# Music Grade 12 Paper 1 NSC June 2024 Memo (Afrikaans) > Grade 12 Music Paper 1 memorandum from the NSC June Exam 2024 (Afrikaans), 36 pages. Read online or download the free PDF. - Page: https://www.hlayiso.com/library/grade-12-music-2024-nsc-june-exam-memorandum-paper-1-afrikaans/f2c204c5-3d3e-4c03-bc3f-3d5fccd6e714 - Updated: 2026-09-28 - Subject: Music - Grade: Grade 12 - Language: Afrikaans - Document type: Memorandum - Year: 2024 - Exam period: NSC June Exam - Paper: 1 - Curriculum: CAPS - Pages: 36 Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [Music](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/music) › [Music Grade 12 Paper 1 NSC June 2024 Memo (Afrikaans)](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-music-2024-nsc-june-exam-memorandum-paper-1-afrikaans/f2c204c5-3d3e-4c03-bc3f-3d5fccd6e714) ## About this document Music · Grade 12 · NSC June Exam · 2024 · Afrikaans. Memorandum, 36 pages. Read online or download the PDF. Read it free online on the page above; download the PDF from there. ## Document text Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction. ### Page 1 SENIORSERTIFIKAAT-EKSAMEN/ NASIONALE SENIORSERTIFIKAAT-EKSAMEN MUSIEK V1 MEI/JUNIE 2024 NASIENRIGLYNE PUNTE: 120 Hierdie nasienriglyn bestaan uit 36 bladsye. Kopiereg voorbehou Blaai asseblief om ### Page 2 Musiek/V1 2 DBE/Mei/Junie 2024 SS/NSS – Nasienriglyne AFDELING A: MUSIEKTEORIE (VERPLIGTEND) (90 minute) Beantwoord AFDELING A op die VRAESTEL. Beantwoord VRAAG 1 EN VRAAG 2.1 OF 2.2 EN VRAAG 3.1 OF 3.2 EN VRAAG 4.1 OF 4.2. VRAAG 1 (25 minute) 1.1 Voeg die korrekte tydmaattekenverandering in onder elke asterisk (*). Antwoord: OF 1x2 (2) 1.2 Skryf die enharmoniese ekwivalent van die gegewe toonsoortteken hieronder. Antwoord: 1 punt Geen ½ punte (1) 1.3 Skryf die vergrote drieklank wat diatonies in die harmoniese mineur met die gegewe toonsoortteken aangetref word. Skryf die drieklank in eerste omkering. Antwoord: 1 punt Geen ½ punte Enige nootwaarde is aanvaarbaar (1) 1.4 Skryf 'n mineur drieklank wat in 'n G majeur pentatoniese toonleer aangetref word. Antwoord: 1 punt Geen ½ punte Enige nootwaarde is aanvaarbaar (1) Kopiereg voorbehou Blaai asseblief om ### Page 3 Musiek/V1 3 DBE/Mei/Junie 2024 SS/NSS – Nasienriglyne 1.5 Bestudeer die uittreksel hieronder en beantwoord die vrae wat volg. 1.5.1 Skryf die omkering van die interval by (M) sonder toonsoortteken. Antwoord: 1 punt Geen ½ punte Enige nootwaarde is aanvaarbaar (1) 1.5.2 Verander die interval by (N) na 'n saamgestelde vergrote 2de. Antwoord: 1 punt Geen ½ punte Enige nootwaarde is aanvaarbaar (1) 1.5.3 Noem die ritmiese middel wat in maat 1 en 2 gebruik word. Antwoord: Sinkopasie 1 punt (1) 1.5.4 Noem die artikulasieteken wat op die laaste noot gebruik word. Antwoord: Tenuto 1 punt (1) 1.6 Skryf die volgende toonlere volgens die gegewe instruksies: 1.6.1 'n Opgaande heeltoon-toonleer wat op die gegewe noot begin. Antwoord: OF Minus ½ punt per fout tot 'n maksimum van 2 punte (2) Kopiereg voorbehou Blaai asseblief om ### Page 4 Musiek/V1 4 DBE/Mei/Junie 2024 SS/NSS – Nasienriglyne 1.6.2 'n Afgaande Eoliese modus wat op F begin. Antwoord: Minus ½ punt per fout tot 'n maksimum van 2 punte (Kandidate hoef nie halftone aan te dui nie) (2) 1.6.3 'n Opgaande harmoniese mineur toonleer waarin die gegewe tritonus (vergrote 4de) aangetref word. Antwoord: Minus ½ punt per fout tot 'n maksimum van 2 punte (Kandidate hoef nie halftone aan te dui nie) (2) [15] Kopiereg voorbehou Blaai asseblief om ### Page 5 Musiek/V1 5 DBE/Mei/Junie 2024 SS/NSS – Nasienriglyne VRAAG 2 (25 minute) Beantwoord VRAAG 2.1 OF VRAAG 2.2. 2.1 Voltooi die aanvang hieronder in solfanotasie OF in balknotasie om 'n twaalfmaat-melodie in drieledige vorm vir stem te vorm. Voeg dinamiek- aanduidings op geskikte plekke by. Moet NIE lirieke byvoeg NIE. Gebruik slegs EEN notasiesisteem. Konsepantwoord: Kopiereg voorbehou Blaai asseblief om ### Page 6 Musiek/V1 6 DBE/Mei/Junie 2024 SS/NSS – Nasienriglyne Die melodie sal volgens die kriteria hieronder nagesien word. BESKRYWING PUNTETOEKENNING Vorm en kadenspunte 1 punt per frase x 3 3 Notasie Solfa-notasie: ritme- en toonhoogteaanduidings Balknotasie: polse per Minus ½ punt per fout tot 'n maksimum van 2 punte 2 maat, nootstele, groepering, spasiëring en skuiftekens Uitstekend Samehangend en musikaal; frases definieer vorm verbeeldingryk; aanvangsmotief innoverend voortgesit; 9–10 suksesvolle gebruik van tonaliteit; melodiese kontoer meesterlik hanteer; kreatiewe benadering tot die keuse van toonhoogtes en ritme Goed Korrek en musikaal; frases dui die vorm duidelik aan; Kwaliteit 7–8 aanvangsmotief sinvol voortgesit; stabiele tonaliteit; - Toepaslikheid van melodiese kontoer bevredigend; keuse van toonhoogtes omvang en ritme akkuraat 10 - Voordragaanwysings en Gemiddeld musikaliteit Musikaal nie oortuigend; nie alle