# Sesotho FAL Grade 12 Paper 1 Supplementary 2016 Memo

> Grade 12 Sesotho FAL Paper 1 memorandum from the Supplementary Exam 2016, 7 pages. Read online or download the free PDF.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/grade-12-sesotho-fal-2016-supplementary-exam-memorandum-paper-1-sesotho/13116c9a-4a8d-4578-a77c-ea3550c00a2f
- Updated: 2026-09-28
- Subject: Sesotho FAL
- Grade: Grade 12
- Language: Sesotho
- Document type: Memorandum
- Year: 2016
- Exam period: Supplementary Exam
- Paper: 1
- Curriculum: CAPS
- Pages: 7

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [Sesotho FAL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/sesotho-fal) › [Sesotho FAL Grade 12 Paper 1 Supplementary 2016 Memo](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-sesotho-fal-2016-supplementary-exam-memorandum-paper-1-sesotho/13116c9a-4a8d-4578-a77c-ea3550c00a2f)

## About this document

Sesotho Fal · Grade 12 · Supplementary Exam · 2016 · sesotho. Memorandum, 7 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [Sesotho FAL P1 Feb-March 2016](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-sesotho-fal-2016-supplementary-exam-question-paper-paper-1-sesotho/adf2ab47-6092-40e1-bd27-a706db4bc749) — QP · 2016 · Sesotho

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

NATIONAL
                                 SENIOR CERTIFICATE

                                        KEREITE YA 12

                 SESOTHO PUO YA TLATSETSO YA PELE (FAL)

                                  PAMPIRI YA PELE (P1)

                            HLAKOLA/TLHAKUBELE 2016

                                     MEMORANDAMO

MATSHWAO: 80

                              Pampiri ena e na le maqephe a 7.

Difuperweng tsa memorandamo ona di se sebediswe ntle ho tumello   Phetla

### Page 2

Sesotho Puo ya Tlatsetso ya Pele (FAL)/P1               2           DBE/Hlakola–Tlhakubele 2016
                                            NSC – Memorandamo

KAROLO YA A: TEKOKUTLWISISO

POTSO YA 1

TEMA YA A

1.1       Feberu                                                                             (1)

1.2       - Malaria
          - Bilhazia
          - Ho foufala.
          Tse pedi feela.                                                                     (2)

1.3       Monwang o motshehadi o phela ka ho nwa madi athe o motona wona o
          iphedisa ka lero le tswang dimeleng.                                              (2)

1.4       - Kaofela ha ona qetellong a a bolaya. 
          - Boraro ba ona a kena motho letlalong. 
          - A a phekoleha ha motho a ka potlakela ho fumantshwa pheko.
          Tse pedi feela.                                                                     (2)

1.5       - Hang ha di se di kenelletse letlalong la hae di qalella ho behela mahe, a be
            a qhotse.
          - Ka morao ho moo motho o se a qalella ho ruruha dirope ho theosa le
            maoto.
          - Mahlo le ona a ba mafubedu a qhitsa metsi. A se a tshaba kganya,
            hamorao o a foufala.                                                             (3)

1.6       -  Motho a ka a sutha bathong ba bang, mme a dula a hlorile. 
          -  A ka hloka boitshepo.
          -  A ka fellwa ke mosebetsi.
          -  Motho a ka ithuta mesebetsi e meng eo a neng a sa e tsebe ebile a sa
             elellwe hore o na le bokgoni ba ho e etsa.
          E le nngwe feela, maikutlo a baithuti a ananelwe.                                   (2)

1.7       B/Monwang o loma mang le mang feela o sa kgethe.                                  (2)

1.8       Mafosi, ha a tswe bothateng hang feela ha a fumane pheko hobane mahe
          ana a ntsintsi ena e ntsho a ka dula mmeleng wa motho dilemo tse leshome
          ho isa ho tse mashome a mabedi, sena ke sona se etsang hore ho be boima
          ho tlisa lefu lena tlasa taolo.                                                   (2)

1.9       Ke ntlha, hobane diphuputso di sibollotse hore ke batho ba fetang miliyone
          Afrika mona ba bolawang ke lefu lena selemo le selemo.                            (2)

