# isiXhosa HL Grade 12 Paper 1 NW June 2025 Memo

> Grade 12 isiXhosa HL Paper 1 memorandum from the NW June Exam 2025, 10 pages. Read online or get the free PDF download, question paper linked when available.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/grade-12-isixhosa-hl-2025-nw-june-exam-question-paper-paper-1-isixhosa/c28374a7-a99b-4588-879f-b926d99e94b0
- Updated: 2026-10-29
- Subject: isiXhosa HL
- Grade: Grade 12
- Language: Isixhosa
- Document type: Memorandum
- Year: 2025
- Exam period: NW June Exam
- Paper: 1
- Curriculum: CAPS
- Pages: 10

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [isiXhosa HL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/isixhosa-hl) › [isiXhosa HL Grade 12 Paper 1 NW June 2025 Memo](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-isixhosa-hl-2025-nw-june-exam-question-paper-paper-1-isixhosa/c28374a7-a99b-4588-879f-b926d99e94b0)

## About this document

Isixhosa Hl · Grade 12 · NW June Exam · 2025 · isixhosa. Memorandum. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

NATIONAL SENIOR CERTIFICATE

                                        IBANGA 12

                      ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA (HL)
                              IPHEPHA LOKUQALA (P1)

                                  EYESILIMELA 2025

                              ISIKHOKELO SOKUMAKISHA

 AMANQAKU: 70

                              Olu viwo lunamaphepha ali–10.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                         Tyhila iphepha

### Page 2

IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1                 2                   NW/EyeSilimela/2025
                                     Ibanga 12 – Isikhokhelo sokumakisha

     QAPHELA

           Esi sikhokelo sokumakisha senzelwe ukuba sibesisikhokelo kubamakishi.
           Asenzelwanga ukuba sibe ngummiselo ogqibeleleyo.
           Iimpendulo zabafundi mazithathelwe ingqalelo ngokuchaneka kwazo.
           Iimpendulo mazihlolwe ngokupheleleyo namanqaku anikelwe apho
            kufuneka anikezelwe khona ngokwezigqibo ezithatyathwe kwintlanganiso
            yokubeka umakisho emgangathweni.
           Isikhokelo sokumakisha siya kuxoxwa phambi kokuba kuqalwe
            ukumakishwa.

     IMIYALELO KUBAMAKISHI

     Umakisho lwesicatshulwa sokuqonda:

    Ngenxa yokuba kugxininiswa ekufundeni ngokuqonda, akufanelekanga ukuba
     upelo olugwenxa neemposiso zolwimi kwiimpendulo zezivakalisi zinyityelwe
     amanqaku ngaphandle kokuba ezo ziphene zitshintsha intsingiselo yempendulo
     elindelekileyo. Iimposiso ezikhoyo maziqatshelwe ngokukrwelelwa.

    Kubaviwa abasebenzisa amagama athatyathwe kolunye ulwimi ngobunjalo bawo,
     olungesiso isiXhosa, musa ukuwathathela ingqalelo lawo magama anjalo,
     kananjalo banganyityelwa manqaku xa ngaba iimpendulo ezinikiweyo
     zinembadla. Ngokunjalo ukuba igama elisuka kolunye ulwimi lusetyenziswe
     kwitekisi kwaye impendulo ifuna elo gama, oko kwamkelekile.

    Kwimpendulo apha ziliqela iimpendulo ezichanekileyo akunikwa manqaku
     ngeempendulo ezingu-EWE/HAYI, NDIYAVUMA/ ANDIVUMELANI kuphela.
     Anikwa kuphela ngezizathu/ukuxhasa/nokuzakuzelela impendulo.

    AKUNIKWA manqaku ngeempendulo ezingu-YINYANI/BUBUXOKI, okanye
     YINYANI/LULUVO kuphela. Anikwa kuphela ngezizathu/ ukuxhasa/nokuzakuzela
     impendulo.

    Apho kulindeleke iimpendulo ezigama linye aze umviwa anike isivakalisi, nika
     amanqaku ukuba ngaba igama elifanelekileyo likrwelelwe umgca ngaphantsi
     okanye ligqanyisiwe.

    Kwimibuzo apho kulindeleke iimpendulo ezimbini/ezintathu, aze umviwa adwelise
     uluhlu lweempendulo, makisha kuphela ezimbini/ezintathu zokuqala.

    Iilwimi zengingqi neziyelelani zesiXhosa zamkelekile.

