# Sesotho FAL Grade 12 Paper 3 NSC June 2024 Memo

> Grade 12 Sesotho FAL Paper 3 memorandum from the NSC June Exam 2024, 16 pages. Read online or get the free PDF download, question paper linked when available.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/grade-12-sesotho-fal-2024-nsc-june-exam-memorandum-paper-3-sesotho/3b041e81-866b-4d50-be2d-60ce7b77c678
- Updated: 2026-09-28
- Subject: Sesotho FAL
- Grade: Grade 12
- Language: Sesotho
- Document type: Memorandum
- Year: 2024
- Exam period: NSC June Exam
- Paper: 3
- Curriculum: CAPS
- Pages: 16

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [Sesotho FAL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/sesotho-fal) › [Sesotho FAL Grade 12 Paper 3 NSC June 2024 Memo](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-sesotho-fal-2024-nsc-june-exam-memorandum-paper-3-sesotho/3b041e81-866b-4d50-be2d-60ce7b77c678)

## About this document

Sesotho Fal · Grade 12 · NSC June Exam · 2024 · sesotho. Memorandum, 16 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [Sesotho FAL P3 May-June 2024](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-sesotho-fal-2024-nsc-june-exam-question-paper-paper-3-sesotho/ebf10319-d8fc-4a52-bf97-e5da46912fba) — QP · 2024 · Sesotho

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS/
          NATIONAL SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS

            SESOTHO PUO YA TLATSETSO YA PELE (FAL)

                              PAMPIRI YA BORARO (P3)

                       MOTSHEANONG/PHUPJANE 2024

                             TATAISO YA HO TSHWAYA

                                                                       MATSHWAO: 100

                     Tataiso ena ya ho tshwaya e na le maqephe a 16.

Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello                   Phetla

### Page 2

Sesotho Puo ya Tlatsetso ya Pele (FAL)/P3         2                DBE/Motsheanong/Phupjane 2024
                                    SC/NSC – Tataiso ya ho tshwaya

KAROLO YA A

DITAELO HO BATSHWAYI

 TATAISO YA HO TSHWAYA DITEMA TSA BOIQAPELO

 Moqoqo kapa ditema tsa kgokahano di ke ke tsa hloka sesupo leha e le sefe sa hore di
 badilwe tsa ba tsa abelwa matshwao ka tshwanelo. Sephetho sa matshwao a abetsweng
 ditema tsa boiqapelo e be se loketseng.
 Ho se tshwane le kgutsufatsong moo ho nang le pehelo ya moedi o tlamang wa palo ya
 mantswe, Moqoqo kapa tema ya kgokahano ha e phalla ho ya ka boiqapelo mme e hohela
 mmadi, e tla be e le leeme ha ho tsepamiswa maikutlo hodima bolelele feela ho na le hore
 ho shejwe dikahare.
 Molao ke hore:
 •    Ho se eketswe dikotlo kaha ruburiki ka boyona e na le dikotlo.

RUBURIKI YA HO LEKANYETSA MOQOQO – (MATSHWAO A 50)

SESOTHO PUO YA TLATSETSO YA PELE (FAL) - SLKT

ELA TLHOKO:
o    Sebedisa ruburiki ena ka dinako tsohle ha o lekanyetsa meqoqo (Pampiri ya 3,
     Karolo ya A).
o    Matshwao a 0–50 a arotswe ho ya ka dikgato tse 5 tsa ditlhaloso.
o    Lekgetheng la Dikahare, Puo le Setaele, tlhaloso e nngwe le e nngwe ya bokgoni e
     arotswe habedi ho hlahisa boemo bo hodimo le boemo bo tlase; boemo bo bong le
     bo bong bo na le tlhaloso ya bona.
o    Lekgetha la sebopeho lona ha le a arolwa ka bokgoni bo nang le boemo bo
     hodimo le bo tlase.

Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello                             Phetla

### Page 3

Sesotho Puo ya Tlatsetso ya Pele (FAL)/P3                                                    3                                                         DBE/Motsheanong/Phupjane 2024
                                                                               SC/NSC – Tataiso ya ho tshwaya

RUBURIKI YA HO LEKANYETSA MOQOQO – SESOTHO PUO YA TLATSETSO YA PELE [MATSHWAO A 50]
    Makgetha a ho                                                             Phihlello e supang                                          Phihlello ya motheo
                                            Phihlello e babatsehang                                         Phihlello e mahareng                                      Phihlello e haellang
     lekanyetsa                                                                    bokgoni                                                        feela
 DIKAHARE LE                                            28–30                         22–24                          16–18                        10–12                        4–6
 MORALO

