# Sesotho HL Grade 12 Paper 2 Supplementary 2015 Memo > Grade 12 Sesotho HL Paper 2 memorandum from the Supplementary Exam 2015, 23 pages. Read online or download the free PDF. - Page: https://www.hlayiso.com/library/grade-12-sesotho-hl-2015-supplementary-exam-memorandum-paper-2-sesotho/94c1db3e-4962-4e95-9dee-efb1cebb5656 - Updated: 2026-09-28 - Subject: Sesotho HL - Grade: Grade 12 - Language: Sesotho - Document type: Memorandum - Year: 2015 - Exam period: Supplementary Exam - Paper: 2 - Curriculum: CAPS - Pages: 23 Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [Sesotho HL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/sesotho-hl) › [Sesotho HL Grade 12 Paper 2 Supplementary 2015 Memo](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-sesotho-hl-2015-supplementary-exam-memorandum-paper-2-sesotho/94c1db3e-4962-4e95-9dee-efb1cebb5656) ## About this document Sesotho Hl · Grade 12 · Supplementary Exam · 2015 · sesotho. Memorandum, 23 pages. Read online or download the PDF. Read it free online on the page above; download the PDF from there. ## Matching paper and memo - [Sesotho HL P2 Feb-March 2015](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-sesotho-hl-2015-supplementary-exam-question-paper-paper-2-sesotho/40d19a71-809b-457c-b957-01ee47e92669) — QP · 2015 · Sesotho ## Document text Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction. ### Page 1 NATIONAL SENIOR CERTIFICATE KEREITE YA 12 SESOTHO PUO YA LAPENG (HL) PAMPIRI YA 2 (P2) HLAKOLA/TLHAKUBELE 2015 MEMORANDAMO MATSHWAO: 80 Memorandamo ona o na le maqephe a 23. Difuperweng tsa memorandamo ona di se sebediswe ntle le tumello Phetla ### Page 2 Sesotho Puo ya Lapeng (HL)/P2 2 DBE/Hlakola–Tlhakubele 2015 NSC – Memorandamo TEMOSO HO BATSHWAYI KGETHO YA DIPOTSO LE DINTLHA TSE DING: 1. • Maemong ao mohlahlobuwa a arabileng dipotso ka bone ba tsona dithothokisong tseo a ithutileng tsona KAROLONG YA A, motshwayi a tshwaye feela dipotso tse pedi tsa pele. A habahanye mola dikarolong tse ding mme a ngole mantswe KGETHO E FOSAHETSENG. • Mohlahlobuwa o TLAMEHA ho araba Potso ya 5. • Maemong ao motshwayi a fumanang mohlahlobuwa a arabile dipotso tse ngata ho feta palo e behilweng, motshwayi a tshwaye feela karabo ya pele. Mohlahlobuwa ha a lokela ho araba mefuta e mmedi ya dipotso sengolweng se le seng (Padi le Terama) e leng mofuta wa dipotso tse telele le ya mofuta wa dipotso tse kgutshwane. • Haeba mohlahlobuwa a arabile dipotso tse pedi tsa mofuta wa dipotso tse kgutshwane kapa a arabile tse pedi tsa mofuta wa dipotso tse telele KAROLONG YA B le YA C, motshwayi a tshwaye karabo ya pele, mme a tlohele ya bobedi. Athe ha a arabile dipotso ka bone ba tsona, motshwayi a tshwaye karabo ya pele ho Karolo e nngwe le e nngwe, ha feela mohlahlobuwa a arabile potso e le nngwe ya mofuta wa dipotso tse telele le e le nngwe ya mofuta wa dipotso tse kgutshwane. • Maemong ao mohlahlobuwa a nehelaneng ka dikarabo tse pedi, ya pele e fosahetse mme ya bobedi yona e nepahetse, motshwayi a tshwaye karabo ya pele, mme a tlohele e e latelang e be ho yona o seha mola ho habahanya karabo, mme a hlalose ka ho ngola polelo ena; 'Kgetho e fosahetseng'. • Haeba mopeleto o fosahetse hoo o amang moelelo, motshwayi a fosise karabo e jwalo, empa haeba mopeleto o sa ame moelelo, karabo e jwalo e tshwauwe e nepahetse. • Potso tse telele (ya moqoqo): Ha bolelele ba moqoqo bo le ka tlase ho palo ya mantswe e behilweng (kgutshwane), motshwayi a se behe kotlo hobane mohlahlobuwa o se a ntse a ipehile ka mosing. Athe haeba moqoqo o le molelele haholo, motshwayi a tshwaye ho feta moedi wa palo ya mantswe a behilweng ka mantswe a 5, mme a se tswele pele ho tshwaya karolo e latelang. A sehe feela mola ho fihla moeding wa mantswe, a sehe o mong ho habahanya mantswe a sa balweng. • Dipotso tse kgutshwane: Haeba mohlahlobuwa a sa sebedisa matshwao a puo a supang qotso (di-a-bulwa le di-a-kwalwa) moo a lokelang ho qotsa, motshwayi a se behe kotlo. 2. TSHEBEDISO YA RUBURIKI: Batshwayi ba lokela ho sebedisa ruburiki e latelang bakeng sa ho lekanyetsa bahlahlobuwa. Difuperweng tsa memorandamo ona di se sebediswe ntle le tumello Phetla ### Page 3 Sesotho Puo ya Lapeng (HL)/P2 3 DBE/Hlakola–Tlhakubele 2015 NSC – Memorandamo KAROLO YA A: RUBURIKI YA HO LEKANYETSA MOQOQO WA DINGOLWA: THOTHOKISO – SESOTHO PUO YA LAPENG [MATSHWAO A 10] Makgetha a ho Phihlello e babatsehang Phihlello e supang Phihlello e mahareng Phihlello ya motheo PhehIello e haellang lekanyetsa bokgoni feela DIKAHARE 8–10 6–7 4–5 2–3 0–1 -O bontsha kutlwisiso e -O bontsha kutlwisiso mme o -O bontsha kutlwisiso e -O bontsha kutlwisiso e sa -Ha a bontshe kutlwisiso ya Kutlwisisiso ya potso, botebo tebileng ya se botswang hlalosa se botswang ka mahareng ya se botswang kgotsofatseng ya se letho ya se botswang ba tshekatsheko ya taba -O hlahisitse dintlha tse tshwanelo -O hlahisitse dintlha tse seng botswang -Dintlha tse tshehetsang ha (sehlooho), kutlwahalo le fapaneng tse hlwahlwa; di -O hlahisitse dintlha tse kae ho tshehetsa sehlooho -Ho batla ho se dintlha tse di hlahiswe ho tswa nnetefatso (tiisetso) ya tshehetswa ho tswa anelang ka tsela e -Tse ding tsa dintlha tse hlahisitsweng ho tshehetsa thothokisong dintlha ho tswa thothokisong/ thothokisong kgotsofatsang hlahisitsweng ho tshehetsa sehlooho -Mohlahlobuwa ha a temeng. -Kutlwisiso ke e -O hlahisitse dintlha tse sehlooho di ntle -Kutlwisiso ya mofuta wa utlwisise hantle mofuta wa babatsehang ya mofuta wa utlwahalang, empa ha se -Tse ding tsa dintlha di sengolwa le thothokiso ke e sengolwa le thothokiso MATSHWAO A 7 sengolwa le thothokiso tsohle tse tiisitsweng kamoo tsheheditswe, empa bopaki haellang ho lokelang ha bo kgodise ka nako -O utlwisisa mofuta wa tsohle sengolwa le thothokiso -Kutlwisiso ya motheo feela ya mofuta wa sengolwa le thothokiso SEBOPEHO LE -Sebopeho se hlahisitswe ka -Sebopeho ke se hlakileng -O hlahisitse bopaki bo se -Sebopeho se bonahala se -Moqoqo o bopehile ka tsela TSHEBEDISO