# Sesotho HL Grade 12 Paper 3 Supplementary 2015 Memo

> Grade 12 Sesotho HL Paper 3 memorandum from the Supplementary Exam 2015, 13 pages. Read online or download the free PDF.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/grade-12-sesotho-hl-2015-supplementary-exam-memorandum-paper-3-sesotho/4763ed48-f69e-40c8-9b58-003492fca4a0
- Updated: 2026-09-28
- Subject: Sesotho HL
- Grade: Grade 12
- Language: Sesotho
- Document type: Memorandum
- Year: 2015
- Exam period: Supplementary Exam
- Paper: 3
- Curriculum: CAPS
- Pages: 13

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [Sesotho HL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/sesotho-hl) › [Sesotho HL Grade 12 Paper 3 Supplementary 2015 Memo](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-sesotho-hl-2015-supplementary-exam-memorandum-paper-3-sesotho/4763ed48-f69e-40c8-9b58-003492fca4a0)

## About this document

Sesotho Hl · Grade 12 · Supplementary Exam · 2015 · sesotho. Memorandum, 13 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

NATIONAL
                                   SENIOR CERTIFICATE

                                           KEREITE YA 12

                             SESOTHO PUO YA LAPENG (HL)

                                 PAMPIRI YA BORARO (P3)

                               HLAKOLA/TLHAKUBELE 2015

                                        MEMORANDAMO

MATSHWAO: 100

                          Memorandamo ona o na le maqephe a 13.

Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello       Phetla

### Page 2

Sesotho Puo ya Lapeng (HL)/P3                                                         2                                                      DBE/Hlakola–Tlhakubele 2015
                                                                                NSC – Memorandamo

ELA HLOKO:
• Sebedisa ruburiki ena ka nako tsohle ha o lekanyetsa meqoqo (Pampiri ya 3, KAROLO YA A).
• Matshwao a 0–50 a arotswe ho ya ka dikgato tse 5 tsa ditlhaloso tsa phihlello.
• Lekgetheng la Dikahare, Puo le Setaele, tlhaloso e nngwe le e nngwe ya phihlello e arotswe habedi ho hlahisa boemo bo hodimo le
  boemo bo tlase; boemo bo bong le bo bong bo na le tlhaloso ya bona.
• Lekgetha la Sebopeho lona ha le a arolwa ka bokgoni bo nang le boemo bo hodimo le bo tlase.
RUBURIKI YA HO LEKANYETSA MOQOQO – SESOTHO PUO YA LAPENG [MATSHWAO A 50]
  Makgetha a ho                                                          Phihlello e supang                                      Phihlello ya motheo
                                        Phihlello e babatsehang                                     Phihlello e mahareng                                 Phihlello e haellang
   lekanyetsa                                                                  bokgoni                                                   feela
DIKAHARE LE                                        28–30                        22–24                         16–18                     10–12                       4–6
MORALO                                  -Nehelano e bontshang         -Nehelano e ntle e           -Nehelano ke e              -Nehelano e             -Nehelano e tswile
                                        kutlwisiso e babatsehang      supang tsebo le bokgoni      kgotsofatsang ditlhokeho    momahane mona le        lekoteng e ho hang

                      Boemo bo hodimo
(Nehelano le                            ya sehlooho e supang          -Mehopolo ke e               -Mehopolo e momahane        mane                    -Mehopolo ke e sa
mehopolo) ho rala                       bokgoni bo ikgethang          ipapisitseng ka botlalo le   ka tsela e kgotsofatsang    -Mehopolo ke e seng     tsepamang e dubakaneng
le ho hlophisa                          -Mehopolo e matla, e          sehlooho mme e               le e kgodisang              ya boiqapelo mme e      -Ha e utlwahale mme
mehopolo le                             phepetsa monahano mme         kgahlisang                   -O hlophisitswe hantle ka   sa hlakang              dintlha di a phetakakwa
dintlha, kelohloko                      ke e kgodisang                -O hlophisitswe hantle       tsela e ikgethang mme o     -Ho na le bopaki bo     -Ha o hlophiswa ka
ya maikemisetso,                        -O hlophisitswe hantle ka     ka tsela e ikgethang         momahane ka tshwanelo       seng bokae ba           tshwanelo le momahano
baamohedi ba                            tsela e ikgethang mme o       mme o momahane ka            ho kenyeditswe              tlhophiso le            ha e yo
ditaba le maemo                         momahane ka tshwanelo         tshwanelo ho                 selelekela, mmele le        momahano ya
                                        ho kenyeditswe selelekela,    kenyeditswe selelekela,      qetelo                      mosebetsi
MATSHWAO A 30                           mmele le qetelo               mmele le qetelo
                                                   25–27                        19–21                         13–15                      7–9                      0–3
                                        -Mosebetsi o tswileng         -Mosebetsi o radilweng       -Mosebetsi o a              -Mosebetsi boholo o     -Boiteko ke bo fokolang
                                        matsoho le ha o haellwa ke    hantle                       kgotsofatsa le ha o sa      tswile lekoteng         ba ho arabela sehlooho
                                        dintlha tse ikgethang tsa     -Mehopolo ke e               hlaka mona le mane          -Mehopolo ha e a        -Mehopolo e tswile