     Kwimibuzo ekulindeleke ukuba umviwa akhethe impendulo echanekileyo,
     makwamkelwe zombini, ukutsho oko unobumba ohambelana nempendulo
     echanekileyo  KUNYE/OKANYE     nempendulo    echanekileyo ebhalwe
     ngokuzeleyo.

    Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                   Tyhila iphepha

### Page 3

IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1                 3                   NW/EyeSilimela/2025
                                 Ibanga 12 – Isikhokhelo sokumakisha

 ICANDELO A: UVAVANYO LOKUQONDA

 UMBUZO 1: UKUFUNDELA INTSINGISELO NOKUQONDA

 1.1    Busekwe phezu komntu osisidalwa esinamabhongo aphakamileyo. √                       (1)

 1.2    Ubomi kukuphila√√/Ubomi kukukhula √√                                                (2)

 1.3    Kukungazi ukuba siqale phi na, sihambe phi na, siye kuthi ga phi na√                (1)

 1.4    Uthetha ukuba asinalwazi ngelizwe labafileyo/akukho nto siyaziyo
        ngelizwe labafileyo. √√                                                             (2)

 1.5    Ukubeka ingca. √√/ukuhla nomcinga.√√                                                (2)

 1.6    D √√/Ukuqhankqalaza √√ /D ukuqhankqalaza. √√
        (Nayiphi na kwezi.)                                                                 (1)

 1.7    Luluvo kuba yindlela abubona ngayo yena mbhali ubomi. √√                            (2)

 1.8    Sisifaniso. √                                                                       (1)

 1.9    Umntu ongomnye √√ /umntu ongenguye lo uthetha le nyaniso √√ /
        mntu wumbi √√                                                                       (2)

 1.10 Ubuqaqawuli nommangaliso wesandi esenziwa ngumntu xa ethetha naxa
      ecula. √√                                                                             (2)

 1.11 Ukubaluleka kwazo kuxhaphaka de kungabonakali ukubaluleka kwazo
      (Nayiphina impendulo echanekileyo)                                                    (2)

 1.12 Izinto ezingakholelekiyo √√/ izinto ezingaqondakaliyo √√/
      izinto eziyimimangaliso. √√                                                           (2)

 1.13 Yinkolo yobuKrestu √                                                                  (1)

 1.14 Ewe inako, kuba bakho abantu abacinga ukuba ubomi kukuphefumla
      kuphela.√√ Inako, kuba ingamenza umntu azimisele ngakumbi kwizinto
      azenzayo, oko kukuthi ingamkhuthaza umntu.√√Umbhali uthi
      masiqwalasele ukuba ukutya esikuthengayo kusesexabisweni elililo xa
      amaxabiso ako esezantsi. √√

                                      OKANYE
        Ayinako, kuba abantu abangenaxesha lankuthazo/oongantweni
        abanakubona kwamahluko. √√
        (Nayiphi na impendulo echanekileyo.)                                                (2)

 1.15 Ukwithala leencwadi√/ usesikolweni√/usegumbini lokufundela√
      (Nayiphina impendulo echanekileyo)                                                    (1)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                      Tyhila iphepha

### Page 4

IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1                 4                   NW/EyeSilimela/2025
                                 Ibanga 12 – Isikhokhelo sokumakisha

 1.16 Yimfumba yeencwadi ezisecaleni kumfundi ekusafuneka ezifundile
      okanye azifundileyo. √√/ ukubekwa kwencwadi entloko ngumfundi. √√
      (Nayiphi na kwezi.)                                                                (2)

 1.17 Lo mntu ubonakala elele, ediniwe, oyisakele ngendlela le alele ngayo ude
      wabeka nencwadi entloko.√√
      (Nayiphi na impendulo echanekileyo.)                                               (2)

 1.18 ‘Eyona nto ibangela ukuba ubomi bubemnandi, yile yokuba kufuneka
      sizabalaze siwe sivuka sicwangcise sizama ukuphuma phayaa, size
      kufumana laa nto.’ √√                                                              (2)

                                                     AMANQAKU ECANDELO A:                30

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                   Tyhila iphepha

### Page 5

IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1                 5                         NW/EyeSilimela/2025
                                 Ibanga 12 – Isikhokhelo sokumakisha

 ICANDELO B: USHWANKATHELO

 UMBUZO 2: UKUSHWANKATHELA NGAMAZWI AKHO

 Sebenzisa ezi ngongoma zingundoqo zilandelayo ekufuneka zibandakanywe
 ngabaviwa kwisishwankathelo njengesikhokelo.