YA PUO tsela e momahaneng mme dintlha di hlahisitswe bokae ba sebopeho radilwe ka tsela e e fokolang -Dintlha di utullotswe hantle ka tsela e hlalohanyehang -Tlhahiso ya mehopolo e a fosahetseng -Ho na le diphoso tse Sebopeho, nehelano le le ho ntshetswa pele ka tsela -Tlhahiso ya mehopolo ke e haella, ha e hlalohanyehe -Mehopolo ha e hlahiswe ka tshabehang tsa tshebediso tlhophiso ya mehopolo. e hlakileng utlwisisehang mme ha e na momahano tsela e hlalohanyehang ya puo le setaele se Tshebediso ya puo, sehalo -Tshebediso ya puo, sehalo -Tshebediso ya puo, sehalo -Diphoso tsa tshebediso ya -Sehalo le setaele ha se tse fosahetseng le setaele tse le setaele ke tse le setaele di nepahetse puo ha se tse kaalo, mme di loketseng sebedisitsweng butswitseng, tse sehalo le setaele ha se tse susumetsang le ho nepahala loketseng MATSHWAO A 3 -O batla o hloka diphoso tsa puo, tsa mopeleto le tsa matshwao a puo/a ho bala MATSHWAO 3 2 1 Dikahare le tshebediso ya puo di tshwauwe ho ya ka makgetha a hlahellang ruburiking, mme matshwao a ajwe ho ya ka papetla e latelang: Dikahare Tshebediso ya Puo Dintlha tse 0–2 Letshwao le 1 Dintlha tse 3–5 Matshwao a 2 Dintlha tse 6–7 Matshwao a 3 Senotlolo sa ho tshwaya: DIK = 07 STP = 03 Difuperweng tsa memorandamo ona di se sebediswe ntle le tumello Phetla ### Page 4 Sesotho Puo ya Lapeng (HL)/P2 4 DBE/Hlakola–Tlhakubele 2015 NSC – Memorandamo KAROLO YA A: DITHOTHOKISO POTSO YA 1 Majakane – T Leballo TATAISO HO BATSHWAYI: Motshwayi a bale nehelano ya mohlahlobuwa e lokelang ho hlahiswa sebopehong sa moqoqo. Sena se bolela hore nehelano e lokela ho ralwa ka tsela ya hore ho be le selelekela, mmele o bopilweng ka diratswana le qetelo. Moqoqo o tlameha ho hlahiswa ka tsela e supang kgokahano le momahano ya dintlha, dipolelo le diratswana. Motshwayi a tadime makgetha ana a mabedi a latelang ha a tshwaya moqoqo ona: Dikahare le Sebopeho le Tshebediso ya puo. Dikahare • Dikahare di bontshe kutlwisiso ya potso; botebo ba tshekatsheko ya ditaba, kutlwahalo le nnetefatso (tiisetso) ya taba ka mabaka a itshetlehileng thothokisong. • Dikahare di hlahiswe ka tsela e momahaneng mme motshwayi a tadime dintlha tse tla hlahiswa nehelanong ya mohlahlobuwa (ela hloko hore dintlha tsa mohlahlobuwa di ke ke tsa behwa ka tatellano e hlahellang mona). Sebopeho le Tshebediso ya Puo • Sebopeho, tlhophiso ya mehopolo le nehelano e nang le neheletsano e momahaneng e lebisang tlhalohanyong ya sehloohwana mmoho le puo, setaele le sehalo tse sebedisitsweng ka nepo temeng. • Mohlahlobuwa a nehelane ka karabo ya hae e sebopehong sa diratswana tse momahaneng mme ho be le kgokahano le momahano ya dipolelo le diratswana kamoo ho hlokehang. Karabo e ka lebellwang: Mofuta wa thothokiso - Thothokiso ena ke ya mofuta wa tomatso. Thothokiso ena e ipabola ka ho kgalema diketso tse mpe ka tsela e phoqang. E kgalema ka ho sebedisa pheteletso, phoqo, nyatso, kobiso kapa tshehiso e nyefolang. Sethothokisi mona se kgalema diketso le boitshwaro bo sa amoheleheng ba majakane. Majakane a ikgantshetsa batho ka hore a lokile empa diketso tsa ona di hanana le seo a se buang. Sethothokisi se seholla le ho kgalema boitshwaro boo ka ho phoqa. Kgokahano ya mela - Melathothokisong ya 2 le 3 (heno); 6 le 7 (ke tsa eng lapeng); 16 le 17 (Lesang ho le ka lebitso la) re fumana phetapheto ya mantswe. Sepheo sa sethothokisi ka ho sebedisa phetapheto ena ke ho hatella/toboketsa/sidilella/thasiselletsa mohopolo o hlahiswang ke mantswe a phetaphetwang. - Melathothokisong ya 6 le 7; 8 le 9; 11 le 12; 16 le 17 re fumana phetapheto ya sebopeho/phetapopeho. Sepheo sa sethothokisi ka ho sebedisa phetapheto ena ke ho lekalekanya melathothokiso le ho fa mela eo morethetho le modumo o dumang ha monatjana. Sena se bile se thusa ho hokahanya mela le ho sidilella mohopolo o jerweng ke melathothokiso eo. - Melathothokisong ya 2 le 3 tomatso e a hatellwa ka tsela ya ho feteletswa (heno le sama rosari/heno le kwala ka thapelo), 4 le 5 (Ntatao a o paka ho loka le botshepehi/Mmao a re o lengeloi ha o na sepha) le 11 le 12 (Dintwa ke tsa eng dikerekeng/Qhwebeshano ke tsa eng tlong ya thapelo) Difuperweng tsa memorandamo ona di se sebediswe ntle le tumello Phetla ### Page 5 Sesotho Puo ya Lapeng (HL)/P2 5 DBE/Hlakola–Tlhakubele 2015 NSC – Memorandamo - Re boela re fumane phetapheto ya moelelo hona meleng e boletsweng ka hodimo. Bohlokwa ke ho feteletsa le ho hatella/sidilella/thasiselletsa le ho toboketsa moelelo. - Melathothokisong ya 16 le 17 re boela re fumane neheletsano eo e leng hlaahlela e qalang/phetapheto ya mantswe e tsepameng. Bohlokwa ba yona e ntse e le ho hokela melathothokiso eo le ho kgalemela batho hore ba seke ba tlwaela ho bapala ka lebitso la Modimo. Tshebediso ya mekgabisothothokiso - Melathothokisong ya 2, 3 le 10 sethothokisi se sebedisitse pheteletso (le sama rosari; le kwala monyako ka thapelo). Sepheo se seholo sa ho sebedisa sekapuo sena ke ho natefisa thothokiso le ho feteletsa ditaba ho feta kamoo di leng kateng. - Molathothokisong wa 5 sethothokisi se sebedisitse tshwantshiso/seerehello (mmao a re o lengeloi). Sepheo se seholo sa ho sebedisa sekapuo sena ke ho natefisa thothokiso le ho tshwantsha ntho tse pedi tse sa tshwaneng. - Melathothokisong ya 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 10, 11 le 12 sethothokisi se sebedisitse lebotsi. Lebotsi ke potso e sa hlokeng karabo. Sepheo sa sethothokisi ha se hakaalo ho fumana karabo empa e le ho imakatsa le ho hatella seo se buang ka sona. - Melathothokisong ya 3, 6, 10, 12, 16 le 17 sethothokisi se sebedisitse kgonyetso ya mantswe. Sepheo sa sethothokisi ka ho sebedisa kgonyetso ena ke ho eketsa sefutho kapa lona lebatama la lentswe le honyeditsweng hore se tle se hatelle/toboketse seo se buang ka sona. - Melathothokisong ya 4 le 5 sethothokisi se sebedisitse nyamelo ya mantswe. Bakeng sa hore se re 'ntate wa hao' se re 'ntatao' le ho re 'mme wa hao' se re 'mmao' Sepheo sa sethothokisi ke ho eketsa sefutho kapa lona