frases duidelik; 4–6 aanvangsmotief nie goed gebruik; tonaliteit onstabiel; melodiese kontoer onder verdenking; keuse van toonhoogtes en ritme verbeeldingloos Onaanvaarbaar Maak geen musikale sin; frases maak nie sin nie; 0–3 aanvangsmotief geïgnoreer; geen tonale sin; geen melodiese kontoer; toonhoogtes en ritme onsamehangend TOTAAL Nasieners mag ½ punte gebruik 15 [15] OF Kopiereg voorbehou Blaai asseblief om ### Page 7 Musiek/V1 7 DBE/Mei/Junie 2024 SS/NSS – Nasienriglyne 2.2 Skryf 'n oorspronklike twaalfmaat-melodie in drieledige vorm vir enige enkellyn- melodiese instrument of stemtipe van jou keuse. Noem die instrument of stemtipe en verskaf 'n geskikte tempo-aanduiding. Voeg voordragaanduidings op geskikte plekke in. Gebruik die volgende om 'n samehangende melodie te skep: • Diskant- OF bassleutel • G majeur toonsoortteken • Balknotasie OF solfanotasie (Moet NIE lirieke byvoeg NIE) • Ritmiese motief: Konsepantwoord: Instrument/Stemtipe: • Diskantsleutel: Sopraan/Alt/Tenoor/Saksofoon/Klarinet/Fluit/Trompet/Viool, ens. • Bassleutel: Bariton/Bas/Tjello/Fagot/Tromboon/Eufonium, ens. Tempo: Moderato/Allegretto, ens. Kopiereg voorbehou Blaai asseblief om ### Page 8 Musiek/V1 8 DBE/Mei/Junie 2024 SS/NSS – Nasienriglyne Die melodie sal volgens die kriteria hieronder nagesien word. BESKRYWING PUNTETOEKENNING Vorm en kadenspunte 1 punt per frase x 3 3 Notasie Solfanotasie: ritme- en toonhoogteaanduidings Balknotasie: polse per Minus ½ punt per fout tot 'n maksimum van 2 punte 2 maat, nootstele, groepering, spasiëring en skuiftekens Uitstekend Samehangend en musikaal; frases definieer vorm verbeeldingryk; oorsprinklike aanvangsmotief 9–10 innoverend voortgesit; suksesvolle gebruik van tonaliteit; melodiese kontoer meesterlik hanteer; kreatiewe benadering tot die keuse van toonhoogtes en gegewe ritmiese motief Goed Kwaliteit Korrek en musikaal; frases dui die vorm duidelik aan; - Toepaslikheid van 7–8 oorspronklike aanvangsmotief sinvol voortgesit; stabiele tonaliteit; melodiese kontoer bevredigend; keuse van omvang toonhoogtes en gegewe ritmiese motief akkuraat - Voordragaanwysings, 10 Gemiddeld gebruik van gegewe Musikaal nie oortuigend; nie alle frases duidelik; ritmiese motief en oorspronklike aanvangsmotief nie goed gebruik; musikaliteit 4–6 tonaliteit onstabiel; melodiese kontoer onder verdenking; keuse van toonhoogtes en gegewe ritmiese motief verbeeldingloos Onaanvaarbaar Maak geen musikale sin; frases maak nie sin nie; geen oorspronklike aanvangsmotief; geen tonale sin; geen 0–3 melodiese kontoer; toonhoogtes en ritme onsamehangend met geen gebruik van gegewe ritmiese motief TOTAAL Nasieners mag ½ punte gebruik 15 [15] Kopiereg voorbehou Blaai asseblief om ### Page 9 Musiek/V1 9 DBE/Mei/Junie 2024 SS/NSS – Nasienriglyne VRAAG 3 (10 minute) Beantwoord VRAAG 3.1 OF VRAAG 3.2. 3.1 Bestudeer die uittreksel hieronder en beantwoord die vrae. Antwoord: 3.1.1 Besyfer die akkoorde by (a) tot (g) met Romeinse syfers op die partituur, bv. viio6/viiob. Antwoord: Sien partituur 1 punt per akkoord = 7 punte de Minus ½ punt indien omkering of 7 weggelaat of foutief is (7) Kopiereg voorbehou Blaai asseblief om ### Page 10 Musiek/V1 10 DBE/Mei/Junie 2024 SS/NSS – Nasienriglyne 3.1.2 Noem die kadens wat by (Z) gevorm word en besyfer die akkoorde op die partituur. Antwoord: Volmaakte kadens Kadens = 1 punt V-I Akkoorde = 2 punte (3) 3.1.3 Lewer kommentaar op die gebruik van toonsoort(e) in maat 9 tot 12. Antwoord: • Die toonsoort moduleer van Ab majeur (tonika) na Eb majeur (dominant) • Die herhaalde gebruik van D herstel impliseer die leitoon van Eb majeur • Gebruik van die tussendominant van die dominant (Bb) in die nuwe toonsoort (Eb majeur) in maat 10 Enige EEN (1) 3.1.4 Noem die tipe nie-harmoniese note by (i) en (ii). Antwoord: (i) Deurgangsnoot (ii) Terughouding 1x2 (2) 3.1.5 Skryf die volgende nie-harmoniese note by (iii) en (iv) op die partituur. Gebruik 'n agstenootwaarde vir jou antwoord. Antwoord: Sien partituur (iii) Bo-wisselnoot (iv) Vooruitneming 1x2 (2) [15] OF Kopiereg voorbehou Blaai asseblief om ### Page 11 Musiek/V1 11 DBE/Mei/Junie 2024 SS/NSS – Nasienriglyne 3.2 Bestudeer die uittreksel hieronder en beantwoord die vrae. Antwoord: 3.2.1 Identifiseer die akkoorde by (a) tot (g). Skryf die akkoordsimbole in die ruimtes wat bokant die notebalke verskaf is, bv. G/B. Antwoord: Sien partituur 1 punt per akkoord = 7 punte Minus ½ punt indien omkering of 7de weggelaat of foutief is (7) Kopiereg voorbehou Blaai asseblief om ### Page 12 Musiek/V1 12 DBE/Mei/Junie 2024 SS/NSS – Nasienriglyne 3.2.2 Noem die kadens wat by (Z) gevorm word en skryf die akkoordsimbole by (m) en (n). Antwoord: Plagal cadence Kadens = 1 punt Eb – Bb Akkoorde = 2 punte (3) 3.2.3 Lewer kommentaar op die Eb-noot in maat 8. Antwoord: • Dit is die verlaagde 7de van die F-akkoord • Dit dui 'n modulasie aan deur 'n dominant 7de-akkoord in Bb majeur te vorm Enige EEN (1) 3.2.4 Noem die tipe nie-harmoniese note by (i) en (ii). Antwoord: (i) (Onder-)wisselnoot (ii) Vooruitneming 1x2 (2) 3.2.5 Skryf die volgende nie-harmoniese note by (iii) en (iv) op die partituur. Gebruik 'n agstenootwaarde vir jou antwoord. Antwoord: (iii) Terughouding (iv) Deurgangsnoot 1x2 (2) [15] Kopiereg voorbehou Blaai asseblief om ### Page 13 Musiek/V1 13 DBE/Mei/Junie 2024 SS/NSS – Nasienriglyne VRAAG 4 (30 minute) Beantwoord VRAAG 4.1 OF VRAAG 4.2. 