# isiXhosa HL Grade 12 Paper 3 NSC November 2025 Memo

> Grade 12 isiXhosa HL Paper 3 memorandum from the NSC November Exam 2025, 18 pages. Read online or download the free PDF.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/grade-12-isixhosa-hl-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-3-isixhosa/07ac3441-aa5f-4be8-99b4-95b901bcc7f2
- Updated: 2026-10-29
- Subject: isiXhosa HL
- Grade: Grade 12
- Language: Isixhosa
- Document type: Memorandum
- Year: 2025
- Exam period: NSC November Exam
- Paper: 3
- Curriculum: CAPS
- Pages: 18

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [isiXhosa HL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/isixhosa-hl) › [isiXhosa HL Grade 12 Paper 3 NSC November 2025 Memo](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-isixhosa-hl-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-3-isixhosa/07ac3441-aa5f-4be8-99b4-95b901bcc7f2)

## About this document

Isixhosa Hl · Grade 12 · NSC November Exam · 2025 · isixhosa. Memorandum. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [IsiXhosa HL P3 Nov 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-isixhosa-hl-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-3-isixhosa/144627a0-8784-408e-875f-fe5f89d59aff) — QP · 2025 · isiXhosa

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

NATIONAL
                               SENIOR CERTIFICATE

                                        IBANGA 12

                      ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA (HL)

                              IPHEPHA LESITHATHU (P3)

                                        NKANGA 2025

                             ISIKHOKELO SOKUMAKISHA

AMANQAKU: 100

                   Esi sikhokelo sokumakisha sinamaphepha ali-18.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                               Tyhila iphepha

### Page 2

IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P3                 2                   DBE/Nkanga 2025
                                     NSC – Isikhokelo Sokumakisha

 IINKCUKACHA EZIYA KUBAMAKISHI

 Ekuhloleni umsebenzi wabaviwa, le miba ilandelayo mayithathelwe ingqalelo. Eminye
 yayo icatshulwe kwirubrikhi yokuhlola.

 •      Makubekho ubungqina bokucwangcisa, bokuhlaziya, bokuhlela nobokulungisa
        iziphene kumsebenzi aza kuwunikezela.

 •      Nangona umviwa ekhuthazwa ukuba abhale inombolo nesihloko sombuzo
        kuyacetyiswa ukuba othe waphazama akasibhala isihloko enombole
        ngokuchanekileyo anganyityelwa manqaku.

 •      Ukutolikwa kwesihloko esiza kuvezwa kumxholo ngokupheleleyo:
        Intshayelelo, ukukhuliswa kwezimvo nesiphelo.

 •      Makayazi injongo, abantu ajolise kubo nomxholo – kwakunye nerejista, isimbo
        sokubhala nethoni.

 •      Iimpawu zefomathi nezodidi lwetekisi mazichaneke.

 •      Ukusetyenziwa kolwimi, upelo neempawu zobhalo.

 •      Izakhi zolwimi zibandakanya ulwazi olunzulu ngolwimi.

 •      Ukhetho magama nokusetyenziswa kwezafobe.

 •      Ukubunjwa kwezivakalisi.

 •      Ukubhalwa kwemihlathi.

 •      Xa umviwa edlulisile kwinani lamagama amiselweyo kwimpendulo yakhe
        makanganyityelwa manqaku kuba irubrikhi sele iziqingqile izohlwayo.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                     Tyhila iphepha

### Page 3

IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P3                 3                     DBE/Nkanga 2025
                                     NSC – Isikhokelo Sokumakisha

 IINGCEBISO NGENDLELA YOKUMAKISHA

 ICANDELO A: ISINCOKO

 Jonga kwiCANDELO A: Irubrikhi yokuhlola isincoko ifumaneka kwiphepha le-16 ukuya
 kwele-17 lesi sikhokelo sokumakisha.

           IMIQATHANGO ESETYENZISELWA UVAVANYO
               IMIQATHANGO               AMANQAKU
  UMXHOLO NOCWANGCISO                        30
  ULWIMI, ISIMBO SOKUBHALA NOKUHLELA         15
  ISAKHIWO                                    5
  AMANQAKU EWONKE                            50

 ICANDELO B: IMIHLATHI

 Jonga kwiCANDELO B: Irubrikhi yokuhlola imihlathi efumaneka kwiphepha le-18 lesi
 sikhokelo sokumakisha.

           IMIQATHANGO ESETYENZISELWA UVAVANYO
               IMIQATHANGO               AMANQAKU
  UMXHOLO, UCWANGCISO NEFOMATHI              15
  ULWIMI, ISIMBO SOKUBHALA NOKUHLELA         10
  AMANQAKU EWONKE                            25

 1.       Funda umhlathi wonke uze ugqibe ngenqanaba loMXHOLO, UCWANGCISO
          neFOMATHI.

 2.       Funda umhlathi kwakhona uze ukhethe inqanaba elichanekileyo loLWIMI,
          ISIMBO SOKUBHALA nokuHLELA.

          QAPHELA:

          •       Iifomathi ezahlukeneyo zemihlathi/ezifundisiweyo ziyasetyenziswa. Oku
                  kufuneka kuthatyathelwe ingqalelo xa kuhlolwa ifomathi.

          •       Nika amanqaku ngefomathi echanekileyo.

          •       Jonga uthungelwano lwezimvo kuko konke okubhaliweyo.

          QAPHELA:

          •       Amanqaku anikwe ngezantsi kwisihloko ngasinye kwesi sikhokelo
                  sokumakisha asetyenziswa kuphela njengesikhokelo kubamakishi.

          •       Makwamkelwe indlela umviwa ngamnye asitolike ngayo isihloko, nokuba
                  iyohluka kumanqaku anikiweyo, okanye kwiimbono okanye iindlela
                  asitolika ngayo ummakishi.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                       Tyhila iphepha

### Page 4

IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P3                 4                         DBE/Nkanga 2025
                                     NSC – Isikhokelo Sokumakisha

 ICANDELO A: IZINCOKO

 Kulindeleke ukuba umviwa abhale isincoko esiNYE esinomthamo wamagama angama-
 340−390 ngesiNYE sezihloko ezinikiweyo. Umviwa angabhala naluphi na udidi
 lwesincoko: esibalisayo, esichazayo, esixoxayo, esivelela amacala amabini,
 esicamngcayo, okanye naziphi na ezidityanisiweyo kwezi ngesihloko asikhethileyo.

 IIMPAWU ZESINCOKO

 Isincoko esibalisayo:

 -   Masisebenzise ixesha eladlulayo/elidlulileyo/elimiyo.
 -   Sibhalwa kumntu wokuqala okanye owesithathu.
 -   Masibonise ulwazi ngesihloko esikhethiweyo.
 -   Abalinganiswa, isimo sentlalo, izizathu zokuhla kwezehlo ukuya kwisiphelo,
     mazibonakale.
 -   Iziganeko zichazwe/zibaliswe ngokulandelelana kwazo okanye zicace kwezo
     zingunobangela wezinye, kungenjalo sisebenzise izixhobo ezifana nophuphelo
     okanye ukuqala ngesenzo esingekehli/sokugqibela.
 -   Sisebenzise amagama abonisa ixesha afana noo-emva, phambi, ngeli xesha,
     nezinye.
 -   Sisebenzise intetho yababini/ukuzithethela kwabalinganiswa xa kufuneka njalo.
 -   Ulwimi olusetyenzisiweyo malube loludala ifuthe nochukumiseko kofunda isincoko,
     lungekrwada phofu.

