa angabhala ngengxaki angena kuyo ngenxa yokungathethi inyani
          - Angabhala ngendima edlalwa yinyani ebomini bomntu
          - Umviwa angabhala ngeemeko apho ekufuneka/ ekulindeleke inyani
             kuphela
          - Ungachaphazela iziphumo zokungathethi inyani/zokuthetha inyani
          [Nawuphi na umxholo ohambelana nesihloko uya kwamkelwa.]

          Ulwimi:

          Ulwimi maluhambelane nenjongo yokubhala, uhlobo lomhlathi oluhambelana
          nesincoko esikhethiweyo, isigama sihambelane nesihloko, isakhiwo
          sezivakalisi kunye nezixhobo zokunonga ezifanelekileyo                           [50]

Akuvumelekanga ukufotokopa esi sikhokelo sokumakisha                      Tyhila iphepha

### Page 7

IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P3                 7                                  DBE/Meyi/Juni 2024
                                     SC/NSC – Isikhokelo Sokumakisha

 1.4      Imfundo neziyobisi yinyoka nesele
          Isincoko singabalisa/chaza/camngca/xoxela amacala omabini/xoxela icala
          elinye ngokulunga nokungahambisani kokufunda nokusebenzisa iziyobisi
          Isincoko masicwangciswe ngokukuko
          Impendulo isenokuba kwinqanaba lentsingiselo                 yentsusa/efihlakeleyo/
          lomxube weentsingiselo zempendulo
          Imo mayifaneleke: intshayelelo, isiqu nesiphelo
          Umxholo:
          - Umviwa angabhala ngamava akhe okuphazamiseka kwimfundo ngenxa
             yeziyobisi
          - Ungangeemeko zasekuhlaleni apho iqela elithile labantwana loyiswe
             kukufunda ngenxa yeziyobisi
          - Ungaphawula ngesimilo esibi somntu osebenzisa iziyobisi aze angakwazi
             kuhlonipha ootitshala nokwenza ngokufanelekileyo umsebenzi wesikolo
          [Nawuphi na umxholo ohambelana nesihloko uya kwamkelwa]
          Ulwimi:
          Ulwimi maluhambelane nenjongo yokubhala, uhlobo lomhlathi oluhambelana
          nesincoko esikhethiweyo, isigama sihambelane nesihloko, isakhiwo
          sezivakalisi kunye nezixhobo zokunonga ezifanelekileyo                                     [50]
 1.5      Ukuwongwa         ngokusebenza       kuyakhuthaza      kutyhafise      ngamanye
          amaxesha
          Isincoko singabalisa/chaza/camngca/xoxela amacala omabini/xoxela icala
          elinye
          Isincoko masicwangciswe ngokukuko
          Impendulo isenokuba kwinqanaba lentsingiselo yentsusa/efihlakeleyo/
          lomxube weentsingiselo zempendulo
          Imo efanelekileyo: intshayelelo, isiqu nesiphelo
          Umxholo:
          -  Umviwa angabhala ngokuba umntu ngamnye usebenza ngokwamandla
             nangesiphiwo sakhe ngoko ke makawongwe ngemisebenzi yakhe
          - Angabhala ngenkuthazo enikwa liwonga olifumana ngenxa yokusebenza
             ngokuzimisela
          - Angaveza amatyeli abantu bewongwa ngokungafanelekanga ngenxa
             yeemeko ezithile ezifana norhwaphilizo ukwenzelelelwa ngamalungu
             osapho asezikhundleni eziphezulu njalo njalo
          - Angabhala ngeziphumo zokungawongwa kodwa ube uzinikele
             emsebenzini
          [Nawuphi na umxholo ohambelana nesihloko uya kwamkelwa.]
          Ulwimi:
          Ulwimi maluhambelane nenjongo yokubhala, uhlobo lomhlathi oluhambelana
          nesincoko esikhethiweyo, isigama sihambelane nesihloko, isakhiwo
          sezivakalisi kunye nezixhobo zokunonga ezifanelekileyo                                     [50]

Akuvumelekanga ukufotokopa esi sikhokelo sokumakisha                                Tyhila iphepha

### Page 8

IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P3                 8                        DBE/Meyi/Juni 2024
                                     SC/NSC – Isikhokelo Sokumakisha

 1.6      Kusenza amayilo ukukhetha phakathi kwemali nothando

          Isincoko singabalisa/chaza/camngca/xoxela amacala omabini/xoxela icala
          elinye

          Isincoko masicwangciswe ngokukuko
          Impendulo isenokuba kwinqanaba lentsingiselo yentsusa/efihlakeleyo/
          lomxube weentsingiselo zempendulo
          Imo efanelekileyo: intshayelelo, isiqu nesiphelo