4.1 Voltooi die vokale vierstemmige harmonisasie hieronder deur die alt-, tenoor- en baspartye by te voeg. Sluit die volgende by jou harmonisasie in: • Kadensiële kwartsekst- ( ) progressie 2) • Dominantsewende-akkoord (1) • Harmoniese realisering van die aangeduide besyfering (1) Konsepantwoord: Die harmonisasie sal volgens die kriteria hieronder nagesien word. BESKRYWING PUNTETOEKENNING Akkoordkeuse 15 Notasie en stemvoering Minus ½ punt per fout tot 'n maksimum van 8 punte 8 Kwaliteit Algehele indruk en kreatiwiteit 7 Nota aan die nasiener: Punt uit 30 moet nie 'n ½ punt bevat nie (30 ÷ 2) TOTAAL 15 [15] Kandidate moet krediet kry vir 'n ander/kreatiewe en korrekte harmonisasie wat nie in hierdie nasienriglyn vervat is nie. Besyfering dien as 'n riglyn, maar geen punte word vir die simbole as sodanig toegeken nie. OF Kopiereg voorbehou Blaai asseblief om ### Page 14 Musiek/V1 14 DBE/Mei/Junie 2024 SS/NSS – Nasienriglyne 4.2 Voltooi die agtmaatstuk hieronder deur toepaslike harmoniese materiaal in halfnootwaardes by te voeg. Gaan voort in die styl wat deur die aanvangsakkoord in maat 1 voorgestel word en gee aandag aan stemvoering. Sluit die volgende in: • Harmoniese realisering van die aangeduide akkoordsimbole (2) • ii – V – I-progressie (3) • Ten minste EEN 'sus-akkoord' (akkoord met 'n terughouding) (1) • 'n 11de-akkoord by die asterisk (*) (1) Konsepantwoord: Die antwoord sal volgens die kriteria hieronder nagesien word. BESKRYWING PUNTETOEKENNING Akkoordkeuse 15 Minus ½ punt per fout tot 'n maksimum van 8 Notasie en stemvoering 8 punte Kwaliteit Algehele indruk en kreatiwiteit 7 Nota aan die nasiener: Punt uit 30 moet nie 'n ½ punt bevat nie (30 ÷ 2) TOTAAL 15 [15] Kandidate moet krediet kry vir 'n ander/kreatiewe en korrekte akkoordsimbole wat nie in hierdie nasienriglyn vervat is nie. Akkoordsimbole dien as 'n riglyn, maar geen punte word vir die simbole as sodanig toegeken nie. TOTAAL AFDELING A: 60 Kopiereg voorbehou Blaai asseblief om ### Page 15 Musiek/V1 15 DBE/Mei/Junie 2024 SS/NSS – Nasienriglyne AFDELING B, C, D, E: ALGEMENE MUSIEKKENNIS (90 minute) Beantwoord AFDELING B, C, D en E in die ANTWOORDEBOEK. AFDELING B: MUSIEKBEDRYF (VERPLIGTEND) Nota aan die nasiener: Een punt word toegeken vir elke korrekte feit. Kandidate moet krediet ontvang vir enige korrekte feit wat nie in hierdie nasienriglyn vervat is nie. VRAAG 5 5.1 Verskeie opsies word as moontlike antwoorde op die volgende vrae gegee. Skryf slegs die letter (A–D) langs die vraagnommers (5.1.1 tot 5.1.4) neer, bv. 5.1.5 E. 5.1.1 SAMRO samel voordragtantieme in wanneer 'n musiekwerk … Antwoord: D Al die bogenoemde 1 punt 5.1.2 Kopiereg word geskend wanneer … Antwoord: A iemand 'n album wat deur 'n vriend gekoop is kopieer. 1 punt 5.1.3 Watter EEN van die volgende maak 'n musiekwerk geskik vir kopiereg in Suid-Afrika? Antwoord: D Al die bogenoemde 1 punt 5.1.4 Watter EEN van die volgende is NIE 'n funksie van die platemaatskappy NIE? Antwoord: C Bring komponiste en liriekkrywers bymekaar om 'n kommersiële produk te skep 1 punt 1x4 (4) 5.2 Gee EEN woord of term vir elke beskrywing hieronder, bv. 5.2.4 Musiekbedryf. Antwoord: 5.2.1 Waardeketting/Verskaffingsketting 5.2.2 Aanlyn stroming ('streaming') 5.2.3 Skending van kopiereg/Musiekroof 1x3 (3) Kopiereg voorbehou Blaai asseblief om ### Page 16 Musiek/V1 16 DBE/Mei/Junie 2024 SS/NSS – Nasienriglyne 5.3 Wie word deur naaldtydregte bevoordeel en wanneer word dit toegepas? Antwoord: Wie • Al die rolspelers (voordraers/kunstenaars en platemaatskappy) wat betrokke is by 'n klankopname Wanneer • Wanneer die klankopname aanlyn gestroom/uitgesaai/op lug gespeel word 1x2 (2) 5.4 Watter reg sal 'n eienaar van 'n musiekwerk in staat stel om tantieme te ontvang wanneer iemand anders 'n gedeelte daarvan gebruik deur middel van monstersameling ('sampling')? Antwoord: Verwerkingsregte/reproduksieregte 1 mark (1) TOTAAL AFDELING B: 10 Kopiereg voorbehou Blaai asseblief om ### Page 17 Musiek/V1 17 DBE/Mei/Junie 2024 SS/NSS – Nasienriglyne Beantwoord AFDELING C (IAM) OF AFDELING D (JAZZ) OF AFDELING E (WKM). AFDELING C: INHEEMSE AFRIKA-MUSIEK (IAM) Nota aan die nasiener: Alhoewel hierdie nasienriglyne puntsgewys is, mag die leerders die vrae in volsinne beantwoord. VRAAG 6 6.1 Verskeie opsies word as moontlike antwoorde op die volgende vrae gegee. Skryf slegs die