lebatama la lentswe hore se tle se hatelle/toboketse seo se buang ka sona. - Melathothokisong ya 19 le 20 sethothokisi se sebedisitse mothofatso. Sepheo se seholo sa ho sebedisa sekapuo sena ke ho natefisa thothokiso le ho bua ka ntho eo e seng motho jwalo ka ha eka ke motho ya phelang ya kgonang ho etsa tse itseng. Kabo ya matshwao: Motshwayi a bale karabo kaofela, mme a bontsha ka letshwao (√) dintlheng karabong yohle, mme moo mohlahlobuwa a fositseng teng motshwayi a bontshe ka letshwao (X). Ho elwe hloko hore nehelano e lokela ho hlahiswa sebopehong sa moqoqo, mme sena se bolela hore nehelano e lokela ho ralwa ka tsela ya hore ho be le selelekela, mmele o bopilweng ka diratswana le qetelo. Le ha nehelano e radilwe ka tsela ena, moqoqo o tlameha ho hlahiswa ka tsela e supang kgokahano. Ha motshwayi a se a badile nehelano ya mohlahlobuwa, a abele mohlahlobuwa matshwao. Matshwao a ajwa ka ho sebedisa ruburiki e maqepheng a 3-5. Tekanyetso e etswa ka ho beha kapa ho bekga karabo ya mohlahlobuwa kgatong e itseng (ho tloha ho Kgato ya 1 ho isa ho Kgato ya 7) ruburiking. Kgato e nngwe le e nngwe e na le tlhaloso, mme tlhaloso e itshetlehile makgetheng ana a mabedi e leng, dikahare le tshebediso ya puo. Motshwayi a ele hloko hore kgato eo a e kgethileng ha a lekanyetsa, tlhaloso ya yona e lokela ho tsamaelana le ditaba tsa mohlahlobuwa. Matshwao a bontshitswe qetellong ya kgato e nngwe le e nngwe. Difuperweng tsa memorandamo ona di se sebediswe ntle le tumello Phetla ### Page 6 Sesotho Puo ya Lapeng (HL)/P2 6 DBE/Hlakola–Tlhakubele 2015 NSC – Memorandamo POTSO YA 2 Ka pene letsohong – T Lekitlane 2.1 Molathothokiso wa 6 le 10/Ka o bontsha ba ka bokgunyedi ha se ba boomo/Ka o qaqisetsa keng eka ke tshaba batho. √ (1) [Tshwaya e le nngwe] 2.2 Ke lehlaso/repithente. √ (1) 2.3 Ke poeletsamodumo/poeletsodumammoho/alithereishene (Modumo 'b'). √ E thusa ho tlisa kgatello/toboketso ya modumo o phetaphetwang bakeng sa ho hlakisa moelelo wa botho boo ho buuwang ka bona. √ (2) [Tshwaya e le nngwe] 2.4 Ke thothokiso ya tokodiso. Sethothokiso se lokodisa/lotomanya ditaba ka tatellano ya tsona hore se tle se hlakise hore se tseba ho etsa boholo ba dintho ka pene kapa ka ho di ngola ho feta ka dipuo. √ (2) 2.5 Melathothokiso ya 13, 14 le 16. √Qatsohiso ya mantswe e tlisa kgatello ya seo sethothokisi se buang ka sona. √ (2) 2.6 Molaetsa ke wa hore sethothokisi ha se bue haholo, ke lethola empa se kgona ho kgelekenya ka ho ngola.√√ (2) [10] POTSO YA 3 Ke a itshola – TJ Mahapa 3.1 Sethothokisi se bua ka motho ya thusitsweng empa ha nako e ntse e tsamaya a kwenehela motho ya mo thusitseng. √√ (2) 3.2 Ho neha lentswe le tlang pele sefutho ho feta ha mola o ne o ngotswe hantle/E toboketsa/tiisa/thasiselletsa/sidilella/qatsohisa mohopolo. √ (1) 3.3 Kgonyetso. √ (1) 3.4 Ke phetapheto ya mantswe.√Ke ho toboketsa/matlafatsa/sidilella/thasiselletsa seo sethothokisi se buang ka sona./ √ KAPA Ke phetapheto ya moelelo (parafini le sepiriti ka bobedi di tukisa mollo). √ Ke ho toboketsa/matlafatsa/sidilella/thasiselletsa seo sethothokisi se buang ka sona. √ (2) [Tshwaya e le nngwe feela] Difuperweng tsa memorandamo ona di se sebediswe ntle le tumello Phetla ### Page 7 Sesotho Puo ya Lapeng (HL)/P2 7 DBE/Hlakola–Tlhakubele 2015 NSC – Memorandamo 3.5 Sethothokisi se na le maikutlo a sithabetseng./Se swabiswa ke ka moo moahisane a se phoqileng ka teng./Ka mora hore se mo thuse ka tsohle nakong eo a neng a kula kajeno moahisane o se a se bona e le motho e mobe .√√ (2) 3.6 Melathothokisong e 11 e qalang sethothokisi se bontsha makgobonthithi ao se a entseng ho thusa moahisane wa sona ha eo a ne a kula √; melathothokisong e tsheletseng ya ho qetela sethothokisi se bontsha ho hloka teboho ha moahisane.√ (2) [10] POTSO YA 4 Kodiyamalla lebitsong la Sello Phokojwe Kobontsho (1941–1992) – RN Phume 4.1 Mohopolo ke o totobatsang hore ha Sello a sa ntsane a phela o ile a sebetsa ka matla ho fihlella tse kgolo mme o sietse ba setseng mohlala. √√ (2) 4.2 Tlohelo (Ha utlwahala se bohloko – lentswe le siilweng ke seboko/sello).√ E potlakisa morethetho/E fokotsa palo ya mantswe. Karaburetso ya kutlo (Ha utlwahala se bohloko). Bohlokwa ke ho bopela mmadi setshwantsho sa ho ba boemong ba ho utlwa seboko sa ya llang. √ (2) [Tshwaya e le nngwe] 4.3 Enjambamente/Molapholletsi/Molatswelli/Molamotjetje.√ Ke hobane se hokela mola o qalang le o latelang mmoho/Ho bontsha hore mohopolo o moleng wa pele o ntshetswa pele ho o latelang. √ (2) 4.4 Melathothokisong ya 9 le 11.√ Sepheo ke ho imakatsa/fumana tlhakisetso ya potso moleng o hlahlamang. √ (2) 4.5 Phetapheto ya mantswe e tshekalletseng/Lehokela/Hlaahlela.√ E a toboketsa hore moelelo o hlake, ho fetisetsa mohopolo o hlahiswang moleng o ka hodimo moleng o latelang/ho sidilella mohopolo/ho thasiselletsa/ho hatella/ tiisa mohopolo o jerweng ke mantswe ao a phetwang./Ho toboketsa ntlha ya hore ngwana e motona ke thaka ya ntatae, o lokela ho nka boikarabelo ha ntatae a se a orohile a ile badimong.√ (2) [10] POTSO YA 5 Toka – MM Makappa le LEMM Sehlare 5.1 Moahlodi enwa o sitwa ho nehelana ka toka hobane o amohela tjotjo – matsoho a hae a dula a fuparisitswe ditjhelete; o ahlola dinyewe le pele a di mamela, a eteleditse bohlalefi ba hae pele.√√ (2) Difuperweng tsa memorandamo ona di se sebediswe ntle le tumello Phetla ### Page 8 Sesotho Puo ya Lapeng (HL)/P2 8 DBE/Hlakola–Tlhakubele 2015 NSC – Memorandamo 5.2 Neheletsano/Phetapheto ya mantswe e tsepameng/hlaahlela e qalang.√ Bohlokwa ke ho hokahanya melathothokiso eo e mmedi/Ho sidilella/tiisa mohopolo o jerweng ke melathothokiso eo o hlalosang hore toka ke eng. √ (2) 5.3 Ke maikutlo a ho makala/teneha. √ Ho bontsha hore ho buuwa ka mosadi ya se nang diqeto, ya fetofetohang ha a lokela ho tsepama ho seo a se sebetsang. √ (2) 5.4 E kgina morethetho/E lekalekanya moelelo wa mantswe a tlang pele ho yona le a mantswe a e hlahlamang/E bontsha tatolano ya maemo. √√ (2) 5.5 Kgonyetso.