          Umxholo:
          - Umviwa angabhala ngokhetho oluxakisayo/olugwenxa/oluhle phakathi
            kwemali nothando phantsi kwemixholwana eyahlukileyo. Umviwa
            usenokukhetha ukubhala ngokhetho phakathi komzali onemali okanye
            umzali onothando/ ikhaya elinemali okanye ikhaya elinothando/umhlobo
            onemali okanye umhlobo onothando okanye nayiphi enye ayicingileyo
          - Umviwa angabhala ngokusetyenziswa gwenxa kwemali okanye kothando
            xa umntu efuna ukufikelela kwimali yomntu okanye efuna ukufumana imali
          - Angabhala ngeendlela oluchaphazeleka ngayo uluntu koku kungakwazi
            ukwenza olu khetho
          - Angabhala ngendlela abaxakeke ngayo abantu kukuthi besakufumana
            imali balibale ngothando okanye ukusebenzisa iindlela ezigwenxa xa
            befuneka bencame uthando besiya emalini okanye banikezele ngothando
            befuna ukufumana imali
          - Angabhala ngefuthe lokungakwazi ukuthatha izigqibo malunga nothando
            okanye imali ngokwahlukileyo
          - Angabhala ukuba ngenxa yokungabikho kozinzo kubomi babantu ngenxa
            yokusilela kuyo nganye kwesi sibini/ kwenye kwesi sibini

          [Nawuphi na umxholo ohambelana nesihloko uya kwamkelwa.]

          Ulwimi:
          Ulwimi maluhambelane nenjongo yokubhala, uhlobo lomhlathi oluhambelana
          nesincoko esikhethiweyo, isigama sihambelane nesihloko, isakhiwo
          sezivakalisi kunye nezixhobo zokunonga ezifanelekileyo                       [50]

Akuvumelekanga ukufotokopa esi sikhokelo sokumakisha                      Tyhila iphepha

### Page 9

IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P3                 9                         DBE/Meyi/Juni 2024
                                     SC/NSC – Isikhokelo Sokumakisha

 1.7      Umviwa makanike isihloko esifanelekileyo

          Isincoko masicwangciswe ngokukuko
          Impendulo isenokuba kwinqanaba lentsingiselo yentsusa/ efihlakeleyo/
          lomxube weentsingiselo zempendulo
          Imo efanelekileyo: intshayelelo, isiqu nesiphelo

          Umxholo:

          -   Ungasekwa kungcoliseko lomoya/ nezizathu zokuyekwa kolu didi
              lwesitovu/ ungaziinkumbulo zobumnandi neentlungu ezifana nongcume
              oluviwe ngexesha lezitovu zelitye nefuthe lalo/ nobunzima obufunyanwa
              ngexesha lokusetyenziswa kwezitovu zamalahle
          -   Ungalungcoliseko lomoya olwenziwa ngumsi wamalahle asetyenziswa
              kolu didi lwesitovu
          -   Ungangokuyekwa kwezinto zakudala kutshintshelwe kwezanamhlanje.
          -   Ungabonisa abafuna ukuphindela embo izizathu zokungaphindeli
              ucebise ezinye iindlela zokupheka ezikhawulezayo
          -   Unganxusa ukungalahli imbo yakho ngophoyiyana

          [Nawuphi na umxholo ohambelana nesihloko uya kwamkelwa.]

          Ulwimi:
          Ulwimi maluhambelane nenjongo yokubhala, uhlobo lomhlathi oluhambelana
          nesincoko esikhethiweyo, isigama sihambelane nesihloko, isakhiwo
          sezivakalisi kunye nezixhobo zokunonga ezifanelekileyo                         [50]

 1.8      Umviwa makanike isihloko esifanelekileyo.

          Isincoko masicwangciswe ngokukuko
          Impendulo isenokuba kwinqanaba lentsingiselo yentsusa/ efihlakeleyo/
          azixube iintsingiselo zempendulo
          Imo efanelekileyo: intshayelelo, isiqu nesiphelo

          Umxholo:

          -   Ungamalunga nokubaluleka kwemithi/ nefuthe layo kwintlalo yabantu
          -   Ngemithi noqoqosho oluza neemveliso zemithi
          -   Ungamalunga nokutshatyalaliswa kwendalo/ukukhathalelwa kwendalo
          -   Angabhala ngamathuba emisebenzi ngenxa yoshishino ngemithi

          [Nawuphi na umxholo ohambelana nesihloko uya kwamkelwa.]

          Ulwimi:
          Ulwimi maluhambelane nenjongo yokubhala, uhlobo lomhlathi oluhambelana
          nesincoko esikhethiweyo, isigama sihambelane nesihloko, isakhiwo
          sezivakalisi kunye nezixhobo zokunonga ezifanelekileyo                         [50]

                                                            AMANQAKU ECANDELO A:         50

Akuvumelekanga ukufotokopa esi sikhokelo sokumakisha                        Tyhila iphepha

### Page 10

IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P3                 10                        DBE/Meyi/Juni 2024
                                     SC/NSC – Isikhokelo Sokumakisha

