# Sesotho HL Grade 12 Paper 1 Supplementary 2015 Memo

> Grade 12 Sesotho HL Paper 1 memorandum from the Supplementary Exam 2015, 8 pages. Read online or download the free PDF.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/grade-12-sesotho-hl-2015-supplementary-exam-memorandum-paper-1-sesotho/aeb9adef-2d2d-489a-8bdc-e7ea28cc9bdf
- Updated: 2026-09-28
- Subject: Sesotho HL
- Grade: Grade 12
- Language: Sesotho
- Document type: Memorandum
- Year: 2015
- Exam period: Supplementary Exam
- Paper: 1
- Curriculum: CAPS
- Pages: 8

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [Sesotho HL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/sesotho-hl) › [Sesotho HL Grade 12 Paper 1 Supplementary 2015 Memo](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-sesotho-hl-2015-supplementary-exam-memorandum-paper-1-sesotho/aeb9adef-2d2d-489a-8bdc-e7ea28cc9bdf)

## About this document

Sesotho Hl · Grade 12 · Supplementary Exam · 2015 · sesotho. Memorandum, 8 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

NATIONAL
                                  SENIOR CERTIFICATE

                                          KEREITE YA 12

                            SESOTHO PUO YA LAPENG (HL)

                                      PAMPIRI YA 1 (P1)

                              HLAKOLA/TLHAKUBELE 2015

                                       MEMORANDAMO

MATSHWAO: 70

                         Memorandamo ona o na le maqephe a 8.

Difuperweng tsa memorandamo ona di se sebediswe ntle le tumello   Phetla

### Page 2

Sesotho Puo ya Lapeng (HL)/P1                  2                  DBE/Hlakola–Tlhakubele 2015
                                       NSC – Memorandamo

HO TSHWAYA TEKOKUTLWISISO

•   Ka ha maikutlo a lokela ho tsepamiswa kutlwisisong ya baithuti ya temakutlwisiso,
    baithuti ba se fuwe kotlo bakeng sa diphoso tsa mopeleto o fosahetseng le tsa puo
    ntle haeba diphoso tsa mofuta oo di ama moelelo. (Motshwayi a nne a bontshe
    diphoso tseo mohlahlobuwa a di entseng ha a ntse a tshwaya).

•   Haeba mohlahlobuwa a sebedisitse mantswe a tswang dipuong tse ding ao e seng
    a Sesotho, motshwayi a se a tsotelle, mme haeba karabo e etsa moelelo,
    mohlahlobuwa a se fuwe kotlo. Le ha ho le jwalo, ha lentswe le tswang dipuong tse
    ding le sebedisitswe temeng, mme le hlokeha karabong, karabo e jwalo e
    amohelwe.

•   Bakeng sa dipotso tse bulehileng, motshwayi a se abe matshwao bakeng sa
    dikarabo tse hlokang E/TJHE kapa KE DUMELLANA/KE HANANA. Lebaka kapa
    tshehetso ya karabo ke yona e lokelang ho abelwa matshwao.

•   Se abe matshwao bakeng sa dikarabo tse hlokang NNETE/MAFOSI kapa NTLHA/
    MOHOPOLO feela. Lebaka kapa tshehetso ya karabo ke yona e lokelang ho
    abelwa matshwao.

•   Moo potso e hlokang karabo ya lentswe le le leng, mme mohlahlobuwa a fane ka
    polelo kaofela, karabo e jwalo e tshwauwe e nepahetse ha feela mohlahlobuwa a
    sehelletse mola ka tlasa lentswe le hlokwang kapa a le hlakisitse ka mokgwa o
    itseng.

•   Ha karabo e hloka dintlha tse pedi kapa tse tharo, mme mohlahlobuwa a fane ka
    lethathama le fetang palo eo, motshwayi a tshwaye dikarabo tse pedi kapa tse
    tharo feela.

•   Dikarabo tse ngotsweng ka puo e sebediswang tikolohong e itseng di amohelwe.

