# isiXhosa HL Grade 12 P1 NSC November 2025 Question Paper

> Grade 12 isiXhosa HL Paper 1 question paper from the NSC November Exam 2025, 13 pages. Read online or get the free PDF download, memo linked when available.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/grade-12-isixhosa-hl-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-1-isixhosa/952c64a6-b9a2-4d99-81ad-027cadf8b2df
- Updated: 2026-09-28
- Subject: isiXhosa HL
- Grade: Grade 12
- Language: Isixhosa
- Document type: Question paper
- Year: 2025
- Exam period: NSC November Exam
- Paper: 1
- Curriculum: CAPS
- Pages: 13

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [isiXhosa HL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/isixhosa-hl) › [isiXhosa HL Grade 12 P1 NSC November 2025 Question Paper](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-isixhosa-hl-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-1-isixhosa/952c64a6-b9a2-4d99-81ad-027cadf8b2df)

## About this document

Isixhosa Hl · Grade 12 · NSC November Exam · 2025 · isixhosa. Question paper, 13 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Confidential

                                    NATIONAL
                               SENIOR CERTIFICATE

                                         IBANGA 12

                       ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA (HL)

                               IPHEPHA LOKUQALA (P1)

                                        NKANGA 2025

AMANQAKU: 70

IXESHA: Iiyure 2

                              Olu viwo lunamaphepha ali-13.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                         Tyhila iphepha

### Page 2

IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1            2                        DBE/Nkanga 2025
                                        NSC Confidential

 IMIYALELO NENGCACISO

 1.       Eli phepha lemibuzo LINAMACANDELO AMATHATHU:

          ICANDELO A:        Uvavanyo Lokuqonda                        (30)
          ICANDELO B:        Ushwankathelo                             (10)
          ICANDELO C:        Izakhi nemigaqo yokusetyenziswa kolwimi   (30)

 2.       Funda YONKE imiyalelo ngocoselelo.

 3.       Phendula YONKE imibuzo.

 4.       Qala ICANDELO NGALINYE kwiphepha ELITSHA.

 5.       Krwela umgca ekupheleni KWECANDELO NGALINYE.

 6.       Nombola iimpendulo ngokuchanekileyo ngokwendlela ekunonjolwe ngayo
          kwiphepha lemibuzo.

 7.       Shiya umgca emva kwempendulo NGANYE.

 8.       Qwalasela ngokukodwa upelo nolwakhiwo lwezivakalisi.

 9.       Iingcebiso malunga nolwabiwo lwexesha:

          ICANDELO A:        Imizuzu engama-50
          ICANDELO B:        Imizuzu engama-30
          ICANDELO C:        Imizuzu engama-40

 10.      Bhala ngokucocekileyo nangokucacileyo.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                     Tyhila iphepha

### Page 3

IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1            3                         DBE/Nkanga 2025
                                        NSC Confidential

 ICANDELO A: UVAVANYO LOKUQONDA                2025

 UMBUZO 1: UKUFUNDELA INTSINGISELO NOKUQONDA

 Funda IZICATSHULWA A noB ezingezantsi uze uphendule imibuzo esekwe kuzo.

 ISICATSHULWA A

                              UYINTONI NA KANYE UMLILO?

 1         Umlilo uyaxaka, siyawoyika, siyawufuna. Uxaka ngeendlela ezahlukileyo
           ezitolika ukusebenza kwawo okubonakala kwiintetho, izenzo neemvakalelo
           zabantu zemihla ngemihla. Yakhe yathi inkosi yabaThembu baseRhode, 'Into
           yomlilo iyaxaka kuba izol'oku bekonwatyiwe, kutshiswa amatayara
           ngelibhiyozela ukwamkela unyaka omtsha. Ngesanamhlanje isifingo, 5
           uMaXaba ezants'apha, ndiva ekhwaza, "Fire! Fire!", ndiyambuza ukuba uphi
           na umlilo, uthi yena ugxotha umshologu, uyoyika. Ngoku ndiyawaxakiwe
           oonoteksi banomsindo bangaphaya kwedike lomlilo batshisa amatayara.
           Ngelabo banyanzelisa urhulumente ukuba asombulule ingxaki yabo. Kanti
           ukuthi 'mlilo' kuthetha ntoni?'                                          10

