# Sesotho FAL Grade 12 Paper 1 NSC June 2024 Memo

> Grade 12 Sesotho FAL Paper 1 memorandum from the NSC June Exam 2024, 8 pages. Read online or get the free PDF download, question paper linked when available.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/grade-12-sesotho-fal-2024-nsc-june-exam-memorandum-paper-1-sesotho/c1f15347-bf93-406e-9b2e-f29f8494b38c
- Updated: 2026-09-28
- Subject: Sesotho FAL
- Grade: Grade 12
- Language: Sesotho
- Document type: Memorandum
- Year: 2024
- Exam period: NSC June Exam
- Paper: 1
- Curriculum: CAPS
- Pages: 8

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [Sesotho FAL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/sesotho-fal) › [Sesotho FAL Grade 12 Paper 1 NSC June 2024 Memo](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-sesotho-fal-2024-nsc-june-exam-memorandum-paper-1-sesotho/c1f15347-bf93-406e-9b2e-f29f8494b38c)

## About this document

Sesotho Fal · Grade 12 · NSC June Exam · 2024 · sesotho. Memorandum, 8 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS/
          NATIONAL SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS

                  SESOTHO PUO YA TLATSETSO YA PELE (FAL)

                                    PAMPIRI YA PELE (P1)

                            MOTSHEANONG/PHUPJANE 2024

                                TATAISO YA HO TSHWAYA

                                                                       MATSHWAO: 80

                      Tataiso ena ya ho tshwaya e na le maqephe a 8.

Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello                   Phetla

### Page 2

Sesotho Puo ya Tlatsetso ya Pele (FAL)/P1                          DBE/Motsheanong/Phupjane 2024
                                    SC/NSC – Tataiso ya ho tshwaya

KAROLO YA A: TEKOKUTLWISISO

TATAISO YA HO TSHWAYA TEKOKUTLWISISO

•   Kaha sepheo e le ho lekola kutlwisiso ya moithuti, mopeleto o fosahetseng le
    diphoso tsa puo karabong di se ke tsa nkelwa matshwao ntle le ha diphoso tseo di
    nyotobetsa moelelo/kutlwisiso. (Diphoso di nne di bontshwe.)
•   Ha mohlahlobuwa a sebedisitse mantswe a tswang puong e nngwe e seng ena
    a hlahlojwang ho yona, mantswe ao a se natswe, hape a se ke a nkelwa
    matshwao ha karabo e ntse e na le moelelo o utlwahalang. Leha ho le jwalo haeba
    lentswe le hlahang puong e nngwe le sebedisitswe temeng ebile le hlahella e le
    karabo e nepahetseng le fuwe matshwao.
•   Bakeng sa potso e bulehileng, mohlahlobuwa a se ke a abelwa matshwao bakeng
    sa karabo ya E/TJHE kapa KE A DUMELA/HA KE DUMELE. Lebaka/Tshehetso ke
    yona e lokelang ho abelwa matshwao. Ho se fanwe ka matshwao bakeng sa
    NNETE/MAFOSI kapa NTLHA/MOHOPOLO. Lebaka/Tshehetso ke yona e
    lokelang ho abelwa matshwao.
•   Ha karabo e hloka lentswe le le leng empa mohlahlobuwa a fane ka polelo
    e felletseng, a abelwe matshwao ha feela lentswe le nepahetseng le sehelletswe
    mola/qatsohisitswe.
•   Ha potso e batla dintlha tse pedi/tharo, mohlahlobuwa yena a fanne ka dintlha tse
    fetang tse boletsweng, ho tshwauwe tse pedi/tharo tse qalang.
•   Amohela mantswe a hlahang dipuong tse sebediswang mabatoweng a fapaneng.
•   Bakeng sa dipotso tse nang le kgetho, ananela tlhaku e emetseng karabo
    e nepahetseng kapa karabo e ngotsweng ka botlalo.

Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello                               Phetla

### Page 3

Sesotho Puo ya Tlatsetso ya Pele (FAL)/P1                          DBE/Motsheanong/Phupjane 2024
                                    SC/NSC – Tataiso ya ho tshwaya

KAROLO YA A: TEKOKUTLWISISO

POTSO YA 1

TEMA YA A

1.1       •   O lokela ho qala hanyane ho itlwaetsa ho ipolella hore o batla eng
              bophelong. 
          • O lokela ho ipehela nako ya ho etsa tseo o labalabelang ho di fihlella.
          • O lokela ho itlwaetsa ho hana.
          E le nngwe feela.                                                                        (1)

1.2       Se susumetsang batho hore ba dule ba kgotsofatsa ba bang ke ho batla ho
          amoheleha.                                                                              (1)

1.3       • Ho ba le seterese. 
          • Ho ba le mokgathala. 
          • Ho se kgathalle.
          • Ho ba le lehloyo.
          • Ho ba le mathata a dikamano.
          • Ho se itsebe.
          • Ho ba kotsi ho bao o phelang le bona.
          • ho qoba dikgohlano
          Tse pedi feela.                                                                          (2)

1.4       Tsitlallela                                                                             (1)

1.5       Mokgotsofatsi wa batho.                                                                 (1)

1.6       • Ho hloka boitshepo. 
          • Ho qoba dikgohlano/diqabang. 
          • Ditlwaelo tsa botjhaba.
          • Ketsahalo e bohloko e kileng ya hlahela motho.
          A mabedi feela.                                                                          (2)

1.7       E na le ditlamorao tse bosula hobane e senya dikamano le ho bakela ya e
          etsang/mokgotsofatsi mafu a ka qetelletseng a mmolaile.                                (2)

1.8       Ho etsetsa motho molemo ke ho thusa motho hobane ho na le tlhokeho e
          jwalo empa o sa tlamellwa ke letho athe ho kgotsofatsa motho ke ho mo
          thabisa leha ho na le mabaka a o hanelang.                                              (2)

1.9       E senya dikamano tsa bona haholo hobane ba ba le kgalefo e ngata e etsang
          hore leha ba swaswiswa ke ba bang, ba ba halefele e le ha ba nahana hore
          ba a ba phoqa.                                                                         (2)

Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello                               Phetla

### Page 4

Sesotho Puo ya Tlatsetso ya Pele (FAL)/P1                          DBE/Motsheanong/Phupjane 2024
                                    SC/NSC – Tataiso ya ho tshwaya

1.10     •   Motho ya phelelang ho kgotsofatsa ba bang o dula a halefile. 
         •   Motho ya phelelang ho kgotsofatsa ba bang o qetella a se a itlhoile.
         •   Motho ya phelelang ho kgotsofatsa ba bang o senya dikamano tsa hae le
             batho ba bang.
          E le nngwe feela.                                                                        (2)

1.11      Mafosi hobane bohle ba na le kgetho bophelong mme le bona ba ka kgetha
          ho fetoha, ba batla thuso ho ditsebi.                                                  (2)

1.12      'Ruri hona ke ho phela jwalo ka nonyana'                                               (2)

1.13      C/ho qala ka ditlhoko tsa hae pele. Ka tsela ena o tla ba le boitshepo bo tla
          mo qobisa kgatello ya maikutlo le mafu a mang a ka mo amang.                           (2)

1.14      Di qholotsa maikutlo a kutlwelobohloko/ngongoreho hobane ke utlwiswa
          bohloko/ngongorehiswa ke taba ya hore batho ba bang ba qetella ba wetse
          hara mathata a neng a le hole le bona ka baka la ho rata ho kgotsofatsa ba
          bang. 
          Ho elwe tlhoko dikarabo tsa baithuti.                                                    (2)

TEMA YA B

1.15      Mabelo.                                                                                 (1)

1.16      Ke diperesente tse 35%.                                                                 (1)

1.17      Ke bolo hobane e hlahella e na le diperesente tse mashome a mahlano tsa
          thahasello tjhateng e ka hodimo papisong le dipapadi tse ding.                         (2)

1.18      Bohlokwa ba dipapadi tse fapaneng dikolong ka kakaretso ke hore bohle ba
          be le seabo dipapading, ba ikutlwe ba amohelehile ho bapala dipapadi tseo
          ba di ratang. Ka ho etsa jwalo, ba dula ba ikwetlisa hore ba phele hantle le
          hona ho qoba mafu a sa hlokeheng.
          Ho elwe tlhoko dikarabo tsa baithuti.
                                                                                                   (2)  2024

                                                      MATSHWAO OHLE A KAROLO YA A:                 30

Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello                               Phetla

### Page 5

Sesotho Puo ya Tlatsetso ya Pele (FAL)/P1                          DBE/Motsheanong/Phupjane 2024
                                    SC/NSC – Tataiso ya ho tshwaya