1.10      - Ke thuto ya ho ba sedi ka mehla, ho ipaballa kgahlanong le mafu a
             mefutafuta.
          - Ho se potlakele ho ya ditsheng tsa bophelo bo botle/dingakeng ho ka ba le
             ditlamorao tse bosula.
          - Ke ithutile hore ho bohlokwa ho boloka tikoloho e hlwekile, re se silafatse
             dinoka.
           Ho elwe hloko dikarabo tsa baithuti.                                               (2)
Difuperweng tsa memorandamo ona di se sebediswe ntle ho tumello                            Phetla

### Page 3

Sesotho Puo ya Tlatsetso ya Pele (FAL)/P1         3                DBE/Hlakola–Tlhakubele 2016
                                            NSC – Memorandamo

1.11      Tjhe, ba bangata batho ba foufetseng ba etsang dimaka tseo batho ba
          bonang ba sa kgoneng ho di etsa.

                                                  KAPA

          E, ho ka bolela pheletso ha motho ya foufetseng a inehela koduweng eo a sa
          etse letho ho ntlafatsa bophelo ba hae.                                            (2)

1.12      A tshabo hobane e ntemosa hore motho o lokela ho phela a itlhokometse ka
          mehla/A makalo hobane ke ne ke sa lemohe hore dintho tse nyane jwalo ka
          ditsintsi di ka baka mafu a bolayang.                                            (2)

TEMA YA B

1.13      Sekolong/Ka phaposing ya boithutelo, hobane ho na le mosuwe, ditulo le
          ditafole, baithuti ba ntseng ba bala ebile ba ngola, mme ho na le letlapa la
          ditsebiso.                                                                       (2)

1.14      -O itjhebetse ka ntle, mehopolo ya hae e a farasa.
          -O itjhebetse ka ntle, mehopolo ya hae e a farasa ebile sena se tiiswa ke
          pudulwana e bontshang menahano ya hae.
          E le nngwe feela.                                                                  (2)

1.15      E ka fetola maemo ao ka ho fokotsa tshebediso ya pampiri ka hore baithuti ba
          sebedise disebediswa tse kang dikhomputha, dithabolete jj./E ka tsepamisa
          mehopolo ya baithuti ho seo ba se rutwang kaha ba rata disebediswa tsa
          thekenoloji.                                                                     (2)

                                                    MATSHWAO OHLE A KAROLO YA A:             30

Difuperweng tsa memorandamo ona di se sebediswe ntle ho tumello.                    Phetla

### Page 4

Sesotho Puo ya Tlatsetso ya Pele (FAL)/P1               4                 DBE/Hlakola–Tlhakubele 2016
                                            NSC – Memorandamo

KAROLO YA B: KGUTSUFATSO
POTSO YA 2
Qotso                                                   Dintlha tse lebelletsweng
1. 'Batho ba eletswa ke ditsebi ho nwa             1.   Batho ba tshwanetse ho nwa metsi a
   metsi a lekaneng letsatsi le letsatsi.'              lekaneng letsatsi le letsatsi.
2. 'Sena se thusa mmele ho ntsha                   2.   Metsi a thusa ho ntsha ditjhefu mmeleng le
   ditjhefu tse ka bang teng ho wona.                   ho etsa hore diphiyo di sebetse hantle.
   Metsi a lekaneng mmeleng a boela a
   thusa diphiyo ho sebetsa hantle.'
3. 'Kofi, teye le dino tse tswekere tseo           3.   Dino tse tswekere, teye le kofi di nowe ka
   batho ba tlwaetseng ho di nwa, le                    tekano.
   tsona ho thwe di nowe ka tekano.'
4. 'Ditsebi di boela di eletsa hore re             4.   Fokotsa mafura le diprotheini tse ngata
   fokotse mafura le diprotheini hobane                 hobane di baka mahlaba mmeleng.
   mmele ha o hloke tse ngata haholo.'
5. 'Ho itlwaetsa ho ja dijo tse nyane              5.   E ja dijo tse nyane kgafekgafetsa ka mora
   kgafekgafetsa ka mora dihora tse pedi                dihora tse pedi kapa tse tharo.
   kapa tse tharo.'
6. 'Hape tlwaelo ena e bohlokwa bakeng             6.   Boloka boima ba mmele bo itekanetse
   sa ho boloka boima ba mmele bo                       hantle.
   itekanetse hantle.'
7. 'Ka mehla motho a etse bonnete hore             7.   Nnetefatsa hore dijo tseo o di jang di na le
   dijo tseo a di jang, di na le mafura a               Omega.
   tswang tlhaping a bitswang Omega.'
(Palo ya mantswe = 70)

Kgutsufatso e lokela ho tshwauwa ka tsela e latelang:

Mohlahlobuwa o lokela ho ngola kgutsufatso ya hae ka sebopeho seo a laetsweng ho
e ngola ka sona. Kgutsufatso e hlahisitsweng ka sebopeho se seng e tshwauwe.