•   Haeba mohlahlobuwa a nehelane ka tlhaku kapa karabo e feletseng, potsong eo
    ho yona ho nehelanweng ka dikarabo tse ngata mme mohlahlobuwa a lokela ho
    kgetha e le nngwe, amohela tlhaku kapa karabo e feletseng KAPA di amohele ka
    bobedi ba tsona.

Difuperweng tsa memorandamo ona di se sebediswe ntle ho tumello                        Phetla

### Page 3

Sesotho Puo ya Lapeng (HL)/P1                  3                  DBE/Hlakola–Tlhakubele 2015
                                       NSC – Memorandamo

KAROLO YA A: TEKOKUTLWISISO

POTSO YA 1

TEMA YA A

1.1      Ke kodiamalla.√                                                                        (1)

1.2      Ke dihlopha tse 6.√                                                                    (1)

1.3      Ditswere di ne di itjele ka moaparo o motle, o hohelang.√                              (1)

1.4      Ha se taba e makatsang. Mokgwa oo sehlopha sa Ditswere se neng se bina
         pina eo ka ona, e ne e se o nepahetseng. Se ne se e binela hodimo se bile se
         tlerola mme ho sa utlwahale hore se bina kodiyamalla.

                                                 KAPA

         Ke taba e makatsang. Sehlopha sa Ditswere se ne se hlola se hlotse
         ditlhodisanong tsa mofuta ona kahoo ho a makatsa hore se hlolwe ke
         sehlopha se qalang ho kenela ditlhodisano.√√                                           (2)

1.5      Ba belaetswa ke hore sehlopha sa bona se hlotswe ke setlabotjha
         sedikadikweng sa mmino./Ba lla ka hore sehlopha sa Melodiamelodi ke
         matlaila/Ba re motsamaisi wa sehlopha sa Ditswere o ne a sa keketehise
         batho, a sa shape mmeshara hantle/Ba re motsamaisi wa Melodiamelodi ha
         se titjhere kahoo ha a tsebe mmino wa dinoto.√√                                        (2)

         [Tshwaya a mabedi feela]

1.6      Ke hobane se ne se tlerola/√ Se ne se sa utlwahale hore se bina pina ya
         kodiamalla.√                                                                           (2)

1.7      Se ile sa fosa diteranseshene tse pedi mme se tlatlarietsa feela tjena/Bese e
         ile ya senya morethetho wa pina ho tu.√√                                               (2)

1.8      C/Se hlotswe ke sehlopha sa Melodiamelodi.√                                            (1)

1.9      E, o ne o fihla. Kodiamalla ke pina ya mahlomola mme sehlopha sa
         Melodiamelodi se e binne ntle le ho etsa diphoso/Dibini di ne di laola
         mantswe a tsona hantle/Dibini di ne di sa lahle morethetho ebile di ne di
         qapodisa mantswe hantle.√√                                                             (2)

1.10     Le re tsebisa hore ke sehlopha se binang hamonate haholo se nang le
         mantswe a phefa.√√                                                                     (2)

Difuperweng tsa memorandamo ona di se sebediswe ntle ho tumello                        Phetla

### Page 4

Sesotho Puo ya Lapeng (HL)/P1                  4                  DBE/Hlakola–Tlhakubele 2015
                                       NSC – Memorandamo

1.11     Ke mantswe a reng sehlopha sena ke setlabotjha mminong wa dinoto kahoo
         ha se tsebe mmino ona hohang/Ba re Melodiamelodi e tletse matlaila
         feela/Ba re motsamaisi wa Melodiamelodi o ne a sa keketehisi batho jwalo ka
         wa Ditswere/Ba re motsamaisi ha a shape mmeshara hantle/Ba re
         motsamaisi wa Melodiamelodi ha se titjhere kahoo o tsebella mmino wa
         dinoto hokae.√√                                                                        (2)

         [Tshwaya tse pedi feela]