                         Boemo bo hodimo
                                           -Nehelano e babatsehang ho      -Nehelano e ntle haholo       -Nehelano e kgotsofatsang      -Nehelano e momahane       -Nehelano e tswile lekoteng
                                           feta tebello e tlwaelehileng    -Mehopolo ke e loketseng      -Mehopolo e momahane le        mona le mane               hohang
 (Nehelano ya                              -Mehopolo e bontshang           ebile e kgahlisa ka botlalo   ho kgodisa ka tsela e          -Mehopolo ke e sa          -Mehopolo ke e sa
 sehlooho) tlhophiso                       bohlale, e phephetsang          le bopaki ba nehelano e       amohelehang                    hlakang, ebile e se ya     tsepamang, e dubakaneng
 ya mehopolo le                            monahano, ebile e sutsitse      butswitseng                   -O hlophisitswe le ho          boiqapelo                  -Ha e utlwahale mme
 dintlha, kelohloko ya                     -O hlophisitswe le ho hokelwa   -O hlophisitswe le ho         momahana ka tsela e            -Ho na le bopaki bo        mehopolo e a phetakakwa
 baamohedi ba ditaba,                      ka boqhetseke, ho               hokelwa hantle haholo ho      amohelehang ho                 fokolang ba tlhophiso le   -Ha e a hlophiswa le hona
 maikemisetso le                           kenyeleditswe selelekela,       kenyeditswe selelekela,       kenyeleditswe selelekela,      momahano ya mosebetsi      ho hokeleha.
 maemo                                     mmele le qetelo.                mmele le qetelo.              mmele le qetelo.
                                                        25–27                         19–21                          13–15                          7–9                        0–3
 MATSHWAO A 30                             -Nehelano e tswileng matsoho    -Nehelano e radilwe hantle    -Nehelano e a kgotsofatsa      -Nehelanno boholo e        -Ha ho boiteko bo entsweng
                                           leha e haellwa ke matshwao a    -Mehopolo ke e loketseng,     leha e sa hlaka mona le        tswile lekoteng            ba ho arabela sehlooho
                                           boqhetseke ba moqoqo o          mme e thahasellisang          mane                           -Mehopolo e na le ho       -Mehopolo e tswile lekoteng

                         Boemo bo tlase
                                           babatsehang                     -O hlophisitswe le ho         -Mehopolo e momahane le        hloka kgokelo mme e        ka hohle-hohle, ha e a
                                           -Mehopolo e sutsitseng ebile    hokelwa hantle ho             ho kgodisa ka tsela e          dubakane                   nepahala
                                           e bontsha boiphihlelo bo        kenyeleditswe selelekela,     mahareng                       -Bopaki ba tlhophiso le    -Mosebetsi ha o a tsepama
                                           hodimo                          mmele le qetelo               -Karolo ya mosebetsi e         momahano bo a              sehloohong mme o
                                           -O hlophisitswe le ho hokelwa                                 itseng e hlophisitswe;         thekesela                  dubakane
                                           ka bonono, ho kenyeleditswe                                   -Ho na le boiteko bo itseng
                                           selelekela, mmele le qetelo                                   ba tlhophiso le momahano
                                                                                                         ho kenyeleditswe selelekela,
                                                                                                         mmele le qetelo

Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello                                                                                                                         Phetla

### Page 4

Sesotho Puo ya Tlatsetso ya Pele (FAL)/P3                                                       4                                                            DBE/Motsheanong/Phupjane 2024
                                                                                  SC/NSC – Tataiso ya ho tshwaya

    Makgetha a ho                                                                      Phihlello e supang                                             Phihlello ya motheo
                                                 Phihlello e babatsehang                                            Phihlello e mahareng                                            Phihlello e haellang
      lekanyetsa                                                                             bokgoni                                                          feela
 PUO, SETAELE LE HO                                          14–15                            11–12                            8–9                             5–6                            0–3
 HLAOLA DIPHOSO                              -Sehalo, rejisetara, setaele le      -Sehalo, rejisetara, setaele   -Sehalo, rejisetara, setaele le   -Sehalo, rejisetara,         -Tshebediso ya puo ha e
                                             tlotlontswe di loketse sepheo,       le tlotlontswe di loketse      tlotlontswe di loketse            setaele le tlotlontswe ha    utlwisisehe
 Sehalo, rejisetara,

                           Boemo bo hodimo
                                             baamohedi ba ditaba mmoho le         sepheo, baamohedi ba           sepheo, baamohedi ba              di a lokela sepheo,          -Sehalo, rejisetara, setaele le
 setaele, tlotlontswe ke                     maemo ka tsela e babatsehang         ditaba mmoho le maemo          ditaba mmoho le maemo             baamohedi ba ditaba          tlotlontswe ha di a lokela
 tse lokelang                                -Tshebediso ya puo e bontsha         ka botlalo                     -Tshebediso ya puo ke e           hammoho le maemo             baamohedi ba ditaba,
 sepheo/tshusumetso le                       boitshepo mme e tswile matsoho       -Tshebediso ya puo e           lokileng bakeng sa ho fetisa      -Tshebediso ya puo ke        sepheo le maemo
 maemo                                       - Sehalo se kgahlisang ebile se le   matla mme ho                   moelelo                           ya motheo feela              -Tlotlontswe e haellang ho
 Kgetho ya mantswe                           matla                                sebedisitswe sehalo se         - Puo ya bonono e                 -Sehalo le kgetho ya         feta tekanyo hoo nehelano e
 Tshebediso ya puo le                        -O batla o hloka diphoso tsa         loketseng boholo ba nako       sebedisitswe ho matlafatsa        mantswe ke tse sa            sa utlwisiseheng
 tlwaelo, matshwao a ho                      melao ya puo le tsa mopeleto         -Boholo ba mosebetsi ha o      dikahare                          lokelang
 bala le mopeleto                            -O radilwe ka boqhetseke bo          na diphoso tsa melao ya                                          -Tlotlontswe e haellang
                                             hlollang                             puo le mopeleto                                                  haholo
 MATSHWAO A 15                                                                    -O radilwe hantle haholo
                                                             13                                 10                             7                                4
                                             -Tshebediso ya puo ke e tswileng     -Tshebediso ya puo ke e        -Tshebediso ya puo e lekane       -Tshebediso ya puo ke e