 Isincoko esichazayo:

 - Sichaza into/umntu/indawo/imeko, njalo njalo.
 - Sinokusebenzisa ixesha elidlulileyo okanye elangoku.
 - Sisebenzisa amagama okudala umfanekiso.
 - Sisebenzisa izixhobo zokuchaza ezifana nezichazi,                imifanekiso-ntelekelelo,
   izihlomelo, nezokuphuhlisa ezifana nezifanekisozwi.
 - Sisebenzisa imifanekiso-ntelekelelo nezafobe zentetho.
 - Sivakalisa iimvakalelo zombhali.

 Isincoko esicamngcayo:

 -   Siveza uvakalelo lombhali ngesigama esibonakalisa amava akhe.
 -   Siveza uchukumiseko ngomba ekubhalwa ngawo.
 -   Uvakalelo olungundoqo ludlala indima enkulu.
 -   Ubukhulu becala esi sincoko siyachaza. (Sisebenzisa izixhobo zokuchaza ezifana
     nezichazi, imifanekiso – ntelekelelo, izihlomelo, nezokuphuhlisa ezifana
     nezifanekisozwi kwakunye nezafobe zentetho.)
 -   Uvakalelo lombhali maluveze ukunyaniseka kunye nokubandakanyeka.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                           Tyhila iphepha

### Page 5

IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P3                 5                    DBE/Nkanga 2025
                                     NSC – Isikhokelo Sokumakisha

 Isincoko esixoxayo:

 -     Umviwa uthatha icala ngomba othile.
 -     Uthotho lweengxoxo – oludla ngokuba kwimo engengcaciso ngeengongoma ezithile.
 -     Ukubethelela – isishwankathelo nokuphindelela kwinkcazelo engoluvo oluthile
       lokuvula.
 -     Kwingxoxo yakhe unika ubungqina obuxhasayo obusenokuba ngamanani okanye
       ukucaphula kumava anawo ayinyani.
 -     Usenokuxoxela okuthile echasa enika ubungqina obuxhasayo.
 -     Isiphelo sisenokuba sisishwankathelo neengcebiso.

 Kwisincoko esivelela amacala omabini:

 -     Uxoxela okuthile enika ubungqina obuxhasayo.
 -     Umviwa uwaphatha omabini amacala engxoxo.
 -     Inkcazelo engomba inokuba ngengxoxo ephambili.
 -     Unokulandela isakhiwo esithi umhlathi umela uluvo oluvumayo, kolandelayo,
       luchase, kungenjalo avume ekuqaleni komhlathi aze achase ekupheleni kwawo,
       kodwa masilunike olombhali wesincoko uluvo xa sivala.
 -     Sikuxoxela okuthile sichasa/sikwavuma sikwanika ubungqina obuyinyani
       obuxhasayo.
 -     Isiphelo – isishwankathelo neengcebiso.
 -     Masibonise ulwazi ngesihloko nangomba ekuxoxwa ngawo.

 UMBUZO 1

 1.1        Sakhangela, sakhangela, uvalo lungongoza, gqi yena encumile

            Isincoko singabalisa/chaza/camngca/xoxela amacala amabini/xoxela icala
            elinye. (Jonga iimpawu zesincoko kwiphepha 4–5)
            Isincoko masicwangciswe ngokukuko.
            Impendulo isenokuba kwinqanaba lentsingiselo yentsusa/efihlakeleyo/izixube
            iintsingiselo zempendulo.
            Imo efanelekileyo: intshayelelo, isiqu nesiphelo.
             - Masicace ukuba sibhalelwa ukuba singafundwa nangubani kungabikho
                  kurhwexa nabuntloni kokubhaliweyo.

            Umxholo:
            - Singalibali losuku olunye /lweentsuku/nyanga eziliqela zokukhangela.
            - Singachaza/sibalisa amahlandinyuka kuphicwa ndawo yonke.
            - Makuvakale inkxalabo yokukhangela kungekho mkhondo kunye
               novakalelo akuvela oncumileyo/encumile.
            [Nawuphi na umxholo ohambelana nesihloko uya kwamkelwa.]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                      Tyhila iphepha

### Page 6

IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P3                 6                  DBE/Nkanga 2025
                                     NSC – Isikhokelo Sokumakisha

          Ulwimi:

          Ulwimi maluhambelane nenjongo yokubhala, uhlobo lomhlathi oluhambelana
          nesincoko esikhethiweyo, isigama sihambelane nesihloko, isakhiwo
          sezivakalisi kunye nezixhobo zokunonga ezifanelekileyo.
          - Amaxesha ezenzi adluleyo ngokushiyana kwezehlo.Ingxelontetho
            nentethongqo ziyamkeleka kwimiboniso enenjongo yokudala umfanekiso.
          - Ulwimi oluchukumisayo, oludala umfanekiso novakalelo.
          - Iimpawu zobhalo ezichanekileyo.                                               [50]

 1.2      Iitshomi

          Isincoko singachaza/balisa/camngca/xoxela amacala omabini/xoxela icala
          elinye. (Jonga iimpawu zesincoko kwiphepha 4–5)
          Isincoko masicwangciswe ngokukuko.
          Impendulo isenokuba kwinqanaba lentsingiselo yentsusa/efihlakeleyo/izixube
          iintsingiselo zempendulo.
          Imo efanelekileyo: intshayelelo, isiqu nesiphelo.
          - Masicace ukuba sibhalelwa ukuba singafundwa nangubani kungabikho
                kurhwexa nabuntloni kokubhaliweyo.

          Umxholo:
          - Singangendlela iitshomi azibona ngayo obhalayo.(izimvo/iimbono/
             imvakalelo      ngazo/ukuchaphazeleka/amava)    (ukulunga    okanye
             ukungalungi/ifuthe/imbali)
          - Singangeendidi zazo, ubungozi nokhuseleko oluziswa ziitshomi.
          - Singangamacala amabini azo (ukulunga nokungalungi).
          [Nawuphi na umxholo ohambelana nesihloko uya kwamkelwa.]

          Ulwimi:
          Ulwimi oluhambelana nenjongo yokubhala, uhlobo lomhlathi
          oluhambelana nodidi lwesincoko esikhethiweyo, isigama siqhube/siphembelele
          umyalezo wobhalayo ngesihloko, isakhiwo sezivakalisi kunye nezixhobo
          zokunonga ezifanelekileyo.
          - Ithoni eqhuba ukuchaphazeleka kobhalayo kumba athetha ngawo.
          - Ulwimi oluchukumisayo, izichazi, izihlomelo, izifanekisozwi ezidala
              umfanekiso novakalelo.
          - Ingxelontetho nentethongqo ziyamkeleka kwimiboniso yokutsala
              iinkumbulo ngenjongo yokudala umfanekiso.
          - Iimpawu zobhalo ezichanekileyo.                                               [50]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                    Tyhila iphepha

### Page 7

IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P3                 7                   DBE/Nkanga 2025
                                     NSC – Isikhokelo Sokumakisha