1.12     Se re bolella hore ke sehlopha se tsebang ho bina mmino ona ebile se matla
         haholo mminong.√ Ho bina ha bona ho a tsejwa ke ka hona ho thweng babohi
         ba ne ba tla bona disala. √                                                            (2)

1.13     Se ithutile hore se lokela ho ikwetlisa ka thata ha se na le ditlhodisano tseo se
         lokelang ho ya ho tsona/Ha se a lokela ho nyatsa dihlopha tse ding tsa mmino
         leha dihlopha tseo di e so ka di kenela ditlhodisano kapa e le ditlabotjha
         ditlhodisanong/Ha se hore tlholo ke ya sona se le seng.√√                              (2)

         [Tshwaya e le nngwe feela]

TEMA YA B

1.14     Meropa√ le tamborine. √                                                                (2)

1.15     Meropa e letswang ke bahlankana ba foreiming ya 1 e entswe ka letlalo la
         kgomo mme e letswa ka ho tidinngwa ka matsoho. Athe moropa o letswang
         ke mohlankana ya foreiming ya 2 o entswe ke lesenke mme o tidinngwa ka
         dithutswana √√                                                                         (2)

1.16     Ke mohlankana ya foreiming ya bobedi. O kgona ho letsa mefuta e fapaneng
         ya diletswa ka nako e le nngwe ha ba foreiming ya 1 ba letsa moropa o le
         mong feela.√√                                                                          (2)

1.17     Ka bobedi ba tsona di bua ka mmino feela temeng ya pele re phetelwa ka
         tlhodisano ya mmino wa dinoto ha temeng ya bobedi e le mmino o binwang
         ka diletswa tse fapaneng tse tidinngwang ke batho, tse kang meropa le
         tamborine.√√                                                                           (2)

                                                   MATSHWAO OHLE A KAROLO YA A:                 30

Difuperweng tsa memorandamo ona di se sebediswe ntle ho tumello                        Phetla

### Page 5

Sesotho Puo ya Lapeng (HL)/P1                  5                     DBE/Hlakola–Tlhakubele 2015
                                       NSC – Memorandamo

KAROLO YA B: KGUTSUFATSO

POTSO YA 2

Mehopolo e lebelletsweng

Ho boima ho theola mmele mme o lokela ho ja hantle, o ikwetlise o be o laole le
kgatello ya maikutlo.√ Tseba mmele wa hao o bapise mafura a mmele le bolelele le
boima ba mmele. √ Ha mmele o tlwaela boikwetliso, ha o sa theoha kahoo fetola
mokgwa wa boikwetliso.√ Iphuthumatse pele o qala ho ikwetlisa ho nyolla phallo ya
madi.√ Tsosa methapokutlo hore o tjhese mafura a mmeleng.√ Itlhokomele ka nako
tsohle o latele melao hantle.√Ha o ja sejo se siyo lenaneng la hao, e ja se senyane.√

Palo ya mantswe: (90)