                           Boemo bo tlase
                                             matsoho, e susumetsang sehalo        utlwahalang, mme e             leha ho na le ho se tsepame       hlotsang
                                             se nepahetseng                       loketseng ka kakaretso         mona le mane                      -Ha ho phapano kapa ke
                                             -O batla o hloka diphoso tsa         -Sehalo ke se matla, mme       -Ka kakaretso sehalo ke se        e fokolang motswakong
                                             melao ya puo le tsa mopeleto         se loketseng                   loketseng leha puo ya             wa dipolelo
                                             -O radilwe ka bokgoni bo             -Ho na le diphoso tse          bonono e haella                   -Tlotlontswe e haella ka
                                             babatsehang                          mmalwa tsa melao ya puo                                          tsela e ikgethang
                                                                                  le tsa mopeleto
                                                                                  -O radilwe hantle
 SEBOPEHO                                                      5                                 4                              3                               2                             0–1
                                             -Kgodiso ya sehlooho ke e            -Kgodiso ya dintlha ke e       -Dintlha tse loketseng di a       -Dintlha tse itseng di a     -Dintlha tse hlokehang di a
 Makgetha a tema:                            babatsehang                          utlwisisehang, mme e           hodiswa                           utlwahala                    haella
 popeho ya dipolelo le                       -Dintlha tse phethahetseng ka        hodisang sehlooho              -Dipolelo le diratswana di        -Dipolelo le diratswana di   -Dipolelo le diratswana di
 kgodiso ya diratswana                       botlalo                              -O momahane                    bopilwe hantle                    na le diphoso                fosahetse
 le bolelele bo                              -Dipolelo le diratswana di bopilwe   -Dipolelo le diratswana di a   -Moqoqo o na le moelelo           -Moqoqo o ntse o na le       -Moqoqo ha o na moelelo
 hlokehang                                   ka tsela e babatsehang               utlwisisehang ebile di                                           moelelo o itseng
                                                                                  tswakilwe
 MATSHWAO A 5
 MATSHWAO                                                  43–50                            33–40                            23–30                           13–20                          0–10

Difuperweng tsa papiri ena di se sebediswe ntle ho tumello                                                                                                                                   Phetla

### Page 5

Sesotho Puo ya Tlatsetso ya Pele (FAL)/P3                                  5                  DBE/Motsheanong/Phupjane 2024
                                                             SC/NSC – Tataiso ya ho tshwaya

Matshwao a ka sebediswang bakeng sa ho tshwaya:

  Makgetha a Tekanyetso                                  Matshwao        Senotlolo
  Dikahare/Moralo               (60%)                    30              DM =
  Puo/Setaele/Ho hlaola diphoso (30%)                    15              PST =
  Sebopeho                      (10%)                    05              Seb =
  Matshwao ohle                                          50

Difuperweng tsa papiri ena di se sebediswe ntle ho tumello                                                           Phetla

### Page 6

Sesotho Puo ya Tlatsetso ya Pele (FAL)/P3                                   6                                        DBE/Motsheanong/Phupjane 2024
                                                              SC/NSC – Tataiso ya ho tshwaya

KAROLO YA A: MOQOQO

TATAISO YA SEBOPEHO SA DITEMA TSA MOQOQO

 Mefuta ya          Moqoqo wa Phetelo/o               Moqoqo wa                        Moqoqo wa ngangisano/o sa nkeng
 Ditema             hlalosang                         Boimamelo/ditema tsa             lehlakore/ditema tsa Kgohelo
                                                      Dinnete
 Sebopeho sa •          Sehlooho                      • Sehlooho                       •   Sehlooho
 ka ntle     •          Selelekela                    • Dihloohwana                    •   Selelekela
             •          Mmele                         • Selelekela                     •   Mmele
             •          Phethelo                      • Mmele                          •   Phethelo
                                                      • Phethelo
 Sebopeho sa Mohato/Setepe                            Ketane                           Mokolokotwane
 seratswana  Moralo wa mantlha o                      Dipolelo tse hlahang di          Mathathama a dingangisano/dinnete tse
             hatellang hodima ditsela                 latelana di hokahantswe ke       phaelletsweng ho tshehetsa ntlha e itseng.
             tse itseng tsa ho etsa                   polelo e tlang pele.
             dintho le tsa phetelo tse                 • Polelo ya mohopolo wa         Botsitso
             itshetlehileng hodima                        sehlooho                     Ho tshehetsa mahlakore ka bobedi ka dingangisano
             tlhahlamano ya diketsahalo                • Dipolelo tsa tlatsetso        tse leka-lekanang mabapi/kgahlanong le ntlha-kgolo, e
             ho latela nako.                                                           le ho fana ka teka-tekano lehlakoreng ka leng.
               • Polelo ya mohopolo wa
                 sehlooho                                                              Ngangisano:
               • Dipolelo tsa tlatsetso ho                                             Selelekela – ntlhakemo e hlake
                 bontsha tlhahlamano ya                                                Mmele:
                 diketsahalo.                                                           • Polelo ya mohopolo wa sehlooho
                                                                                        • Dingangisano tse latelwang ke ditlhaloso
                                                                                        Phethelo:
                                                                                       • Dikgothaletso
                                                                                       • Kgutsufatso/phethelo
                                                                                       • Ntlhakemo e hlahelle

Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello                                                                                 Phetla