KAROLO YA B: KGUTSUFATSO

POTSO YA 2

                    QOTSO                                    DINTLHA TSE LEBELLETSWENG
1. Kgalemo ke tsela ya ho kenya ngwana                  1. Kgalemo ke tsela e rutang ngwana ho
   tseleng le ho mo thusa ho ba le boitaolo.               itaola.
2. Kgalemo ke motheo wa kgolo e                         2. Kgalemo ke motheo wa kgodiso e
   phethahetseng ya ngwana kahoo e                         ntle.
   molemo ngwaneng e mong le e mong.
3. Lebaka le leng le etsang ho re kgalemo e             3. Kgalemo e ruta bana ho laola
   be bohlokwa baneng, ke la hore e ba ruta                maikutlo le boitshwaro ba bona.
   ho laola maikutlo a bona mmoho le
   boitshwaro ba bona ka kakaretso.
4. Ke ka kgalemo hape moo bana ba ka                    4. Bana ba kgalengwang ba kgona ho
   kgonang ho phela hantle le ba bang.                     phedisana hantle le batho.
5. Ho kgalema ngwana ho boetse ho mo                    5 Kgalemo e thusa ngwana ho etsa
   thusa ho etsa diqeto tse tsitsitseng                    diqeto tse nepahetseng.
   bophelong.
6. Ho se kgaleme bana ho siya bana ba                   6. Ho tima gwana kgalemo ho mo
   hloka boitshepo bophelong.                              hlokisa boitshepo.
7. Ho kgalema ngwana ke ho mo ruta ho ba                7. Kgalemo e ruta ngwana ho ba le
   le boikemelo le boikarabelo bophelong.                  boikarabelo, le boikemelo.
8. Batswadi, se emiseng ho kgalema bana                 8. Kgalemo e bontsha lerato.
   kaha kgalemo ke sesupo sa lerato la
   botswadi ho ngwana.

(Palo ya mantswe = 70)

Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello                                  Phetla

### Page 6

Sesotho Puo ya Tlatsetso ya Pele (FAL)/P1                          DBE/Motsheanong/Phupjane 2024
                                    SC/NSC – Tataiso ya ho tshwaya

Kgutsufatso e lokela ho tshwauwa ka tsela e latelang:

Ho tshwauwa ha kgutsufatso, ho itshetlehe ho kenngweng ha dintlha tsa bohlokwa ho
latela ditlhoko tsa potso le ho ntshuweng ha tse sa amaneng le potso hohang.

Kabo ya matshwao:

o     Matshwao a 7 dintlheng tse supileng. (letshwao bakeng sa ntlha)
o     Matshwao a 3 tshebedisong ya puo.
o     Matshwao ohle: 10

Kabo ya matshwao a tshebediso ya puo ha mohlahlobuwa a sebedisitse
mantswe a hae:

o     Dintlha tse 1–3 tse nepahetseng: kabo e be letshwao le le leng.
o     Dintlha tse 4–5 tse nepahetseng: kabo e be matshwao a mabedi.
o     Dintlha tse 6–7 tse nepahetseng: kabo e be matshwao a mararo.

Kabo ya matshwao a tshebediso ya puo ha mohlahlobuwa a qotsitse dintlha di le
jwalo temeng:

o     Ha a qotsitse ntlha tse (6–7) a se abelwe matshwao a puo.
o     Ha a qotsitse ntlha e le (4–5) a abelwe letshwao le le leng la puo.
o     Ha a qotsitse ntlha tse (2–3) a abelwe matshwao a mabedi a puo

ELA TLHOKO:

Palo ya mantswe:

o     Batshwayi ba nnetefatse palo ya mantswe a sebedisitsweng ke bahlahlobuwa.
o     Mohlahlobuwa a se hulelwe matshwao ha a sa bontsha palo ya mantswe kapa ha
      palo ya mantswe e sa nepahala.
o     Ha mohlahlobuwa a fetile/tlotse palo e lebelletsweng ya mantswe, motshwayi a
      bale ho fihlella qetellong ya polelo e le nngwe ka mora palo ya mantswe a
      lebelletsweng, mme a se tshwaye kgutsufatso kaofela.