Bahlahlobuwa ba tlameha ho bontsha palo ya mantswe ka nepo.

Kabo ya matshwao:

o   Matshwao a 7 dintlheng tse supileng. (letshwao bakeng sa ntlha)
o   Matshwao a 3 tshebedisong ya puo
o   Matshwao ohle: 10

Kabo ya matshwao a tshebediso ya puo ha mohlahlobuwa a sebedisitse
mantswe a hae:

o   Dintlha tse 1–3 tse nepahetseng: kabo e be letshwao le le leng.
o   Dintlha tse 4–5 tse nepahetseng: kabo e be matshwao a mabedi.
o   Dintlha tse 6–7 tse nepahetseng: kabo e be matshwao a mararo.

Difuperweng tsa memorandamo ona di se sebediswe ntle ho tumello                                Phetla

### Page 5

Sesotho Puo ya Tlatsetso ya Pele (FAL)/P1         5                   DBE/Hlakola–Tlhakubele 2016
                                            NSC – Memorandamo

Kabo ya matshwao a tshebediso ya puo ha mohlahlobuwa a qotsitse dintlha di le
jwalo ho tswa temeng:

o   Ha a qotsitse dintlha tse 1–5 a abelwe letshwao le le leng la puo.
o   Ha a qotsitse dintlha tse 6–7 a se abelwe matshwao a puo.

Palo ya mantswe:

o   Batshwayi ba nnetefatse palo ya mantswe a sebedisitsweng ke bahlahlobuwa.
o   Mohlahlobuwa a se hulelwe matshwao ha a sa bontsha palo ya mantswe kapa ha
    palo ya mantswe e sa nepahala.
o   Ha mohlahlobuwa a fetile/tlotse palo e lebelletsweng ya mantswe, motshwayi a
    bale ho fihlella qetellong ya polelo e le nngwe ka mora palo ya mantswe a
    lebelletsweng.

ELA HLOKO:
Mohlala wa palo ya mantswe:
                              Polelo                               Palo ya matswe
    SESOTHO                   Ke               a        tsamaya             3

                                                    MATSHWAO OHLE A KAROLO YA B:                10

Difuperweng tsa memorandamo ona di se sebediswe ntle ho tumello.                       Phetla

### Page 6

Sesotho Puo ya Tlatsetso ya Pele (FAL)/P1               6         DBE/Hlakola–Tlhakubele 2016
                                            NSC – Memorandamo

KAROLO YA C: THUTAPUO LE TSHEBEDISO YA PUO

POTSO YA 3
3.1       - Lemone. 
          - Perekisi.
          - Setoroberi.
          E le nngwe feela.                                                                (1)

3.2       Garcinia le Green tea.                                                         (2)

3.3       - nomoro ya mohala/0834251868. 
          - aterese ya e-mail/info@ herbexhealth.com
          - websaete/www.herbexhealth.co.za
          - twitter.
          - facebook.
          E le nngwe feela.                                                                (1)

3.4       Qala kajeno, o theole mmele.                                                   (2)

3.5       A/Batho bohle.                                                                 (2)

3.6       E, se amana le sehlahiswa hobane ke sesupo sa hore dino tsena di entswe
          ka ditlamatlama. 

                                                  KAPA

          Tjhe, ha se amane le sehlahiswa hobane e ka nna ya ba ke letshwao la
          boitsebahatso la bahlahisi.                                                      (2)
                                                                                           [10]

POTSO YA 4

4.1       Puo ya hae ke ya motho ya halefileng/Mokgwa oo a tonneng mahlo ka ona.          (1)

4.2       Se a tjhesa hobane se ntse se kubella/O re o batla ho phoka.                    (1)

4.3       Seno se hlokang ho nokwa ka letswai le pepere. 
          Sopho hobane e nokwa ka letswai le pepere.
          E le nngwe feela.                                                                (2)

4.4       O makatswa ke hore o tshwere komiki/kopi e kang o phoka tee./o ne a se a
          tshwere ntho ya ho noka.                                                       (2)

4.5       C/Ke monna le mosadi.                                                          (2)

4.6       O qetelletse a mo nehile hobane puo foreiming ya 4 e bontsha monna a
          kgotsofetse.                                                                   (2)
                                                                                           [10]