√ E hlakisa moelelo ka ho hatella mantswe a fokoditsweng/E eketsa lebatama la mantswe a honyeditsweng ho tiisa seo sethothokisi se buang ka sona. √ (2) [10] MATSHWAO OHLE A KAROLO YA A: 30 Difuperweng tsa memorandamo ona di se sebediswe ntle le tumello Phetla ### Page 9 Sesotho Puo ya Lapeng (HL)/P2 9 DBE/Hlakola–Tlhakubele 2015 NSC – Memorandamo KAROLO YA B LE C: RUBURIKI YA HO LEKANYETSA MOQOQO WA DINGOLWA: PADI LE TSHWANTSHISO – SESOTHO PUO YA LAPENG [MATSHWAO A 25] Makgetha a ho Phihlello e babatsehang Phihlello e supang Phihlello e mahareng Phihlello ya motheo PhihIello e haellang lekanyetsa bokgoni feela DIKAHARE -Karabelo e hlahisitswe ka -O bontsha kutlwisiso mme o -Kutlwisiso ke e mahareng -Kutlwisiso ke e haellang ya -O bontsha kutlwisiso e tsela e babatsehang: 14–15 manollotse sehlooho ka ya sehlooho; ha se dintlha sehlooho; boholo ba dintlha fokolang ya sehlooho Kutlwisisiso ya potso, botebo -Karabelo e hlahisitswe ka bokgoni tsohle tse utullotsweng ka ha di a utullwa ka botlalo -Boiteko bo fokolang ba ho ba tshekatsheko ya taba bokgabane: 12–13 -O hlahisitse karabelo ke e botlalo -Ke dintlha tse fokolang feela araba potso (sehlooho), kutlwahalo le -Sehlooho se manollotswe batlang e anela -Tse ding tsa dintlha di tse tshehetsang sehlooho -Dintlha ha se tse kgodisang nnetefatso (tiisetso) ya ka botebo -Tse ding tsa dintlha ke tse tshehetsa sehlooho -O hlahisitse dintlha tse seng -Mohlahlobuwa ha a dintlha ka mabaka ho tswa -O hlahisitse dintlha tse utlwahalang, empa ha se -Dintlha tse ding di kae tse tsamaelanang le utlwisise hantle mofuta ona sengolweng. fapaneng tse hlwahlwa tse tsohle tse tiisitsweng kamoo tsheheditswe, empa bopaki sehlooho wa sengolwa tshehetswang ho tswa ho lokelang ha bo kgodise ka nako -O bontsha kutlwisiso e sengolweng -Bopaki ba kutlwisiso ya tsohle fokolang ya -O bontsha kutlwisiso e mofuta ona wa sengolwa bo -O bontsha kutlwisiso e ka mofuta ona wa sengolwa babatsehang ya sengolwa a bonahala mmoho ya mofuta ona wa sengolwa MATSHWAO A 15 12–15 9–11 6–8 4–5 0–3 -Sebopeho se momahaneng -Sebopeho ke se hlakileng -O hlahisitse bopaki bo -Sebopeho se bonahala se -Kgaello ya ho rala SEBOPEHO LE -Selelekela le qetelo di a mme dintlha di hlahisitswe itseng ba sebopeho radilwe ka tsela e sebopeho ka tshwanelo e TSHEBEDISO YA PUO babatseha ka tsela e hlalohanyehang -Tlhalohanyo le momahano fosahetseng sitisa phallo ya mehopolo -Dintlha di utullotswe hantle -Selelekela le qetelo mmoho di teng leha di kgera -Mehopolo ha e hlahiswe ka -Tshebediso ya puo le ya Sebopeho, tlhophiso ya le ho ntshetswa pele ka tsela le diratswana tse ding di -Ho na le moo tshebediso ya tsela e hlalohanyehang setaele tse fosahetseng di mehopolo le nehelano e e hlakileng hlahisitswe ka tsela e puo e fosahetseng ha sehalo -Diphoso tsa tshebediso ya hlahisitse tema e fokolang nang le neeletsano e -Tshebediso ya puo, sehalo momahaneng le setaele tsona di batla di puo di totobetse haholo momahaneng e lebisang le setaele ke tse -Dintlha di hlahisitswe ka loketse -Sehalo le setaele ha di a -Popo ya diratswana e tlhalohanyong ya sehlooho butswitseng, tse tsela e hlalohanyehang -Tlhahiso ya mehopolo e a lokela mosebetsi fosahetse mmoho le puo, setaele le susumetsang le ho nepahala -Puo, sehalo le setaele haella, ha e hlalohanyehe -Popo ya diratswana e sehalo tse sebedisitsweng boholo di nepahetse mme ha e na momahano fosahetse temeng. -Popo ya diratswana e batla e nepahetse MATSHWAO A 10 8–10 6–7 4–5 2–3 0–1 Matshwao a ka sebediswang bakeng sa ho tshwaya: Makgetha a tekanyetso Matshwao Senotlolo Dikahare 15 Dik. = Sebopeho le Puo 10 SP = Matshwao ohle 25 Difuperweng tsa memorandamo ona di se sebediswe ntle le tumello Phetla ### Page 10 Sesotho Puo ya Lapeng (HL)/P2 10 DBE/Hlakola–Tlhakubele 2015 NSC – Memorandamo POTSO YA 6: BOTSANG LEBITLA – KPD Maphalla Selelekela Sekapoloto ke karolwana ya moralo e fumanehang ka hara poloto e kgolo, mme se etsahala hong le yona. E bopilwe ke dintlha tsa moralo jwalo ka ha poloto e kgolo e bopilwe. Re tla qoqa ka sekapoloto sena se itshetlehileng kamanong ya Tsietsi le Mohanuwa. Tlhekelo Tlhekelo ke maemo a hlahiswang pele ho diketsahalo tsa sengolwa. E hlahisa mophetwa wa sehlooho le kamano ya hae le baphetwa ba bang. Ebile e fana ka boitshetleho le tikoloho le nako eo diketsahalo tsa padi di etsahalang ka yona. Hona tlhekelong mona re tsebiswa le ka mohanyetsi wa mophetwa wa sehlooho. Re bile re tsebiswa le tholwana ya morusu kapa lona lejwe la kgopiso leo ho tlang ho qothisanwa lehlokwa ka lona. Sekapolotong sena re tlo bua ka mophetwa wa sehlooho e leng Tsietsi le mohanyetsi wa hae e leng Mohanuwa Ramatlotlo. Tharahano Se qadileng e le tajana e nyane se a hola se iketse tabahadi e kgolo. Ha Tsietsi a sa tswa kgutla sesoleng o ile a fumana mosebetsi ha Ramatlotlo. Yaba o kgahlwa ke moradi wa Ramatlotlo e leng Mohanuwa. Ba ratana ho fihlela Mohanuwa a mo kwenehela a nkana le Makgaola. Makgaola a mo imisa a mo siya poyaneng. Ka mora ho lahlwa ke Makgaola, Mohanuwa o boela a iketa ho Tsietsi ka le reng o kopa tshwarelo. O hlalosa hore ha Tsietsi a ka mo tshwarela o tla mo etsa morena. Tsietsi a mmolella hore ha a sa mo hloka ho hang bophelong ba hae. Sena se tswala kgohlano dipakeng tsa bona. Mohanuwa o ile a utlwa bohloko, mme a ikana hore o tla iphetetsa ho Tsietsi. Mohla Mohanuwa a elellwang hore Tsietsi o se a ratana le Tseleng o ile a kgobohelwa haholo, mme a ikemisetsa ho potlakisa morero wa hae wa boiphetetso ho Tsietsi. A qala pele ka ho theha lemulwana leo a tlang ho hlasela Tsietsi ka lona. Lemulwana lena la hae la dilalome le peretlisa tsebo ya lona ya ho tshwara dithunya le ho bolaya ntle le mohau wa letho. Boholo ba nako le ne le ntse le behile Tsietsi le Tseleng leihlo hore le tle le fumane monyetla wa ho phethisa morero wa lona. Ka le leng la matsatsi ya re ha Tseleng le Tsietsi ba le ka morung, ba ile ba hlaselwa ke lemulwana la Mohanuwa. Tseleng a bolauwa. Sehlohlolo Ke mothating oo ho ona mathata le ditsietsi tsa mophetwa wa sehlooho