 ICANDELO B: IMIHLATHI
 UMBUZO 2
 Kulindeleke ukuba abaviwa babhale imihlathi emiBINI kule ibuziweyo.Ubude
 beempendulo mabube li-100–120 amagama, umxholo kuphela. Ulwimi, irejista, isimbo
 sokubhala nethoni mayifanelane nenjongo yobhalo.
 2.1      I-IMEYILE
          Ifomathi, ucwangciso nomxholo [15]
          -   Inedilesi ye-imeyile yalo ubhalelwayo/isenokubanayo neyombhaleli.
          -   Kumgca olandelayo idilesi yombhalelwa kufuneka umba/isizathu
              sokubhalwa kwe-imeyile/umongo ngokufutshane siyafuneka.
          -   Inesibuliso esidiza ukuba kubhalelwa umhlobo.
          -   Umxholo mawubengowokuvuyisana nomhlobo ozuze isixamali kwilotto.
          -   Makusetyenziswe isimbo neefonti ezifundeka lula.
          -   Mayingabhalwa ngoonobumba abakhulu bodwa, iifonti mazingaxutywa
              ngaphandle kwesizathu esivunywe yimigaqo yobhalo.
          -   Imibala mayibe mnyama namhlophe kuphela ingacimeli kodwa yenze
              kubelula ukufunda.
          -   Isiphelo masibonise ubuhlobo–Umhlobo wakho negama elingenafani
          -   Izingxi azisetyenziswa kwidilesi, isibuliso nesiphelo
          (Jonga kwiphepha lesi-3 lwesi sikhokelo sokumakisha malunga neefomathi.)
          Ulwimi/isimbo sokubhala nokuhlela [10]
          Kusetyenziswe irejista nolwimi olungekho sikweni                                 [25]
 2.2      ISIVI NELETA EYIKHAPHAYO
          Ifomathi, ucwangciso nomxholo [15]
          -   Mayibhalwe kwiphepha elitsha
          -   ISivi mayithi ngqo ingajikelezi ibesemxholweni
          -   Mayiqulathe kuphela izinto ezinokubangela ukuba umqeshi athabatheke
              nguTofu Mbinana
          - Mayibhalwe ngokunyaniseka
          - Mayibonakalise ukulungelelana neenkcukacha zodidi lomsebenzi
              awufunayo uTofu Mbinana
          - Iziqinisekiso zemfundo anazo, mazihlengahlengiswe ngokweminyaka,
              nangokwamava anawo omsebenzi. (ukuba akhona)
          - Mayinike iinkcukacha zabantu abanokunika ulwazi ngomenzi wesicelo
              (abantu abanokumngqina)/ abantu abanokwenza ingxelo ngokuziphatha
              kwakhe
          Ileta ekhapha isivi
          Ayinabude buqingqiweyo kodwa iziqulatho zayo eziphambili kukuvakalisa
          ngobukho besivi eneenkcukacha ezifunekayo
          Umenzi sicelo akabanjwanga ukuba angazithengisi
          Ifomathi yeyeleta eqhelekileyo esesikweni yokucela umsebenzi
          Ulwimi/isimbo sokubhala nokuhlela [10]
          Mayisebenzise irejista esesikweni nolwimi olundilisekileyo                       [25]

Akuvumelekanga ukufotokopa esi sikhokelo sokumakisha                      Tyhila iphepha

### Page 11

IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P3                 11                           DBE/Meyi/Juni 2024
                                     SC/NSC – Isikhokelo Sokumakisha

 2.3      IRIVYU
          Ifomathi, ucwangciso nomxholo [15]
          -   Mayibe ngerestyurenti abeye kuyo umviwa
          -   Mayiveze iimpawu zayo eziphambili
          -   Mayivakalise izimvo neemvakalelo zombhali werivyu ngendawo ekuyo,
              ukutya kwayo, impatho entle yabasebenzi
          -   Mayithelekiswe nezinye iirestyurenti akha waya kuzo umbhali
          -   Mayiveze okuyinyani ingabaxi, okubi nokuhle ngendlela ehloniphayo
              nenika isidima
          -   Mayitsale umdla kulo uyifundayo
          -   Mayiquke ulwazi/ikhankanye izinto ezifumaneka kule kuphela irestyurenti.
          -   Mayibhalwe ngokucacileyo, ingqale ukuze inike isigxekoncomo
              ngerestyurenti
          -   Mayibalule ukuba ngoobani abantu abaxhasa le restyurenti ngenxa
              yamaxabiso, ukutya kwayo nendawo ekuyo
          -   Uvumelekile umbhali ukuba abalule izinto ezinika umtsalane kule
              restyurenti okanye ngayo
          -   Kwisiphelo makuvele umyalezo/imfundiso efumaneka kwindlela elawulwa
              ngayo le restyurenti
          Ulwimi/isimbo sokubhala nokuhlela [10]
          -   Makusetyenziswe ulwimi oluchukumisayo nethoni ehambelana novakalelo
              lombhali werivyu ngabhala ngako
          -   Izivakalisi maziphelele
          -   Mayisebenzise isigama sokuchaza esizoba imeko/oko kuthethwa ngako
              kucace
          -   Makusetyenziswe ulwimi olusesikweni
          -   Makusetyenziswe       amagama   namabinzana     abhekise   kwimeko
              enjengobugcisa                                                                  [25]
 2.4      INQAKU LEPHEPHANDABA
          Ifomathi, ucwangciso nomxholo [15]
          -   Malibhalwe ngendlela evuselela ukuvuya, isihloko sibemalunga nomsitho
              wokuwonga abafundi kwisikolo somviwa
          -   Makakhankanye igama lephephandaba nomhla wopapasho
          -   Malibenesihloko lize ezantsi kwesihloko kuvele igama lombhali wenqaku
          -   Malibenesihloko esicacileyo nesivakalayo kongezwe nesihlokwana
              esicacileyo
          -   Maliveze iingongoma njengoko zinjalo zingachatshazelwa ziimbono
              zombhali walo
          -   Maliwuchaze ngokufutshane umba ekubhalwa ngawo kodwa ucace gca
          -   Makubonakale ukusetyenziswa kolwazi olufunyenwe ngexesha
              lokubamba udliwanondlebe
          -   Maliqale ngokona kubaluleke kakhulu, umzekelo, ngubani, yintoni, nini,
              phi, kutheni, kangakanani?
          -   Umyalezo maliwugqithise uvakale kwabo babhalelwayo
          -   Malishwankathele ngokucacileyo lingayigqwethi into eyinyaniso