Ka sebopeho sa dintlha

     QOTSO                                                   DINTLHA
     'Ho theola mmele ke taba e boima, e hlokang             Ho boima ho theola mmele
1    boikemisetso bo boholo. Phepo e ntle,                   mme o lokela ho ja hantle, o
     boikwetliso, taolo ya kgatello ya maikutlo ke tse       ikwetlise o be o laole le
     ding tsa dintlha tseo o lokelang ho di ela hloko        kgatello ya maikutlo. √
     ha o batla ho theola mmele wa hao.'
     'Pele o ka qala ka lenanetsamaiso la ho                 Tseba mmele wa hao o bapise
2    ikwetlisa le ho itima dijo bakeng sa ho theola          mafura a mmele le bolelele le
     mmele, o lokela ho tseba boholo boo mmele wa            boima ba mmele. √
     hao bo lokelang ho ba le bona. Boima ba mmele
     wa hao bo laolwa ke seo re se bitsang ka hore
     ke Body Mass Index. BMI ke mafura a mmele
     kaofela ha a bapiswa le bolelele le boima ba
     mmele wa hao. Ka baka lena BMI ya motho ha
     e tshwane la ya motho e mong.'
     'Ha o theola mmele ka ho ikwetlisa, mmele wa            Ha mmele o tlwaela
3    hao o ka tlwaela mokgwa oo o ikwetlisang ka             boikwetliso, ha o sa theoha
     wona. Sena se ka etsa hore o se ke wa bona              kahoo fetola mokgwa wa
     phetoho mmeleng wa hao. O se ke wa ikwetlisa            boikwetliso. √
     ka mokgwa o le mong nako e fetang beke. Ha o
     lemoha hore boikwetliso ba hao ha bo sa o
     sebeletsa, eketsa nako eo o ikwetlisang ka
     yona. Etsa bonnete ba hore o a fufulelwa.'
     'Ho bohlokwa ho iphuthumatsa pele o ikwetlisa.          Iphuthumatse pele o qala ho
4    Mmele o hloka ho futhumala hore phallo ya               ikwetlisa ho nyolla phallo ya
     madi e phahame.                                         madi.√
     'Methapokutlo e a tsoha mme mmele o qala ho             Tsosa methapokutlo hore o
5    sebedisa matla ka tsela e loketseng. Sena se            tjhese mafura a mmeleng.√
     thusa ho tjhesa mafura a mmeleng. Ha o
     iphuthumatsa, o ka tsamaya butle e be o ntse o
     phahamisa sekgahla sa ho tsamaya hanyane-
     hanyane.'

Difuperweng tsa memorandamo ona di se sebediswe ntle ho tumello                             Phetla

### Page 6

Sesotho Puo ya Lapeng (HL)/P1                  6                    DBE/Hlakola–Tlhakubele 2015
                                       NSC – Memorandamo

     'Hopola ho dula o itebetse ka nako tsohle. O se         Itlhokomele ka nako tsohle o
     ke wa ikwetlisa, ebe ka mora moo o ja dijo tse          latele melao hantle.√
6    hlokang phepo ka kgopolo ya hore o tla ikwetlisa
     ka mora moo. Sena se phahamisa mmele
     haholo ho na le hore o theohe. Tsepama
     boikwetlisong ba hao le phepong ya hao e
     nepahetseng.'
     'Ha o ikutlwa o lakatsa sejo se itseng, se siyo         Ha o ja sejo se siyo lenaneng
7    lenaneng la dijo tsa ho theola mmele, e ja              la hao, e ja se senyane.√
     sekotwana feela e seng sejo seo kaofela. Qoba
     ho ja dijo tse mafura a mangata le tse nang le
     tswekere e ngata.'                                      Palo ya mantswe = 90

(Palo ya mantswe = 90)
-   Mohlahlobuwa o lokela ho ngola kgutsufatso ya hae ka sebopeho se seng le se
    seng feela. Kgutsufatso e ngotsweng ka sebopeho se seng ho tse hlahellang ka
    hara SKLT, e tshwauwe.
-   Mohlahlobuwa o lokela ho bontsha palo ya mantswe a sebedisitsweng ka nepo.

HO TSHWAYA KGUTSUFATSO:
Kgutsufatso e tlameha ho tshwauwa ka tsela e latelang:
•   Kabo ya matshwao:
    o Matshwao a 7 bakeng sa dintlha tse 7 (ntlha e le 1 bakeng sa ntlha ya
       sehlooho).
    o Matshwao a 3 bakeng sa puo
    o Matshwao kaofela: 10
•   Kabo ya matshwao a puo ha bahlahlobuwa ba sebedisitse mantswe a bona:
    o Ha dintlha tse 1–3 di nepahetse: fana ka letshwao le 1
    o Ha dintlha tse 4–5 di nepahetse: fana ka matshwao a 2
    o Ha dintlha tse 6–7 di nepahetse: fana ka matshwao a 3
•   Kabo ya matshwao a puo ha bahlahlobuwa ba sebedisitse diqotso di le jwalo:
    o Diqotso tse 6–7: se fane ka matshwao bakeng sa puo
    o Diqotso tse 1–5: fana ka letshwao le 1 bakeng sa puo