 2         Intetho yenkosi yenza udide umlilo yakuveza ukuba abonwabileyo
           bathath'umlilo,  abanomsindo      bavez'umlilo,   aboyikayo     babiz'umlilo.
           Abawuchazayo baxakisa okwabo. Uthi omnye lidangatye, omnye athi lilahle,
           ixake xa nomnye athi ngumlilo nalaa lozi lozi usehlathini phaya-a-a abe
           nophethe imatshisi yodwa esithi uphethe umlilo. Basilahle mpela abathi umlilo 15
           yinto etshisayo. Kuthi qatha ukungabinadangatye kovundu namanzi, lube
           nosana olunefiva kusithiwa lungumlilo ukutshisa oku. Mhlawumbi okosana
           sekubhekiswa ekubaxekeni kobushushu obukukutshisa njengomlilo hayi
           ukutshisa okungumlilo. Ingathi umlilo obaswayo sowubondene nomlilo
           ononga ukuthetha uneenjongo zokubaxa.                                         20

 3         Umlilo uxaka sele usetyenziswa njengomqondiso kwiintetho ukuze utyhile
           iqondo lochukumiseko kuvakalelo ngento echazwayo. Ungalityhila iqondo
           lobushushu bothando, obomsindo kanti nokwenza kakuhle komntu kwinto
           ethile. Iwathatha phi intetho amandla okwenza umqondiso ngokusebenzisa
           umlilo? Kokuya kufanekiswa kwento namanqanaba okuvutha komlilo. 25
           Khumbula, umlilo sisiphumo sokuqhwitha. Kwakuqhwithwa kuphuma
           idangatye, lakukhula idangatye, uyadwanguza umlilo. Uthotha, ufe emva
           kokudwanguza, kusale amalahle asenokubanothuthu okanye aphele eluthuthu
           okanye eluvundu. Anobungozi amalahle agqunywe luthuthu okanye aluvundu
           kuba ukutsha akucingeleki nakubani. Kutsho ukuthi intetho iyawasebenzisa 30
           amanqanaba omlilo ngenjongo yokuqaqambisa iimvakalelo zezithethi ngento
           ethile.

 4         Umqondiso olinqanaba lomlilo elikukuqhwitha uthi sele usicacisa gca isenzo
           sokuthi into isaqala ibe seyibanamandla kodwa uxakise. Kusuka kuthiwe
           uthando, intetho, umsindo ziyaqhwitha nazo xa zithe zisaqala kwabonakala 35
           iziqwenga. Neembaleki zerileyi ziyaqhwitha kuba azizifudumezi, zibalekela

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                      Tyhila iphepha

### Page 4

IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1            4                          DBE/Nkanga 2025
                                        NSC Confidential

           ukuzaphula kusasukwa. Kufaniseka nokuqhwitha komcinga kuba wona uhleli
           uzitshisa iintupha engekalumeki nesibane obeqhwitha. Kaloku abufuneki
           nganto ubungakanani bomlilo ukuze kuvakale ukutshisa kwawo. Kuyacaca
           ukuba amava okutshiswa ngumlilo esithethi nawomameleyo abayibhlorho 40
           yokuqonda nokuqondisa imiyalezo. Amava ayakunxulumanisa okuthethwayo
           nokusebenza komlilo wokwenyani.

 5         Neencoko eziqhutywa ngetekhnoloji umlilo uyavela ungomnye kwimiqondiso
           exakayo yothando. Lo mlilo siwoyikayo xa uzii-emoji uchukumisa, ufukame
           iimvakalelo zothando, ezovuyo nezolonwabo. Uva intswahla apho bakhoyo 45
           oorheme neenzwakazi. Umlilo wolonwabo uphenjwe ngemifanekiswana
           elukrozo yomlilo ebizwa emoji abaqhwitha balumeke ngayo ulonwabo
           kwimiyalezo kaWhatsApp. Ii-emoji eziyimifanekiso eligqange lomlilo ziqhwitha
           zilayite imililwana kwiintliziywana ezilangazelela uthando. Yi-emoji engumlilo
           ethe ngcu ezantsi komfanekiso ofikayo womfo okanye wentombi kaNantsi 50
           ebonakala iziphuthumile, icikiziwe exhokonxa imikhwazo, 'Watshaaa!!!'
           'Sitshi-ise singabakho!!' 'Siiiiiiii! Masambe Madangatye!!!' 'Ungumlilo mntase!!'
           Urheme okanye intokazi iyabobotheka, iphendula nge-emoji eyintliziyo
           ekhatshwa yengumlilo. Nalo ke idangatye langaphakathi elingumlilo
           wokuzithemba, ubone exhuma, enyuka esehla, okhe amaxhaga, avakale 55
           esithi, 'sinjalo kaloku thina ekhaya'. Isengumlilo ozisa ubuhlungu noloyiko na
           ke lo?