### Page 7

Sesotho Puo ya Tlatsetso ya Pele (FAL)/P3                                   7                                        DBE/Motsheanong/Phupjane 2024
                                                              SC/NSC – Tataiso ya ho tshwaya

                                                                                       O sa nkeng lehlakore:
                                                                                       Selelekela – ntlhakemo e hlake
                                                                                       Mmele:
                                                                                        • Polelo ya mohopolo wa sehlooho
                                                                                        • Dipolelo tse tshehetsang
                                                                                        • Dintlha tse kgahlanong le sehlooho & mabaka.
                                                                                       Phethelo:
                                                                                        • Dikgothaletso
                                                                                        • Kgutsufatso/phethelo
                                                                                        • Ntlhakemo e hlahelle
 Makgetha           •   Di re qoqela ka pale e        •   Fana ka tsebo kapa           •   Di ikemiseditse ho hohela/ho okaoketsa maikutlo
                        mabapi le motho/batho,            tlhahisoleseding ya              kapa diketso tsa mmadi.
                        sebaka le nako ya                 nnete.
                        diketsahalo.
                    •   Di na le mopheti kapa
                        mongodi wa pale.
 Makgetha a         •   Puo ya semmuso kapa           •   Puo ya semmuso               •   Puo e tobang taba e a sebediswa.
 puo                    eo e seng ya semmuso          •   Lekgathe lejwale le a        •   Puo ya bonono, e kang ya mekgabisopuo.
                    •   Lekgathe lefetile le              sebediswa.                   •   E hlaha eka e tseba matswalo le ditabatabelo tsa
                        sebediswa haholo.             •   Puo e sa bontsheng               rona kahoo di sebedisa monyetla oo ho okaoketsa
                    •   Mahokedi a kang                   maikutlo a mongodi               maikutlo a babadi.
                        kamora, yaba, pele ho         •   (Jakone) puo e               •   E hlahisa dikgopolo-taba eka ke taba.
                        moo, pele, kahoo, jj.             sebediswang lekaleng         •   ditshwantsho & tshebediso ya mmala.
                                                          le ikgethileng la tsa        •   Dingangisano tse sekametseng lehlakoreng le le
                                                          mosebetsi.                       leng.
                                                      •   Sehalo sa semmuso

Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello                                                                                   Phetla

### Page 8

Sesotho Puo ya Tlatsetso ya Pele (FAL)/P3         8                DBE/Motsheanong/Phupjane 2024
                                    SC/NSC – Tataiso ya ho tshwaya

 POTSO YA 1
 1.1       Sefefo sa e baka taba!
           Sebopeho:       Selelekela
                           Mmele
                           Qetelo
           Dikahare:       Dikahare di hlakise taba e ileng ya bakwa ke sefefo seo.                [50]
 1.2       Ke qadile ho kgolwa tseo tsohle mohlang oo.
           Sebopeho        Selelekela
                           Mmele
                           Qetelo
           Dikahare:       Di hlakise seo a neng a se jwetsitswe kapa a se utlwetse mme a
                           sa se kgolwe. A be a totobatse hore ke eng kappa ke sefe se mo
                           kgodisitseng hore efeela taba eo e le nnete.                            [50]
 1.3       Ha e ne e se ka tsietsi eo, nka be ke sa atleha.
           Sebopeho        Selelekela
                           Mmele
                           Qetelo
           Dikahare:       Dikahare di hlakise hore ke tsietsi efe eo a buang ka yona, le hore
                           e mo fetohetse lehlohonolo ka tsela e jwang.                            [50]
 1.4       Na ho a hlokeha hore basebetsi ba lefe lekgetho?
           Sebopeho        Selelekela
                           Mmele
                           Qetelo
           Dikahare:       Dikahare di totobatse hore lekgetho ke eng, mme di be di hlakise
                           hantle bohlokwa/melemo ya hore basebetsi ba le lefe.

                                                              Kapa

                           Dikahare di totobatse hore lekgetho ke eng, mme di be di fane ka
                           mabaka a hlakisang hantle hore ha ho hlokehe hore basebetsi ba
                           lefe lekgetho.                                                          [50]
 1.5       Dintle le dimpe tsa ho eta ka koloi e le nngwe le le lelapa kaofela.
           Sebopeho        Selelekela
                           Mmele
                           Qetelo
           Dikahare:       Ditaba tsa moqoqo di tshehetse mahlakore a mabedi, lehlakore
                           la dintle le la dimpe tsa ho eta ka koloi e le nngwe le le lelapa
                           kaofela.                                                                [50]

Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello                               Phetla

### Page 9

Sesotho Puo ya Tlatsetso ya Pele (FAL)/P3         9                DBE/Motsheanong/Phupjane 2024
                                    SC/NSC – Tataiso ya ho tshwaya

 1.6–1.8 Ditshwantsho

           Dikahare tse ka lebellwang:
           • Moqoqong ona mohlahlobuwa o sheba setshwantsho, mme a qoqe ka seo se
             se qholotsang maikutlong a hae.
           • Moqoqo wa hae o tshwanetse ho dumella mmadi ho itemohela sehlooho
             seo ho qoqwang ka sona ka tsela e hlakileng.
           • Moqoqo o ka ngolwa ho tswa lehlakoreng lefe kapa lefe.                                [50]
                                                        MATSHWAO OHLE A KAROLO YA A:               50

Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello                               Phetla