 Ukumakisha isishwankathelo kusekwe ekugqaleni iingongoma ezingundoqo.

 Isishwankathelo masimakishwe ngolu hlobo:

 Naziphi na iingongoma ezichanekileyo ezisi-7 ezibhalwe ngokomhlathi mazimakishwe.
 (Izivakalisi mazinamathelane.)

   IINGONGOMA EZICATSHULWE NGQO                                   IINGONGOMA
   1. Qiniseka ukuba indlela oziphatha               1.   Indlela oziphethe nowenza ngayo
       nowenza ngayo izinto ilungile..                    izinto ibalulekile kwaye mayibe
                                                          yefanelekileyo.

   2.   Abantu abanondiliseko basoloko               2.   Izihlonipheki   okanye    abantu
        bezolile kwaye   abazenzi                         abahloniphekileyo       basoloko
        ngokungxama izinto                                bebonisa      umoya    opholileyo
                                                          kwabanye       abantu,    kwaye
                                                          abatyhuthuzeli    xa    besenza
                                                          imisebenzi yabo.
   3.   Kubalulekile ukuhleka empilweni              3.   Ukuhleka kudlala indima enkulu
        yomntu kodwa akufunekanga ukude                   kubomi bethu, kodwa akulunganga
        uhleke isiqhazolo sentsini.                       ukuba ude ukubaxe oko.

   4. Xa uhleli okanye uncokola                      4.   Zama ukuba ubanike isidima
      nomntu kubalulekile                                 nesithozela abantu kwanezinto
       Zifundise ngokupheleleyo
      ukumhoya      ukuhlonipha abanye                    zabo.
       abantu kunye nezinto zabo.
   5. Nxiba       iimpahla    ezicocekileyo          5.   Bonakalisa ukuba umnika inkathelo
       ezikwenza uzive undilisekile kwaye                 epheleleyo umntu ohleli noncokola
       ubukeka.                                           naye.

   6.   Nxiba    iimpahla     ezicocekileyo          6.   Indlela onxiba ngayo phakathi
        ezikwenza uzive undilisekile kwaye                kwabantu mayibe yebukelekayo
        ubukeka.                                          nefanelekileyo, ikunike isidima.
   7.   Yiba nomoya        ophantsi     ohamba       7.   Yiba     ngumntu     obonakalisa
        nokuzimisela.                                     ukuzithoba           nozinikelayo
                                                          emsebenzini.

                                                                             [70 amagama]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                         Tyhila iphepha

### Page 6

IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1                 6                   NW/EyeSilimela/2025
                                 Ibanga 12 – Isikhokhelo sokumakisha

 UKUBHALA NGOKOMHLATHI

 QAPHELA: Oku kulandelayo ngumzekelo nje kuphela. Akuvumelekanga kwaye
          makusetyenziswe ngobuchule.

                                           UMHLATHI

 Indlela oziphethe nowenza ngayo izinto ibalulekile kwaye mayibe yefanelekileyo.
 Izihlonipheki okanye abantu abahloniphekileyo basoloko bebonisa umoya opholileyo
 kwabanye abantu, kwaye abatyhuthuzeli xa besenza imisebenzi yabo. Ukuhleka kudlala
 indima enkulu kubomi bethu, kodwa akulunganga ukuba ude ukubaxe oko. Zama ukuba
 ubanike isidima nesithozela abantu kwanezinto zabo. Bonakalisa ukuba umnika
 inkathelo epheleleyo umntu ohleli noncokola naye. Indlela onxiba ngayo phakathi
 kwabantu mayibe yebukelekayo nefanelekileyo, ikunike isidima. Yiba ngumntu
 obonakalisa ukuzithoba nozinikelayo emsebenzini.