 6         Makhe sindwendwele icala lomlilo, elichukumisa iimvakalelo zokoyika
           emntwini. Abaneenkumbulo zeziqwenga ozenzayo bankwantyiswa nakukuliva
           lilodwa igama, 'umlilo'. Wubone xa uvala iindlela kude kucace ukuba makhe 60
           kulindwe, uthi de kuba besoyika ukulumekeka. Uyavala endlwini ngaphakathi
           nasemotweni umlilo, batshe babeluthuthu abangaphakathi. Ekuncomeni
           nasekukhuzeni      ukuziphatha,   umsindo     womntu     ufaniswa   nomlilo
           ongalawulekiyo, odlwayizayo nanjengoko ukudlwayiza komlilo kusithiwa
           ngamalangatye. Imvakalelo yokoyika ithinteka kumXhosa kwakuthiwa 65
           ebevuth'amalangatye.

 7         Umlilo ongulozilozi, nguwona mncinci ngenkangeleko kodwa uxaka ngokuba
           wakusetyenziswa njengomqondiso udala umfanekiso ntelekelelo wethemba
           kwabakhasa phantsi kwentlungu. Indawana ekwingoma kaZahara ingqina
           ngokuthi, ekupheleni kwetonela kukho ulozilozi wethemba lokuphumela. 70
           Ulozilozi ukukukhanya okungenamandla makhulu omlilo kangangokuba
           ubungakanani bawo bungalinganiseka nokukhanya kwenkanyezi. Kodwa
           indwadunge yomhambi eyoyika ukuxinwa ziziporho nezithunzela
           kwesikabhadakazi, ingenaso nesinye isixhobo sokuzilwela, ithembela
           kulozilozi wokukhanya ukuzikhupha kwisithokothoko sobumnyama.          75

 8         Abupheleli ubuchule bokuchaza ukubangumlilo komlilo de oqondiswayo abe
           wayekhe wawubona ukwimeko ekuqondiswa ngayo. IsiXhosa sihlumisa
           izagwelo zokuthetha kwiintlungu ozenza ebantwini umlilo kunye nolonwabo
           abalufumana kuwo. Uyingxaki enjalo ukufuneka umlilo.

                                                               [Sithathwe ku-Vimba wabevi]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                        Tyhila iphepha

### Page 5

IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1              5                                 DBE/Nkanga 2025
                                          NSC Confidential

 ISICATSHULWA B

                                                             [Uthathwe ku-ww.southafrica.net]

 IMIBUZO: ISICATSHULWA A

 Jonga kumhlathi woku-1

 1.1       Xela into eyenza uxake umlilo ngokwalo mhlathi.                                             (1)

 1.2      Nika zibeMBINI izinto okubonakala kuzo ukuxaka komlilo ngokwalo mhlathi.                     (2)

 1.3      Khankanya zibeMBINI iinjongo abawusebenzisele zona abantu umlilo
          ngokwentetho yenkosi.                                                                        (2)

 Jonga kumhlathi wesi-2

 1.4      Dwelisa   zibeMBINI           iimvakalelo    ezingafaniyo       eziqhubela       abantu
          ekusebenziseni umlilo.                                                                       (2)

 1.5      Chonga kwimigca ebhalwe ngqindilili, abemaBINI amagama, anika ingcinga
          yokuba isicatshulwa siyayithandabuza intsingiselo esiyinikayo ngegama
          'umlilo'.                                                                                    (2)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                                 Tyhila iphepha

### Page 6

IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1            6                        DBE/Nkanga 2025
                                        NSC Confidential

 Jonga kumhlathi wesi-3

 1.6      Xela ukuba iwathatha phi intetho amandla okwenza umqondiso ngomlilo
          ngokwalo mhlathi.                                                                (1)

 Jonga kumhlathi wesi-4

 1.7      Caphula kwisivakalisi esibhalwe bukekela isihlanganisi esithetha ukuba
          ukungazifudumezi sisizathu sokuthi ziyaqhwitha iimbaleki.                        (1)