letter (A–D) langs die vraagnommers (6.1.1 tot 6.1.5) neer, bv. 6.1.6 E. 6.1.1 Ukucothoza is 'n … Antwoord: B 'n sagte kat-agtige dans. 1 punt 6.1.2 Watter feit is WAAR oor die lied Melodi Yalla Pitseng? Antwoord: B Dit begin met slegs stemme 1 punt 6.1.3 Watter van die volgende sou jy in 'n uitvoering van Afrika-musiek verwag? Antwoord: D Al die bogenoemde 1 punt 6.1.4 Watter EEN van die volgende instrumente is 'n chordofoon? Antwoord: D Umakhweyana 1 punt 6.1.5 G Eoliese modus staan ook ook as … bekend. Antwoord: C G natuurlike mineur toonleer 1 punt 1x5 (5) 6.2 Kies VIER items in KOLOM A en pas ELKEEN by 'n stelling in KOLOM B. Skryf slegs die letter (A–G) langs die vraagnommers (6.2.1 tot 6.2.5) neer, bv. 6.2.6 H. Antwoord: KOLOM A KOLOM B Simon 'Mahlathini' and the Mahotella 6.2.1 Melodi Yalla Pitseng G Queens 6.2.2 Roep en antwoord C vorm in isicathamiya 6.2.3 Kitaar E leierinstrument in maskandi vokale effekte wat gebruik word om 6.2.4 Krepitasie F opwinding te skep of goedkeuring in 'n uitvoering te toon 6.2.5 Isishameni A 'n dans en styl van kitaar stem 1x4 (4) Kopiereg voorbehou Blaai asseblief om ### Page 18 Musiek/V1 18 DBE/Mei/Junie 2024 SS/NSS – Nasienriglyne 6.3 Beskryf die lied Wamuhle. Antwoord: Betekenis van die lied • 'n Liefdeslied wat handel oor 'n beeldskone vrou met aantreklike voorkoms en 'n uitdrukking van liefde op haar gesig • Humoristiese elemente kom voor wanneer die vrou se rug met dié van 'n olifant vergelyk word Kenmerke van die musiek • Die lied is in die styl van mbaqanga • Dit is herhalend met 'n sikliese akkoordprogressie • Orrelklank word ruim aangewend • Die sterk gedrewe pols van die bastrom is tipies van mbaqanga • Die lied bevat invloede van Amerikaanse soul-musiek Enige DRIE (3) 6.4 Verduidelik hoe die volgende terme in isicathamiya gebruik word: Antwoord: 6.4.1 Ukwakha Die skep van 'n lied word in 'n groep gedoen, net soos wanneer 'n hut gebou word 6.4.2 Ivulindlela Die leier onderrig die melodie van 'n nuwe komposisie aan die groep 6.4.3 Izigqi Die partye wat deur die groep geskep word nadat die leier die melodie uitgelê het 6.4.4 Ukubasa Die skep van ritmes vir die nuwe lied 1x4 (4) 6.5 Watter groep instrumente sou jy tipies in die volgende style verwag? Skryf die groepnommer langs die vraagnommers (6.5.1 en 6.5.2) neer, bv. 6.5.3 Groep 4. Antwoord: 6.5.1 Mbaqanga Groep 1 1 punt 6.5.2 Kwêla Groep 2 1 punt 1x2 (2) Kopiereg voorbehou Blaai asseblief om ### Page 19 Musiek/V1 19 DBE/Mei/Junie 2024 SS/NSS – Nasienriglyne 6.6 Identifiseer die kunstenaar/groep van die uittreksel hieronder. Antwoord: Mfaz' Omnyama 1 punt (1) 6.7 Identifiseer die lied waaruit die volgende uittreksel geneem is. Antwoord: Wena Wedwa 1 punt (1) [20] Kopiereg voorbehou Blaai asseblief om ### Page 20 Musiek/V1 20 DBE/Mei/Junie 2024 SS/NSS – Nasienriglyne VRAAG 7 7.1 Beskryf die kwêla-musiekstyl. Antwoord: • Dit is 'n marabi-gebaseerde styl wat tussen 1954 en 1964 ontwikkel het • Die saksofoon het uiteindelik die penniefluit as hoofinstrument vervang • Dit word gewoonlik teen 'n matige tot lewendige tempo gespeel • Dit het 'n swing-polsslag waardeur gunsteling jazz-ikone kreatief deur kunstenaars/kinders nageboots is • Die kitaar/banjo speel 'n skiffle-agtige polsslag • 'n Kort harmoniese siklus vorm die basis vir 'n reeks melodieë (gewoonlik so lank soos die siklus) wat herhaal en gevarieer word Die harmoniese siklus maak gebruik van die volgende akkoordprogressies: I–IV–I64–V of I–IV–V–I • Die musiek word gekenmerk deur eenvoudige en aansteeklike wysies Enige VIER (4) 7.2 Verduidelik EEN manier waarop die woord 'kwêla' in die verlede gebruik kon gewees het. Antwoord: • Die woord is dikwels geskree gedurende 'n voordrag om die gehoor aan te moedig om op te staan en te dans • Kunstenaars het die woord 'kwêla!' gebruik om 'n lid van die groep aan te moedig om 'n solo te speel • Die woord is deur die polisie gebruik om iemand te beveel om in 'n polisie- vangwa te klim • Die woord 'Kwêla-Kwêla' is gedurende die apartheidsjare gebruik om na die berugte polisievangwaens te verwys Enige EEN (1) [5] VRAAG 8 Motiveer waarom die lied Umama 'n tipiese voorbeeld van maskanda is. Antwoord: • Die kitaar is die leierinstrument • Die styl van spel is ukupika (pluk van snare) op 'n akoestiese kitaar • Inkunz' Emdaka gebruik 'n kitaar met staalsnare om 'n perkussiewe klank te skep o Hy gebruik ook standaard isiZulu maskanda stemming om die snare op EADGBD te stem • Die inleiding word op die kitaar gespeel (isihlabo) • Die stemming/atmosfeer ('groove') van die lied word deur die bastrom aangegee • Die agtergrondsangers (abavumayo) sing die respons op die leier se roep • Die sangers gebruik vokale glissandi of toonhoogte-buigings • Die hoofsanger gebruik vinnige izibongo/ukubonga (lofdigte) in die middel van die lied Enige VYF [5] Kopiereg voorbehou Blaai asseblief om ### Page 21 