Mohlala wa palo ya mantswe:

                               Polelo                                   Palo ya matswe
    SESOTHO                    Ke               a             tsamaya           3

                                                     MATSHWAO OHLE A KAROLO YA B:                  10

Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello                               Phetla

### Page 7

Sesotho Puo ya Tlatsetso ya Pele (FAL)/P1                          DBE/Motsheanong/Phupjane 2024
                                    SC/NSC – Tataiso ya ho tshwaya

KAROLO YA C: DIBOPEHO LE MELAO YA TSHEBEDISO YA PUO

TATAISO YA HO TSHWAYA THUTAPUO LE TSHEBEDISO YA PUO

•     Mopeleto
      o Dikarabo tsa lentswe le le leng di tshwauwe di nepahetse leha mopeleto o
         fosahetse, ntle leha phoso eo e nyotobetsa moelelo wa lentswe leo.
      o Dikarabong tse ngotsweng ka dipolelo tse felletseng, mopeleto o fosahetseng
         o se ke wa abelwa dintlha haeba tshebediso ya puo e le yona e hlahlojwang.
      o Moo ho hlahlojwang kgutsufatso ya mantswe, karabo e be le matshwao a
         nepahetseng a puo.
•     Dibopeho tsa dipolelo e be tse nepahetseng.
•     Bakeng sa dipotso tse nang le kgetho, ananela tlhaku e emetseng karabo e
      nepahetseng kapa karabo e ngotsweng ka botlalo.

POTSO YA 3

3.1       Mmapatsi o kgethile ho a sebedisa e le ho notla palo ya mantswe polelong eo
          hore e be le sefutho.                                                                  (2)

3.2       E ka ba susumelletsa ho ba le tshepo hodima matla a tlalehwang a fuperwe
          ke lero lena la Masututsa, mme ba ba le thahasello ya ho iphumanela
          sehlahiswa sena ka dinako tsohle haholo ha ba e na le mosebetsi o mongata
          oo ba lokelang ho o etsa.                                                              (2)

3.3       Botala bo atisa ho amahanngwa le bophelo bo botle,  kahoo mmapatsi o se
          rehile ka maikemisetso a ho re totoballetsa matla a kang a motjhini le hore
          sehlahiswa sena se na le Bophelo.                                                      (3)

3.4       Ditshwantsho di hlakisetsa ba reretsweng sehlahiswa sena ho elellwa hore ke
          ditholwana dife tse sebedisitsweng motswakong ona. Hape di re thusa ho
          tseba hore setshelo se jwang, ke sa boholo bo bokae, le ho hohela bareki
          kaha dijo tse tswang mobung e le tsona tse kgothalletswang haholo ke ba tsa
          bophelo.                                                                              (3)
                                                                                                   [10]

POTSO YA 4

4.1       Puo ya sefahleho ya mokganni ya ho teneha, ho halefa, a tonetse lepolesa
          mahlo, e tiisa hore efela tsela eo a kgannang ho yona e na le ditshitiso
          hobane e tjhekehile e dikoti.                                                          (2)

4.2       D/Pebofatso, hobane o bebofatsa taba ya hore bakganni ba tlo shwa ka
          bongata ka baka la yona tsela eo e dikoti.                                             (2)

4.3       Lepolesa le emisa le ho buisa mokganni hampe ka sepheo sa ho batla ho
          hatella melao ya tsela empa le ntse le bona hore maemo a tsela ke a
          jwang.                                                                                (3)

Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello                               Phetla

### Page 8

Sesotho Puo ya Tlatsetso ya Pele (FAL)/P1         8                DBE/Motsheanong/Phupjane 2024
                                    SC/NSC – Tataiso ya ho tshwaya

         •     E, ho nepehetse hobane puo ya lepolesa e totobatsa hore le na le matla
               hodima mokganni ho latela maemo a lona a mosebetsi 
         •     Tjhe, hobane leha e le motho wa molao ya nang le matla, ha a tlameha
               ho buisa batho jwalo ka tsela e sa hlomphe.                                         (3)
         E le nngwe feela.                                                                         [10]

POTSO YA 5

5.1       5.1.1       Mongodi o e bopile ka tsela eo ho hatella ntlha ya boitshepo le
                      boikgantsho bo neng bo tletse ho rakgwebo.                                 (2)

          5.1.2       Le re thusa ho utlwisisa hore sebui se ne se sa nkela bohlokwa ba
                      ho saena konteraka eo hloohong.                                            (2)

          5.1.3       E re tsebisa hore le nakong ya hajwale sebui se ntse se sa
                      kgotsofala hore hobaneng se sa ka sa lemoswa bohlokwa ba ho
                      bala le ho utlwisisa konteraka pele se e saena.                            (2)