                      Boemo bo tlase
                                        moqoqo o babatsehang          loketseng mme e              -Mehopolo e momahane        momahana ka             lekoteng ka ho phetahala,
                                        -Mehopolo ke e supang         thahasellisang               ka tsela e mahareng mme     tshwanelo mme e a       ha e a nepahala
                                        boiphihlelo bo hodimo         -O hlophisitswe hantle       e a kgodisa                 lahlehisa               -Mosebetsi ha o a
                                        -O hlophisitswe hantle ka     ka tsela e bontshang         -Karolo ya mosebetsi e      -Nehelano ha e na       tsepama sehloohong,
                                        tsela e bontshang bokgoni     bokgoni mme o                itseng e hlophisitswe       bopaki bo bokalo ba     mme o dubakane
                                        mme o momahane ka             momahane ka                  -Karolo feela e             tlhophiso le
                                        tshwanelo ho kenyeditswe      tshwanelo ho                 hlophisehile ka tshwanelo   momahano
                                        selelekela, mmele le qetelo   kenyeditswe selelekela,      ho kenyeditswe
                                                                      mmele le qetelo              selelekela, mmele le
                                                                                                   qetelo

  Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello                                                                                                         Phetla

### Page 3

Sesotho Puo ya Lapeng (HL)/P3                                                                 3                                                           DBE/Hlakola–Tlhakubele 2015
                                                                                         NSC – Memorandamo

RUBURIKI YA HO LEKANYETSA MOQOQO – SESOTHO PUO YA LAPENG [MATSHWAO A 50] (e tswela pele)
   Makgetha a ho                                                                     Phihlello e supang                                         Phihlello ya motheo
                                               Phihlello e babatsehang                                           Phihlello e mahareng                                        Phihlello e haellang
    lekanyetsa                                                                             bokgoni                                                       feela
PUO, SETAELE LE                                           14–15                              11–12                          8–9                           5–6                          0–3
HO HLAOLA                                   -Sehalo, rejisetara, tlotlontswe di   -Sehalo, rejisetara,         -Sehalo, rejisetara, setaele   -Sehalo, rejisetara,        -Puo e sebedisitsweng ha
DIPHOSO                                     loketse sepheo ka tsela e             setaele le tlotlontswe di    le tlotlontswe di loketse      setaele le tlotlontswe di   se e utlwisisehang
                                            babatsehang, baamohedi ba             loketse sepheo ka tsela e    sepheo ka tsela e              loketse sepheo ka tsela     -Sehalo, rejisetara, setaele
Sehalo, rejisetara,                         ditaba mmoho le maemo                 babatsehang, baamohedi       babatsehang, baamohedi         e babatsehang,              le tlotlontswe ha di a lokela

                          Boemo bo hodimo
setaele, tlotlontswe ke                     -Tshebediso ya hae ya puo e a         ba ditaba mmoho le           ba ditaba mmoho le             baamohedi ba ditaba         baamohedi ba ditaba,
tse lokelang                                ikgetha, mme e bontsha                maemo                        maemo                          mmoho le maemo              sepheo le maemo
sepheo/tshusumetso                          boitshepo ka tsela e tsotehang        -Tshebediso ya puo e         -Tshebediso ya puo ke e        -Puo e sebedisitswe         -Tshebediso ya tlotlontswe
le maemo                                    -O sebedisitse sehalo se matla        matla mme ho                 loketseng, mme e fetisa        feela ka tsela ya           e haellang ke sesosa sa
Kgetho ya mantswe,                          mme se susumetsang ka tsela e         sebedisitswe sehalo se       moelelo ka tshwanelo           motheo                      nehelano e sa
Tshebediso ya puo,                          ikgethang                             loketseng                    -Puo ya bonono ke e            -Sehalo mmoho le            utlwisiseheng
ditlwaelo, matshwao a                       -O batla o hloka diphoso tsa puo      -Boholo ba mosebetsi ha      loketseng mme e                moelelo o hlahiswang
puo le mopeleto                             le tsa mopeleto                       o na diphoso tsa             sebedisitswe ka tshwanelo      ke tema ke tse sa
                                            -O radilwe ka bokgoni bo              tshebediso ya puo le         -Sehalo se sebedisitswe ka     lokelang
MATSHWAO A 15                               tsotehang                             mopeleto                     tshwanelo                      -Ho sebedisitswe
                                                                                  -O radilwe hantle ka         -O radilwe ka tsela e          tlotlontswe ya motheo
                                                                                  tshwanelo                    mahareng feela                 feela
                                                           13                                  10                            7                             4
                                            -Tshebediso ya puo ke e               -Tshebediso ya puo ke e      -Tshebediso ya puo ke e        -Puo ke ya motheo