 1.3      Akuziwanga kwezo zinto apha! Umntu ...

          Isincoko singacamngca/balisa/chaza//xoxela amacala omabini/xoxela icala
          elinye. (Jonga iimpawu zesincoko kwiphepha 4–5)
          Isincoko masicwangciswe ngokukuko.
          Impendulo isenokuba kwinqanaba lentsingiselo yentsusa/efihlakeleyo/izixube
          iintsingiselo zempendulo.
          Imo efanelekileyo: intshayelelo, isiqu nesiphelo.
           - Masicace ukuba sibhalelwa ukuba singafundwa nangubani kungabikho
                kurhwexa nabuntloni kokubhaliweyo.
          Umxholo:
          - Singangezenzo ezingavumelekanga/ezingancedisiyo/ezingakhulisiyo/
              ezingalunganga/ezinqandayo kanti nesiqhelo esifuna ukukhalinyelwa.
          - Sicacisa indlela eya/esa phambili kokulungileyo/kokwakhayo/
              kokuncedisayo/utshintsho olufunekayo.
          [Nawuphi na umxholo ohambelana nesihloko uya kwamkelwa.]
          Ulwimi:
          Ulwimi maluhambelane nenjongo yokubhala, uhlobo lomhlathi oluhambelana
          nesincoko esikhethiweyo, isigama sihambelane nesihloko, isakhiwo
          sezivakalisi kunye nezixhobo zokunonga ezifanelekileyo.
          - Amaxesha ezenzi adluleyo ngokushiyana kwezehlo zezenzo namaxesha
              ezayo.
          - Ingxelontetho nentethongqo ziyamkeleka kwimiboniso yokudala
              umfanekiso.
          - Ulwimi oluchukumisayo, oludala umfanekiso novakalelo.
          - Iimpawu zobhalo ezichanekileyo eziquka ezokukhuza isenzo.                      [50]

 1.4      Kunyanisiwe, uvuna okulimileyo

          Isincoko singacamngca/balisa/chaza/xoxela amacala omabini/xoxela icala
          elinye. (Jonga iimpawu zesincoko kwiphepha 4–5)
          Isincoko masicwangciswe ngokukuko.
          Impendulo isenokuba kwinqanaba lentsingiselo yentsusa/efihlakeleyo/izixube
          iintsingiselo zempendulo.
          Imo efanelekileyo: intshayelelo, isiqu nesiphelo.
           - Masicace ukuba sibhalelwa ukuba singafundwa nangubani kungabikho
               kurhwexa nabuntloni kokubhaliweyo.

          Umxholo:
          Singayimeko/ibali lemini enye/leemini eziliqela/isiganeko/iziganeko
          ezingeziphumo zezenzo ezihle okanye ezibi.
          - Singangeziphumo ezilindelekileyo xa kujongwe izenzo zobhalayo.
          - Singangentlungu eyehle ngenxa yokwenza kwakhe okubi.
          - Singangokuhle okuzayo ngenxa yezenzo zakhe ezihle.
          - Singayingxubevange yezinto kumhlathi nomhlathi ezidlulisa           ukuba
              iziphumo zixhomekeke kwizenzo.
          [Nawuphi na umxholo ohambelana nesihloko uya kwamkelwa.]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                     Tyhila iphepha

### Page 8

IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P3                 8                  DBE/Nkanga 2025
                                     NSC – Isikhokelo Sokumakisha

          Ulwimi:
          Ulwimi maluhambelane nenjongo yokubhala, uhlobo lomhlathi oluhambelana
          nesincoko esikhethiweyo, isigama sihambelane nesihloko, isakhiwo
          sezivakalisi kunye nezixhobo zokunonga ezifanelekileyo.
          - Amaxesha ezenzi adluleyo ngokushiyana kwezehlo.
          - Ingxelontetho nentethongqo        ziyamkeleka     kwimiboniso  yokudala
             umfanekiso.
          - Ulwimi oluchukumisayo, oludala umfanekiso novakalelo.
          - Iimpawu zobhalo ezichanekileyo.                                               [50]

 1.5      Kuqala yiphi, kugqibele yiphi impumelelo nokuzinikela?

          Isincoko singaxoxela amacala amabini/sicamngce/xoxele icala elinye/
          balise/chaze. (Jonga iimpawu zesincoko kwiphepha 4–5)
          Isincoko masicwangciswe ngokukuko.
          Impendulo isenokuba kwinqanaba lentsingiselo yentsusa/efihlakeleyo/izixube
          iintsingiselo zempendulo.
          Imo efanelekileyo: intshayelelo, isiqu nesiphelo.
           - Masicace ukuba sibhalelwa ukuba singafundwa nangubani kungabikho
               kurhwexa nabuntloni kokubhaliweyo.

          Umxholo:
          - Singaphawula ngokungabikho komahluko noxhomekeko olumacala
             phakathi kwempumelelo nokuzinikela.
          - Singangezixhobo ezinokuzisa impumelelo/ukuzinikela/impumelelo
             nokuzinikela.
          - Singaphawula ngokubaluleka kwempumelelo ngaphezu kokuzinikela.
          - Singaphawula ngokubaluleka kokuzinikela ngaphezu kwempumelelo.
          [Nawuphi na umxholo ohambelana nesihloko uya kwamkelwa.]
          Ulwimi:
          Ulwimi maluhambelane nenjongo yokubhala, uhlobo lomhlathi oluhambelana
          nesincoko esikhethiweyo, isigama sihambelane nesihloko, isakhiwo
          sezivakalisi kunye nezixhobo zokunonga ezifanelekileyo.
          - Amaxesha ezenzi adluleyo ngokushiyana kwezehlo.
          - Imo yokungathiza igqamile nentethongqo apho kuyimfuneko.
          - Ulwimi oluchukumisayo, oludala umfanekiso novakalelo.
          - Iimpawu zobhalo ezichanekileyo.                                               [50]

 1.6      'Nathi yeyethu ibhajethi ... Masibandakanywe'

          Isincoko singaxoxela icala elinye/balisa/chaza/camngca/xoxela amacala
          omabini. (Jonga iimpawu zesincoko kwiphepha 4–5)
          Isincoko masicwangciswe ngokukuko.
          Impendulo isenokuba kwinqanaba lentsingiselo yentsusa/efihlakeleyo/izixube
          iintsingiselo zempendulo.
          Imo efanelekileyo: intshayelelo, isiqu nesiphelo.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                    Tyhila iphepha

### Page 9

IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P3                 9                  DBE/Nkanga 2025
                                     NSC – Isikhokelo Sokumakisha

          -   Masicace ukuba sibhalelwa ukuba singafundwa nangubani kungabikho
              kurhwexa nabuntloni kokubhaliweyo.

          Umxholo:
          - Singatyhila amava okungabandakanywa kwibhajethi neziphumo ezibi zako/
             imfuneko yokubandakanywa kwibhajethi ngezimvo.
          - Singayinkcaza/ucamngco ngeziphumo ezililisayo nezonwabisayo zendlela
             esetyenziswa ngayo ibhajethi/isicwangciso semali.
          - Singangenkqubela phambili okanye ubuyomva malunga nokusetyenziswa
             kwebhajethi.
          [Nawuphi na umxholo ohambelana nesihloko uya kwamkelwa.]