### Page 10

Sesotho Puo ya Tlatsetso ya Pele (FAL)/P3                                          10                                                             DBE/Motsheanong/Phupjane 2024
                                                                           SC/NSC – Tataiso ya ho tshwaya

   RUBURIKI YA HO LEKANYETSA TEMA YA KGOKAHANO E TELELE – SESOTHO PUO YA TLATSETSO YA PELE [MATSHWAO A 30]

Makgetha a ho                Phihlello e babatsehang         Phihlello e supang bokgoni            Phihlello e mahareng             Phihlello ya motheo feela             Phihlello e haellang
lekanyetsa
DIKAHARE,                             15–18                            11–14                          8–10                                    5–7                                 0-4
MORALO LE               --Nehelano e babatsehang          -Nehelano e ntle haholo, e         -Nehelano e lekaneng, e            -Nehelano ya motheo e              -Nehelano e totobatsa kgaello
SEBOPEHO                haholo ho feta ditebello tse      bontshang tsebo e ntle ya          bontshang tsebo ya makgetha        bontshang tsebo e itseng ya        ya tsebo ya makgetha a mofuta
                        tlwaelehileng                     makgetha a mofuta wa tema          a mofuta wa tema                   makgetha a mofuta wa tema          ona wa tema
-Nehelano le            - Mehopolo e matla, e             -Nehelano e tsepame - ha e         -Nehelano ha e a tsepama ka        -Mosebetsi o na le tsepamo e       -Moelelo o nyotobetse ke ho
mehopolo;               butswitseng                       kgere                              ho phethahala – ho na le ho        itseng empa o a kgera              kgera ho hoholo
-Tlhophiso ya           -Tsebo e batsi ya makgetha a      -Mehopolo le dikahare di           kgera ho itseng                    -Ha se ka dinako tsohle            -Mehopolo le dikahare ha di na
mehopolo;               mofuta wa tema                    momahane, mme di                   -Mehopolo le dikahare di na le     mehopolo le dikahare di            momahano
-Sepheo, baamohedi      -Mosebetsi o tsepame              manollotswe hantle haholo ka       momahano e lekaneng feela          momahaneng                         -Ke dintlha tse mmalwa haholo
ba ditaba, makgetha a   -Mehopolo le dikahare di          dintlha tse tshehetsang            -Ke dintlha tse itseng feela tse   - Sehlooho se tshehetswa ke        tse tshehetsang sehlooho
tema le maemo.          momahane                          sehlooho                           tshehetsang sehlooho               dintlha tse mmalwa                 -Ha ho boiteko ba ho sebedisa
                        -Nehelano e manollotswe ka        -Sebopeho ke se loketseng se       -Ka kakaretso, sebopeho se         -Melao ya sebopeho e               melao ya sebopeho
                        boqhetseke mme dintlha tsohle     nang le diphoso tse mmalwa         nepahetse leha se na le            sebedisitswe ka bohlotsa bo
                        di tshehetsa sehlooho             haholo                             diphoso tse itseng                 boholo
                        -Sebopeho ke se nepahetseng                                                                             -Kgaello e itseng ya tsa
MATSHWAO A: 18          ka botlalo                                                                                              bohlokwa
PUO, SETAELE LE                        10–12                              8–9                                6–7                               4–5                                0–3
HO HLAOLA               -Sehalo, rejistara, setaele le    -Sehalo, rejistara, setaele le     -Sehalo, rejistara, setaele le     -Sehalo, rejistara, setaele le     -Sehalo, rejistara, setaele le
DIPHOSO                 tlotlontswe di loketse            tlotlontswe di loketse             tlotlontswe di loketse             tlotlontswe ha di a lokela         tlotlontswe ha di dumellane le
-Sehalo, rejistara,     maikemisetso, baamohedi ba        maikemisetso, baamohedi ba         maikemisetso, baamohedi ba         maikemisetso, baamohedi ba         maikemisetso, baamohedi ba
setaele,                ditaba le maemo ka ho fetisisa    ditaba le maemo ka botlalo         ditaba le maemo                    ditaba le maemo ka botlalo         ditaba le maemo
maikemisetso,           -Melao ya puo e nepahetse ka      -Ka kakaretso, melao ya puo e      -Mosebetsi o na le diphoso tse     -Tshebediso ya puo e               -Mosebetsi o tletse diphoso
baamohedi ba ditaba     botlalo ebile nehelano e          nepahetse ebile e bopehile         itseng tsa melao ya puo;           fosahetse ebile e tletse diphoso   mme o dubakane
le maemo;               bopehile hantle                   hantle                             -Tlotlontswe e lekaneng            tse ngata                          -Tlotlontswe ha e a lokela
-Tshebediso ya puo,     -E batla e se na diphoso          -Tlotlontswe e ntle haholo         -Diphoso ha di nyotobetse          -Tlotlontswe e haellang            sepheo
tlwaelo ya tshebediso                                     -Mosebetsi boholo ha o na          moelelo.                           -Moelelo o nyotobetse              -Moelelo o nyotobetse haholo
ya puo, kgetho ya                                         diphoso.
mantswe, matshwao a
ho bala le mopeleto.