                          Boemo bo tlase
                                            nepahetseng mme e                     sefutho mme e loketseng      kgotsofatsang le ha ho na      feela mme e
                                            susumetsang sehalo sa tema            maemo                        le ho sa tsamaelane mona       sebedisitswe ka tsela e
                                            -O batla o hloka diphoso tsa puo      -Sehalo ke se matla mme      le mane                        haellang
                                            le tsa mopeleto                       se loketseng                 -Kakaretso sehalo ke se        -Popeho ya dipolelo ke
                                            -O radilwe ka bokgoni bo              -Ho na le diphoso tse        loketseng le ha puo ya         e tshwanang e se nang
                                            tsotehang                             seng kae tsa puo le tsa      bonono e le e haellang         motswako
                                                                                  mopeleto                                                    -Tlotlontswe e haella
                                                                                  -O radilwe hantle                                           haholo feela
SEBOPEHO                                                     5                                  4                             3                            2                           0–1
                                            -Kgodiso ya sehlooho ke e             -Dintlha ke tse loketseng    -Dintlha tse loketseng di      -Tse ding tsa dintlha ke    -Dintlha tse hlokehang tsa
Makgetha a tema:                            babatsehang                           mme tse hodisang             hodisa sehlooho ka tsela e     tse utlwahalang             bohlokwa ha di a haella
popeho ya dipolelo le                       -Katoloso ya dintlha ke e             sehlooho                     mahareng                       -Dipolelo le diratswana     -Dipolelo le diratswana tse
kgodiso ya diratswana                       ikgethang                             -Momahano e bopilweng        -Dipolelo le diratswana di     di na le diphoso            hlahisitsweng ke tse
                                            -Dipolelo le diratswana di            ke e supang bokgoni          bopilwe ka tsela e             -Moqoqo o a utlwisiseha     fosahetseng
MATSHWAO A 5                                bopilwe ka tsela e ikgethang          -Dipolelo le diratswana di   mahareng                       le ha o le diphoso          -Moqoqo ha o na moelelo o
                                                                                  loketse nehelano mme di      -Moqoqo o ntse o hlahisa                                   lebeletsweng
                                                                                  fapafapanngwa ka             moelelo
                                                                                  tshwanelo
MATSHWAO                                                  43–50                              33–40                       23–30                         13–20                          0–10

 Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello                                                                                                                            Phetla

### Page 4

Sesotho Puo ya Lapeng (HL)/P3                    4                  DBE/Hlokola–Tlhakubele 2015
                                         NSC – Memorandamo

KAROLO YA A: MOQOQO

SENOTLOLO SA HO TSHWAYA:

    Makgetha a tekanyetso                        Matshwao     Senotlolo
    Dikahare le Moralo                               30       DM =
    Puo le Setaele le tokiso ya diphoso              15       PST =
    Sebopeho                                         05       Seb. =
    Matshwao ohle                                    50

Ditaelo ho motshwayi:

• Mohlahlobuwa o lokela ho ngola ka sehlooho se le SENG FEELA karolong ya A,
  mme a ngole ka dihlooho tse PEDI karolong ya B.
• Karolo ka nngwe e na le ruburiki ya yona.
• Sebedisa diruburiki tseo o di fuweng bakeng sa ho tshwaya tema ka nngwe.
• Mohlahlobuwa a etse moralo bakeng sa tema ya hae.
• Ha mohlahlobuwa a tswile lekoteng nehelanong temeng ya hae etsa tsena tse
  latelang:
   - mohlahlobuwa a abelwe matshwao bakeng sa dikahare le moralo kgatong ya
      pele feela.
   - Mohlahlobuwa a abelwe matshwao bakeng sa tshebediso ya puo ho fella
      kgatong ya pele feela.
   - Mohlahlobuwa a abelwe matshwao bakeng sa sebopeho ho fella kgatong ya
      pele feela.

Tataiso bakeng sa ho tshwaya moqoqo:

Sehella lentswe kapa polelo e fosahetseng mola, o be o bontshe mofuta wa phoso
hodima lentswe/polelo ka ho sebedisa matshwao ana a latelang.
      /      bakeng sa ho arola mantswe a ngotsweng a kopantswe empa a lokela ho
             arolwa;
    —, +     bakeng sa ho kopanya mantswe a arohantsweng empa a ngolwa a
             kopane;
    mn       bakeng sa mongolo (orthography) o fosahetseng;
    mp       bakeng sa mopeleto o fosahetseng;
    mt       bakeng sa tshebediso ya matshwao a puo a fosahetseng kapa moo ho
             hlokehang letshwao la puo;
    p        bakeng sa puo e sa sebediswang ka nepo kapa ka tshwanelo/tlwaelo;
    ۸        bakeng sa lentswe kapa karolwana ya lentswe e siilweng dipakeng tsa
             mantswe a mang;
   //        bakeng sa ho arola diratswana

Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello                              Phetla

### Page 5

Sesotho Puo ya Lapeng (HL)/P3                    5            DBE/Hlokola–Tlhakubele 2015
                                         NSC – Memorandamo