Musiek/V1 21 DBE/Mei/Junie 2024 SS/NSS – Nasienriglyne VRAAG 9 Bespreek die rol van die meester-tromspeler tydens 'n tromuitvoering. Antwoord: • Die meester-tromspeler staan in die middel van die groep en lei die voordrag as 'n geheel • Sy rol is om verskeie gebeurlikhede gedurende die voordrag aan te dui: o Hy wys aan die ander spelers wanneer hy gereed is om te begin, bv. deur middel van 'n vokale uitroep gevolg deur 'n kort ritmiese solo om die stemming en tempo van die musiek daar te stel o Hy dui aan individuele spelers aan wanneer om 'n solo (bestaande uit 'n variasie van die oorspronklike ritmiese patroon) te speel o Hy dui die begin van kontrasterende seksies deur die loop van die voordrag aan o Hy dui ook enige veranderings aan die struktuur van die voordrag aan deur middel van tekens aan die dansers en groep tromspelers • Daar is gewoonlik 'n roep en antwoord tussen die meester-trompspeler en die res van die groep • Die meester-tromspeler speel dikwels 'n vaste en aanhoudende pols (ook bekend as die 'time-line'). Klokke (beesklokke of agogo klokke) kan bygevoeg word om die pols te versterk • Die spanning in die musiek sal toeneem deur die loop van die voordrag en dit is die verantwoordelikheid van die meester-tromspeler om die veranderinge te beheer sodat die musiek interessant bly Enige VYF [5] VRAAG 10 Philip Tabane het die inheemse rituele malombo ontwikkel tot 'n gewilde musikale domein. Brei oor hierdie stelling uit deur Philip Tabane se kontemporêre malombostyl te bespreek. Verwys na konteks, instrumentasie, vokale styl, tegnieke en lofdigte. Jy sal krediet ontvang vir die logiese uiteensetting van feite en die struktuur van jou opstel. Die opstel sal volgens die kriteria hieronder nagesien word. KRITERIA PUNTETOEKENNING Konteks 2 Instrumentasie 6 Vokale style, tegnieke en lofdigte 4 Logiese aanbieding en struktuur van die opstel 3 TOTAAL 15 Antwoord: Voorbeeld van 'n inleiding Philip Tabane se musiek ontstaan uit die inheemse malombo van Suid-Afrika en ontwikkel met sy persoonlike geestelike reis tot by 'n unieke nuwe malombo-klank. Kopiereg voorbehou Blaai asseblief om ### Page 22 Musiek/V1 22 DBE/Mei/Junie 2024 SS/NSS – Nasienriglyne Konteks • Malombo is 'n vhaVenda woord wat spirituele genesing beteken en kom algemeen voor in Afrika genesingspraktyke • Tabane se musiek kan beskou word as 'n herinterpretasie van die elemente van 'n inheemse kunsvorm deur die gebruik van Westerse instrumente bykomend tot die Afrika-tromme en stem • Alhoewel sy musiek uit die inheemse malombo genesingsrituele ontwikkel, gebruik hy elektriese ghitaar, Afrika-tromme en 'n fluit • Elemente van die oorspronklike malombo/malopo word in sy musiek geïnkorporeer, bv. outentieke tromme en herhalende materiaal wat die spirituele aspek versterk Enige TWEE Instrumentasie • Tabane het met die epifoon-kitaar geëksperimenteer en het die instrument in sy opname van die suksesvolle Malombo album, Pepelepe, gebruik • Hy leer om harmonika te speel by die 'Malaeta' groepe van die multikulturele Mamelodi • In sy latere internasionale opnames vermeng hy kitaar, harmonika, tromme en stem • Hy eksperimenteer met die trom-dialek van die sangoma trom repertoire o Die snit Sangoma van die album Malombo (1976), gee erkenning aan die tipiese sangoma styl van tromspel • Seksies sonder tromme is wanneer Tabane kitaar speel terwyl die mbira en perkussie 'n ondersteunende vermenging van teksture skep om die melodie te dra • Hy gebruik tromme om 'n meloritmiese timbre wat ʼn tekstuurvermenging met die oorkoepelende harmonie van die stem en kitaar skep • Die malombo-tromme skep die dansritme en stemming van die musiek • Die atmosfeer van die lied, wat deur die perkussie ondersteun word, word verder deur Tabane se kitaar en die tromspeler se meloritme omlyn • Tabane benut 'n wye reeks perkussiewe klanke en timbres: o Hy betrek dikwels 'n derde groepslid om perkussieklanke sowel as ander natuurlike klanke (bv. voëls, eekhorings en ander natuurklanke) na te boots o Die perkussie skep geaksentueerde, gladde en growwe klankteksture om verskillende klankspektrums en atmosfere in verskillende liedere te skep vanaf reënklanke (d.m.v. 