          Ulwimi:
          Ulwimi maluhambelane nenjongo yokubhala, uhlobo lomhlathi oluhambelana
          nesincoko esikhethiweyo, isigama sihambelane nesihloko, isakhiwo
          sezivakalisi kunye nezixhobo zokunonga ezifanelekileyo.
          - Amaxesha ezenzi achanekileyo ngokushiyana kweemeko.
          - Ingxelontetho nentethongqo        ziyamkeleka     kwimiboniso  yokudala
             umfanekiso.
          - Ulwimi oluchukumisayo, oludala umfanekiso novakalelo.
          - Iimpawu zobhalo ezichanekileyo.                                               [50]

 1.7      Umviwa makanike isihloko esifanelekileyo.
          Isincoko singabalisa/chaza/camngca/xoxela amacala omabini/xoxela icala
          elinye. (Jonga iimpawu zesincoko kwiphepha 4–5)
          Isincoko masicwangciswe ngokukuko.
          Impendulo isenokuba kwinqanaba lentsingiselo yentsusa/efihlakeleyo/izixube
          iintsingiselo zempendulo.
          Imo efanelekileyo: intshayelelo, isiqu nesiphelo.
          - Masicace ukuba sibhalelwa ukuba singafundwa nangubani kungabikho
              kurhwexa nabuntloni kokubhaliweyo.

          Umxholo:
          - Singalibali lemini enye/isiganeko/semini yonyaka wama-2025/
             singayinkcaza yemini/yonyaka wama -2025
          - Singangeenkumbulo/iimvakalelo ezimnandi/ezimbi ezingowama-2025
             eziziswa zingcinga zokwehlileyo ngalo nyaka
          - Singangesifundo osifunde kumahlandinyuka wonyaka wama-2025.
          [Nawuphi na umxholo ohambelana nesihloko uya kwamkelwa.]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                    Tyhila iphepha

### Page 10

IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P3                 10                         DBE/Nkanga 2025
                                     NSC – Isikhokelo Sokumakisha

          Ulwimi:
          Ulwimi maluhambelane nenjongo yokubhala, uhlobo lomhlathi oluhambelana
          nesincoko esikhethiweyo, isigama sihambelane nesihloko, isakhiwo
          sezivakalisi kunye nezixhobo zokunonga ezifanelekileyo.
          - Amaxesha ezenzi adlulileyo ngokushiyana kwezehlo.
          - Ingxelontetho nentethongqo ziyamkeleka kwimiboniso yokudala
             umfanekiso.
          - Ulwimi oluchukumisayo, oludala umfanekiso novakalelo.
          - Iimpawu zobhalo ezichanekileyo.                                                       [50]

 1.8      Umviwa makanike isihloko esifanelekileyo.
          Isincoko singabalisa/chaza/camngca/xoxela amacala omabini/xoxela icala
          elinye. (Jonga iimpawu zesincoko kwiphepha 4–5)
          Isincoko masicwangciswe ngokukuko.
          Impendulo isenokuba kwinqanaba lentsingiselo yentsusa/efihlakeleyo/izixube
          iintsingiselo zempendulo.
          Imo efanelekileyo: intshayelelo, isiqu nesiphelo.
           - Masicace ukuba sibhalelwa ukuba singafundwa nangubani kungabikho
                kurhwexa nabuntloni kokubhaliweyo.

          Umxholo:
          - Singangeemeko zokuhlala ngenxa yemozulu ezisa izantyalantyala
             zeemvula/sibengonxunguphalo olubangelwa lutshintsho lwemozulu/
             singangokunqongophala kwendawo yokuhlala kwabantu ngenxa
             yemfuduko yokusuka ezilalini kuleqwa imisebenzi namadlelo aluhlaza
             ezidolophini.
          - Singachaphazela iimeko ezimbi zempilo kwiindawo ekuhlalwa kuzo.
          [Nawuphi na umxholo ohambelana nesihloko uya kwamkelwa.]

          Ulwimi:
          Ulwimi maluhambelane nenjongo yokubhala, uhlobo lomhlathi oluhambelana
          nesincoko esikhethiweyo, isigama sihambelane nesihloko, isakhiwo
          sezivakalisi kunye nezixhobo zokunonga ezifanelekileyo.
          - Amaxesha ezenzi adluleyo ngokushiyana kwezehlo.
          - Ingxelontetho nentethongqo ziyamkeleka kwimiboniso yokudala
             umfanekiso.
          - Ulwimi oluchukumisayo, oludala umfanekiso novakalelo.
          - Iimpawu zobhalo nezopelo oluchanekileyo.                                              [50]

                                                                    AMANQAKU ECANDELO A:          50

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                            Tyhila iphepha

### Page 11

IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P3                 11                   DBE/Nkanga 2025
                                     NSC – Isikhokelo Sokumakisha

 ICANDELO B: IMIHLATHI

 UMBUZO 2

 Kulindeleke ukuba umviwa abhale imihlathi emiBINI kule ibuziweyo. Ubude
 beempendulo nganye mabube li-100-120 lamagama umxholo kuphela. Ulwimi, irejista,
 isimbo sokubhala nethoni mayifanelane nenjongo yobhalo.

 2.1      ILETA ESESIKWENI

          Ifomathi, ucwangciso nomxholo [15]

          -   Iidilesi zimbini eyombhali kwicala lasekunene ze eyombhalelwa ibekwicala
              lasekhohlo.
          -   Igama lesitalato, ilokishi nedolophu zibhalwa ngokupheleleyo.
              (azisetyenziswa izifinyezI).
          -   Umhla, inyanga nonyaka ebhalwe ngawo mawubhalwe ngasezantsi
              kwedilesi. (inyanga mayibhalwe ngokwamagama ingengawo amanani umz.
              30 Novemba 2025)
          -   Mayishiye umgca phakathi kweedilesi.
          -   Mazingasetyenziswa izingxi kwidilesi, isibuliso nesiphelo.
          -   Isibuliso esibhalwe ngesiXhosa masihambelane nombuzo kunye nomntu
              athunywe ukuba ambhalele.
          -   Mayishiye umgca emva kwesibuliso.
          -   Mayilandelise ngomcimbi (ukrwelelwe umgca ngaphantsi xa ubhalwe
              ngoonobumba abancinane.)
          -   Isiphelo sibeseseleta esesikweni size silandelwe yifani noonobumba-
              magama ombhali.
          -   Kubhalelwa usihlalo weqela lamavolontiya uQinamhlali.
          -   Injongo kukubulela iinzame azenzileyo amavolontiya nendlela awusingethe
              ngayo umsebenzi wokuseka ingxowa mali yokuncedisa kwimfuno zezifundo
              ezongezelelweyo.
          -   Umhlathi wokuqala mawunike intsusa nezizathu zokubhala.
          -   Umhlathi olandelayo mawukhulise umxholo wokubulela umzamo weqela
              lamavolontiya.
          -   Umhlathi wokugqibela unamazwi okuqukumbela.
          -   Isakhiwo siquka intshayelelo, isiqu nesiphelo.