KAROLO YA A: MOQOQO

POTSO YA 1

1.1       Tse sehloho tseo dikgohola! Moqoqo wa phetelo/o hlalosang (Narrative/
          Descriptive)

          •    Moqoqong ona mohlahlobuwa o pheta taba e sehloohong ka tsela e
               kgodisang e bileng e hlakisa ditaba hantle.
          •    Ditaba tsa hae di lokela ho ba ketane ya diketsahalo, mme e be
               diketsahalo tse kgolwehang leha di theilwe hodima kgopolotaba.
          •    Moqoqo ona o hlalosa diketsahalo tsa boiqapelo, empa tse kgolwehang
          •    Temana ya selelekela e lokela ho hohela thahasello ya mmadi
          •    Moqoqo ona o ngolwa ho lekgathe lefetile le lephethi.
          •    Qetello e sa tlwaelehang, e kgahlisang e phethela ha monate
          •    Dikahare tse lebelletsweng e ka ba tsena tse latelang:
               - a ka hlalosa sebaka, letsatsi le nako ya dikgohola
               - a hlalose seo a ileng a se bona ka tsela e hlakileng e tla bopela
                   mmadi setshwantsho se hlakileng ka ketsahalo eo;
               - a ka hlalosa tse ileng tsa etsahala ka mora moo, tse kang ho iswa ha
                   mahlatsipa bookelong kapa mmoshareng, ho senyeha ha ditsela le
                   marokgo; ho thuswa ha mahlatsipa ke mmasepala wa selehae le ba
                   thuso ya pele.                                                           [50]

1.2       Mathata a bakwang ke tlhokeho ya mosebetsi setjhabeng: Moqoqo o
          hlalosang (Descriptive)

          •    Moqoqo ona o hlalosa diketsahalo tsa nnete tse amang sehlooho.
          •    Mohlahlobuwa a ngole ditaba tsa hae jwalo ka ha eka o ne a le teng,
               mme o a di tseba.
          •    Dikahare tse lebelletsweng e ka ba tsena tse latelang:
               - mohlahlobuwa a ka bua ka palo e phahameng ya batho ba sa
                   sebetseng;
               - a bontshe mathata a bakwang ke maemo ana a ho hloka mosebetsi a
                   kang bofuma, kgatello ya maikutlo, malwetse a mangatangata jj;
               - a qoqe ka tharollo eo ho ka fanwang ka yona ho fokotsa sekgahla sa
                   bonokwane le tlhokeho ya mosebetsi;
               - a bue ka mesebetsi eo batho ba ka ithehelang yona bakeng sa ho
                   rarolla bothata bona;
               - a bue ka bohloko boo batho ba utsweditsweng ke batho ba sa
                   sebetseng ba bang le bona ka baka la ho lahlehelwa ke thepa ya
                   bona;
               - a bue ka mathata ao mashodu a utswitseng ka baka la ho hloka
                   mosebetsi a iphumanang a kene ka hara ona.                               [50]

Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello                        Phetla

### Page 6

Sesotho Puo ya Lapeng (HL)/P3                    6              DBE/Hlokola–Tlhakubele 2015
                                         NSC – Memorandamo

1.3       Botle le bobe ba ho apara yunifomo: Moqoqo o sa tshehetseng lehlakore
          (Discursive)

          •    Mofuteng ona wa moqoqo mohlahlobuwa o sekaseka sehlooho, e be o
               nehelana ka dintlha tse tshehetsang le tse hanyetsanang le sona.
          •    Moqoqo ona ha o nke lehlakore, mme sepheo sa wona ke ho nehelana
               ka maikutlo mahlakoreng ka bobedi a sehlooho.
          •    Dintlha tse tshehetsang le tse hanyetsanang di lokela ho lekalekana kapa
               di batla di lekana, ho se lehlakore le phahamiswang ho feta le leng.
          •    Dikahare tse lebelletsweng e ka ba tsena tse latelang:
               Botle ba ho apara yunifomo:
               - mohlahlobuwa a ka hlalosa dibaka moo yunifomo e aparwang ho
                   tsona, tse kang bookelong, sepoleseng, dikolong le dikerekeng tse
                   fapaneng;
               - a ka bolela hore yunifomo e ka fana ka seriti, e ka beha baithuti
                   maemong a tshwanang, e ka thibela ho pepesa ba kojwana di
                   mahetleng, jwalo jwalo.
               - a ka bontsha ka moo yunifomo e ka kopanyang batho ka teng;

               Bobe ba ho apara yunifomo:
               - mohlahlobuwa a ka bontsha ka moo yunifomo e ka tlisang ditlamorao
                  tse mpe ka hore batho e be mahlatsipa ka baka la ho amahanngwa le
                  ho itseng ho sa lokang;
               - a ka bontsha ka moo dinokwane di ka sebedisang yunifomo ho
                  ikgakanya e le mapolesa kapa borasephethephethe kapa baoki
                  (mohlala ho utswa masea dipetlele);
               - a ka bontsha ka moo e ka amohang motho tokelo ya ho apara seo a
                  se ratang                                                                   [50]