'n reënbuis) tot by die klank van 'n skoolklok o Klanke word geskep deur die gebruik van eenvoudige hand- en voetratels, kalbasse, voëlfluitjies, koedoehorings, klokke en kalbasratels o Hierdie perkussie-instrumente word ook gebruik om mens-gemaakte klanke na te boots, bv. die klank van 'n motor wat verbyry, die toet van 'n treinfluit of 'n perd wat galop, soos in Pelepele en Mirengo Enige SES Vokale style, tegnieke en lofdigte • Tabane se falsetto sang wek 'n melancholiese en nostalgiese stemming op • Hy gebruik 'n vrolike ritmiese ('lilting') manier om die malombo-wysies te sing o Klankeffekte soos 'ilili lalala, ila holalal, hila lalalala, hi hao lalalalala, lile lelalala, welele le walala' word spontaan aangewend as deel van die vloei, soos in Ngwana O Ya Lela • Hy gebruik krepitasie, wat 'n tipe lalsang ('scat') en onomatopee is, in sy sang om die klank van die kitaar te ego Kopiereg voorbehou Blaai asseblief om ### Page 23 Musiek/V1 23 DBE/Mei/Junie 2024 SS/NSS – Nasienriglyne • Hy sing dieselfde melodie wat hy op kitaar speel terwyl hy klankeffekte gebruik – soms in harmonie en soms in unisoon met die kitaar • Hy boots die bastone van sy kitaar sowel as interessante gedeeltes van die melodie na deurdat hy op plekke woorde uitroep soos 'Dzzz! Mm! Tl! Tla tl • Sy natuurlike stemklank stem ooreen met die tradisionele malombo timbre • In sommige liedere, soos Ngwana O Ya Lela, stop Tabane die musiek en gaan oor in lofdigte wat hy leen uit bestaande tekste van sy voorvaders se lofdigte sowel as dié van ander Suid-Afrikaanse kulture • Tabane skep 'n nostalgiese timbre en gevoel met sy stem en 'sing-praat'-tegniek ('chanting') om 'n prentjie te skilder of om soms 'n ernstige stemming te skep, soos in Ngwana Wa Kgaetsedi • Sy lirieke word gekenmerk deur herhaling van frases en enkelwoorde wat in die spreektaal van gewone Sepedi gebruik word Enige VIER Voorbeeld van 'n afsluiting Die verhoog is vir Philip Tabane 'n heilige verbintenis tussen musiek en die moderne aanhoorder terwyl hy gelykertyd die tradisionele malombo tradisie-gees behou. Die opstel sal volgens DIE riglyne hieronder nagesien word. KRITERIA PUNTETOEKENNING Konteks 2 Instrumentasie 6 Vokale style, tegnieke en 4 lofdigte Uitstekend 'n Inleiding, afsluiting en stewige = 3 punte argument in die middeldeel van die opstel teenwoordig Goed 'n Inleiding, afsluiting en redelike = 2-2½ punte argument in die middeldeel van die opstel teenwoordig Redelik 'n Inleiding, afsluiting en vae argument in Logiese aanbieding en = 1½ punte die middeldeel van die opstel 3 struktuur van die opstel teenwoordig Ondergemiddeld 'n Inleiding, afsluiting en swak argument = 1 punt in die middeldeel van die opstel teenwoordig Swak 'n Enkel paragraaf: swak poging met die = ½ punt skryf van 'n opstel Nie aanvaarbaar = 0 punte Feite puntsgewys aangebied [15] TOTAAL 15 TOTAAL AFDELING C: 50 GROOTTOTAAL: 120 OF Kopiereg voorbehou Blaai asseblief om ### Page 24 Musiek/V1 24 DBE/Mei/Junie 2024 SS/NSS – Nasienriglyne AFDELING D: JAZZ Nota aan die nasiener: Alhoewel hierdie nasienriglyne puntsgewys is, mag die leerders die vrae in volsinne beantwoord. VRAAG 11 11.1 Verskeie opsies word as moontlike antwoorde op die volgende vrae gegee. Skryf slegs die letter (A–D) langs die vraagnommers (11.1.1 tot 11.1.5) in die ANTWOORDEBOEK neer, bv. 11.1.6 E. 11.1.1 Watter instrument hoort NIE by die ritme-seksie van 'n tipiese big band nie? Antwoord: B Baritonsaksofoon 1 punt 11.1.2 'n Toonleer sonder enige halftone is ʼn … Antwoord: B pentatoniese toonleer. 1 punt 11.1.3 Watter van die volgende style word met Afrika-jazz geassosieer? Antwoord: D Al die bogenoemde 1 punt 11.1.4 Zim Ngqawana se musiek … Antwoord: D Al die bogenoemde 1 punt 11.1.5 'n Suid-Afrikaanse jazz-styl wat uit ragtime ontstaan het, is … Antwoord: C marabi. 1 punt 1x5 (5) 11.2 Kies VYF items oor vorm in KOLOM A en pas ELKEEN by die korrekte term in KOLOM B. Skryf slegs die letter (A–G) langs die vraagnommers (11.2.1 tot 11.2.5) neer, bv. 11.2.6 H. Antwoord: KOLOM A KOLOM B 11.2.1 Herhalende motief B riff Nuwe materiaal teenoor 'n 11.2.2 D improvisasie vasgestelde progressie 11.2.3 Herhalende progressie A I–IV–I64 –V 11.2.4 Liedvorm C AABA 11.2.5 Kadensiële progressie E ii–V–I (1 x 5) (5) Kopiereg voorbehou Blaai asseblief om ### Page 25 Musiek/V1 25 DBE/Mei/Junie 2024 SS/NSS – Nasienriglyne 11.3 Motiveer waarom Chris McGregor se musiek as progressive jazz beskou kan word. Antwoord: • Avant-garde verwerkings in die big band-styl (Brotherhood of Breath) wat wegbeweeg van die georganiseerde aspek van 'n tradisionele big band • 'n Mengsel van kragtige blues en wilde eksperimentering • Eksperimentele klank op die rand van atonaliteit • Nie bedoel as dansmusiek nie • Inkorporeer beskikbare spelers in 'n dinamiese big band-ensemble • Vrye improvisatoriese karakter in kontras met die tradisionele big band/Vrye en soepel melodiese uitvoering Enige TWEE (2) 11.4 Beskryf die musiekstyl van The Flying Jazz Queens. Antwoord: • Word gekenmerk vir hul onmiskenbare vokale klank in digte harmonieë • Liedjies is altyd opgewek/jive-musiek • Musiek bestaan uit 'n herhalende enkeltema • Inkorporeer 'n marabi-styl in 'n vroegontwikkelde mbaqanga-klank • 'n Vermenging van amaZulu tradisionele musiek met township-musiek • Lirieke is soms geïmproviseer/spontaan uitgedink Enige TWEE (2) 11.5 Noem EEN kunstenaar wat 'n tipiese Cape jazz-klank ontwikkel het deur die Kaapse Klopse-saksofoonklank na te boots. Antwoord: Robbie Jansen/McCoy Mrubata/Basil 'Manenberg' Coetzee 1 punt (1) 11.6 Identifiseer TWEE melodie-kenmerke