 Jonga kumhlathi wesi-5

 1.8      Ngqina ngolwazi olukulo mhlathi ukuba ii-emoji ziyakuphelisa ukoyika umlilo
          ngokwalo mhlathi.                                                                (1)

 1.9      Khetha ukuba isimamva u'-ana' sisebenze ukuncoma na okanye ukuphoxisa
          ngokwendlela esisebenze ngayo kulo mhlathi. Cacisa impendulo yakho.              (2)

 1.10     Xela isiphumo sovakalelo emva kwemikhwazo eyenziwa kwakufika umfanekiso
          okhatshwa yi-emoji yomlilo.                                                      (1)

 Jonga kumhlathi wesi-6

 1.11     Nika isizathu sokoyika kwabantu kwakukhankanywa igama 'umlilo' ngokwalo
          mhlathi.                                                                         (1)

 1.12     Xhasa ukuchaneka kokufaniswa komsindo nomlilo odlwayizayo ngokwalo
          mhlathi.                                                                         (2)

 Jonga kumhlathi wesi-7

 1.13     Nika ingcamango ephambili yalo mhlathi malunga nobuncinci bomlilo.               (2)

 Jonga kumhlathi wesi-8

 1.14     Caphula isivakalisi esithetha ukuba umntu ongakhange awubone umlilo
          akukho lula kuye ukuqonda intsingiselo yezagwelo ezingomlilo.                    (1)

 1.15     Chaza ukuba isiXhosa sizithatha phi izagwelo zokuthetha ngokwalo mhlathi.        (1)

 Jonga kwitekisi A yonke

 1.16      Xela udidi lwabantu abafanele ukufunda esi sicatshulwa. Xhasa impendulo
           yakho.                                                                          (2)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                     Tyhila iphepha

### Page 7

IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1            7                        DBE/Nkanga 2025
                                        NSC Confidential

ISICATSHULWA B

 1.17     Xela zibeMBINI izinto onokusetyenziselwa zona umlilo ngokwakulo mfanekiso.       (2)

 1.18     Ngqina ukuba umfanekiso uyaluxhasa uluvo lokuba umlilo uyafuneka.                (2)

 1.19     Cacisa indlela lo mfanekiso ozithoba uzinyuse ngayo izibilini zomntu ofunde
          umhlathi wesi-6.                                                                 (2)

                                                           AMANQAKU ECANDELO A:            30

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                     Tyhila iphepha

### Page 8

IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1            8                        DBE/Nkanga 2025
                                        NSC Confidential

 ICANDELO B: USHWANKATHELO

 UMBUZO 2: UKUSHWANKATHELA

 ISICATSHULWA C sithetha ngokunokwenziwa ngumntu ukuze abenokuzola
 nokuzithemba kwiintetho neengxoxo. Shwankathela ngamazwi akho unike iingcebiso
 ngokunokwenziwa ngumntu ukuze abenokuzola nokuzithemba kwiintetho
 neengxoxo azenzayo.

 QAPHELA:

 1.      Bhala UMHLATHI ongenaziphene usebenzisa amazwi akho kangangoko unako.
 2.      Isishwankathelo sakho masiquke iingongoma EZISIXHENXE ungedluli
         kumagama angama-70.
 3.      AKULINDELEKANGA ukuba ubhale isihloko xa ushwankathela.
 4.      Bhala phantsi inani lamagama owasebenzisileyo wakugqiba.

 ISICATSHULWA C

                    YENZA INTETHO UNOKUZOLA NOKUZITHEMBA

 Inyaniso kukuba sonke sibanexhala xa siza kwenza intetho kwinyambalala yabantu,
 ingakumbi xa sifuna ukubonakala sinolwazi olunzulu noluphangaleleyo ngento esithetha
 ngayo. Nakwiingxoxo ukubhabhazela nokuthethela phezulu ziimpawu zokungazithembi
 kwanokuxhomekeka kwiimbono zabanye abantu ngesikuthethayo. Onezakhono
 zokuzola nokuzithemba angaphumelela kwiintetho neengxoxo athatha inxaxheba kuzo.

 Ophala angxamele ukugqiba kwintetho ayenzayo ubashiya abamameleyo
 bengawuvanga nowona myalezo agxile ukuwudlulisa. Unokuqinisekisa ukuzola
 ngokulawula indlela aphefumla ngayo ukwenzela omameleyo abone kufanelekile ukuba
 aphulaphule ukuze aqonde.