          Ulwimi isimbo sokubhala nokuhlela: [10]
          - Mayisebenzise ulwimi olusesikweni luvakale lusulungeke.
          - Ithoni nerejista mazihambelane nombuzo okanye nenjongo.
          - Ulwimi malusulungeke, luvakale.
          - Ubhalo maluvakale, luyondelelane, lucace lubesemxholweni.                       [25]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                      Tyhila iphepha

### Page 12

IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P3                 12                   DBE/Nkanga 2025
                                     NSC – Isikhokelo Sokumakisha

 2.2      I-OBHITSHUWARI

          Ifomathi, ucwangciso nomxholo [15]

          -   Mayibhalwe ngohlobo lomhlathi ibenaso nesihloko.
          -   Ibhalelwa abantu abamaziyo umfi nabazimase umngcwabo.
          -   Injongo kukwenza isaziso ngokufa, kukunika amagqabantshintshi obomi
              bongasekhoyo, neempembelelo zakhe kubabukeli nokwenza uvelwano
              kwabaseleyo ngokushiywa ngumlinganisi omele ubulungisa kwifilimu
              ayithandayo.
          -   Kumhlathi wokuqala kwenziwa isaziso malunga: nokusweleka kukamfi:
              igama lakhe aziwa ngalo, umhla wokusweleka kukamfi, ubudala nokunye
              okubalulekileyo.
          -   Umhlathi olandelayo: uhlomle ngegalelo lakhe, iimpembelelo zakhe
              ezixhaswa ngebalana elibubungqina besiphiwo/iziphiwo zakhe zokukhusela
              ubulungisa/nemibutho      neefilimu/iindima       azibandakanye     kuzo
              njengomlinganisi okhusela ubulungisa kwiifilimu.
          -   Umhlathi     wesithathu/wokugqibela      udlulisa     amazwi    ovelwano
              kwabalahlekelweyo abangababukeli befilimu nakwikhaya ngokuhambelana
              nombuzo. Kusenokufakwa nesimemo sokuya kwisikhumbuzo ngobom
              bakhe.

          Ulwimi isimbo sokubhala nokuhlela: [10]
          - Kusetyenziswa       ulwimi     oluchukumisayo/olunondileko/oluhloniphayo
             noluncomayo.
          - Ucaphulo kwiifilimu ebelinganisa kuzo umfi kungawunonga lo mhlathi.
          - Iimpawu zobhalo ezichanekileyo.
          - Izivakalisi maziphelele.                                                        [25]

 2.3      INQAKU LEPHEPHANDABA

          Ifomathi, ucwangciso nomxholo [15]

          -   Iphephandaba malibenegama.
          -   Libhalwa ngokomhlathi okanye ngokwekholam.
          -   Malibenesihloko esazisa umcimbi ngefonti enkulu.
          -   Malibenesihlokwana ngezantsi kwesihloko negama lombhali malivele
              ezantsi kwesihloko.
          -   Umhla wokupapasha mawubhalwe.
          -   Ibhalelwa nabani na onomdla wokufunda iphephandaba.
          -   Injongo kukwazisa/kukuncoma uMasincedane ongumbutho wabasebenzi
              basemakhaya ngokunceda abafundi ngebhasari.
          -   Malibenemihlathi elandelelaniswa ngomtsalane/idlwengule umxhelo
          -   Kowokuqala umhlathi makushwankathelwe ngokunika impendulo ka(yintoni
              eyenzekileyo/ngubani/nini/phi -nakuphi ukulandelelana kwamkelekile)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                      Tyhila iphepha

### Page 13

IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P3                 13                   DBE/Nkanga 2025
                                     NSC – Isikhokelo Sokumakisha

          -   Umhlathi wesibini ucacisa intsukaphi yephulo likaMasincedane
              wabasebenzi basemakhaya nendlela elisebenza ngayo.
          -   Umhlathi wesi-3 ungovakalelo lwabahlali/lwabafumana ibhasari kweli qela.
          -   Owesine uncoma isenzo ngokufutshane unqwenelele iqela umbheka
              phambili kwiphulo lalo.

          Ulwimi isimbo sokubhala nokuhlela: [10]
          - Maliveze iingongoma eziyinyani zingafakelwa/zingachatshazelwa ziimbono
             zombhali.
          - Izenzi, izihlomelo ezinamandla nezimelabizo ziyasetyenziswa.
          - Ingxelontetho/okanye intethongqo zingasetyenziswa apho kukho imfuneko.
          - Kusetyenziswa isigama esichukumisayo nesidala uvakalelo.
          Ixesha lesenzi elisetyenziswayo lelangoku ngaphandle kwaxa kukhunjuzwa
          ngokwadlulayo/okudlulileyo okanye kubhekiswa kokuseza kuhla.                      [25]

 2.4      I-AJENDA NEMIZUZU YENTLANGANISO

          Ifomathi, ucwangciso nomxholo [15]

          I-ajenda nemizuzu luluhlu/isicwangciso semiba eza kuxoxwa kunye nemihlathi.
          I-Ajenda
          - Bhala igama lombutho wabahlali/leqela elibambe intlanganiso,umhla
              wentlanganiso,indawo yentlanganiso nexesha ebibanjwe ngayo.
          - Luluhlu/isicwangciso semiba ekuxoxwa ngayo.
          - Ibhalelwa abantu abamenyiweyo entlanganisweni nabanikwa ingxelo.
          - Injongo kukwazisa intlanganiso ngemiba eshukuxwayo.
          - Imiba ekwisicwangciso iyanonjolwa ngokuhambelanayo nemizuzu.
          - Imiba mayilandelelaniswe ngolu hlobo: Ukuvula nolwamkelo; abakhoyo;
              izingxengxezo zabangekhoyo; ukufundwa kwemizuzu yentlanganiso
              edlulileyo nolwamkelo yayo; imivuka (imiba engazange ixoxwe igqitywe
              kwintlanganiso edlulileyo); imiba engundoqo (imiba eza kuxoxwa nesizathu
              sokubizwa kwentlanganiso) isaziso sentlanganiso elandelayo ukuvala.

              Kwimizuzu yentlanganiso
          -   Ngokwenkangeleko ikwimo yemihlathi enezihloko.
          -   Kugxilwa kuphela kwizigqibo ezithatyathwe kwintlanganiso.
          -   Iingongoma zemihlathi yemizuzu mazihambelane neengongoma ze-ajenda
              oku kuquka indawo ebekubanjelwe kuyo intlanganiso, ixesha ebibanjwe
              ngayo intlanganiso, abathathi nxaxheba abakhoyo nezingxengxezo.
          -   Malivele ixesha ephume ngalo intlanganiso.
          -   Bhala umqulunqi wemizuzu ngokuhambelana nombuzo (Nobhala
              wombutho ...)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                      Tyhila iphepha

### Page 14

IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P3                 14                    DBE/Nkanga 2025
                                     NSC – Isikhokelo Sokumakisha

          Ulwimi isimbo sokubhala nokuhlela: [10]
          - Bhala igama lombutho wabafundi obambe intlanganiso.
          - Kwi-ajenda ngamagama wemiba-isenokuba ligama okanye igatya
             elimel'isibizo.
          - Uvumelekile ukuba usebenzise amagama athi 'kugqitywe ekubeni...
          - Sebenzisa izenzi ezikwixesha elidlulileyo kwimizuzu.
          - Kusetyenziswa ulwimi olundilisekileyo.                                           [25]