in tipiese Cape jazz-musiek. Antwoord: • Gesangagtige melodieë gebaseer op volksliedjies en blues • Beïnvloed deur Kaapse-Maleisiese en Khoi en San vokale tradisies met 'n melismatiese melodiese styl • Saksofoongedrewe melodiese lyn met 'n improvisatoriese karakter Enige TWEE (2) 11.7 Watter groep instrumente sou jy verwag om in Cape jazz te vind? Skryf die groepnommer langs die vraagnommer neer, bv. 11.7 Groep 4. Antwoord: Cape jazz Groep 1 1 punt (1) Kopiereg voorbehou Blaai asseblief om ### Page 26 Musiek/V1 26 DBE/Mei/Junie 2024 SS/NSS – Nasienriglyne 11.8 Identifiseer die liedjie waaruit die volgende uittreksel geneem is. Antwoord: Lakutshon'ilanga 1 punt (1) 11.9 Identifiseer die orkes waarmee jy die uittreksel hieronder assosieer. Antwoord: Brotherhood of Breath 1 punt (1) [20] VRAAG 12 The Jazz Epistles het gedurende die 1950's 'n belangrike bydrae tot die Suid- Afrikaanse jazz-veld gelewer. Beskryf die eienskappe van hulle styl. Noem EEN album/liedjie en EEN lid van die groep. Antwoord: Styleienskappe • Speel 'n voortstuwende hoekige bop in plaas van die gewone populêre swing • Vinnige tempo's en virtuose uitvoerings sowel as dralende stadige ballades • Komplekse verwerkings • Kragtige musiektemas en breë swing-gevoel • Uitgebreide gebruik van revolusionêre harmoniese idees • Ontwikkel 'n moderne avant-garde Suid-Afrikaanse jazz-klank • Stewige ensemble-spel ten spyte van individuele lede wat in afsonderlike style speel • Vermeng hul Afrika-wortels (tradisionele dansmusiek) met 'n Europese/Amerikaanse styl • Beïnvloed deur swart Amerikaanse bebop-kunstenaars, bv. Thelonious Monk, Dizzy Gillespie en Charlie Parker • Invloede van Manhattan Brothers word in hul styl gfeïnkorporeer: insluitend gospel, afro-jazz, jive, doo-wop, swing, ragtime Album/Liedjie • Jazz Epistle, Verse 1 • Scullery Department • Dollar Moods • Blues for Hughie • Vary-oo-vum Lid • Dollar Brand (Abdullah Ibrahim) • Kippie Moeketsi • Jonas Gwangwa • Hugh Masekela • Johnny Gertze • Early Mabuza • Makaya Ntshoko Enige DRIE stylkenmerke Enige EEN album/liedjie Enige EEN lid [5] Kopiereg voorbehou Blaai asseblief om ### Page 27 Musiek/V1 27 DBE/Mei/Junie 2024 SS/NSS – Nasienriglyne VRAAG 13 Bespreek Feya Faku se agtergrond en die eienskappe van sy musiek. Sluit die titel van EEN album/liedjie in. Antwoord: Agtergrond • Studeer onder Darius Brubeck • Tree plaaslik en internasionaal op met bv. Thandi Klaasen, Basil Coetzee en Abdullah Ibrahim, Paul Hanmer, Dave Young en Larry Ridley Eienskappe • Hoë vlak van tegniese vaardigheid en improvisatoriese bekwaamheid op trompet en Flügelhorn • Warm en sielvolle klank • Moderne jazz met 'n eklektiese styl • Progressiewe harmonie met tradisionele ritmiese elemente • Kombineer Xhosa musikale wortels met moderne jazz Album/Liedjie • Homage • Tacit • The Colours They Bring • Hope and Honour Enige EEN feit oor agtergrond Enige DRIE eienskappe Enige EEN album/liedjie [5] Kopiereg voorbehou Blaai asseblief om ### Page 28 Musiek/V1 28 DBE/Mei/Junie 2024 SS/NSS – Nasienriglyne VRAAG 14 Bespreek die oorsprong en die instrumentasie van mbaqanga. Verwys na Umjomela deur Makgonatsohle Band in jou antwoord. Antwoord: Oorsprong • 'n Samesmelting van kulture (toe plattelandse mense na die stede verhuis het) o Dansmusiek waarin tradisionele en Westerse musiek gekombineer word o 'n Samesmelting van Amerikaanse jazz, mbube, kwêla en marabi o amaZulu tradisionele musiek gekombineer met township-musiek • Maak gebruik van instrumente wat in die populêre musiek van die dag beskikbaar was • Begin as 'n instrumentale genre (soos in Umjomela) maar verwerf later meer gewildheid deur die byvoeging van stemme • Die kitaarinleiding wat kenmerkend van hierdie styl is, is deur die Afrika-kalbasboog beïnvloed • Saksofoon is die leier melodiese instrument (vervang die penniefluit wat in kwêla- musiek gebruik is) Instrumentasie • Umjomela gebruik baskitaar, elektriese kitaar en saksofoon Enige VYF Ten minste EEN feit per item Al die instrumente moet genoem word vir EEN punt [5] VRAAG 15 Kwêla is 'n musiekstyl wat in die 1950's ontwikkel het met sy wortels in verskeie style. Brei op hierdie stelling uit deur die tipiese eienskappe van kwêla te bespreek. Verwys na Banana ba Rustenburg deur Spokes Mashiyane in jou bespreking. Jy sal krediet ontvang vir die logiese aanbieding van feite en die struktuur van jou opstel. Die opstel sal volgens die kriteria hieronder nagesien word. KRITERIA PUNTETOEKENNING Eienskappe van kwêla 6 Banana ba Rustenburg 6 Aanbieding en struktuur 3 TOTAAL 15 Voorbeeld van 'n inleiding Kwêla ontwikkel in Sophiatown gedurende die 1950's vanuit die destydse dominante musiekstyl, marabi. Beide van hierdie style deel soortgelyke eienskappe en vind hul oorsprong in dansmusiek. Kopiereg voorbehou Blaai asseblief om ### Page 29 Musiek/V1 29 DBE/Mei/Junie 2024 SS/NSS – Nasienriglyne