MATSHWAO A: 12
MATSHWAO                             25–30                             19–23                                 14–17                            9–12                                0–7

Makgetha a Tekanyetso                                  Matshwao                  Senotlolo
Dikahare/Moralo/Sebopeho      (60%)                            18                DMS =
Puo/Setaele/Ho hlaola diphoso (40%)                            12                PST =

Matshwao ohle                                                  30

   Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello                                                                                                                          Phetla

### Page 11

Sesotho Puo ya Tlatsetso ya Pele (FAL)/P3        11                DBE/Motsheanong/Phupjane 2024
                                    SC/NSC – Tataiso ya ho tshwaya

 KAROLO YA B: DITEMA TSA KGOKAHANO TSE TELELE
 POTSO YA 2
 2.1       LENGOLO LA SETSWALLE
           Sebopeho
           • Aterese e nngwe feela, ke ya mongodi. E ngolwe bohareng ba leqephe ho
             tloha letsohong le letshehadi ho isa ho le letona.
           • Tlasa aterese ho tlolwe mola e be hona ho ngolwang letsatsi/mohla (k.h.r.
             aterese le mohla ha se ntho e le nngwe)
           • Ho tlolwe mola ka mora aterese le mohla ebe ho tla tumediso.
           • Tlola mola ebe o qala ditaba tsa lengolo.
           • Seratswana sa pele ke selelekela.
           • Mmele wa lengolo o be le diratswana.
           Dikahare:
           • A kgothatse motswalle nakong eo e boima.
           • Puo eo e seng ya semmuso e amohelehile hore a ka e sebedisa.
           • Qetelo e be e dumellanang le mofuta ona wa lengolo.                                   [30]

 2.2       OBITJHUARI
           Sebopeho
           • Lebitso la mofu.
           • Tlhaho ya hae (sebaka, letsatsi le selemo sa tswalo).
           • Tsa kgolo ya hae: thuto, mosebetsi le tsa lenyalo (ha di le teng).
           • Tsa lefu la hae (letsatsi le tsela eo a hlokahetseng ka yona).
           • Maballo: bao a ba siyang.
           • Seboko sa hae.
           Dikahare:
           • A bolele lebitso la mofu, tsa tlhaho ya hae, tsa sekolo, tsa lenyalo, tsa
              mosebetsi mmoho le bao a ba siyang ebe o qetella ka ho mo boledisa ho
              ya ka seboko sa hae.                                                                 [30]

Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello                             Phetla

### Page 12

Sesotho Puo ya Tlatsetso ya Pele (FAL)/P3        12               DBE/Motsheanong/Phupjane 2024
                                   SC/NSC – Tataiso ya ho tshwaya

 2.3       RAPOROTO
           Sebopeho:
           • Motho kapa batho bao raporoto e lebisitsweng ho bona
           • Sehlooho sa Raporoto
           • Ditaba kapa dintlha tseo ho tlalehwang mabapi le tsona.
           • Mokgwa wa tshebetso
           • Diphumano
           • Diqeto
           • Ditlhahiso/Ditshisinyo
           • Mohla le tshaeno/sikineitjhara

           Dikahare:
           • E bontshe sebaka/tulo ya diketsahalo.
           • E hlalose kamoo a boneng monna eo a kwetelwa kateng.
           • E bontshe ditsela tseo batho ba haufinyana ba ileng ba leka ho di etsa ho
              pholosa motho ya neng a kwetelwa.
           • E hlahise ditshisinyo tsa hae hodima taba ena.                                       [30]

 2.4       PUO
           Sebopeho:
           • Sehlooho sa puo.
           • E be le selelekela, mmele le qetelo.
           • E be le diratswana tse bopilweng ka dipolelo tse kgutshwanyane.
           Dikahare:
            • Pulo ya hae e be e matla e hohelang le ho qahamisa ditsebe tsa
               bamamedi.
            • A hlophise le ho hlahlamisa dintlha tsa hae ka boqhetseke.
            • A tswake ka mehlala le dipolediso tsa bonono tse sa tlwaelehang ho
               natefisa puo.
            • Puo ya hae e be le phallo, ho be le qaleho e hlakileng, mmele wa dintlha
               tse momahaneng le qetelo e mathemalodi.
            • A bue dintlha tsa nnete tse sa tswakwang ka leshano.
            • Phethelo ya puo ya hae e hlake.                                                     [30]

                                                       MATSHWAO OHLE A KAROLO YA B:               30

Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumelloPhetla                        Phetla

### Page 13

Sesotho Puo ya Tlatsetso ya Pele (FAL)/P3                                              13                                                                DBE/Motsheanong/Phupjane 2024
                                                                                 SC/NSC – Tataiso ya ho tshwaya