Difuperweng tsa memorandamo ona di se sebediswe ntle ho tumello                        Phetla

### Page 7

Sesotho Puo ya Tlatsetso ya Pele (FAL)/P1               7             DBE/Hlakola–Tlhakubele 2016
                                            NSC – Memorandamo

POTSO 5

5.1       5.1.1       mona.                                                                   (1)

          5.1.2       hobane.                                                                 (1)

          5.1.3       ye.                                                                     (1)

          5.1.4       tsebisahaleng.                                                          (1)

          5.1.5       dinthwana.                                                              (1)

          5.1.6       hlile.                                                                  (1)

          5.1.7       ding.                                                                   (1)

          5.1.8       bona.                                                                   (1)

          5.1.9       malapeng.                                                               (1)

          5.1.10      yona.                                                                   (1)

          5.1.11      Batho bana ba ratang ho ikgakanya ba qetella ba fetohile
                      makgolwa a seng a sa ye hae.                                           (2)

          5.1.12      Bana ba be ba fetohe ditsetse empa batswadi ba bona ba ntse ba
                      phela.                                                                 (2)

5.2       5.2.1       Iketsa.
                      matlakala.                                                              (2)

          5.2.2       Jo! Bona noha ke eo tlasa matlakala ao.                                (2)

          5.2.3       Mokganni o kobile heke ya sekolo ka koloi. 
                      Disebo o tsamaya a kobile hlooho.                                        (2)

                                                    MATSHWAO OHLE A KAROLO YA C:               40
                                                     MATSHWAO OHLE A PAMPIRI ENA:              80

Difuperweng tsa memorandamo ona di se sebediswe ntle ho tumello

## Related documents

- [Sesotho FAL P2 Feb-March 2016 Memo](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-sesotho-fal-2016-supplementary-exam-memorandum-paper-2-sesotho/1bd4d340-96fb-4ac0-a6e5-0a4038733c47) — Sesotho FAL · Memo · 2016 · Sesotho
- [Sesotho FAL P3 Feb-March 2016 Memo](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-sesotho-fal-2016-supplementary-exam-memorandum-paper-3-sesotho/76d83efc-428e-4483-90ba-d0f051dd9961) — Sesotho FAL · Memo · 2016 · Sesotho
- [Sesotho FAL P1 May June 2016 Memo](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-fal-p1-may-june-2016-memo/ddada29b-d41d-4283-966e-760bdd809ffb) — Sesotho FAL · Memo · 2016 · Sesotho
- [Sesotho FAL P2 Feb-March 2016](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-sesotho-fal-2016-supplementary-exam-question-paper-paper-2-sesotho/71221a3e-84ed-4143-8548-35d87961cb67) — Sesotho FAL · QP · 2016 · Sesotho
- [Sesotho FAL P3 Feb-March 2016](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-sesotho-fal-2016-supplementary-exam-question-paper-paper-3-sesotho/2adca193-5fdf-48dc-8f31-9d0e0a65c6e6) — Sesotho FAL · QP · 2016 · Sesotho
- [Sesotho FAL P1 May June 2016](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-fal-p1-may-june-2016/395affd5-2cfc-4470-a748-a9a0a156439a) — Sesotho FAL · QP · 2016 · Sesotho

## More from Grade 12 Sesotho FAL

- [Gr 12 Sesotho FAL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-sesotho-fal-atp-2023-24/4a5a6b42-02a8-4c54-8c2b-ae1be2aa474d) — ATP
- [Sesotho FAL P1 Nov 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-sesotho-fal-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-1-sesotho/93eec60d-a98f-4bfd-bf9d-37d2d154b93c) — QP · 2025 · Sesotho
- [Sesotho FAL P2 Nov 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-sesotho-fal-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-2-sesotho/9234194a-3198-4d44-838f-0e7192fba573) — QP · 2025 · Sesotho
- [Sesotho FAL P3 Nov 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-sesotho-fal-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-3-sesotho/05b1b86e-3ee3-464a-838a-1a315a5539f4) — QP · 2025 · Sesotho
- [Sesotho FAL P1 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-fal-p1-nov-2024/cde87c37-0744-4fbe-be5f-84751860ae2e) — QP · 2024 · Sesotho
- [Sesotho FAL P2 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-fal-p2-nov-2024/bbfb7e1f-e76b-4463-984d-6ada07ed9fff) — QP · 2024 · Sesotho

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