                                                                         [70 amagama]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                   Tyhila iphepha

### Page 7

IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1                 7                   NW/EyeSilimela/2025
                                 Ibanga 12 – Isikhokhelo sokumakisha

 UKUMAKISHWA KWESISHWANKATHELO

 Ukumakisha isishwankathelo kusekwe ekugqaleni iingongoma ezingundoqo
 Isishwankathelo masimakishwe ngolu hlobo:

    Ulwabiwo-manqaku:
 
     o   Amanqaku asi-7 ngeengongoma ezisi-7. (inqaku ngengongoma nganye)
     o   Amanqaku ama-3 olwimi.
     o   Amanqaku ewonke: 10.
    Ulwabiwo lwamanqaku olwimi xa abalingwa besebenzise amazwi abo:
 
     o     1−3 iingongoma ezichanekileyo: Nika inqaku eli-1
     o     4−5 iingongoma ezichanekileyo: Nika amanqaku ama-2
     o     6−7 iingongoma ezichanekileyo: Nika amanqaku ama-3

    Ulwabiwo lwamanqaku olwimi xa abalingwa becaphule.
 
     o    6−7 amanqaku acatshulweyo: akunikezelwa nqaku olwimi.
     o    4−5 amanqaku acatshulweyo: nikezela inqaku libe li-1 lolwimi.
     o    2−3 amanqaku acatshulweyo: nikezela amanqaku ama-2 olwimi.

 QAPHELA:
  Ubalo-magama
    o  Abakorekishi    kulindeleke    ukuba     baliqinisekise  inani    lamagama
       asetyenzisiweyo.
    o  Musa ukuthabatha amanqaku ukuba umviwa akalibonakalisanga inani
       lamagama asetyenzisiweyo okanye ukuba inani lamagama libonakaliswe
       ngokungachanekanga.
    o  Ukuba udlule kwinani eliqingqiweyo, funda de uye kusigqiba isivakalisi eso, ze
       ungakuhoyi okulandelayo.
                                            AMANQAKU ECANDELO B:                10

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                   Tyhila iphepha

### Page 8

IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1                 8                   NW/EyeSilimela/2025
                                 Ibanga 12 – Isikhokhelo sokumakisha

 ICANELO C: IZAKHI NEMIGAQO YOKUSETYENZISWA KOLWIMI

 Umakisho IweCANDELO C

  Upelo
  o Iimpendulo ezinegama elinye makamakishwe nokuba upelo lugwenxa,
     ngaphandle kokuba isiphene sitshintsha intsingiselo yegama.
  o Kwiimpendulo ezizivakalisi ezipheleleyo upelo olugwenxa malunyityelwe
     amanqaku ukuba impazamo ikwimigaqo yolwimi oluhlolwayo.
  o Xa kuhlolwa izifinyezi impendulo mayibonakalise ukusetyenziswa
     kweziphumlisi ngokuchanekileyo.
 Ulwakhiwo kwizivakalisi malubhalwe ngemigaqo yegrama echanekileyo
  nangezivakalisi ezipheleleyo/ngokomyalelo.
 Kwimibizo ekulindeleke ukuba umviwa akhethe impendulo echanekileyo, unobumba
  ohambelana nempendulo echanekileyo KUNYE/OKANYE nempendulo echanekileyo
  ebhalwe ngokupheleleyo, iyamkeleka.

 UMBUZO 3: ISIBHENGEZO NTENGISO

 3.1    Lubisi √ /ubisi √                                                           (1)

 3.2    Entsha. √                                                                   (1)

 3.3    Kukomelela kwamathambo.√
                                                                                    (1)

 3.4    Kukutsala abathengi babone ukuba le mveliso igqibelele. √√/igqibelele       (2)

 3.5    Olungeloloqobo. √√                                                          (2)

 3.6    C √/ C.zengqolowa √/zengqolowa. √                                           (1)

 3.7    Kungakuncedisa, kuba umfanekiso uveze ngokucacileyo/
        ngokungafihlakalanga/ngendlela etsala umdla okungaphakathi
        kwibhokisi yobisi.√√

                                     OKANYE
        Akunokuncedisa, kuba umthengi angathandabuza ukuthenga ubisi
        oludityaniswe nengqolowa.√√/Akunokuncedisa, kuba ukutya ingqolowa
        akuhambelani nempilo yabanye abathengi.√√
        (Nayiphi na impendulo echanekileyo)                                         (2)
                                                                                    [10]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                   Tyhila iphepha

### Page 9

IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1                 9                   NW/EyeSilimela/2025
                                 Ibanga 12 – Isikhokhelo sokumakisha

 UMBUZO 4: IKHATHUNI

 4.1    Basegumbini lokuphekela √ kuba kukho imbiza netoti yokutya
        evuliweyo √/ Basekhitshini √ kuba uMa unxibe ifaskoti. √
        (Nayiphi na kwezi.)                                                         (2)

 4.2    Unomsindo. √ kuba ukhamise kakhulu.√/Unoxinzelelo√kuba
        kunamachaphaza abonisa uxinzelelo angasebunzi√                              (2)