     RUBURIKI YA HO LEKANYETSA TEMA YA KGOKAHANO E KGUTSHWANE - SESOTHO PUO YA TLATSETSO YA PELE [MATSHWAO A 20]
Makgetha a ho                Phihlello e babatsehang            Phihlello e supang bokgoni               Phihlello e mahareng             Phihlello ya motheo feela              Phihlello e haellang
lekanyetsa
DIKAHARE,                             10–12                                8–9                                 6–7                                   4–5                                 0–3
MORALO LE             - Nehelano e babatsehang e           - Nehelano e ntle haholo, e          - Nehelano e lekaneng e             - Nehelano ya motheo e               - Nehelano e totobatsa kgaello ya
SEBOPEHO              supang bokgoni bo ikgethang;         bontshang tsebo e ntle ya            bontshang tsebo ya makgetha a       bontshang tsebo ya makgetha a        tsebo ya makgetha a mofuta ona
                      - Mehopolo e matla, e                makgetha a mofuta ona wa tema;       mofuta ona wa tema;                 itseng feela a mofuta ona wa         wa tema;
-Nehelano le          butswitseng;                         - Mosebetsi ha o kgere, o            - Mosebetsi ha o a tsepama ka ho    tema;                                 -Moelelo o nyotobetswa ke ho
mehopolo;             - Tsebo e batsi ya makgetha a        tsepame;                             phethahala – ho na le ho kgera ho   - Mosebetsi o na le tsepamo e        kgera ho hoholo;
-Tlhophiso ya         mofuta ona wa tema;                  - Mehopolo le dikahare ke tse        itseng;                             itseng empa o a kgera;               - Mehopolo le dikahare ha di na
mehopolo;             - Mosebetsi ha o kgere, o            momahaneng, tse hlalositsweng        - Mehopolo le dikahare di na le     - Ha se ka dinako tsohle mehopolo    momahano;
-Sepheo,              tsepame;                             ka tsela e supang bokgoni mme di     momahano e mahareng;                le dikahare di momahaneng.           - Ke dintlha tse mmalwa haholo
baamohedi ba          - Mehopolo le dikahare ke tse        tshehetsa sehlooho;                  - Ke dintlha tse itseng feela tse   sehlooho se tshehetswa ke dintlha    tse tshehetsang sehlooho;
ditaba, makgetha a    momahaneng;                          - Sebopeho ke se loketseng se        tshehetsang sehlooho;               tse mmalwa;                          - Ha ho boiteko ba ho sebedisa
tema le maemo.        - Dintlha tsohle di tshehetsa        nang le diphoso tse mmalwa.          - Sebopeho ke se loketseng ka       - Sebopeho se foofo feela, mme       melao ya sebopeho.
                      sehlooho mme di hlalositswe ka                                            kakaretso empa se nang le           se na le bohlotsa bo boholo;
                      tsela e babatsehang;                                                      diphoso.                            -Kgaello e matla ya tse itseng tsa
                      - Sebopeho ke se nepahetseng.                                                                                 bohlokwa.
MATSHWAO A: 12
PUO, SETAELE                           7–8                                 5–6                                    4                                  3                                   0–2
LE HO HLAOLA          - Sehalo, rejistara, setaele le      - Sehalo, rejistara, setaele, le     - Sehalo, rejistara, setaele le     - Sehalo, rejistara, setaele le      - Sehalo, rejistara, setaele le
DIPHOSO               tlotlontswe di loketse               tlotlontswe di loketse               tlotlontswe di loketse              tlotlontswe di lokela                tlotlontswe ha di dumellane le
-Sehalo, rejistara,   maikemisetso, baamohedi ba           maikemisetso, baamohedi ba           maikemisetso, baamohedi ba          maikemisetso, baamohedi ba           maikemisetso, baamohedi ba
setaele,              ditaba le maemo; ka ho fetisisa ka   ditaba le maemo; ka tsela e          ditaba le maemo; ka tsela e         ditaba le maemo hanyane;             ditaba le maemo;
maikemisetso,         tsela e babatsehang;                 bontshang bokgoni bo boholo;         mahareng;                           - Tshebediso ya puo e fosahetse      - Mosebetsi o tletse diphoso mme
baamohedi ba          - Tshebediso ya puo e nepahetse       - Tshebediso ya puo e nepahetse     - Mosebetsi o na le diphoso tse     ebile e tletse diphoso tse ngata;    o dubakane;
ditaba le maemo;      ebile e bopehile hantle;             ka kakaretso ebile e bopehile        itseng tsa tshebediso ya puo;       - Tlotlontswe e haellang;            - Tlotlontswe ha e dumellane le
-Tshebediso ya puo,   - Mosebetsi ha o na diphoso.         hantle;                              - Tshebediso ya tlotlontswe ke e    - Moelelo o nyotobetse.              sepheo;
tlwaelo ya                                                 - Tshebediso ya tlotlontswe e ntle   lekaneng;                                                                - Moelelo o nyotobetse haholo.
tshebediso ya puo,                                         haholo;                              - Diphoso ha se tse nyotobetsang
kgetho ya mantswe,                                         - Mosebetsi boholo ha o na           moelelo.
matshwao a ho bala                                         diphoso.
le mopeleto.
MATSHWAO A: 8
MATSHWAO                              17–20                               13–5                                  10–11                               7–8                                  0–5

     Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello                                                                                                                                Phetla

### Page 14

Sesotho Puo ya Tlatsetso ya Pele (FAL)/P3        14                DBE/Motsheanong/Phupjane 2024
                                    SC/NSC – Tataiso ya ho tshwaya

 Makgetha a Tekanyetso                       Matshwao         Senotlolo

 Dikahare/Moralo/Sebopeho      (60%)               12         DMS =
 Puo/Setaele/Ho hlaola diphoso (40%)                8         PST =

 Matshwao ohle                                     20

Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello                               Phetla

### Page 15

Sesotho Puo ya Tlatsetso ya Pele (FAL)/P3        15                DBE/Motsheanong/Phupjane 2024
                                    SC/NSC – Tataiso ya ho tshwaya

 KAROLO YA C: DITEMA TSA KGOKAHANO TSE KGUTSHWANE

 POTSO YA 3

 3.1       MEMO
           Sebopeho:
           • E totobatse letsatsi, nako le sebaka.
           • Ditaba di hlahiswe ka bokgutshwane.
           • Ho ka sebediswa mongolo ka tsela e kgabisang karete; jwalo ka ho sebedisa
             mongolo o tshekaletseng; dipolelo tse kgutshwanyane le tse telele;
             motswako wa mongolo o moholo le o monyenyane; sebaka moo mongolo o
             behwang teng, jj.
           • A ka sebedisa mekgabo ya botaki le bonono ho kgabisa karete ya memo.