 2.5      INTETHO ENGEKHO SIKWENI
          Ifomathi, ucwangciso nomxholo [15]

          -   Mayibenesihloko aza kuthetha phantsi kwaso.
          -   Yakhiwe ngokomhlathi.
          -   Ibhalelwa ukuthululwa kubantu abasekliniki.
          -   Injongo kukudlulisa ulwazi ngokubaluleka kokusela amanzi.
          -   Umhlathi wentshayelelo mawuthengise ingcamango yokubaluleka kokusela
              amanzi.
          -   Mawutsale umdla wabaphulaphuli (Umviwa angenza ibalana/umzekeliso/
              umzekelo ozalana nentetho le aza kuyenza).
          -   Mawuzikhankanye kwalapha iingongoma eza kucangcatha kuzo intetho
              zisukele kwisihloko sentetho/kumyalezo wentetho).
          -   Mayinxibelelane/inxulumane nabaphulaphuleyo (inokuthetha ngamava/
              ngemeko/ngesimo esaziwa ngumntu wonke, kwabo baphulaphuleyo).
          -   Umhlathi olandelayo wentetho mawuquke iingongoma eziphambili
              zomyalezo ebezikhankanyiwe xa bekusenziwa intshayelelo.
          -   Isenokugxininisa ngokumana iphindaphinda ingongoma ebalulekileyo
              phambi kokuba igqithele kwelandelayo.
          -   Kunokusetyenziswa       amabalana     ahlekisayo     amafutshane/iintetho
              ezihlekisayo ukugxininisa oko kuthethwayo ngendlela egcina abantu
              benomdla.
          -   Umhlathi    wokuvala     mawushwankathele      iingongoma    eziphambili
              ezibubethelela ukuze abaphulaphuli bahlale bezikhumbula.
          -   Mayibenophawu/ulwimi olubonisa ukuba iyaphela, ifikelele esiphelweni.
              Umzekelo amagama anjengo-'elokugqiba'/'ndivala ngelithi …

          Ulwimi isimbo sokubhala nokuhlela: [10]
          - Kusetyenziswa irejista engekhosesikweni nethoni ngokunjalo kuba
             amaxesha amaninzi yenzelwa abantu abasondeleyo ingaphethe mcimbi
             ufuna lundiliseko.
          - Ithoni nesigama masihambelane nendawo, injongo nabantu intetho
             eyenziwa kubo/abayibhalelweyo.                                                  [25]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                       Tyhila iphepha

### Page 15

IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P3                 15                         DBE/Nkanga 2025
                                     NSC – Isikhokelo Sokumakisha

 2.6      IRIVYU

          Ifomathi, ucwangciso nomxholo [15]

          -   Ibhalwa ngokomhlathi ibenezihloko.
          -   Ibhalelwa nabani ongumthengi kwiivenkile zeempahla.
          -   Mayibeneenjongo zokubizela abathengi beempahla kwivenkile yakwaMju.
          -   Imihlathi   iqulatha   izigxekoncomo     ngokulandelayo,umgaqonkqubo
              wevenkile, inkangeleko, amaxabiso, impatho, umgangatho weempahla
              nendawo ekuyo.
          -   Mayivakalise izimvo neemvakalelo zomviwa.
          -   Amava omrivyuwi angundoqo          ekwakheni nasekudaleni umnqweno
              wokuthenga kule venkile yeempahla.
          -   Mayiveze okuyinyani ingabaxi, okubi nokuhle ngendlela ehloniphayo nenika
              isidima.
          -   Mayiphembelele umdla wevenkile kofundayo.
          -   Mayibalule abantu abafanele ukundwendwela kwaMju ngenjongo
              yokuthenga nezizathu zoko.

          Ulwimi/isimbo sokubhala nokuhlela [10]
          - Makusetyenziswe ulwimi nethoni olurhwebeshayo lungaqweqwedisi.
          - Kubhalwe ngezivakalisi ezipheleleyo.
          - Makusetyenziswe isigama sokuchaza esizoba ivenkile/nesidala umnqweno
             wokuthenga kule venkile.
          - Makusetyenziswe izenzi ezikwixesha elimiyo.                                           [25]

                                                                    AMANQAKU ECANDELO B:          50
                                                                       AMANQAKU EWONKE:           100

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                            Tyhila iphepha

### Page 16

IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P3                                                            16                                                                    DBE/Nkanga 2025
                                                                                 NSC – Isikhokelo Sokumakisha

ICANDELO A: IZINCOKO – AMANQAKU
o    Sebenzisa le rubrikhi rhoqo xa umakisha izincoko (Zephepha lesi-3, Icandelo A)
o    Amanqaku ukusukela kweli-0 ukuya kwangama-50 ahlula-hlulwe ngokwamanqanaba amahlanu.
o    Imigangatho yomxholo, ulwimi nesimbo, inqanaba ngalinye kula mahlanu lahlula-hlulwe kubini, kwakho amanqaku abelwe abo banezincoko ezikwinqwanqwa
     eliphakamileyo nezo zikwinqwanqwa elingezantsi kwinqanaba ngalinye.
o    Isakhiwo asichatshazelwa kukwahlulwa ngokwenqwanqwa eliphezulu nelisezantsi.

    Imiqathango                                     Egqwesileyo                  Esemagqabini                 Eyanelisayo             Eyinxalenye          Engaphumelelanga
                                                                                 neqaqambileyo               nefanelekileyo
 UMXHOLO                                                28–30                        22–24                       16–18                    10–12                    4–6
 NOCWANGCISO                                  -Impendulo igqwesile/          -Impendulo ixongxwe          -Impendulo iyanelisa.    -Impendulo             -Impendulo ayihambelani
                                              inomtsalane, ngaphezu          ngobugcisa.                  -Izimvo ziyathungelana   ayinaluthungelwano     nomxholo kwaphela.
                                              koko bekulindelekile.          -Izimvo zihambelana          noko ziyaqinisekisa      Lungqinelanayo.        -Izimvo ziyabhidisa

                       Inqwanqwa
 (Impendulo
 nezimvo)                                     -Izimvo eziqiqisisiweyo,       gingci nomxholo kwaye        ngokusemxholweni.        -Izimvo azicacanga      kwaye azingqamananga
 Uyondelelwaniso                              ezixhokonxa iingcinga          zinomdla zinobungqina        -Ilungelelanisiwe noko   kwaye ayizizo           kwaphela nomxholo.
                                              nezivuthiweyo.                 bokuvuthwa.                  kwaye iyathungelana      ezomfundi.             -Azicacanga kwaye

                     eliphakamileyo
 lwezimvo
                                              -Impendulo elungelelaniswe     -Ilungelelaniswe kakuhle     kuquka intshayelelo,     -Buncinci ubungqina    ziphindaphindiwe.
 ngokucwangcisa                               kakuhle ngokugqwesileyo        kakhulu kwaye                isiqu ukuqukumbela/      bolungelelwaniso       -Azilungelelaniswanga
 Ukuqonda injongo,                            enothungelwano                 iyathungelana                nesiphelo.               nothungelwano          kwaye azithungelani.
 abantu ekujoliswe                            (enonamathelwano)              (inonamathelwano)                                     lweengcamango.
 kubo kunye nesimo                            ukuquka intshayelelo, isiqu,   kuquka intshayelelo, isiqu
 sentlalo.                                    ukuqukumbela/nesiphelo.        ukuqukumbela/nesiphelo.
                                                        25–27                          19–21                      13–15                    7–9                     0–3
                                              -Impendulo egqwesileyo         -Impendulo ixongxwe          -Impendulo eyanelisayo   -Ubukhulu becala       -Akukho linge
                                              kodwa ineendawana esilela      kakuhle.                     nangona kumana           impendulo              lokuphendula isihloko.