Kwêla-eienskappe Instrumentasie • Tradisionele inheemse fluitagtige musiek, bv. die gebruik van die penniefluit • 'n Bekostigbare en maklik bekombare instrument op straat • Tipiese instrumentasie sluit die penniefluit, kitaar, baskitaar en tromstel in, Banana ba Rustenburg vervang die penniefluit met 'n saksofoon en voeg 'n banjo by Akkoordstruktuur • 'n Tipiese marabi-agtige akkoordprogressie word gebruik, bv. I–IV–I64–V of I–IV–V– I terwyl Banana ba Rustenburg IV–I64–V–I gebruik • Herhalende kort harmoniese siklus wat in marabi en verskeie ander Suid- Afrikaanse tradisionele musiek gevind word Tempo • Matig tot opgewekte tempo Ritme • Skiffle-agtige maatslag wat hoofsaaklik op die kitaar/banjo gespeel word • Amerikaanse jive/swing-ritme o Skoffel-ritme: • Zoeloe-dansritme o Indlamu-dans-stampritme: Melodie • Meeste kwêla-komposisies bestaan uit motiewe wat met solodele afgewissel word of 'n ostinato agtergrondfiguur waaroor 'n solis improviseer, Banana ba Rustenburg maak gebruik van kort herhalende motiewe in 'n sikliese struktuur, bv. beginseksie o Eerste motief herhaal vier keer o Tweede motief herhaal drie keer o Eerste motief herhaal weer drie keer o Tweede motief herhaal twee keer, ens. • Banana ba Rustenburg maak gebruik van gesinkopeerde ritme in 'n spitsagtige, motiwiese melodie • Kwêla-musiek ontwikkel gewoonlik melodiese materiaal deur improvisasie terwyl Banana ba Rustenburg eerder die melodiese motiewe versier • Voortstuwende ritme verskaf deur die kitaar/banjo met ondersteuning deur die tromstel Enige SES eienskappe Enige SES verwysings na die werk Voorbeeld van 'n afsluiting Die vroeë klanke en ritme van die marabi-styl is nogal kenmerkend en die kwêla-styl ontwikkel hieruit tot 'n ander unieke en herkenbare musiekstyl met 'n verteenwoordigende Suid-Afrikaanse musiekkarakter. Kopiereg voorbehou Blaai asseblief om ### Page 30 Musiek/V1 30 DBE/Mei/Junie 2024 SS/NSS – Nasienriglyne Die opstel sal volgens die riglyne hieronder nagesien word: KRITERIA PUNTETOEKENNING Kwêla-eienskappe 6 Banana ba Rustenburg 6 Uitstekend 'n Inleiding en afsluiting met 'n = 3 punte substansiële argument as inhoud van die opstel, is te bespeur. Goed 'n Inleiding en afsluiting met 'n = 2-2½ punte gangbare argument as inhoud van die opstel is te bespeur. Gemiddeld 'n Inleiding en afsluiting met 'n = 1½ punte Aanbieding en struktuur onbenullige argument as inhoud van die 3 opstel, is te bespeur. Ondergemiddeld 'n Inleiding en afsluiting met 'n swak = 1 punt argument as inhoud van die opstel, is te bespeur. Swak 'n Enkel paragraaf: 'n opstelpoging wat = ½ punt nie werklik slaag nie. Onaanvaarbaar = 0 punte Net die feite puntsgewys aangebied. TOTAAL 15 [15] TOTAAL AFDELING D: 50 GROOTTOTAAL: 120 OF Kopiereg voorbehou Blaai asseblief om Text truncated here. Open the document page to read the rest. ## Related documents - [Music P1 May June 2019 Memo Eng](https://www.hlayiso.com/library/music-p1-may-june-2019-memo-eng/4b7278fa-8899-4f1d-8e0b-28e4a5d6d076) — Music · Memo · 2019 · Eng - [Music P1 May June 2019 Memo Afr](https://www.hlayiso.com/library/music-p1-may-june-2019-memo-afr/f8a11eb3-cb08-4c79-b070-667225196f1d) — Music · Memo · 2019 · Afr - [Music P1 May June 2018 Memo Afr](https://www.hlayiso.com/library/music-p1-may-june-2018-memo-afr/603989e1-ca09-4e21-bcf9-8562258f7884) — Music · Memo · 2018 · Afr - [MUSIC P1 GR12 QP SEPT2017 Afrikaans](https://www.hlayiso.com/library/music-p1-gr12-qp-sept2017-afrikaans/51f99515-491a-4362-9497-f4b0bc914a66) — Music · QP · 2017 · Afr - [Music P1 Nov 2024 Eng](https://www.hlayiso.com/library/music-p1-nov-2024-eng/1ae05b36-0299-4ea5-94a5-02cc439843f0) — Music · QP · 2024 · Eng - [Music P1 Nov 2024 Afr](https://www.hlayiso.com/library/music-p1-nov-2024-afr/89b0158e-2d68-4501-a28a-d92e7592e732) — Music · QP · 2024 · Afr ## More from Grade 12 Music - [Music P1 Nov 2025 Afr](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-music-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-1/2519ee7f-bf23-488d-9428-c0bb5ed1bf21) — QP · 2025 · Afr - [Music P2 Nov 2024 Eng](https://www.hlayiso.com/library/music-p2-nov-2024-eng/ae7cdad4-f72c-4e9d-a719-3acb9bb251f2) — QP · 2024 · Eng - [Music P2 Nov 2024 Afr](https://www.hlayiso.com/library/music-p2-nov-2024-afr/82de016a-5592-4674-bf9d-b63e9a93b27a) — QP · 2024 · Afr - [Music P1 May-June 2023 Afr](https://www.hlayiso.com/library/music-p1-may-june-2023-afr/c63e8e7c-e873-4829-a88c-b6bca7fa6d10) — QP · 2023 · Afr - [Music P2 May-June 2023 Eng](https://www.hlayiso.com/library/music-p2-may-june-2023-eng/4df209f3-4274-40b6-b0dc-1f68418e566a) — QP · 2023 · Eng - [Music P2 Nov 2023 Eng](https://www.hlayiso.com/library/music-p2-nov-2023-eng/fc3a9ec3-c93e-47fa-8160-0927b63d7e5e) — QP · 2023 · Eng ## Collection - [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers) --- Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.