            Dikahare:
           • A ka sebedisa puo e batlang e arohile dikoto; dipolelwana le dipolelo tse sa
              fellang hantle empa molaetsa o utlwahala.
           • Sehalo e be se dumellanang le memo.                                                    [20]

 3.2       MOLAETSA WA SMS
           Sebopeho:
           • Lebitso kapa nomoro ya moamohedi wa molaetsa, le hlaha hodimodimo
             molaetseng oo.
           • Letsatsi leo molaetsa o romelwang ka lona.
           • Lebokosana la ho ngola molaetsa.

           Dikahare:
           • Puo e ka ba ya semmuso kapa eo e seng ya semmuso ho ya dikamano tsa
              mongodi le moamohedi.
           • Lekgathe le laolwa ke maemo a ditaba.
           • Molaetsa o lokela ho hlaka le ho ba mokgutshwane.
           • Tshebediso ya dialfabete, dinomoro, dikgutsufatso tsa mantswe di
              sebediswe feela ha molaetsa e se wa semmuso.                                          [20]

 3.3       DITSHUPISO
           Sebopeho:
           • Di be le sehlooho.
           • Ditshupiso di ngolwe ka diratswana.
            Dikahare:
           • Ditshupiso di lokela ho ngolwa di le ho sekaotaelo temekisong ya tumelo.
           • Tatellano le momahano e nepahetseng ya diketsahalo ke ya bohlokwa.
           • A bue ka mabitso a dibaka tsohle le matshwao ao a tlamehang ho feta ho
               ona pele a fihla mmarakeng wa Fruit & Veg.
           • Moo a tla thinya teng, a hlalose hore a thinyetse ka letsohong lefe.

Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello                                Phetla

### Page 16

Sesotho Puo ya Tlatsetso ya Pele (FAL)/P3        16                DBE/Motsheanong/Phupjane 2024
                                    SC/NSC – Tataiso ya ho tshwaya

           •   Moo a tla palama se itseng kapa a kenang ka hara sona, a se bolele.
           •   A lekanye bolelele ba tsela (ka mora dimitara tse … kapa kilometara e le
               nngwe, o tla bona …), jj.
           •   Puo e hlakileng e bile e otlolohile le sehalo se tsamaellanang le mofuta ona
               wa tema, di lokela ho sebediswa.                                                    [20]

                                                          MATSHWAO OHLE A KAROLO YA C:             20
                                                           MATSHWAO OHLE A PAMPIRI ENA:            100

Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello

## Related documents

- [Sesotho FAL P1 May-June 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-sesotho-fal-2024-nsc-june-exam-memorandum-paper-1-sesotho/c1f15347-bf93-406e-9b2e-f29f8494b38c) — Sesotho FAL · Memo · 2024 · Sesotho
- [Sesotho FAL P2 May-June 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-sesotho-fal-2024-nsc-june-exam-memorandum-paper-2-sesotho/89474c26-78ba-4d11-9266-7c7254f9e0f9) — Sesotho FAL · Memo · 2024 · Sesotho
- [Sesotho FAL P3 May-June 2023 MG](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-fal-p3-may-june-2023-mg/c2d8ef4c-6fb6-402c-bded-be76280aff8a) — Sesotho FAL · Memo · 2023 · Sesotho
- [Sesotho FAL P3 May June 2022 MG](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-fal-p3-may-june-2022-mg/c483665e-bea9-4fcb-99e3-d780beab1d79) — Sesotho FAL · Memo · 2022 · Sesotho
- [Sesotho FAL P3 May June 2018 Memo](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-fal-p3-may-june-2018-memo/ea69639f-80ae-456e-9c96-a93f553e2763) — Sesotho FAL · Memo · 2018 · Sesotho
- [Sesotho FAL P3 May June 2017 Memo](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-fal-p3-may-june-2017-memo/2407beb0-05f1-4284-96ec-1e849b1b3795) — Sesotho FAL · Memo · 2017 · Sesotho

## More from Grade 12 Sesotho FAL

- [Gr 12 Sesotho FAL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-sesotho-fal-atp-2023-24/4a5a6b42-02a8-4c54-8c2b-ae1be2aa474d) — ATP
- [Sesotho FAL P1 Nov 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-sesotho-fal-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-1-sesotho/93eec60d-a98f-4bfd-bf9d-37d2d154b93c) — QP · 2025 · Sesotho
- [Sesotho FAL P2 Nov 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-sesotho-fal-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-2-sesotho/9234194a-3198-4d44-838f-0e7192fba573) — QP · 2025 · Sesotho
- [Sesotho FAL P3 Nov 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-sesotho-fal-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-3-sesotho/05b1b86e-3ee3-464a-838a-1a315a5539f4) — QP · 2025 · Sesotho
- [Sesotho FAL P1 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-fal-p1-nov-2024/cde87c37-0744-4fbe-be5f-84751860ae2e) — QP · 2024 · Sesotho
- [Sesotho FAL P2 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-fal-p2-nov-2024/bbfb7e1f-e76b-4463-984d-6ada07ed9fff) — QP · 2024 · Sesotho

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