                     Inqwanqwa elingezantsi
                                              kuzo ukuba neempawu            -Izimvo ziyahambelana        kubakho izikhewu         ayihambelani           -Ayihambelani kwaphela
                                              ezinomtsalane ogqwesileyo      zinomdla.                    kwingcaciso.             nomxholo.              nomxholo kwaye
                                              wesincoko esinkqenkqeza        -Ilungelelaniswe kakuhle     -Izimvo                  -Izimvo zibonakalisa   ayifanelekanga.
                                              phambili.                      iyathungelana                ziyanamathelana          ukungahlangani         -Ayingqamananga
                                              -Izimvo ezivuthiweyo           (inonamathelwano)            ngokwanelisayo kwaye     nokubhidisa.           nomxholo kwaphela
                                              neziqiqisisiweyo.              kuquka intshayelelo, isiqu   ziyaqinisekisa.          -Phantse bungabikho    kwaye inobubhutyu-
                                              -Izimvo zilungelelaniswe       nesiphelo.                   -Kukho ulungelelwaniso   ubungqina              bhutyu.
                                              ngobugcisa.                                                 olufumanekayo            bolungelelwaniso
                                              zinothungelwano                                             nothungelwano            nothungelwano.
                                              (zinonamathelwano)                                          kwintshayelelo, isiqu
                                              kuquka intshayelelo, isiqu                                  nesiphelo.
 30 AMANQAKU                                  kunye nesiphelo.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                                                                                                                    Tyhila iphepha

### Page 17

IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P3                                                              17                                                                            DBE/Nkanga 2025
                                                                                   NSC – Isikhokelo Sokumakisha

   ULWIMI, ISIMBO                                             14–15                        11–12                         8–9                        5–6                         0–3
   SOKUBHALA                                        -Ithoni, irejista, isimbo     -Ithoni, irejista, isimbo   -Ithoni, irejista, isimbo   -Ithoni, irejista, isimbo   -Ulwimi alunantsingiselo.
   NOKUHLELA                                        sokubhala, isigama            sokubhala kunye             sokubhala nesigama          sokubhala nesigama          -Ithoni, irejista, isimbo
   Ithoni, irejista,                                zifaneleke kakhulu            nesigama ziqaqambe          zifanelekile kwinjongo,     azihambelani                sokubhala nesigama
                                                    kwinjongo, abantu             kakhulu kwinjongo, abantu   abantu ekujoliswe kubo      nenjongo, abantu            azihambelani mpela

                         Inqwanqwa eliphakamileyo
   isimbo sokubhala
                                                    ekujoliswe kubo nakwisimo     ekujoliswe kubo nesimo      nesimo sentlalo.            ekujoliswe kubo             nenjongo, abantu
   nesigama
                                                    sentlalo.                     sentlalo.                   -Ulwimi lusetyenziswe       nesimo sentlalo.            ekujoliswe kubo nesimo
   esifanelene                                      -Ulwimi lusetyenziswe         -Ulwimi luchanekile kwaye   ngokufanelekileyo           -Ulwimi lusetyenziswa       sentlalo.
   nenjongo/nesimo                                  ngokuzithemba,                ithoni isetyenzisiwe        ukudlulisa umyalezo.        ngendlela                   -Ukusetyenziswa
   sentlalo.                                        luyachukumisa                 ngokufanelekileyo           -Ithoni ifanelekile.        ebuthathaka.                kwesigama
   Uchongo magama,                                  ngokugqwesileyo.              nangokuzinzileyo            -Izixhobo zolwimi           -Ithoni nochongo            kunqongophele
   ukusetyenziswa                                   -Ithoni edlwengula umxhelo    kwisincoko siphela.         zisetyenzisiwe              magama                      ngokubaxekileyo de
   kolwimi nemigaqo,                                nenobuciko.                   -Ubukhulu becala akukho     ukuphuhlisa                 azifanelekanga.             ungakwazi ukuqonda
   Iimpawu                                          -Phantse kungabikho           ziphene kwigrama nopelo.    nokuphucula umxholo.        -Isigama                    okubhaliweyo.
   zokubhala, igrama,                               nasinye isiphene segrama      -Sixongxwe kakuhle                                      sinqongophele
                                                    nopelo.                       kakhulu.                                                kakhulu.
   nopelo.
                                                    -Sixongxwe ngobugcisa
                                                    obukhulu.
                                                                13                           10                            7                          4
                                                    -Ulwimi lugqwesile kwaye      -Ulwimi luyakuthimba        -Ukusetyenziswa             -Ukusetyenziswa
                                                    kusetyenziswe izixhobo        kwaye ubukhulu becala       kolwimi ngokwanelisayo      kolwimi
                         Inqwanqwa
                                                    zolwimi ezibonakalisa         luchanekile.                kodwa kusekho               ngokungafanelekanga.
                                                    ubuciko ngokufanelekileyo.    -Ithoni iqaqambile kwaye    ukungangqinelani apha       -Kuncinci okanye
                         elingezantsi
                                                    -Phantse kungabikho           ichanekile.                 naphaya.                    akukho ukohluka –
                                                    nasinye isiphene segrama      -Zimbalwa iziphene          -Ubukhulu becala ithoni     hlukana kwezivakalisi.
                                                    nopelo.                       zegrama nopelo.             ifanelekile kodwa           -Isigama
   15 AMANQAKU                                      -Sixongxwe ngobugcisa.        -Sixongxwe kakuhle.         usetyenziso zixhobo         sinqongophele
                                                                                                              zolwimi lunqongophele.      ngokugqithisileyo.
   ISAKHIWO                                                     5                             4                            3                          2                         0–1
   Iimpawu zodidi                                   -Isihloko sikhuliswe          -Iinkcukacha zakhiwe        -Ukuphuhliswa               -Kukho amanqaku             -Amanqaku
   lwesincoko,                                      ngokugqwesileyo.              ngokulandelelana            kweenkcukacha               asemxholweni.               asemxholweni awakho.
   ukuphuhliswa                                     -Iinkcukacha ezigqwesileyo.   nangokuqiqisisiweyo.        ngokusemxholweni.           -Izivakalisi nemihlathi     -Ulwakhiwo lwezivakalisi
   kwemihlathi                                      -Izivakalisi, imihlathi       -Ziyathungelana.            -Izivakalisi, imihlathi     zineemposiso.               nemihlathi
   nokubunjwa                                       zakhiwe ngokugqwesileyo.      -Ukwakhiwa kwezivakalisi    zakhiwe kakuhle.            -Isincoko                   lunobubhutyubhutyu.
                                                                                  nemihlathi                  -Isincoko                   sisemxholweni               -Isincoko siphume
   kwezivakalisi.
                                                                                  kuyahambelana,              sisemxholweni.              nangona zisekhona           kwaphela emxholweni.
   5 AMANQAKU                                                                     kwahluka-hlukene.                                       iziphene.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                                                                                                                              Tyhila iphepha

### Page 18

IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya HL/P3                                                 18                                                                          DBE/Nkanga 2025
                                                                    NSC – Isikhokelo Sokumakisha

ISIHLOMELELO B: IRUBRIKHI YOKUHLOLA IMIHLATHI ULWIMI LWASEKHAYA [25 AMANQAKU]