          Ulwimi/isimbo sokubhala nokuhlela [10]
Akuvumelekanga ukufotokopa esi sikhokelo sokumakisha                         Tyhila iphepha

### Page 12

IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P3                 12                           DBE/Meyi/Juni 2024
                                     SC/NSC – Isikhokelo Sokumakisha

           -   Makusetyenziswe ulwimi nethoni ehambelana nodidi lwephephandaba
               elibhalelwayo
           -   Kusetyenziswe ulwimi olusesikweni
           -   Izibizo gabalala nezimelabizo ziyasetyenziswa ngakumbi ngeenjongo
               ezibalulekileyo
           -   Kusetyenziswe amagama adala uvakalelo nachukumisayo
           -   Amagama namabinza abhekise kwimeko enjengobugcisa avumelekile                  [25]

 2.5      INTETHO ESESIKWENI

          Ifomathi, ucwangciso nomxholo: [15]

          -    Mayibe nesihloko esiza kuthetha phantsi kwaso isithethi
          -    Mayahlulwe ibenentshayelelo, isiqu nesiphelo
          -    Intshayelelo mayithengise iingcamango zesithethi (kulutsha lwengingqi
               yesithethi ngosuku lwamagugu, lukhuthazwe ngokugcina nokuxabisa
               amasiko nezithethe) kwabaza kuyiphulaphula
          -    Umxholo mawubengokubaluleka kwemvelaphi yomntu
          -    Mayitsale umdla wabaphulaphuli (Singenza ibalana/umzekeliso/umzekelo
               ozalana nentetho le esiza kuyenza)
          -    Mayikhankanye iingongoma eza kucangcatha kuzo intetho (Mazibe
               zezisukela kwisihloko sentetho/kwingcamango ephambili yentetho)
          -    Mayinxibelelane/inxulumane nabaphulaphuleyo (inokutsala kumava
               emeko/nakwisimo esaziwa ngumntu wonke, kwabo baphulaphuleyo)
          -    Isiqu    sentetho    siquka    iingongoma     eziphambili   zomyalezo
               ebezikhankanyiwe xa bekusenziwa intshayelelo
          -    Mayigxininise ngokumana iphindaphinda ingongoma ebalulekileyo phambi
               kokuba igqithele kwelandelayo
          -    Kunokusetyenziswa      amabalana     ahlekisayo    amafutshane/iintetho
               ezihlekisayo ukugxininisa oko kuthethwayo ngendlela egcina abantu
               benomdla
          -    Isiphelo masishwankathele iingongoma eziphambili ezibubethelela ukuze
               abaphulaphuli bahlale bezikhumbula
          -    Mayibe nophawu olubonisa ukuba iyaphela, ifikelele esiphelweni.
               Umzekelo amagama anjengo-‘elokugqiba’/‘ndivala ngelithi …’

          Ulwimi isimbo sokubhala nokuhlela: [10]

          -    Irejista indilisekile kuba yenzelwa abantu abangasondelanga kulo
               uyinikezelayo ngoko ke nesigama sibonisa undiliseko
          -    Kwakhona, irejista, ithoni nesigama sihambelana nendawo intetho
               eyenziwa kuyo kunye nodidi lwabantu eyenzelwa bona/abaphulaphuleyo             [25]

Akuvumelekanga ukufotokopa esi sikhokelo sokumakisha                         Tyhila iphepha

### Page 13

IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P3                 13                           DBE/Meyi/Juni 2024
                                     SC/NSC – Isikhokelo Sokumakisha

 2.6      INGXOXO YABABINI

          Ifomathi, ucwangciso nomxholo [15]