ELA HLOKO:
• Palo ya mantswe:
  o Batshwayi ba tlameha ho nnetefatsa palo ya mantswe a sebedisitsweng.
  o Se ke wa hula matshwao haeba bahlahlobuwa ba sa bontsha palo ya
      mantswe a sebedisitsweng kapa haeba palo ya mantswe a sebedisitsweng e
      ngotsweng e fosahetse. Ha palo ya mantswe e tlotswe, bala ho fihla palong ya
      mantswe e behilweng, ebe o emisa moo.
Mohlala
                Puo              Polelo/Polelwana                          Palo ya
                                                                           mantswe
        Sesotho           Ke           a             tsamaya               3

                                                    MATSHWAO OHLE A KAROLO YA B:                  10

Difuperweng tsa memorandamo ona di se sebediswe ntle ho tumello                          Phetla

### Page 7

Sesotho Puo ya Lapeng (HL)/P1                  7                  DBE/Hlakola–Tlhakubele 2015
                                       NSC – Memorandamo

KAROLO YA C: THUTAPUO LE TSHEBEDISO YA PUO

POTSO YA 3

3.1      Ya lamunu. √                                                                           (1)

3.2      Kotikoti ya matla. √                                                                   (1)

3.3      Bana le batho ba baholo hore ba dule ba le mahlahahlaha ba bile ba le
         morolo letsheare lohle. √                                                              (1)

3.4      Sepheo ke ho hohela bareki ka kgopolo ya hore ha ba ka reka sehlahiswa
         sena ba ipeha monyetleng wa ho hapa moputso oo. √√                                     (2)

3.5      Kotikoti e ka resaekelwa/e ka sebediswa hape kamora hore e ntjhafatswe. √              (1)

         [Tshwaya e le nngwe feela]

3.6      Puo eo e kgona ho susumetsa le ho hohela moreki ho reka sehlahiswa.√√                  (2)

3.7      Ho tlisa kgatello ho seo a se buang kapa a se bapatsang. √                             (1)

3.8      Ke mantswe a reng '100% lamunu'. √                                                     (1)
                                                                                                [10]

POTSO YA 4

4.1      Moithuti e mong o tshwere selefounu ya hae o batla ho ya kantle a ilo letsetsa
         metswalle ya hae, mme e mong wa baithuti le yena o tshwere selefounu ya
         hae o ntse a ipeteta. √√                                                               (2)

4.2      Maikutlo a ho lekeha/a ho teneha/a kgalefo.√√                                          (2)

4.3      Tjhe, ha ho a nepahala hobane molao wa motheo wa naha ha o dumelle
         thupa dikolong.√√                                                                      (2)

4.4      O shebahala eka o thabile. √ Sefahlehong sa hae ho bonahala pososelo. √                (2)

4.5      C/O sebedisa rejisetara e loketseng metswalle ya hae. √                                (1)

4.6      Ke molao o reng tshebediso ya diselefounu ha e a dumellwa ka phaposing.√               (1)
                                                                                                [10]

Difuperweng tsa memorandamo ona di se sebediswe ntle ho tumello                        Phetla

### Page 8

Sesotho Puo ya Lapeng (HL)/P1                   8                 DBE/Hlakola–Tlhakubele 2015
                                        NSC – Memorandamo

POTSO YA 5

5.1       O ile a tlola molao wa puso ya naha le wa Modimo/O ne a tlola molao wa
          puso ya naha le wa Modimo/A tlola molao wa puso ya naha le wa Modimo. √               (1)

5.2       A e batlisise hohle esita le ka hara dipokotho tsa baki. √                            (1)

5.3       Thabo ke motho ya ithatang haholo. √√

          [Tshwaya karabo e nngwe le e nngwe ya mohlahlobuwa e nang le leiketsi le
          nepahetseng.]                                                                         (2)