       Imiqathango                   Egqwesileyo                   Esemagqabini                Eyanelisayo                     Eyinxalenye               Engaphumelelanga
                                                                   neqaqambileyo              nefanelekileyo
  UMXHOLO,                               13–15                         10–12                       7–9                              4–6                            0–3
  UCWANGCISO                 -Impendulo egqwesileyo            -Impendulo esemagqabini     -Impendulo eyanelisayo      -Impendulo inokuhambelana        -Impendulo ebonakalisa
  NEFOMATHI                  ngaphezu koko                     ebonisa ulwazi olululo      ebonisa ulwazi              okungephi nombuzo                ukunqongophala kolwazi
                             bekulindelekile.                  ngeempawu zodidi            ngeempawu zodidi            Ikwabonakalisa ubunzima          ngeempawu zodidi
  -Impendulo nezimvo.        -Izimvo ziqiqisisiwe zivuthiwe.   lomhlathi.                  lomhlathi.                  malunga nolwazi lweempawu        lomhlathi.
  -Ulungelelwaniso           -Ulwazi lunzulu ngeempawu         Izimvo ziqiqisisiwe.        Izimvo ziyanelisa.          zolu didi lwetekisi.             -Intsingiselo ilahlekile
                             zohlobo lomhlathi obhaliweyo.     -Ubhalo lusemxholweni.      -Ayikho mxholweni           -Kukho ukungqamana               kwaye awukho
  lwezimvo.
                             -Ubhalo lusemxholweni             -Ukuthungelana komxholo     ngokupheleleyo.             okungephi okusemxholweni         mxholweni kwaphela.
  nokucwangcisa              ncakasana.                        nezimvo, kubonakala         -Kukho ukuphambuka          kodwa kukho ukuphambuka          -Ayithungelani kumxholo
  -Injongo, abantu           -Ukuthungelana komxholo           kucace kakuhle kakhulu.     okungephi emxholweni.       kubhalo.                         nezimvo.
  ekujoliswe kubo,           nezimvo.                          -Iinkcukacha                -Ubukhulu becala            -Akusoloko kukho                 -Zimbalwa kakhulu
  iimpawu/imigaqo            -Icaciswe nzulu kwaye zonke       zisixhasa ngokuqiqiweyo     uyathungelana umxholo       uthungelwano phakathi            iinkcukacha ezixhasa
  nesimo sentlalo.           iinkcukacha ziyasixhasa           isihloko.                   nezimvo.                    komxholo nezimvo.                isihloko.
                             isihloko.                         -Ubukhulu becala Ifomathi   -Ubukhulu becala            -Zimbalwa iinkcukacha            -Ayisetyenziswanga
                             -Ifomathi yamkelekile kwaye       ifanelekile ineziphene      iinkcukacha ziyasixhasa     ezixhasa isihloko.               imigaqo eyimfuneko
                             ichanekile.                       ezingephi.                  isihloko.                   -Imigaqo eyimfuneko              yefomathi.
                                                                                           -ifomathi ifanelekile       yefomathi isetyenziswe
                                                                                           kodwa kukho iziphene        ngokungacacanga.
                                                                                           ezingephi.                  -Imigaqo engundoqo
  15 AMANQAKU                                                                                                          yefomathi yetekisi ityeshelwe.
  ULWIMI, ISIMBO                          9–10                           7–8                         5–6                            3–4                            0–2
  SOKUBHALA                  -Ithoni, irejista, isimbo         -Ithoni, irejista, isimbo   -Ithoni, irejista, isimbo   -Ithoni, irejista, isimbo        -Ithoni, irejista, isimbo
  NOKUHLELA                  sokubhala, isigama zifaneleke     sokubhala, isigama          sokubhala, isigama          sokubhala, isigama               sokubhala, isigama
  Ithoni, irejista, isimbo   ngokukodwa kwinjongo,             zifaneleke kakhulu          zifanelekile kwinjongo,     asifanelekanga                   asihambelani nenjongo,
  sokubhala, injongo/        abantu ekujoliswe kubo            kwinjongo, abantu           abantu ekujoliswe kubo      ngokupheleleyo kwinjongo,        abantu ekujoliswe kubo
  imeko, abantu              nakwisimo sentlalo.               ekujoliswe kubo kunye       kunye nesimo sentlalo.      abantu ekujoliswe kubo kunye     nesimo sentlalo.
                             -Ulwimi lusetyenziswe             nakwisimo sentlalo.         -Kukho iziphene             nesimo sentlalo.                 -Izele ziziphene yaye
  ekujoliswe kubo nesimo
                             ngokuchanekileyo kwaye            -Ubukhulu becala ulwimi     ezimbalwa zolwimi.          -Ukusetyenziswa kolwimi          iyabhidisa.
  sentlalo.                  lwakhiwe ngokukuko.               lusetyenziswe ngokukuko     -kukho isigama              ngokungachanekanga               -Isigama asihambelani
  Ukusetyenziswa             -Phantse kungabikho nasinye       nangokuchanekileyo          esaneleyo.                  kubangela iziphene               nenjongo.
  kolwimi nemigaqo yalo.     isiphene segrama nopelo.          -Isigama sichaneke          -Iziphene                   ezibaxekileyo.                   -Intsingiselo
  Uchongo magama.                                              kakuhle.                    aziyichaphazeli             -Intsingiselo ilahlekile.        ichaphazeleke
  Iimpawu zokubhala                                            -Ubukhulu becala akukho     intsingiselo.                                                ngokukodwa.
  nopelo.                                                      ziphene.

  10 AMANQAKU

Akuvumelekanga ukufotokopa esi sikhokelo sokumakisha

## Related documents

- [IsiXhosa HL P3 May-June 2025](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p3-may-june-2025/6d5fad84-05dc-4e7b-b291-bfa93d99bdda) — isiXhosa HL · QP · 2025 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P3 Nov 2023](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p3-nov-2023/80aeedab-965a-48a0-ac68-db4daec7fa72) — isiXhosa HL · QP · 2023 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P3 Nov 2020](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p3-nov-2020/84b435a6-4c08-4660-937a-8946a7b606f4) — isiXhosa HL · QP · 2020 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P3 May-June 2019 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p3-may-june-2019-memo/eeda53e2-d0f9-41b1-9724-3eb966bbd98a) — isiXhosa HL · Memo · 2019 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P3 May-June 2017 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p3-may-june-2017-memo/f668b02d-559a-47f0-92b4-ec76aaf3a900) — isiXhosa HL · Memo · 2017 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P3 Nov 2014 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p3-nov-2014-memo/2bc53392-4705-4def-953a-039e20ef488c) — isiXhosa HL · Memo · 2014 · isiXhosa

## More from Grade 12 isiXhosa HL

- [Gr 12 IsiXhosa HL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-isixhosa-hl-atp-2023-24/47d8428a-6bc8-499c-acc8-8a8ebf4dd491) — ATP
- [XHOSA HL P1 QP GR12 SEPT 2025 watermark](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-hl-p1-qp-gr12-sept-2025-watermark/d20cd17b-c868-4b95-8f4f-0b5c4e80f427) — QP · 2025
- [IsiXhosa HL P1 May-June 2025](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p1-may-june-2025/81b1e1ae-3e52-401a-857c-f072993aeb60) — QP · 2025 · isiXhosa
- [ERRATA ISIXHOSA HL P1](https://www.hlayiso.com/library/errata-isixhosa-hl-p1-2/e0bfc21f-9053-4dca-af3a-73495767fc72) — Errata · 2024 · isiXhosa
- [ERRATA ISIXHOSA HL P1](https://www.hlayiso.com/library/errata-isixhosa-hl-p1/febe0a8c-f958-41d4-a87c-589d34cf4f1a) — Errata · 2024 · isiXhosa
- [isiXHOSA HL P2 GR12 QP SEPT2024](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p2-gr12-qp-sept2024/91ca1290-e998-4918-b260-e3caf8763ae3) — QP · 2024 · isiXhosa

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