          -   Intshayelelo mayibhalwe kwizibiyeli (izalathisi zeqonga) umzekelo:
              indawo, ixesha izithethi nomba ekuxoxwa ngawo. Abathabathi-nxaxheba
              bayabulisana kodwa bangabheki phambili kakhulu ngomba wempilo
          -   Kwisiqu     mayibhalwe     kusetyenziswa      intetho-ngqo   ngaphandle
              kweempawu zocaphulo
          -   Isithethi masibhalwe ngasekhohlo ephepheni, ze silandelwe yikholon [:]
          -   Makushiywe umgca ongabhalwanga phakathi kwezithethi
          -   Ingcaciso engenye mayibhalwe kwizibiyeli ( ). Umzekelo ingcaciso ebonisa
              intshukumo, iimvakalelo neemeko ezikuzo izithethi (umzekelo: ehleka)
          -   Mayingafikeleli esiphelweni ingakhange ifezekise injongo yengxoxo
              ngembono yokukhetha ukuba ulutsha lucule iGospel endaweni yomculo
              wAmapiyano.UNathi azakuzele iGospel, uThobela, Amapiyano
          -   Kwisiphelo ingxoxo mayisongwe ngokuba ifikelele esiphelweni
          -   Mazivalelisane izithethi iseso sinelizwi lokubulela kuba ngabantu
              abaqheleneyo nabasondeleleneyo banokuphela ngendlela ebonisa oko

          Ulwimi/isimbo sokubhala nokuhlela[10]

          -   Ithoni nerejista esesikweni ukuya kwengekho sikweni
          -   Kuthethwa kwixesha langoku ze kusetyenziswe elidlulileyo/eladlulayo xa
              kubhekiswa kwisiganeko esithile                                                 [25]

                                                            AMANQAKU ECANDELO B:              50
                                                               AMANQAKU EWONKE:               100

Akuvumelekanga ukufotokopa esi sikhokelo sokumakisha                         Tyhila iphepha

### Page 14

IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P3                                                                14                                                         DBE/Meyi/Juni 2024
                                                                                  SC/NSC – Isikhokelo Sokumakisha

ICANDELO A: IZINCOKO – AMANQAKU
o    Sebenzisa le rubrikhi rhoqo xa umakisha izincoko (zephepha lesi-3, Icandelo A)
o    Amanqaku ukusukela kweli-0 ukuya kwangama-50 ahlula-hlulwe ngokwamanqanaba amahlanu.
o    Imigangatho yomxholo, ulwimi nesimbo, inqanaba ngalinye kula mahlanu lahlula-hlulwe kubini, kwakho amanqaku abelwe abo banezincoko ezikwinqwanqwa
     eliphakamileyo nezo zikwinqwanqwa elingezantsi kwinqanaba ngalinye.
o    Isakhiwo asichatshazelwa kukwahlulwa ngokwenqwanqwa eliphezulu nelisezantsi.

    Imiqathango                                      Egqwesileyo                  Esemagqabini                 Eyanelisayo             Eyinxalenye          Engaphumelelanga
                                                                                  neqaqambileyo               nefanelekileyo
 UMXHOLO                                                 28–30                        22–24                       16–18                    10–12                    4–6
 NOCWANGCISO                                   -Impendulo igqwesile/          -Impendulo ixongxwe          -Impendulo iyanelisa.    -Impendulo             -Impendulo ayihambelani
                                               inomtsalane, ngaphezu          ngobugcisa.                  -Izimvo ziyathungelana   ayinaluthungelwano     nomxholo kwaphela.

                        Inqwanqwa
 (Impendulo                                    koko bekulindelekile.          -Izimvo zihambelana          noko ziyaqinisekisa      Lungqinelanayo.        -Izimvo ziyabhidisa
 nezimvo)                                      -Izimvo eziqiqisisiweyo,       gingci nomxholo kwaye        ngokusemxholweni.        -Izimvo azicacanga      kwaye azingqamananga
 Uyondelelwaniso                               ezixhokonxa iingcinga          zinomdla zinobungqina        -Ilungelelanisiwe noko   kwaye ayizizo           kwaphela nomxholo.
                                               nezivuthiweyo.                 bokuvuthwa.                  kwaye iyathungelana      ezomfundi.             -Azicacanga kwaye
 lwezimvo
                      eliphakamileyo
                                               -Impendulo elungelelaniswe     -Ilungelelaniswe kakuhle     kuquka intshayelelo,     -Buncinci ubungqina    ziphindaphindiwe.
 ngokucwangcisa                                kakuhle ngokugqwesileyo        kakhulu kwaye                isiqu ukuqukumbela/      bolungelelwaniso       -Azilungelelaniswanga
 Ukuqonda injongo,                             enothungelwano                 iyathungelana                nesiphelo.               nothungelwano          kwaye azithungelani.
 abantu ekujoliswe                             (enonamathelwano)              (inonamathelwano)                                     lweengcamango.
 kubo kunye nesimo                             ukuquka intshayelelo, isiqu,   kuquka intshayelelo, isiqu
 sentlalo                                      ukuqukumbela/nesiphelo.        ukuqukumbela / nesiphelo.
                                                         25–27                          19–21                      13–15                    7–9                     0–3
  30 AMANQAKU                                  -Impendulo egqwesileyo         -Impendulo ixongxwe          -Impendulo eyanelisayo   -Ubukhulu becala       -Akukho linge