5.4       Molao o tswa ntlwaneng o ye ntlokgolo/Tlwaelo e fetoha molao. √                       (1)

5.5       Bobebenyana. √ Ho iketsetsa ho batla ho ba bobebenyana ho e na le ho
          etsetswa. √

          [Tshwaya karabo e nngwe le e nngwe ya mohlahlobuwa e nang le lelatodi le
          nepahetseng.]                                                                         (2)

5.6      Tau e hlola diphoofolo tse ngata ka matla/Modimo o ile a hlola mahodimo le
         lefatshe/Ke ntse ke hlola Mme ka mehla sepetlele/Sephooko ha se lla
         motseng se hlola lefu √√

         [Tshwaya karabo e nngwe le e nngwe ya mohlahlobuwa e hlahisang moelelo
         o fapaneng le o hlahellang temeng]                                                     (2)

5.7       Morekisi o ile a fumana tjhelete ya hae e metse maoto moo a neng a e patile
          teng. √

          [Tshwaya karabo e nngwe le e nngwe ya mohlahlobuwa e nang le sekapuo
          sena 'ho mela maoto' le tlhakisetso e momahantsweng polelong]                         (1)
                                                                                                [10]

                                                   MATSHWAO OHLE A KAROLO YA C:                 30
                                                    MATSHWAO OHLE A PAMPIRI ENA:                70

Difuperweng tsa memorandamo ona di se sebediswe ntle le tumello

## Related documents

- [Sesotho HL P1 Nov 2015 Memo](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-hl-p1-nov-2015-memo/bb227973-0478-4080-96e0-dd3bf05686b3) — Sesotho HL · Memo · 2015 · Sesotho
- [Sesotho HL P2 Feb-March 2015](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-sesotho-hl-2015-supplementary-exam-question-paper-paper-2-sesotho/40d19a71-809b-457c-b957-01ee47e92669) — Sesotho HL · QP · 2015 · Sesotho
- [SESOTHO P1 GR12 QP SEPT2015](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-p1-gr12-qp-sept2015/faf087f5-bdf8-4189-a7d5-d0140efb5d85) — Sesotho HL · QP · 2015 · Sesotho
- [Sesotho HL P1 June July 2015](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-hl-p1-june-july-2015/19e6c065-2aea-4f27-a66e-9c9783954d52) — Sesotho HL · QP · 2015 · Sesotho
- [SESOTHO HL P2 GR12 MEMO SEPT2015](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-hl-p2-gr12-memo-sept2015/19832e57-4c9b-4d27-ad52-286979060b3a) — Sesotho HL · Memo · 2015 · Sesotho
- [Sesotho HL P2 June July 2015 Memo](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-hl-p2-june-july-2015-memo/fa490688-cabc-4d2d-8af6-acdd8e1cfd0e) — Sesotho HL · Memo · 2015 · Sesotho

## More from Grade 12 Sesotho HL

- [Sesotho P1(HL) June 2025 Question Paper](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-p1-hl-june-2025-question-paper/ecc59bd2-a93c-4e3c-b7f1-96d1f0b6c43c) — QP · 2025 · Sesotho
- [Sesotho HL P3 Nov 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-sesotho-hl-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-3-sesotho/44a31934-9c44-479d-812c-e5d13917eed7) — QP · 2025 · Sesotho
- [SESOTHO HL P1 GR12 QP SEPT2024](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-hl-p1-gr12-qp-sept2024/959f31af-7884-4335-9863-010e8abbbf72) — QP · 2024 · Sesotho
- [SESOTHO HL P3 QP GR12 SEPT 2024](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-hl-p3-qp-gr12-sept-2024/d2b93201-81bd-49ab-8264-505fead4132d) — QP · 2024 · Sesotho
- [Sesotho HL P1 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-hl-p1-nov-2024/7ce368a4-d941-4b42-b669-3fdc5ce85779) — QP · 2024 · Sesotho
- [Sesotho HL P3 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-hl-p3-nov-2024/9fd7ee63-7427-41f8-b7e1-7e23853d8504) — QP · 2024 · Sesotho

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