di fihlang tsullung. Mona kgang ya monna e kgaolwa ke letlaka. Ha ho sa tla senyeha ho feta mona. Kgohlano e lokela ho fela. Mahlakoreng a mabedi a lwantshanang, ho lokela hore ho be le tumellano kapa ho be le lehlakore le hlolang le le hlolwang kapa le inehelang. Tlhaselong eo lemulwana leo la Mohanuwa le ile la bolaya Tseleng. Sena sa hlokofatsa Tsietsi hoo a ileng a ikana hore o tla phethetsa bophelo ba Tseleng. O ile a epela setopo sa Tseleng hona mona morung lebitleng le neng le sa teba hantle. A isa ngwana ho monnamoholo Ramabanta yaba o kena letsholong la dira tsa hae. O ile a atleha ho bolaya ditho tsa lemulwana lena ka bonngwe. Difuperweng tsa memorandamo ona di se sebediswe ntle le tumello Phetla ### Page 11 Sesotho Puo ya Lapeng (HL)/P2 11 DBE/Hlakola–Tlhakubele 2015 NSC – Memorandamo Phethelo Kgohlano e fedile mona. Maemo a batla a boela setlwaeding. Diketsahalo tse amang Tsietsi le Mohanuwa di fihlile qetellong. Maemo a setlwaedi a tliswa ke hore Tsietsi o ile a bona boiphethetso ba hae bo atleha. Ka le leng la matsatsi o ile a etela moketeng wa phahamiso ya Mosele. Ke moo a ileng a bolaya Sekama Molollope eo e neng e le phofu ya hae ya ho qetela. E ile ya re ha Tsietsi a lemoha hore jwale o se a bolaile ditho tsohle tsa lemulwana la Mohanuwa, ha a ka a baleha. O ile a inehela sepoleseng hore se mo tshware. Ka tsela e jwalo molwantshuwa wa rona e leng Tsietsi, o ile a atleha ho fekisa molwantshi wa hae, e leng Mohanuwa. (Motshwayi a badisise karabo ya mohlahlobuwa kaofela ho batla dintlha tse tsamaelanang le tse hlahisitsweng mona) POTSO YA 7: BOTSANG LEBITLA – KPD Maphalla 7.1 E thatafaditse pelo ya hae mme a tlalwa ke moya wa boiphetetso/wa ho tseka seo e leng sa hae ha Kotsi.√√ (2) 7.2 O ne a sa rekelwe dijo tsa bana, a jeswa dihwapa/O ne a sebediswa jwalo ka lekgoba/O diehile ho kenngwa sekolo/O ne a utswiswa. √√ (2) [Tshwaya tse pedi feela] 7.3 Kgetlo la pele o ile a thefuleha haholo, a utlwa bohloko mme a lla haholo. Kgetlo la bobedi o ile a tlalwa ke kgalefo le boiphetetso.√√ (2) 7.4 O ile a fumana sebaka sa ho ikwetlisa ka matla. Sena sa etsa hore a kwene, a shahle, a se ke a ba le letswalo la ho tseka tseo e leng tsa hae/a tseba le ho sebedisa sethunya./ √ O kgutla a se a na le sebete le matla a ho thula thaba ka peta kapa ho beha tau setswetse.√ (2) [Tshwaya e le nngwe feela] 7.5 Ba ile ba fetoha baleleri kaha ba ne ba batlwa ke mapolesa ka nako tsohle, ba sa kgone ho tsitsa sebakeng se le seng. √√ (2) 7.6 E bakilwe ke taba ya hore ha Tsietsi a ne a tlohela ho sebetsa habo Mohanuwa, seo se ile sa halefisa Mohanuwa./Ha Makgaola a se a lahlile Mohanuwa, Mohanuwa o ile a kopa Tsietsi hore ba kgutlelane feela Tsietsi a hana./Ho ba le kgarebe e ntjha ha Tsietsi ho ile ha eketsa kgalefo ya Mohanuwa. √√ (2) [Tshwaya e le nngwe feela] 7.7 Ke mophetwa ya nang le kutlwelobohloko/pelotlhomohi/ya kgathallang/ya lerato/ya tsotellang. √√ (2) 7.8 Ho swaba hona ha Tsietsi ho bontsha tlhase ya botho; botho bo sa le teng ho yena, o sa ntse a tseba botle le bobe leha a bua leshano tjena. √√ (2) Difuperweng tsa memorandamo ona di se sebediswe ntle le tumello Phetla ### Page 12 Sesotho Puo ya Lapeng (HL)/P2 12 DBE/Hlakola–Tlhakubele 2015 NSC – Memorandamo 7.9 E nngwe le e nngwe ya diketso tsena e bontsha boikgakanyo: - O kile a ikgakanya e le lepolesa mme a se ke a hlokomeleha. - O kile a ikgakanya e le monnamoholo ya sebetsang Bloody Inn mme ha a ka a tshwarwa. - O kile a ikgakanya e le mokganni wa bese, a tswella; - Yena le Tseleng ba kile ba ikgakanya ba iketsa Moruti le Mmamoruti. Sepheo sa mongodi ke ho ntshetsa pale pele le ho rarahanya maemo a ditaba. √√ (2) [Tshwaya e le nngwe] 7.10 Di a kgolweha. Tsietsi o ne a dula a qwaile ka nako tsohle, e le mmutla kotlwa tsebe, ka hoo o ne a dula a shebile metsamao ya batho bohle le ba neng ba sa mo tsotelle. KAPA Ha di kgolwehe. Diketso tsena di hlahisa mapolesa hampe e ka ha a tsebe ho etsa mosebetsi wa ona./Mapolesa a ne a tletse hohle a mmatla mme a na le ditsela tsa ona tseo a ka di sebedisang ho mo tshwara./Boholo ba nako Tsietsi o ne a tsamaya a sa ikgakanya mme ho ne ho ka ba bonolo hore a bonwe ke mapolesa.√√ (2) [Tshwaya e le nngwe feela] 7.11 Monnamoholo Ramabanta o ile a mamola Tsietsi habedi ka molamu, a mo tsebisa hore o na le ngwana wa moshanyana mme o kene bonneng jwale.√ (1) 7.12 Le totobatsa maemo a phedisano a mabe a ho inkela molao matsohong√√ (2) 7.13 Tjhe. Maemo ao batho ba lokelang ho phedisana ka wona a hanana le boiphetetso. Tsela eo Tsietsi a ipheteditseng ka yona, ha e a mo tswela molemo kaha o qetelletse a tshwerwe/Tsela eo Mohanuwa a ipheteditseng ka yona ho Tsietsi e qetelletse e lebisitse lefung la hae. KAPA E. Ha o nkelwa tsa hao ka sehloho o lokela ho iphetetsa leha sena se sa amohelehe maemong ao re phelang ho ona./Boiphetetso ke tsela eo o itwanelang ka yona ho batubi ba hao, haholo ha ho se molao ho o tshireletsa. √√ (2) [25] Difuperweng tsa memorandamo ona di se sebediswe ntle le tumello Phetla ### Page 13 Sesotho Puo ya Lapeng (HL)/P2 13 DBE/Hlakola–Tlhakubele 2015 NSC – Memorandamo POTSO YA 8: DIEPOLLO – T Seema Selelekela Sekapoloto ke karolwana ya moralo e fumanehang ka hara poloto e kgolo mme se etsahala hong le yona. E bopilwe ke dintlha tsa moralo jwalo ka ha poloto e kgolo e bopilwe. Re tla qoqa ka sekapoloto sena se itshetlehileng kamanong ya Diepollo le malomae Theko. Tlhekelo Tlhekelo ke maemo a hlahiswang pele ho diketsahalo tsa sengolwa. E hlahisa mophetwa wa sehlooho le kamano ya hae le baphetwa ba bang. Ebile e fana ka boitshetleho le tikoloho le nako eo diketsahalo tsa padi di etsahalang ka yona. Hona tlhekelong mona re tsebiswa le ka mohanyetsi wa mophetwa wa sehlooho. Re bile re tsebiswa le tholwana ya morusu kapa lona lejwe la kgopiso leo ho tlang ho qothisanwa lehlokwa ka lona. Pading ena re tlo bua ka sekapoloto se amang mophetwa wa sehlooho e leng Diepollo le mohanyetsi wa hae e leng malomae Theko. Tharahano Se qadileng e le tajana e nyane