1.4       Ithanete e tlile ka ditlamorao tse ntle setjhabeng. Moqoqo wa kgang
          (Argumentative)
          • Moqoqo ona ke wa kgang. Mohlahlobuwa o kgetha lehlakore, mme o
              tsepama dintlheng tse dumellanang kapa tse hanyetsanang le sehlooho,
              ho ya ka moo a kgethileng kateng.
          • Mohlahlobuwa a hlahise ntlhakemo ya hae, mme a e tshehetse ka
              mabaka a utlwahalang;
          • Ntlhakemo ya mohlahlobuwa e lokela ho hlaka ka nako tsohle.
          • Disebediswa tsa bonono tse fapaneng le mawa a tshusumetso di lokela
              ho sebediswa.
          • Dikahare tse lebelletsweng e ka ba tsena tse latelang:
              Dintle tsa tshebediso ya inthanete:
              - Mohlahlobuwa a ka hlalosa hore inthanete ke eng;
              - a ka hlalosa hore e bebofalletsa batho mosebetsi, (batho ba bang ha
                  ba sa fola dibankeng, melaetsa e tsamaya ka pele ka diimeile);
              - a ka hlalosa hore inthanete e thusa batho ka ho ba bolokela nako le
                  tjhelete ka ha ha ba hloke ho ba le tjhelete ya ho palama, ho posa
                  ditokomane le ho etsa dikgatiso tsa dipampiri;
              - a ka hlalosa le hore dikolong tse ding boingodiso bo etswa ka
                  inthanete;

Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello                          Phetla

### Page 7

Sesotho Puo ya Lapeng (HL)/P3                    7                DBE/Hlokola–Tlhakubele 2015
                                         NSC – Memorandamo

               -   a ka bua hape ka ntlha ya ho thusa ka diphuphutso- diasaenemente,
                   ho ntshetsa pele tsebo ya bona ka ho fumana tlhahisoleseding ka
                   Google.
               -   a ka bolela le ka hore botitjhere ba fumanela baithuti tlhahisoleseding
                   ya dithuto tse ding inthaneteng.

               Dimpe tsa tshebediso ya inthanete:
               - Mohlahlobuwa a ka hlahisa dimpe tsa inthanete (inthanete e ka
                  fokotsa mesebetsi ya batho ba kang basebetsi ba dilaeborari, ba
                  dibankeng ka ha ho se ho e na le batho ba sebedisang inthanete
                  bakeng sa ho ya bankeng le balaolasephethephethe ka ha ho se ho
                  na le dikhamera tse sebediswang mebileng ho tshwara batho ba
                  tlotseng moedi wa lebelo);
               - Ditshebeletso tsa poso di a fokotseha kaha ha ho sa rekwa ditempe
                  ka sekgahla sa mehleng ka ha batho ba hokelana ka diimeile ho e
                  na le ho ngollana mangolo;
               - a ka bolela hore dinokwane di nkela batho ditjhelete tsa bona ka
                  bolotsana di sebedisa inthanete;
               - a ka boela a hlalosa bonokwane bo etswang ka inthanete ho
                  phatlalatsa mmino le dibuka tsa batho ntle le tumello le tefo;
               - a ka bua ka ditlamorao tse bosula, (mohlala ho hohela
                  basadi/barwetsana petong) tsa ho ba le dikamano tsa marato ka
                  inthanete;
               - a bue ka kgohedi e etswang inthaneteng moo batho ba hohelwang
                  ka hore ba ka fumantshwa mosebetsi;
               - a ka bua ka ditlamorao tse mpe tsa ho boha ditshwantsho tsa
                  thobalano inthaneteng.                                                        [50]

1.5       Seo nka se etsang ho tsosa tjantjello ha nka ba titjhere ya Sesotho. Moqoqo
          wa boimamelo (Reflective)
          - Ona ke moqoqo wa boimamelo, oo ho wona mongodi a hlahisang maikutlo
            a hae hodima sehlooho a se nahanisisa ka botebo.
          - Mongodi o nahana ka ntlha ya ho tlisa diphetoho puong ya Sesotho ebe o
             fana ka maikutlo le mehopolo ya hae.

          • Dikahare tse lebelletsweng e ka ba tsena tse latelang:
             - mohlahlobuwa a ka hlalosa bohlokwa ba puo ya Sesotho;
             - a ka boela a bua ka bohlokwa ba thuto ya Sesotho jwalo ka ha e le e
                 nngwe ya dipehelo tsa ho fetela sehlopheng se latelang;
             - a lokodise tseo a ka di etsang ho hodisa tjantjello ho baithuti, mme
                 mehopolo eo a tlang ho e hlahisa e lokela ho ba ya boiqapelo feela e
                 nang le bonnete ka hare.                                                       [50]

Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello                            Phetla

### Page 8

Sesotho Puo ya Lapeng (HL)/P3                    8               DBE/Hlokola–Tlhakubele 2015
                                         NSC – Memorandamo

1.6       Setshwantsho: Moqoqo wa mofuta ofe kapa ofe.
          Moqoqong ona mohlahlobuwa o boha setshwantsho, mme a hlalose kapa a
          phete ka seo a se bonang ka tsela e kgodisang ebileng e hlakisa ditaba
          hantle. Moqoqo ona o ka ngolwa ho tswa lehlakoreng lefe kapa lefe, ho latela
          moelelo oo a o fumanang ka setshwantsho.