                      Inqwanqwa elingezantsi
                                               kodwa ineendawana esilela      kakuhle.                     nangona kumana           impendulo              lokuphendula isihloko.
                                               kuzo ukuba neempawu            -Izimvo ziyahambelana        kubakho izikhewu         ayihambelani           -Ayihambelani kwaphela
                                               ezinomtsalane ogqwesileyo      zinomdla.                    kwingcaciso.             nomxholo.              nomxholo kwaye
                                               wesincoko esinkqenkqeza        -Ilungelelaniswe kakuhle     -Izimvo                  -Izimvo zibonakalisa   ayifanelekanga.
                                               phambili.                      iyathungelana                ziyanamathelana          ukungahlangani         -Ayingqamananga
                                               -Izimvo ezivuthiweyo           (inonamathelwano)            ngokwanelisayo kwaye     nokubhidisa.           nomxholo kwaphela
                                               neziqiqisisiweyo.              kuquka intshayelelo, isiqu   ziyaqinisekisa.          -Phantse bungabikho    kwaye inobubhutyu-
                                               -Izimvo zilungelelaniswe       nesiphelo.                   -Kukho ulungelelwaniso   ubungqina              bhutyu.
                                               ngobugcisa.                                                 olufumanekayo            bolungelelwaniso
                                               zinothungelwano                                             nothungelwano            nothungelwano.
                                               (zinonamathelwano)                                          kwintshayelelo, isiqu
                                               kuquka intshayelelo, isiqu                                  nesiphelo.
                                               kunye nesiphelo.

Akuvumelekanga ukufotokopa esi sikhokelo sokumakisha                                                                                                                      Tyhila iphepha

### Page 15

IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P3                                                                  15                                                                 DBE/Meyi/Juni 2024
                                                                                    SC/NSC – Isikhokelo Sokumakisha

   ULWIMI, ISIMBO                                              14–15                        11–12                         8–9                        5–6                         0–3
   SOKUBHALA                                         -Ithoni, irejista, isimbo     -Ithoni, irejista, isimbo   -Ithoni, irejista, isimbo   -Ithoni, irejista, isimbo   -Ulwimi alunantsingiselo.
   NOKUHLELA                                         sokubhala, isigama            sokubhala kunye             sokubhala nesigama          sokubhala nesigama          -Ithoni, irejista, isimbo
   Ithoni, irejista,                                 zifaneleke kakhulu            nesigama ziqaqambe          zifanelekile kwinjongo,     azihambelani                sokubhala nesigama

                          Inqwanqwa eliphakamileyo
   isimbo sokubhala                                  kwinjongo, abantu             kakhulu kwinjongo, abantu   abantu ekujoliswe kubo      nenjongo, abantu            azihambelani mpela
                                                     ekujoliswe kubo nakwisimo     ekujoliswe kubo nesimo      nesimo sentlalo.            ekujoliswe kubo             nenjongo, abantu
   nesigama
                                                     sentlalo.                     sentlalo.                   -Ulwimi lusetyenziswe       nesimo sentlalo.            ekujoliswe kubo nesimo
   esifanelene                                       -Ulwimi lusetyenziswe         -Ulwimi luchanekile kwaye   ngokufanelekileyo           -Ulwimi lusetyenziswa       sentlalo.
   nenjongo/nesimo                                   ngokuzithemba,                ithoni isetyenzisiwe        ukudlulisa umyalezo.        ngendlela                   -Ukusetyenziswa
   sentlalo.                                         luyachukumisa                 ngokufanelekileyo           -Ithoni ifanelekile.        ebuthathaka.                kwesigama
   Uchongo magama,                                   ngokugqwesileyo.              nangokuzinzileyo            -Izixhobo zolwimi           -Ithoni nochongo            kunqongophele
   ukusetyenziswa                                    -Ithoni edlwengula umxhelo    kwisincoko siphela.         zisetyenzisiwe              magama                      ngokubaxekileyo de
   kolwimi nemigaqo,                                 nenobuciko.                   -Ubukhulu becala akukho     ukuphuhlisa                 azifanelekanga.             ungakwazi ukuqonda
   Iimpawu                                           -Phantse kungabikho           ziphene kwigrama nopelo.    nokuphucula umxholo.        -Isigama                    okubhaliweyo.
   zokubhala, igrama,                                nasinye isiphene segrama      -Sixongxwe kakuhle                                      sinqongophele
                                                     nopelo.                       kakhulu.                                                kakhulu.
   nopelo.
                                                     -Sixongxwe ngobugcisa
                                                     obukhulu.
   15 AMANQAKU                                                   13                           10                            7                          4
                                                     -Ulwimi lugqwesile kwaye      -Ulwimi luyakuthimba        -Ukusetyenziswa             -Ukusetyenziswa
                                                     kusetyenziswe izixhobo        kwaye ubukhulu becala       kolwimi ngokwanelisayo      kolwimi
                          Inqwanqwa
                                                     zolwimi ezibonakalisa         luchanekile.                kodwa kusekho               ngokungafanelekanga.
                                                     ubuciko ngokufanelekileyo.    -Ithoni iqaqambile kwaye    ukungangqinelani apha       -Kuncinci okanye