          5.1.4       E nthusa ho utlwisisa hore sebui se ile sa leballa ruri/e le ka nnete
                      ka seo.                                                                    (2)

          5.1.5       O a sebedisitse ho re tsebisa taba ya hore sebui ha se a ka sa nka
                      nako ho bala le ho utlwisisa dikahare tsa konteraka pele se e
                      saena.                                                                     (2)

          5.1.6       A re tsebisa hore sebui se ile sa lahlehelwa ke tsohle tseo se neng
                      se hopotse hore se tla di fihlella.                                        (2)

          5.1.7       Setshwantsho seo re se bopelwang ka ho wa ha bosiu, se
                      sebedisitswe ka sepheo sa ho hlakisa kamoo sebui se ileng sa
                      potlaka kateng ho ya kgaola konteraka eo.                                  (2)

5.2       5.2.1       Letshwao la makalo le sebedisitswe ho bontsha boipiletso ba sebui
                      ho bamamedi hore ba se sekehele tsebe. Ba mamele seo se se
                      buang sa hore batho ba nang le bokowa, ba etsa dintho tse kgolo
                      tse fetang tse etswang ke batho ba phelang hantle.                        (3)

          5.2.2       Le re tsebisa hore sebui ha se buelle dikowa tse ding feela empa le
                      sona se ikenyelleditse bathong ba nang le bokowa mme ba ipapisa
                      ka ho bontsha hore ba kgona ho etsa dintho tse tsotehang jwalo ka
                      batho ba phetseng hantle kapa le ho ba feta.                              (3)
                                                                                                   [20]

                                                      MATSHWAO OHLE A KAROLO YA C:                 40
                                                       MATSHWAO OHLE A PAMPIRI ENA:                80

Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello

## Related documents

- [Sesotho FAL P2 May-June 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-sesotho-fal-2024-nsc-june-exam-memorandum-paper-2-sesotho/89474c26-78ba-4d11-9266-7c7254f9e0f9) — Sesotho FAL · Memo · 2024 · Sesotho
- [Sesotho FAL P3 May-June 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-sesotho-fal-2024-nsc-june-exam-memorandum-paper-3-sesotho/3b041e81-866b-4d50-be2d-60ce7b77c678) — Sesotho FAL · Memo · 2024 · Sesotho
- [Sesotho FAL P1 May-June 2023 MG](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-fal-p1-may-june-2023-mg/08942d72-48fc-475f-a7e9-16334ffbddca) — Sesotho FAL · Memo · 2023 · Sesotho
- [Sesotho FAL P1 May June 2022 MG](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-fal-p1-may-june-2022-mg/db8ee77b-1d33-42c9-bb4b-2fedeb07f898) — Sesotho FAL · Memo · 2022 · Sesotho
- [Sesotho FAL P1 May June 2018 Memo](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-fal-p1-may-june-2018-memo/5f854229-45f9-4ac4-b98a-663f258c0886) — Sesotho FAL · Memo · 2018 · Sesotho
- [Sesotho FAL P1 May June 2017 Memo](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-fal-p1-may-june-2017-memo/e6d38557-7915-405a-9a0a-9e7278bf0ec1) — Sesotho FAL · Memo · 2017 · Sesotho

## More from Grade 12 Sesotho FAL

- [Gr 12 Sesotho FAL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-sesotho-fal-atp-2023-24/4a5a6b42-02a8-4c54-8c2b-ae1be2aa474d) — ATP
- [Sesotho FAL P1 Nov 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-sesotho-fal-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-1-sesotho/93eec60d-a98f-4bfd-bf9d-37d2d154b93c) — QP · 2025 · Sesotho
- [Sesotho FAL P2 Nov 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-sesotho-fal-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-2-sesotho/9234194a-3198-4d44-838f-0e7192fba573) — QP · 2025 · Sesotho
- [Sesotho FAL P3 Nov 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-sesotho-fal-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-3-sesotho/05b1b86e-3ee3-464a-838a-1a315a5539f4) — QP · 2025 · Sesotho
- [Sesotho FAL P1 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-fal-p1-nov-2024/cde87c37-0744-4fbe-be5f-84751860ae2e) — QP · 2024 · Sesotho
- [Sesotho FAL P2 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-fal-p2-nov-2024/bbfb7e1f-e76b-4463-984d-6ada07ed9fff) — QP · 2024 · Sesotho

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