          1.6.1        • Dikahare tse lebelletsweng e ka ba tsena tse latelang:
                         -   mohlahlobuwa a ka bua ka mekete ya dikapeso
                             diyunivesithing le hore e etsahala ha ho etsahetse eng;
                         -   a bue ka thabo e bang teng ha motho a fetile dithuto tsa
                             hae;
                         -   a bue ka menyetla ya mosebetsi eo a tlang ho e fumana
                             jwalo ka ha a se a na le mangolo a thuto e phahameng;
                         -   a bue ka motlotlo oo batswadi ba bang le ona ha ngwana
                             bona a atlehile dithutong;                                        [50]

          1.6.2        • Dikahare tse lebelletsweng e ka ba tsena tse latelang:
                         - mohlahlobuwa a ka bua ka tlhokeho ya metsi;
                         - a bue ka disebediswa tse kgang metsi;
                         - a ka bua ka metsi a latwang hole le leqeme la ona;
                         - a ka bua ka komello le ka merwallo;
                         - a bue ka tshitiso ya tshebediso ya pompo e le nngwe;
                         - a bue ka tlhweko le melemo ya metsi;
                         - a ka lokodisa kamoo metsi a lokelang ho baballwa kateng;
                         - a bue ka mesebetsi e fapaneng ya metsi.                             [50]

          1.6.3        • Dikahare tse lebelletsweng e ka ba tsena tse latelang:
                         - mohlahlobuwa a ka bua ka makgotla a dinyewe;
                         - a ka bua ka tekatekanyo ya ditokelo;
                         - a ka bua ka toka;
                         - a ka bua ka sekala se bontshang boima ba ntho;
                         - a hlalose se etsahalang ka phaphosing ya makgotleng a
                             dinyewe;
                         - a ka ipopela pale e amanang le tsa molao.                           [50]

                                                      MATSHWAO OHLE A KAROLO YA A:             50

Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello                           Phetla

### Page 9

Sesotho Puo ya Lapeng (HL)/P3                                                 9                                                        DBE/Hlakola–Tlhakubele 2015
                                                                      NSC – Memorandamo