                          elingezantsi
                                                     -Phantse kungabikho           ichanekile.                 naphaya.                    akukho ukohluka-
                                                     nasinye isiphene segrama      -Zimbalwa iziphene          -Ubukhulu becala ithoni     hlukana kwezivakalisi.
                                                     nopelo.                       zegrama nopelo.             ifanelekile kodwa           -Isigama
                                                     -Sixongxwe ngobugcisa.        -Sixongxwe kakuhle.         usetyenziso zixhobo         sinqongophele
                                                                                                               zolwimi lunqongophele.      ngokugqithisileyo.
   ISAKHIWO                                                      5                             4                            3                          2                         0–1
   Iimpawu zodidi                                    -Isihloko sikhuliswe          -Iinkcukacha zakhiwe        -Ukuphuhliswa               -Kukho amanqaku             -Amanqaku
   lwesincoko,                                       ngokugqwesileyo.              ngokulandelelana            kweenkcukacha               asemxholweni.               asemxholweni awakho.
   ukuphuhliswa                                      -Iinkcukacha ezigqwesileyo.   nangokuqiqisisiweyo.        ngokusemxholweni.           -Izivakalisi nemihlathi     -Ulwakhiwo lwezivakalisi
   kwemihlathi                                       -Izivakalisi, imihlathi       -Ziyathungelana.            -Izivakalisi, imihlathi     zineemposiso.               nemihlathi
   nokubunjwa                                        zakhiwe ngokugqwesileyo.      -Ukwakhiwa kwezivakalisi    zakhiwe kakuhle.            -Isincoko                   lunobubhutyubhutyu.
                                                                                   nemihlathi                  -Isincoko                   sisesemxholweni             -Isincoko siphume
   kwezivakalisi.
                                                                                   kuyahambelana,              sisesemxholweni.            nangona zisekhona           kwaphela emxholweni.
                                                                                   kwahluka-hlukene.                                       iziphene.
   5 AMANQAKU

   AMANQAKU                                                    43–50                        33–40                       23–30                      13–20                        0–10

Akuvumelekanga ukufotokopa esi sikhokelo sokumakisha                                                                                                                                Tyhila iphepha

### Page 16

IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P3                                                16                                                            DBE/Meyi/Juni 2024
                                                                  SC/NSC – Isikhokelo Sokumakisha

ISIHLOMELELO B: IRUBRIKHI YOKUHLOLA IMIHLATHI ULWIMI LWASEKHAYA [25 AMANQAKU]

       Imiqathango                  Egqwesileyo                  Esemagqabini                Eyanelisayo                    Eyinxalenye              Engaphumelelanga
                                                                 neqaqambileyo              nefanelekileyo
  UMXHOLO,                              13–15                        10–12                       7–9                             4–6                           0–3
  UCWANGCISO                 -Impendulo igqwesile            -Impendulo esemagqabini     -Impendulo eyanelisayo      -Kubonakala ubunzima           -Impendulo ibonakalisa
  NEFOMATHI                  ngaphezu kobekulindelekile.      ebonisa ulwazi olululo      ebonisa ulwazi              malunga nolwazi               ukunqongophala kolwazi
                             -Izimvo eziqiqisisiweyo          ngeempawu zodidi            ngeempawu zodidi            lweempawu zolu didi           ngeempawu zodidi
  -Impendulo nezimvo.        nezivuthiweyo.                  lomhlathi.                   lomhlathi.                  lwetekisi.                    lomhlathi.
  -Ulungelelwaniso           -Ulwazi olunzulu ngeempawu      -Ubhalo lusemxholweni.      -Ayikho mxholweni           -Kukho ukungqamana             -Intsingiselo ilahlekile
                             zohlobo lomhlathi obhaliweyo.   -Ukuthungelana komxholo     ngokupheleleyo.             okungephi okusemxholweni       kwaye akakho mxholweni
  lwezimvo.
                             -Ubhalo lusemxholweni            nezimvo, kucaciswe         -Kukho ukuphambuka          kodwa kukho ukuphambuka        kwaphela.
  nokucwangcisa              ncakasana.                      kakuhle                      okungephi emxholweni.      kubhalo.                       -Ayithungelani kumxholo
  -Injongo, abantu           -Ukuthungelana komxholo          kakhulu kwaye              -Ubukhulu becala            -Akusoloko kukho               nezimvo.
  ekujoliswe kubo,           nezimvo.                        neenkcukacha                 uyathungelana              uthungelwano phakathi          -Zimbalwa kakhulu
  iimpawu/imigaqo            -Icaciswe nzulu kwaye zonke      zixhasa isihloko.           umxholo nezimvo.           komxholo nezimvo.              iinkcukacha ezixhasa
  nesimo sentlalo.           iinkcukacha ziyasixhasa         -Ifomathi efanelekileyo     -Ezinye iinkcukacha         -Zimbalwa iinkcukacha          isihloko.
                             isihloko.                        eneziphene ezingephi.       ziyasixhasa isihloko.       ezixhasa isihloko.            -Ayisetyenziswanga
                             -Ifomathi yamkelekile kwaye                                 -Ubukhulu becala            -Imigaqo eyimfuneko            imigaqo eyimfuneko
  15   AMANQAKU              ichanekile.                                                  ifomathi ifanelekile        yefomathi isetyenziswe        yefomathi.
                                                                                          kodwa kukho iziphene        ngokungacacanga.
                                                                                          ezingephi.                 -Imigaqo engundoqo
                                                                                                                      yefomathi yetekisi
                                                                                                                      ityeshelwe.
  ULWIMI, ISIMBO                         9–10                          7–8                         5–6                           3–4                           0–2
  SOKUBHALA                  -Ithoni, irejista, isimbo       -Ithoni, irejista, isimbo   -Ithoni, irejista, isimbo   -Ithoni, irejista, isimbo      -Ithoni, irejista, isimbo
  NOKUHLELA                  sokubhala, isigama zifaneleke   sokubhala, isigama          sokubhala, isigama          sokubhala, isigama             sokubhala, isigama
  Ithoni, irejista, isimbo   ngokukodwa kwinjongo,           zifaneleke kakhulu          zifanelekile kwinjongo,     asifanelekanga                 asihambelani nenjongo,
  sokubhala, injongo/        abantu ekujoliswe kubo          kwinjongo, abantu           abantu ekujoliswe kubo      ngokupheleleyo kwinjongo,      abantu ekujoliswe kubo
  imeko, abantu              nakwisimo sentlalo.             ekujoliswe kubo kunye       kunye nesimo sentlalo.      abantu ekujoliswe kubo kunye   nesimo sentlalo.
  ekujoliswe kubo nesimo     -Ulwimi lusetyenziswe           nakwisimo sentlalo.         -Kukho iziphene             nesimo sentlalo.               -Izele ziziphene yaye
                             ngokuchanekileyo kwaye          -Ubukhulu becala ulwimi     ezimbalwa zolwimi.          -Ukusetyenziswa kolwimi        iyabhidisa.
  sentlalo.
                             lwakhiwe ngokukuko.             lusetyenziswe ngokukuko     -kukho isigama              ngokungachanekanga             -Isigama asihambelani
  Ukusetyenziswa             -Phantse kungabikho nasinye     nangokuchanekileyo          esaneleyo.                  kubangela iziphene             nenjongo.
  kolwimi nemigaqo yalo.     isiphene segrama nopelo.        -Isigama sichaneke          -Iziphene                   ezibaxekileyo.                 -Intsingiselo
  Uchongo magama.                                            kakuhle.                    aziyichaphazeli             -Intsingiselo ilahlekile.      ichaphazeleke
  Iimpawu zokubhala                                          -Ubukhulu becala akukho     intsingiselo.                                              ngokukodwa.
  nopelo.                                                    ziphene.