 Ukuqonda nokuvakala asinto inye. Baninzi abacinga ukuba ivakala intetho
 bakuphakamisa ilizwi. Makathethe ngethoni ephantsi, azole ukuze ubetheleleke
 umyalezo wakhe. Akuthethwa ukuba mayithotywe ithoni kude kungaviwa
 nokuthethwayo.

 Ivakala kamnandi intetha yomntu okusebenzisa ngengqiqo ukunqumama. Abantu
 banokukusebenzisa ngengqiqo ukunqumama ukuze bahlale bezolile bangaphahluki
 kwaye bakunqumama ngokuzithemba bakwetyisa lula abaphulaphuleyo okuthethwayo.

 Ukwenza intetho kusenokulandelwa yimibuzo yabaphulaphuli. Ukungazilungiseleli
 kungenza sibenexhala isithethi sibhude kwintetho yaso. Icebiso lisekubeni aze
 seleziqwebile iimpendulo zemibuzo enokuvela. Kumenza azole, angoyiki, azithembe
 nokuzithemba kwintetho yakhe. Bubuchule obusebenza kakuhle kakhulu nakwiingxoxo
 apho ixesha nengqondo ezinzileyo zifuneka kakhulu.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                     Tyhila iphepha

### Page 9

IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1                9                                   DBE/Nkanga 2025
                                            NSC Confidential

 Ukuhlonipha izimvo zomntu ngamnye kwiingxoxo sisakhono esizizinzisayo zonke
 izithethi kuba siyaqinisekisa komanyelweyo ukuba umanyelwe weviwa. Isithethi
 esihlonipha ezinye kwiingxoxo sibanokuzola sizithembe. Makazihloniphe izithethi
 kunxibelelwano nabantu okanye umntu axoxa naye nangokumana eshwankathela
 iziqanaqwana zengxoxo yabo kanye apha phakathi engxoxweni.

 Liyinene elokuba bakho abantu abathetha bencedisa ngezandla kodwa kwahlukile
 ekuhesheni kuba kona kudiza ukungabinantlonipho. Ubusazi ukuba izijekulo
 ezihambelana namazwi ziyiqhubezela incoko namazwi ngokucacisa atsho
 nobengaqondanga azibone eyinxalenye yencoko okanye ingxoxo? Zola, ukhulise
 umyalezo wentetho okanye ingxoxo okuyo ngokuchana izijekulo kuba ziqinisekisa
 ukubandakanyeka komntu wonke.

 Ubakho umntu othi ngoku selencokola abambe umzimba. Ukukhululeka komzimba
 kwiingxoxo nentetho kwenza nabaphulaphuli babone ukuzola nokungathandabuzi
 kothethayo. Qinisekisa ukuzola nokuzithemba ekudluliseni umyalezo ngokusebenzisa
 umzimba okhululekileyo. Abantu bayaqiniseka ukuba akayithandabuzi into ayithethayo
 ade abone sowuthengwa naloo mbono wakhe.

                                     [Sithathwe ku-https://potomac.edu/how-to-learn-a-foreign-language]

                                                                    AMANQAKU ECANDELO B:                   10

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                                     Tyhila iphepha

### Page 10

IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1           10                                 DBE/Nkanga 2025
                                        NSC Confidential

 ICANDELO C: IZAKHI NEMIGAQO YOKUSETYENZISWA KOLWIMI

 UMBUZO 3: ISIBHENGEZO NTENGISO

 Funda esi sibhengezo ntengiso (ISICATSHULWA D) singezantsi uze uphendule
 imibuzo esekwe kuso.

 ISICATSHULWA D

                                                   [Ithathwe ku-http//www.ray-ban.com]

 3.1      Nika zibeMBINI iindlela isibhengezo esenze ngazo umtsalane.                                (2)

 3.2      Ngqina ngokukwisibhengezo ukuba iindondo zakwaRay Ban zahlukile
          kwezinye iindondo.                                                                         (2)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                               Tyhila iphepha

### Page 11

IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1           11                         DBE/Nkanga 2025
                                        NSC Confidential

 3.3      Chonga ibinzana elicaciswa kakuhle ngumfanekiso wetapile kwisivakalisi
          esingezantsi.

          'Ungade uqhotse amehlo akho uzibhutyule nobuso.'                                     (2)

 3.4      3.4.1       Khankanya umfanekiso ngqondweni odalwa kukusetyenziswa
                      kwebinzana 'uqhotse amehlo'.                                             (1)

          3.4.2       Chaza indlela umfanekiso ngqondweni omqweqwedisa ngayo
                      umthengi ukuba akhethe iindondo zakwaRay-Ban.                            (1)

 3.5      Khetha ukuba kwinjongo yokuthengisa iindondo zakwaRay-Ban lichanekile na
          okanye alichanekanga igama, 'Ungade' alisebenzisileyo umthengisi. Xhasa
          impendulo yakho.