 4.3    Kwisakhelo sokuqala uXola ubonakala emncinane kwaye esoyika,
        kanti, kwisakhelo sesibini mkhulu kwaye uphendula ngokuzithemba. √√         (2)

 4.4    . B√/B uyathetha√
                                                                                    (1)

 4.5    Kugoogle √                                                                  (1)

 4.6    Abantu mabohlukane nokuthatha iimpendulo zikagoogle ngobunjalo
        bazo. √√
        (Nayiphi na impendulo echanekileyo.)                                        (2)
                                                                                    [10]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                   Tyhila iphepha

### Page 10

IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1               10                      NW/EyeSilimela/ 2025
                                 Isikhokhelo sokumakisha Ibanga 12

 UMBUZO 5: IPROZI

 5.1    Ibixhaphakile √                                                               (1)

 5.2   Sibonakalisa ubuncinane ngokomyinge √√ sibonakalisa ubuncinane
       ngokobungakanani. √√                                                           (2)

 5.3    Ziphuhlisa ukuba asinguye wonke umntu onethamsanqa. √√ /
        Bambalwa abantu abanethamsanqa. √√/Ziphuhlisa ukuba kugqalwe
        abantu abathile. √√ Ziyabanga√ √/Zibonisa ubunini √√                          (2)

 5.4    Sisebenze njengesakhi sihlomelo sendawo. √                                    (1)

 5.5    Uthemba uphawula izihlangu zakhe ngombala obomvu. √√/Utata
        uphawula iigusha. √√
        (Nasiphi na isivakalisi esiphuhlisa intsingiselo eyahlukileyo kule
        ikwisicatshulwa iyakwamkeleka.)                                               (2)

 5.6    Inkumbula √ /Inginginya √ /Inyambalala √/inkitha.√
        (Nayiphi na kwezi )                                                           (1)

 5.7    Ngokukholelekayo. √                                                           (1)
                                                                                      [10]

                                                      AMANQAKU ECANDELO C:            30
                                                         AMANQAKU EWONKE:             70

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha

## Related documents

- [IsiXhosa HL P1 May-June 2025](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p1-may-june-2025/81b1e1ae-3e52-401a-857c-f072993aeb60) — isiXhosa HL · QP · 2025 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P1 May-June 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-isixhosa-hl-2024-nsc-june-exam-memorandum-paper-1-isixhosa/1c1f090b-beed-4c25-897e-ba55d125d634) — isiXhosa HL · Memo · 2024 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P1 Nov 2019 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p1-nov-2019-memo/11ce1754-257a-46aa-b26b-638f40b4a356) — isiXhosa HL · Memo · 2019 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P1 May-June 2017 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p1-may-june-2017-memo/c3fb3789-06d5-483e-8770-d55d91531942) — isiXhosa HL · Memo · 2017 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P1 Nov 2017 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p1-nov-2017-memo/b60c476c-9c18-4e90-87a1-e5d74a621619) — isiXhosa HL · Memo · 2017 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P1 Nov 2015 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p1-nov-2015-memo/d48a61d2-ce3c-4c08-8381-899d59febcfd) — isiXhosa HL · Memo · 2015 · isiXhosa

## More from Grade 12 isiXhosa HL

- [Gr 12 IsiXhosa HL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-isixhosa-hl-atp-2023-24/47d8428a-6bc8-499c-acc8-8a8ebf4dd491) — ATP
- [XHOSA HL P1 QP GR12 SEPT 2025 watermark](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-hl-p1-qp-gr12-sept-2025-watermark/d20cd17b-c868-4b95-8f4f-0b5c4e80f427) — QP · 2025
- [IsiXhosa HL P3 May-June 2025](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p3-may-june-2025/6d5fad84-05dc-4e7b-b291-bfa93d99bdda) — QP · 2025 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P3 Nov 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-isixhosa-hl-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-3-isixhosa/144627a0-8784-408e-875f-fe5f89d59aff) — QP · 2025 · isiXhosa
- [ERRATA ISIXHOSA HL P1](https://www.hlayiso.com/library/errata-isixhosa-hl-p1-2/e0bfc21f-9053-4dca-af3a-73495767fc72) — Errata · 2024 · isiXhosa
- [ERRATA ISIXHOSA HL P1](https://www.hlayiso.com/library/errata-isixhosa-hl-p1/febe0a8c-f958-41d4-a87c-589d34cf4f1a) — Errata · 2024 · isiXhosa

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