se a hola se iketse tabahadi e kgolo. Ha Diepollo a se a utlwile hore Theko le Mmamokele ha se batswadi ba hae, ebile Theko o batla ho mo nyadisa Mothofeela, o ile a thoba lapeng. Puisanong ya Theko le Mmamokele ka taba ena, Mmamokele o hlahisa taba ya hore Diepollo o sa le monyenyane ebile o lokela ho kena sekolo. Theko yena o sataladitse molala ka ho re ntata Diepollo ha a ka a phetha bohadi ba kgaitsediae, e leng mme wa Diepollo. O ne a re o batla hore dikgomo tsa hae tseo a di kolotwang ke ntata Diepollo di felle, ka hoo mokgwa wa ho di fumana e ne e le wa ho nyadisa Diepollo Mothofeela. Ketso ena ya Theko e ferekanya Diepollo mme e tswala kgohlano e ka hare. Diepollo o balehela kerekeng ke hona. Moo o fihla a sibolla hore Mothofeela o teng mme o tlo mo shobedisa. O tswela pele ka leeto la hae. O kopana le nkgono Motsokapere ya mo fang mangolo a mabedi le leqetswana la koranta le hlalosang ditaba tsa hae. Motsokapere a mo lefella ho Masualle hore a mo ise lapeng habo. Masualle o mo siya tliliniking ho Mmamolete ya mmallang ditaba tsa leqetswana la koranta a bile a mo laela hore a fetele kgatisong ya dikoranta ya Mazenod moo a tlang ho fumana tlhakisetso e batsi ka taba ena. Ha a tswa Mazenod ntate Kgaketla a mo laela ho ya Mahlwenyeng e leng moo batswadi ba hae ba leng teng. A palama bese e mo isang moo. A kopana le rangwanae Leemisa ka beseng. Ha ba fihla lapeng a hlalosetswa hore ntatae o ne a hlokahale, ha mme wa hae yena a iphile dimenyane ka mora ho hlobola thapo ya monnae. A sarelwa haholo. Ka thuso ya rangwanae o kena sekolo mme e e ba mooki. Sehlohlolo Ke mothating oo ho ona mathata le ditsietsi tsa mophetwa wa sehlooho di fellang teng. Mona kgang ya monna e kgaolwa ke letlaka. Kgohlano e lokela ho fela. Mahlakoreng a mabedi a lwantshanang, ho lokela hore ho be le tumellano kapa ho be le lehlakore le hlolang le le hlolwang. Mohla Diepollo a kgutlelang ha malomae ka sepheo sa ho ya fumana tlhakisetso ya ditaba, o ile a fumana malomae a le siyo a ile moo ho neng ho tjha mophato wa makolwane. Diepollo a lokela ho kgutlela morao a sa fumana dikarabo tseo a neng a di batla. Difuperweng tsa memorandamo ona di se sebediswe ntle le tumello Phetla ### Page 14 Sesotho Puo ya Lapeng (HL)/P2 14 DBE/Hlakola–Tlhakubele 2015 NSC – Memorandamo Phethelo Kgohlano e fedile mona. Maemo a batla a boela setlwaeding. Diketsahalo tse amang Diepollo le Theko di fihlile qetellong. Maemo a setlwaedi a tliswa ke hore Diepollo o ile a bona Mmamokele a se a fihla moo a neng a sebetsa teng a apere thapo ya monnae mme a hlalosa hore Theko o ile a hlokahala hona mohla mophato o tjhang a otlilwe ke maru. Diepollo a sarelwa haholo. (Motshwayi a badisise karabo ya mohlahlobuwa kaofela ho batla dintlha tse tsamaelanang le tse hlahisitsweng mona) [25] POTSO YA 9: DIEPOLLO – T Seema 9.1 Leemisa ke mophetwa ya tjhitja. √ O a fetofetoha. O amohela le ho etsetsa Diepollo tse molemo empa o mo patela hore ke yena ya bakileng hore mmae a balehe.√ (2) 9.2 Pelepele ke senoko se babang/setlama se babang jwalo ka leshokgwa. Mmapelepele o ne a le bohale haholo, a sa batle ha Leemisa a lefella Diepollo sekolong/a mo komotela ka hore o tla sebetsa neng kapa ho nyalwa neng ha a ntse a iswa sekolong. √√ (2) 9.3 Mopheti wa ditaba ke yena Diepollo. Pale ena re e phetelwa ke yena ho tloha qalong ho isa pheletsong.√ Seabo sa Diepollo paleng ke hore ke yena mophetwa wa sehlooho mme diketsahalo tsohle di itshetlehile paleng ya bophelo ba hae. √ (2) 9.4 Ke kgohlano ya ka hare/ya maikutlo.√ Diepollo o ne a ngongorehiswa ke ho se tsebe batswadi ba hae. √ (2) 9.5 E ne e susumeditswe ke kamano ya Diepollo le Zeblon ya neng a ntse a batlwa ke sepolesa/E susumeditswe ke seo Diepollo a kileng a se etsa e leng ho utswa lenane la bakudi./E susumeditswe ke hore sepolesa se re o ne a patile Pontsho ya neng a batlwa ke sepolesa. √ (1) [Tshwaya e le nngwe feela] 9.6 Ke ditaba tsa hore ntatae o se a ne a hlokahale dikgweding tse tsheletseng tse fetileng mme mmae yena o ile a ineha naha ha a qeta ho hlobola thapo ya monnae.√√ (2) 9.7 E ile ya mo elelliswa hore malome Theko le mofumahadi wa hae ha se batswadi ba hae ba mo tswalang. √√ (2) 9.8 Ho kopana ha Diepollo le Mmamolete ho ile ha thatafatsa bophelo ba hae hobane o ile a kopana le Mmamolete a kula haholo. O ile a etsa bomenemene ba ho fapanya lenane la batho ba emetseng diphio. Ketso ena ya Diepollo e ile ya mo kenya tsietsing ya hore a be a qetelle a tshwerwe ke mapolesa.√√ (2) 9.9 Ho senolela mmadi ntlha ya hore e ka nna ya ba bobedi bona bo a tswalana, mme sena se ile sa ipakahatsa ha Diepollo a fihla ha Rammulotsi.√√ (2) Difuperweng tsa memorandamo ona di se sebediswe ntle le tumello Phetla ### Page 15 Sesotho Puo ya Lapeng (HL)/P2 15 DBE/Hlakola–Tlhakubele 2015 NSC – Memorandamo 9.10 Ke maikutlo a kgalefo/ho kgena/ho teneha a bakilweng ke hore ba ha Leemisa ha ba a bolella Diepollo nnete ya hore mmae o ile a baleha lapeng ka baka lefe. √√ (2) 9.11 Ke taba ya hore Diepollo ke e mong wa dithotsela sa Motsokapere tseo a neng a di patile thoteng kwana.√√ (2) 9.12 Diepollo o ne a sa tsebane le Motsokapere feela o ile a dumela ho dula le yena matsatsinyana a itseng. Sena se etsa hore babadi ba ipotse hore ebe ditaba tsee di tla qetella hokae/Ba ipotse hore ebe Motsokapere o susumetswa ke eng hore a batle ho dula le Diepollo feela a sa tsebe batswadi ba hae.√√ (2) 9.13 Sehlohlolo sa padi se iponahatsa moo mapolesa a fihlang ha Rammulotsi ho tla tshwara Diepollo. Diepollo o ne a tshwarelwa ketso ya kgale ya ho fetola lenane la mabitso a bakudi le hore ha a bua nnete ha a ne a batla mosebetsi wa botitjhere.