          'Ungade uqhotse amehlo akho uzibhutyule nobuso.'                                     (2)
                                                                                               [10]

 UMBUZO 4: IKHATHUNI

 Funda le khathuni (ISICATSHULWA E) ingezantsi uze uphendule imibuzo esekwe kuyo.

 ISICATSHULWA E

                                                             [Ithathwe ku-www.babyblues.com]

 4.1      Nika umsebenzi wamachokoza amathathu akwintetho kaTito ethi, 'Ndiza
          kuxe ...' ekwisakhelo 1.                                                             (2)

 4.2      Chonga ibinzana elimenza u'IYHA-A!' atolikeke ngokungathi uyavuyelela
          ngokwakwisakhelo 1.                                                                  (1)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                      Tyhila iphepha

### Page 12

IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1           12                               DBE/Nkanga 2025
                                        NSC Confidential

 4.3      Khetha ngezantsi udidi lolwimi olusetyenziswe kwimpendulo kaZuzu njengoko
          icatshulwe kwisakhelo 1.

          'Owu yhini! Mntase. Ungamxeleli torho.'

          A    Oludlelelelayo
          B    Olucengayo
          C    Olugxagxamisayo
          D    Olunocalucalulo                                                                     (1)

 4.4      Chaza injongo engalunganga kaTito ngoZuzu ayibonakalisa ngokuzigquma
          amehlo kwisakhelo 3.                                                                     (2)

 4.5      Ngqina ukuba isenzo sikaTito esikwisakhelo 3 sokuxela uZuzu asihambelani
          nenjongo equlethwe ligama u'nokuba' ngokwesakhelo 2.                                     (2)

 4.6      Cacisa umyalezo ewudlulisayo le khathuni ngokuthemba okanye ukuthembeka
          komntu.                                                                                  (2)
                                                                                                   [10]

 UMBUZO 5: IPROZI

 Funda esi sicatshulwa (ISICATSHULWA F) singezantsi uze uphendule imibuzo esekwe
 kuso.

 ISICATSHULWA F

                               MASIVUSELELE UBUHLOBO

 1         'Andisele lakubulawa nini makwedini', Kutheni ingathi uthe nqa? Kaloku
           ubuhlobo bakhiwa ngeendlela ngeendlela. Litsho isele lithwele unyana womntu
           limkhupha emanzini limsa kunina. Ngeli xesha unina usentlungwini
           yokulahlekelwa ngunyana wakhe. Uya kuzigqibezelela mphulaphuli okanye
           ubuze kwizinto zoMasoka zona zilaziyo ibali. Bude ubomi. Uya kuncedwa 5
           ngumntu ongamaziyo, umntu odibana naye apha esithubeni. Benditshilo
           kaloku, zininzi iindlela zokwakha ubuhlobo.

 2         Baye bathi abanye bethetha, isihlobo sokwenene, sisihlobo sezinyo. Bathetha
           ngokuthetha bekhusela ubuhlobo babo. Kuthiwa benzelana izinto ezintle
           ezinkulu nezingalibalekiyo kubomi babo. Ude lowo umhlobo odlule nozalwa 10
           naye umntu ngovelwano nentsebenziswano.

 3         Kanene bakhiwa njani? Mhlawumbi kungona unomdla wokubakha. Akukho
           nanxamleko andithethi ke ngabo ubunzima, abukho. Yinto elula. Yenza le nto
           inga ingenziwa kuwe. Mcingele omnye xa umbona esengxakini. Zama
           ukuncedisana naye aphume kuloo meko. Anditsho mna umntu omcinezelayo 15
           omnye athande ukumbona xa esengxakini ecinezelekile. Hleka ngexesha loko,
           kwaye uhlekise, uvuye ude uvuyise nabanye. Lila xa kufuneka kunjalo kwaye
           ulilisane nabanye. Yenza oko unga kungenziwa kuwe.