  10 AMANQAKU
  AMANQAKU                              22–25                         17–20                       12–15                         7–10                           0–5

Akuvumelekanga ukufotokopa esi sikhokelo sokumakisha

## Related documents

- [IsiXhosa HL P1 May-June 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-isixhosa-hl-2024-nsc-june-exam-memorandum-paper-1-isixhosa/1c1f090b-beed-4c25-897e-ba55d125d634) — isiXhosa HL · Memo · 2024 · isiXhosa
- [isiXHOSA HL P3 QP GR12 SEPT 2024](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p3-qp-gr12-sept-2024/bbcf969e-c0c4-47df-83d6-6dd993020a2d) — isiXhosa HL · QP · 2024 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P3 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p3-nov-2024/53ba6920-da39-4ff1-91b3-5bcfc0342748) — isiXhosa HL · QP · 2024 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P3 May-June 2025](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p3-may-june-2025/6d5fad84-05dc-4e7b-b291-bfa93d99bdda) — isiXhosa HL · QP · 2025 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P3 May-June 2023](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p3-may-june-2023/aa611c2a-3d04-4aad-bb12-6fcd7d622d24) — isiXhosa HL · QP · 2023 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P3 May-June 2022](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p3-may-june-2022/c4ae73db-43ac-49b3-856c-caebebaa564f) — isiXhosa HL · QP · 2022 · isiXhosa

## More from Grade 12 isiXhosa HL

- [Gr 12 IsiXhosa HL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-isixhosa-hl-atp-2023-24/47d8428a-6bc8-499c-acc8-8a8ebf4dd491) — ATP
- [XHOSA HL P1 QP GR12 SEPT 2025 watermark](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-hl-p1-qp-gr12-sept-2025-watermark/d20cd17b-c868-4b95-8f4f-0b5c4e80f427) — QP · 2025
- [IsiXhosa HL P1 May-June 2025](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p1-may-june-2025/81b1e1ae-3e52-401a-857c-f072993aeb60) — QP · 2025 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P3 Nov 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-isixhosa-hl-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-3-isixhosa/144627a0-8784-408e-875f-fe5f89d59aff) — QP · 2025 · isiXhosa
- [ERRATA ISIXHOSA HL P1](https://www.hlayiso.com/library/errata-isixhosa-hl-p1-2/e0bfc21f-9053-4dca-af3a-73495767fc72) — Errata · 2024 · isiXhosa
- [ERRATA ISIXHOSA HL P1](https://www.hlayiso.com/library/errata-isixhosa-hl-p1/febe0a8c-f958-41d4-a87c-589d34cf4f1a) — Errata · 2024 · isiXhosa

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