√ (2) [25] POTSO YA 10: Mme – NP Maake Selelekela Sekapoloto ke karolwana ya moralo e fumanehang ka hara poloto e kgolo mme se etsahala hong le yona. E bopilwe ke dintlha tsa moralo jwalo ka ha poloto e kgolo e bopilwe. Re tla qoqa ka sekapoloto sena se itshetlehileng kamanong ya Dikeledi le Tsekiso. Tlhekelo Tlhekelo ke maemo a hlahiswang pele ho diketsahalo tsa sengolwa. E hlahisa mophetwa wa sehlooho le kamano ya hae le baphetwa ba bang. Ebile e fana ka boitshetleho le tikoloho le nako eo diketsahalo tsa padi di etsahalang ka yona. Hona tlhekelong mona re tsebiswa le ka mohanyetsi wa mophetwa wa sehlooho. Re bile re tsebiswa le tholwana ya morusu kapa lona lejwe la kgopiso leo ho tlang ho qothisanwa lehlokwa ka lona. Pading re tlo bua ka sekapoloto se amang Dikeledi le Tsekiso. Mophetwa wa sehlooho ke Dikeledi. Mohanyetsi wa hae ke Tsekiso. Nako eo diketsahalo tsa padi ena di etsahalang ka yona ke nako ya sejwalejwale. Tikoloho ke ya metse ya ditoropo. Baphetwa bana ba babedi ba qabana ka baka la ditaba tsa lerato la bona. Tharahano Se qadileng e le tajana e nyane se a hola se iketse tabahadi e kgolo. Ha Dikeledi le Tsekiso ba se ba ratana, Tsekiso o se a qala mekgwa esele ya ho kopanya banana. Dikeledi o kile a mmona a tswa ka lengopeng le ngwanana wa Sharpeville. Ha Dikeledi a re ba tle ba kopane ha sekolo se etswa, Tsekiso o ne a mo arabe ka mokgwa o nyedisang mme bana ba bang ba ja Dikeledi ditsheho. Dikeledi o ne a mo emele a ba a tela. Hona ho bakela Dikeledi kgohlano ya maikutlo ka ha ha a tsebe moo Tsekiso a mmehang teng, haholoholo hobane o ne a se a ile a mmona mafolomabe. Se neng se utlwisa Dikeledi bohloko le ho fetisisa, ke hore bana ba bang, ba kang boThabisile, ba ne ba se ba mo entse tseketseke, ba mo tsheha; e se e ka Dikeledi ke yena jwale ya seng a matha ka mora Tsekiso. Mmisi Lekena o hlokometse taba ena, yaba o kgalema boThabisile. Difuperweng tsa memorandamo ona di se sebediswe ntle le tumello Phetla ### Page 16 Sesotho Puo ya Lapeng (HL)/P2 16 DBE/Hlakola–Tlhakubele 2015 NSC – Memorandamo Sehlohlolo Ke mothating oo ho ona mathata le ditsietsi tsa mophetwa wa sehlooho di fellang teng. Mona kgang ya monna e kgaolwa ke letlaka. Kgohlano e lokela ho fela. Mahlakoreng a mabedi a lwantshanang, ho lokela hore ho be le tumellano kapa ho be le lehlakore le hlolang le le hlolwang kapa le inehelang. Tsekiso o lahla Dikeledi. Ho fihla lengolo le hlahang Matatiele le kopang mohope wa metsi. Dikeledi ke yena ya kotjwang. Dikeledi o dumela ditaba tsa lengolo ka kgopolo ya hore o kotjwa ke Tsekiso, ka ha e ne e le yena mohlankana wa hae a le mong feela. Tsekiso a mo kgalemella sena hampempe yaba hona Dikeledi a elellwang hore ha se Tsekiso ya kopileng mohope wa metsi empa ke Thollo Mofokeng. Phethelo Kgohlano e fedile mona. Maemo a batla a boela setlwaeding. Maemo a setlwaedi a tliswa ke ha Dikeledi a se a nyetswe ke Thollo Mofokeng. Diketsahalo tse amang Dikeledi le Tsekiso di fihlile qetellong. (Motshwayi a badisise karabo ya mohlahlobuwa kaofela ho batla dintlha tse tsamaelanang le tse hlahisitsweng mona) [25] POTSO YA 11: MME – NP Maake 11.1 Mongodi o re patela sepheopheo sa Mme sa ho tla lapeng lena. O bolela ha mme enwa a tlo batla tjako feela. Re le babadi re batla ho tseba hore motho enwa ya fihlang lapeng lena ke mang mme ebile kamano ya hae le lelapa lee ke efe. √√ (2) 11.2 Thollo ke mophetwa ya tjhitja/ya fetohang nako le nako.√ O fetolwa ke maemo a metse ya ditoropong hoo a qetellang a se a bile a nyetse ngwanana wa ditoropong moo a lebetse ka mofumahadi wa hae eo a mo siileng lapeng Matatiele. √ (2) 11.3 Ke hore lelapa la hae le ne le sa futsaneha ho feta a mang a moo tikolohong, e bile le ne le sa bolawe ke tlala kaha o ne a sebetsa.√ (1) 11.4 Ke ketsahalo ya hore Dikeledi a thole sepatjhe sa Thollo a nto mo thonthodisa sona. √√ (2) 11.5 Mongodi ke mopheti wa pale. O pheta pale le ho e ntshetsa pele ka ho hlalosa seabo sa baphetwa ba bang paleng. √ Ka lehlakoreng le leng mongodi o entse hore Dikeledi e be yena mopheti wa pale dikarolong tse ding tsa yona, mme o thusa ho ntshetsa pele pale ya padi ka ho re bolella diketsahalo tse ileng tsa mo hlahela kgolong ya hae le nakong eo a seng a tla nyalana le Thollo. √ (2) Difuperweng tsa memorandamo ona di se sebediswe ntle le tumello Phetla ### Page 17 Sesotho Puo ya Lapeng (HL)/P2 17 DBE/Hlakola–Tlhakubele 2015 NSC – Memorandamo 11.6 Molaetsa wa padi ee ka kakaretso o re senolela hore monokotshwai ha o ke o butswa ho ya ka ditakatso tsa tshwene. Dikeledi o ne a na le ponelopele le ditoro ka bophelo ba hae feela lenyalo la hae le Thollo le ile la fedisa ditoro tsa hae le ponelopele eo a neng a na le yona./Molaetsa ke hore ditaba tseo motho a sa di pheteleng mang kapa mang di kgona ho bolokeha di be di bipehe ho se be mang kapa mang ya di tsebang. Ya ka di tsebang, o di tseba ka tsela ya hae ya mohlolo feela a sa di phetelwa ke monga tsona./Ba bang ba batho ba ye ba tlohe lapeng ka maikemisetso a itseng e re qetellong ba fetohele diqeto tsa bona ba iketsetse disele./Motho ha a ke a be mobe ka hohlehohle kaha le Diseko o ile a qetella a fetohile bothong ba hae.√√ (2) [Tshwaya e le nngwe feela] 11.7 O ne a ilo batla tjako/O ne a ilo batla monna wa hae.√√ (2) 11.8 Se re senolela hore Mme ke motho wa kgotso/Ke motho ya kgotsofallang hore yena a ka mpa a hlopheha ho e na le hore ho hlophehe batho ba bang. √√ (2) 11.9 Mmateboho o ne a le teng lepatong la Mme feela mehopolo ya hae e ne e le morao, a nahana ka letsatsi leo Mme a fihlileng lapeng hahae kgetlo la pele le mohla a fihlang a se a le makgatheng a lefu/A mmona a tonne mahlo feela ho se ho bonahala hore ha a sa bona letho ya lefatshe le ka kwano, mme nakong eo a reng o a mo hlola a fumana a se a hlokahetse.√√ (2) 11.10 Bo bile monate/O ne a sa hlophehe ho feta batho bohle ba neng ba dula tikolohong eo./Bana ba hae ba ne ba boheha. √√ (2) 11.11 Lebitleng ke nqalong e kgutsitseng. Ketsahalo eo e re senolela bophelo bo kgutsitseng bo se nang dintwa le diqabang boo Dikeledi a seng a ilo bo phela/ bophelo bo ananetsweng ke badimo/bo bolokehileng bo sa tlo tanakelwa ke merusu. √√ (2) 11.12 Tomatso e hlahella ka tsela ya hore Bafokeng ba halefetsa Mmateboho ka hore o patela motho eo ba sa mo tsebeng, ba se nang kamano le yena motseng wa mora wa bona Thollo feela nnete ya ditaba ke hore Mme o patetswe lapeng ha Thollo ka nepo hobane ke yena mosadi wa matswathaka wa Thollo.