                     [Sithathwe kwincwadi Uvimba ngokubhalwe nguKN Qamata nabanye; iphepha 34]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                             Tyhila iphepha

### Page 13

IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1           13                        DBE/Nkanga 2025
                                        NSC Confidential

 5.1      Xela umsebenzi weempawu zocaphulo kwisivakalisi esibhalwe ngqindilili.
          'Andisele lakubulawa nini makwedini'.                                          (1)

 5.2      Lungisa isiphene sopelo kwigama elinomgca ngaphantsi.

          ... ubuze kwizinto zoMasoka zona zilaziyo ibali.                               (1)

 5.3      Chaza umahluko kwintsingiselo eziswe zizimaphambili zamagama 'isihlobo ...
          ubuhlobo' asetyenziswe kwisicatshulwa.                                         (1)

 5.4      Chonga amagama amaBINI achazayo kwisivakalisi esingezantsi.

          Kuthiwa benzelana izinto ezintle ezinkulu kubomi babo.                         (2)

 5.5      YINYANI/BUBUXOKI ukuba isakhi u'ngo' esibhalwe ngqindilili siqulethe
          intsingiselo yokuba bathetha phantsi komxholo wokuthetha? Xhasa impendulo
          yakho.

          Bathetha ngokuthetha abantu bekhusela ubuhlobo babo.                           (2)

 5.6      Chonga igama eliyalelayo kwisivakalisi esingezantsi.

          Yenza le nto unga ingenziwa kuwe.                                              (1)

 5.7      Bhala imo elandulayo yesi sivakalisi singezantsi.

          Mcingele omnye umntu.                                                          (1)

 5.8      Chaza intsingiselo eziswa sisimamva esinomgca ngaphantsi kwisivakalisi
          esingezantsi.

          Hleka ngexesha loko, kwaye uhlekise, uvuye ude uvuyise nabanye.                (1)
                                                                                         [10]

                                                             AMANQAKU ECANDELO C:        30
                                                                AMANQAKU EWONKE:         70

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha

## Related documents

- [IsiXhosa HL P1 Nov 2023](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p1-nov-2023/7f234418-5dc1-4178-8d1b-132a23612119) — isiXhosa HL · QP · 2023 · isiXhosa
- [ISIXHOSA HL P1 MEMO GR12 SEPT 2025 watermark](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p1-memo-gr12-sept-2025-watermark/d61da289-7a98-4204-84e7-ba0a8206f429) — isiXhosa HL · Memo · 2025 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P1 May-June 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p1-may-june-2025-mg/84b5db34-ace8-41ee-9524-c8517ac6b171) — isiXhosa HL · Memo · 2025 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P2 Nov 2023](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p2-nov-2023/382700d4-87ac-49de-9716-7754b76e7cfb) — isiXhosa HL · QP · 2023 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P3 Nov 2023](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p3-nov-2023/80aeedab-965a-48a0-ac68-db4daec7fa72) — isiXhosa HL · QP · 2023 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P2 Nov 2020](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p2-nov-2020/96dbcf2d-5e6c-409a-b817-cdef2d3c8d8d) — isiXhosa HL · QP · 2020 · isiXhosa

## More from Grade 12 isiXhosa HL

- [Gr 12 IsiXhosa HL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-isixhosa-hl-atp-2023-24/47d8428a-6bc8-499c-acc8-8a8ebf4dd491) — ATP
- [ISIXHOSA HL P3 MEMO GR12 SEPT 2025 watermark](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p3-memo-gr12-sept-2025-watermark/fba1d302-d085-47cd-bee2-513282cac780) — Memo · 2025 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P2 May-June 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p2-may-june-2025-mg/b4f21d74-9dc5-4e7d-8fbd-4654b4536d22) — Memo · 2025 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P3 May-June 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p3-may-june-2025-mg/7d3626eb-631c-40f6-893a-fadbe86c8359) — Memo · 2025 · isiXhosa
- [ERRATA ISIXHOSA HL P1](https://www.hlayiso.com/library/errata-isixhosa-hl-p1-2/e0bfc21f-9053-4dca-af3a-73495767fc72) — Errata · 2024 · isiXhosa
- [ERRATA ISIXHOSA HL P1](https://www.hlayiso.com/library/errata-isixhosa-hl-p1/febe0a8c-f958-41d4-a87c-589d34cf4f1a) — Errata · 2024 · isiXhosa

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