√√ (2) 11.13 Thollo le Diseko ba ne ba sa okgelane mollo/ba sa qellane/ba sa utlwane le hoja e ne e le molamo wa mohatsae Mmateboho empa ho tloha tsatsing la lepato la Mme ba ile ba qala ho buisana.√√ (2) [25] MATSHWAO OHLE A KAROLO YA B: 25 Difuperweng tsa memorandamo ona di se sebediswe ntle le tumello Phetla ### Page 18 Sesotho Puo ya Lapeng (HL)/P2 18 DBE/Hlakola–Tlhakubele 2015 NSC – Memorandamo KAROLO YA C: TSHWANTSHISO/TERAMA POTSO YA 12: SEYALEMOYA – RH Moeketsi Sekgobo sa Tshifanalehata – J Radebe Selelekela Jwalo ka ho dingolwa tsohle, moralong wa tshwantshiso re na le dikarolo tse fapaneng tseo re reng ke tsa moralo. Dikarolo tseo re tlang ho tsepamisa maikutlo ho tsona ke tlhekelo, tharahano, sehlohlolo le tharollo. Tlhahiso ya kgohlano Tlhekelo ke maemo a hlahiswang pele ho diketsahalo tsa sengolwa. E hlahisa sebapadi sa sehlooho le kamano ya sona le dibapadi tse ding. Ebile e fana ka boitshetleho le tikoloho le nako eo diketsahalo tsa tshwantshiso di etsahalang ka yona. Hona tlhekelong mona re tsebiswa le ka mohanyetsi/molwantshi wa sebapadi sa sehlooho. Re bile re tsebiswa le tholwana ya morusu kapa lona lejwe la kgopiso leo ho tlang ho qothisanwa lehlokwa ka lona. Terameng ena sebapadi sa sehlooho ke Tholang. Batswadi ba Tholang ke Mokeo le Mmanthako. Sesosa sa kgohlano ke ho lelera ha Tholang, ho bakwang ke moya wa bothuela. Tikoloho ke ya mahaeng kwana Tshifanalehata, dikgohlong. Nako ke ya boholoholo mme batho ba sa ntse ba nka maeto ba tsamaya ka la Mohlomi. Bodumedi ba bothuela bo sa ntse bo tebile. Mohanyetsi wa hae ke ngaka ya methokgo e leng Ramanaka. Kgolo ya kgohlano Se qadileng e le tajana e nyane se a hola se iketse tabahadi e kgolo. Tholang o kudiswa ke moya wa bothuela. Moya ona o a mo lelerisa hoo a seng a sa robale lapeng. Ho lelera hona ha hae ho baka kgohlano dipakeng tsa batswadi ba hae, Mokeo le Mmanthako. Mokeo o lla ka hore Tholang o lelera tjena ke hobane mmae a mo dumella, a hloka kgalemelo. Mmanthako yena o re ngwana o leleriswa ke moya wa bothuela mme ho lokela a iswe ngakeng ya methokgo e tlang ho mo fehlela. Mokeo o re yena ke Mokeresete, ha a dumele masawaneng a batho ba fehlelwang empa ha a utlwa hore ngaka e ka mo fehlelang ke Ramanaka, o a dumela kaha eo ke tidima ya ngaka. Tholang o ikisa ha Ramanaka a sa tsebisa batswadi ba hae. Ramanaka o a mo tshereanya ha a elellwa hore Tholang o na le neo e fetang ya hae ya bongaka. Ho tloha lapeng hona ha Tholang ho qabanya batswadi le ho feta, hoo qetellong ba ikisang ha Ramanaka ba re ba ilo laola hore ngwana wa bona o hokae. Sehlohlolo Ke mothating oo ho ona mathata le ditsietsi tsa sebapadi sa sehlooho di fellang teng. Mona kgang ya monna e kgaolwa ke letlaka. Kgohlano e lokela ho fela. Mahlakoreng a mabedi a lwantshanang, ho lokela hore ho be le tumellano kapa ho be le lehlakore le hlolang le le hlolwang. Mokeo le Mmanthako ba dumellana ka ho ya ha Ramanaka ho ya utlwa hore ebe moradia bona o hokae. Ba tsamaya dikgohlong tse tshabehang, mme qetellong ba fihla ha Ramanaka. Ho bontsha hore tumellano e se e le teng batswading ba Tholang, Mokeo e se e le yena ya phafang Ramanaka hamonatjana. Ramanaka o re ba fihlile hantle hobane badimo ba hae ba se ba mmontshitse ditaba tseo ba tlileng ka tsona, ka hoo ha a sa tla lahla le ditaola. Batswadi ba Tholang ba fihlela ngwana wa bona a se a tsherehane eka sethotsela. Ba utlwa bohloko haholo. Difuperweng tsa memorandamo ona di se sebediswe ntle le tumello Phetla Text truncated here. Open the document page to read the rest. ## Related documents - [SESOTHO HL P2 GR12 MEMO SEPT2015](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-hl-p2-gr12-memo-sept2015/19832e57-4c9b-4d27-ad52-286979060b3a) — Sesotho HL · Memo · 2015 · Sesotho - [Sesotho HL P2 June July 2015 Memo](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-hl-p2-june-july-2015-memo/fa490688-cabc-4d2d-8af6-acdd8e1cfd0e) — Sesotho HL · Memo · 2015 · Sesotho - [Sesotho HL P3 June July 2015 Memo](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-hl-p3-june-july-2015-memo/7aed85d2-b39d-47aa-b585-90af2146f877) — Sesotho HL · Memo · 2015 · Sesotho - [Sesotho HL P1 Nov 2015 Memo](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-hl-p1-nov-2015-memo/bb227973-0478-4080-96e0-dd3bf05686b3) — Sesotho HL · Memo · 2015 · Sesotho - [SESOTHO HL P2 GR12 MEMO SEPT2022](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-hl-p2-gr12-memo-sept2022/bc53b832-236c-4de3-8b72-f07049345432) — Sesotho HL · Memo · 2022 · Sesotho - [Sesotho HL P2 Nov 2019 Memo](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-hl-p2-nov-2019-memo/52457064-5af7-44a5-93e4-67688bdca215) — Sesotho HL · Memo · 2019 · Sesotho ## More from Grade 12 Sesotho HL - [Sesotho P1(HL) June 2025 Question Paper](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-p1-hl-june-2025-question-paper/ecc59bd2-a93c-4e3c-b7f1-96d1f0b6c43c) — QP · 2025 · Sesotho - [Sesotho HL P3 Nov 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-sesotho-hl-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-3-sesotho/44a31934-9c44-479d-812c-e5d13917eed7) — QP · 2025 · Sesotho - [SESOTHO HL P1 GR12 QP SEPT2024](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-hl-p1-gr12-qp-sept2024/959f31af-7884-4335-9863-010e8abbbf72) — QP · 2024 · Sesotho - [SESOTHO HL P3 QP GR12 SEPT 2024](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-hl-p3-qp-gr12-sept-2024/d2b93201-81bd-49ab-8264-505fead4132d) — QP · 2024 · Sesotho - [Sesotho HL P1 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-hl-p1-nov-2024/7ce368a4-d941-4b42-b669-3fdc5ce85779) — QP · 2024 · Sesotho - [Sesotho HL P3 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-hl-p3-nov-2024/9fd7ee63-7427-41f8-b7e1-7e23853d8504) — QP · 2024 · Sesotho ## Collection - [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers) --- Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.