RUBURIKI YA HO LEKANYETSA TEMA YA KGOKAHANO – SESOTHO PUO YA LAPENG [MATSHWAO A 25]
     Makgetha a ho                     Phihlello e            Phihlello e supang        Phihlello e mahareng          Phihlello ya motheo          Phihlello e haellang
      lekanyetsa                      babatsehang                   bokgoni                                                   feela
 DIKAHARE, MORALO                         13–15                      10–12                         7–9                         4–6                          0–3
 LE SEBOPEHO                   -Tshekatsheko e             -Tshekatsheko e ntle        -Tshekatsheko e             -Tshekatsheko ya              -Tshekatsheko e
                               babatsehang ya              haholo e bontshang          lekaneng e bontshang        motheo e bontshang            totobatsa kgaello ya
 (Nehelano le mehopolo)        sehlooho e supang           tsebo e ntle ya makgetha    tsebo ya makgetha a         tsebo ya makgetha a           tsebo ya makgetha a
 Ho rala, ho hlophisa          bokgoni bo ikgethang        a mofuta ona wa tema        mofuta ona wa tema          itseng feela a mofuta ona     mofuta ona wa tema
 mehopolo.                     -Mehopolo e matla e         -Mosebetsi ha o kgere o     -Mosebetsi ha o a           wa tema                       -Moelelo o nyotobetswa
 Kelohloko ya                  butswitseng                 tsepame sehloohong          tsepama sehloohong ka       -Mosebetsi o na le            ke ho kgera ho hoholo
 maikemisetso,                 -Tsebo e batsi ya           -Mehopolo le dikahare ke    ho phethahala ho na le      tsepamo e itseng feela        -Mehopolo le dikahare ha
 baamohedi ba ditaba le        makgetha a mofuta ona       tse momahaneng, tse         ho kgera ho itseng          sehloohong empa o a           di na momahano
 maemo                         wa tema                     hlalositsweng ka botebo,    -Mehopolo le dikahare di    kgera                         -Ke dintlha tse mmalwa
                               -Mosebetsi ha o kgere o     mme dintlha di tshehetsa    na le momahano e            -Mehopolo le dikahare ha      haholo tse tshehetsang
 MATSHWAO A 15                 tsepame sehloohong          sehlooho                    amohelehang                 se ka mehla di                sehlooho
                               -Mehopolo le dikahare ke    -Sebopeho ke se             -Ke dintlha tse itseng      momahaneng                    -Ha ho na boiteko bo
                               tse momahaneng              loketseng se nang le        feela tse tshehetsang       -Sehlooho se tshehetswa       entsweng ho sebedisa
                               -Dintlha tsohle di          diphoso tse mmalwa          sehlooho                    ke dintlha tse itseng feela   sebopeho se
                               tshehetsa sehlooho mme                                  -Ka kakaretso sebopeho      -Sebopeho se foofo            nepahetseng
                               di hlalositswe ka botebo                                ke se loketseng empa se     feela, mme se na le
                               -Sebopeho ke se                                         nang le diphoso tse         bohlotsa bo boholo
                               nepahetseng                                             itseng
 PUO, SETAELE LE HO                        9–10                        7–8                         5–6                         3–4                           0–2
 HLAOLA DIPHOSO                -Sehalo, rejistara,         -Sehalo, rejistara,         -Sehalo, rejistara,         -Sehalo, rejistara,           -Sehalo, rejistara,
                               setaele le tlotlontswe di   setaele le tlotlontswe di   setaele le tlotlontswe di   setaele le tlotlontswe ha     setaele le tlotlontswe ha
 Sehalo, rejistara, setaele,   loketse ka ho fetisisa      loketse ka ho fetisisa      loketse maikemisetso,       di a lokela maikemisetso,     di dumellane le
 maikemisetso,                 maikemisetso,               maikemisetso,               baamohedi ba ditaba le      baamohedi ba ditaba le        maikemisetso,
 baamohedi ba ditaba le        baamohedi ba ditaba le      baamohedi ba ditaba le      maemo                       maemo hantle                  baamohedi ba ditaba le
 maemo.                        maemo                       maemo                       -Mosebetsi o na le          -Tshebediso ya puo e          maemo
 Tshebediso ya puo,            -Tshebediso ya puo e        -Ka kakaretso tshebediso    diphoso tse itseng tsa      fosahetse e bile e tletse     -Mosebetsi o tletse
 tlwaelo ya tshebediso ya      nepahetse e bile e          ya puo ke e nepahetseng     tshebediso ya puo           diphoso tse ngata             diphoso o dubakane
 puo, kgetho ya mantswe,       bopehile hantle             e bileng e bopehile         -Tshebediso ya              -Tshebediso e seng kae        -Tlotlontswe ha e
 matshwao a puo le             -Mosebetsi ha o na          hantle                      tlotlontswe ke e lekaneng   ya tlotlontswe                dumellane le maemo
 mopeleto                      diphoso                     -Tshebediso ya              -Diphoso ha se tse          -Moelelo o nyotobetse         -Moelelo o nyotobetse
                                                           tlotlontswe e ntle haholo   nyotobetsang moelelo                                      haholo
 MATSHWAO A 10                                             -Mosebetsi boholo ha o
                                                           na diphoso
 MATSHWAO                               22–25                        17–20                      12–15                        7–10                           0–5

Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello                                                                                                       Phetla

### Page 10

Sesotho Puo ya Lapeng (HL)/P3                                        10                                     DBE/Hlakola–Tlhakubele 2015
                                                                 NSC – Memorandamo

KAROLO YA B: DITEMA TSA KGOKAHANO

SENOTLOLO SA HO TSHWAYA:

    Makgetha a Tekanyetso                    Matshwao         Senotlolo

 Dikahare, Moralo le Sebopeho                     15          DMS =
 Puo, Setaele le Tekolobotjha                     10          PST =
 Matshwao ohle                                    25

Ditaelo ho motshwayi:

• Mohlahlobuwa o lokela ho ngola ka dihlooho tse PEDI karolong ena.
• Ha mohlahlobuwa a tswile lekoteng nehelanong etsa tsena tse latelang:
  - Mohlahlobuwa a abelwe matshwao bakeng sa dikahare ho fella kgatong ya pele feela.
  - Mohlahlobuwa a abelwe matshwao bakeng sa tshebediso ya puo ho fella kgatong ya pele feela.
  - Mohlahlobuwa a abelwe matshwao bakeng sa sebopeho ho fella kgatong ya pele feela.
  - Mohlahlobuwa a etse moralo bakeng sa ditema tsa hae.

Tataiso bakeng sa ho tshwaya tema e telele:
• Sehella lentswe kapa polelo e fosahetseng mola, o be o bontshe mofuta wa phoso hodima lentswe/polelo ka ho sebedisa matshwao ana a
  latelang.

o         /    bakeng sa ho arola mantswe a ngotsweng a kopantswe empa a lokela ho arolwa;
o          —, + bakeng sa ho kopanya mantswe a arohantsweng empa a ngolwa a kopane;
o         mn bakeng sa mongolo (orthography) o fosahetseng;
o         mp bakeng sa mopeleto o fosahetseng;
o         mt bakeng sa tshebediso ya matshwao a puo a fosahetseng kapa moo ho hlokehang letshwao la puo;
o         p    bakeng sa puo e sa sebediswang ka nepo kapa ka tshwanelo/tlwaelo;
o         ۸    bakeng sa lentswe kapa karolwana ya lentswe e siilweng dipakeng tsa mantswe a mang;
o         //   bakeng sa ho arola diratswana.

Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello                                                                            Phetla

### Page 11

Sesotho Puo ya Lapeng (HL)/P3                    11             DBE/Hlokola–Tlhakubele 2015
                                         NSC – Memorandamo

KAROLO YA B: DITEMA TSA KGOKAHANO

POTSO YA 2

2.1       Lengolo la semmuso
          Sebopeho:
          • Diaterese di pedi.
          • Aterese ya mongodi wa lengolo e ngolwa ho tloha mahareng a leqephe
             ho leba ka letsohong le letona, e nto latelwa ke letsatsi, kgwedi le
             selemo, feela jwalo ka lengolo la setlwaedi.
          • Aterese ya ya ngollwang (moamohedi) e ngolwa ka letsohong le
             letshehadi. Aterese ya moamohedi e qalwa ka maemo a tshebetso a ya
             ngollwang.

          ELA HLOKO: Tsela e nepahetseng ke ya hore aterese le letsatsi/mohla di
          lokela ho ngolwa di arohane. Ha mohlahlobuwa a ngotse aterese le
          letsatsi/mohla di kopane, ho se be le kotlo eo a e fuwang.

          •    Tlasa     aterese     ke   tumediso     (monghadi,    mofumahadi kapa
               mofumahatsana).
          •    Tlasa tumediso ho ngolwa mola wa sehlooho – o totobatsang sepheo sa
               lengolo leo.
          •    Ka mora mola wa sehlooho ho ngolwa seratswana sa selelekela (sa pele)
               seo e leng ntshetsopele ya ditaba.
          •    Seratswana se seng le se seng ke se matlafatsang mahlakore a
               fapaneng a taba eo ho buuwang ka yona. Ho siuwe mola pakeng tsa
               diratswana.
          •    Qetelo le yona e be ya semmuso, mme e ka ngolwa tjena: 'Ka
               botshepehi' 'Ka boikokobetso' jj.
          •    Ya ngolang lengolo o lokela ho ngola lebitso la hae ka botlalo ka mora
               qetelo, ebe o a saena ka mora lebitso leo.
          •    Dikahare tse lebelletsweng e ka ba tsena tse latelang:
               - sepheo seo lengolo le ngolwang ka sona – ho kopa tlhahisoleseding
                  mabapi le makala a thuto a fumanwang yunivesithing eo;
               - a totobatse dithuto tseo a di entseng kereiting ya 12;
               - a kope thuso ka lekala la mosebetsi leo yena a ka le latelang ho ya ka
                  dithuto tseo a di etsang kereiting ya 12;                                   [25]

2.2       Raporoto/Tlaleho
          Sebopeho:
          Ena ke tema eo ho tlalehwang ketsahalo e itseng ho yona mme sebopehong
          e lokela ho hlahisa dintlha tsena tse latelang:
          - motho kapa batho bao raporoto e lebisitsweng ho bona;
          - sehlooho sa raporoto;
          - letsatsi kapa mohla wa ketsahalo;
          - ditaba kapa dintlha tseo ho tlalehwang mabapi le tsona;
          - pehelo e entswe ke mang;
          - mohla le sekenetjhara/tshaeno.

Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello                          Phetla

### Page 12

Sesotho Puo ya Lapeng (HL)/P3                    12             DBE/Hlokola–Tlhakubele 2015
                                         NSC – Memorandamo

          •    Dikahare tse lebelletsweng e ka ba tsena tse latelang:
               - raporoto e lebisitswe ho mosuwehlooho;
               - sehlooho sa raporoto e tla ba ho utsuwa ha dikhomphutha
               - letsatsi kapa mohla oo ketsahalo e etsahetseng ka lona;
               - boemo ba phaposi eo dikhomputara di bolokwang ka ho yona le
                 polokeho ya tsona;
               - a hlahise hore pehelo e entswe ke mang le maemo a hae
                 mosebetsing;
               - a qetelle ka ho saena le ho ngola la mohla.                                  [25]
2.3       Lengolo la setswalle/setlwaedi
          Sebopeho:
          -    Aterese e nngwe mme ke ya mongodi wa lengolo
          -    Aterese ya mongodi wa lengolo e ngolwa ho tloha bohareng ba leqephe
               ho leba letsohong le letona.
          ELA HLOKO: Tsela e nepahetseng ke ya hore aterese le letsatsi/mohla di
          lokela ho ngolwa di arohane. Ha mohlahlobuwa a ngotse aterese le
          letsatsi/mohla di arohane kapa di kopane, ho se be le kotlo eo a e fuwang.
          - Tlasa aterese ke tumediso.
          - Seratswana sa selelekela se lokela ho ba sekgutshwane, se omele ditaba.
          - Mmele wa lengolo o ahwa ka diratswana tse seng kae, moo mohlahlobuwa
            a hlahisang ditaba ka botebo.
          - Qetelo ya lengolo e ba e kgutshwane, le puo e be ya setswalle, mohlala:
            'Wa tsena, Ke nna', jj.
          - Mongodi o ngola lebitso la hae kapa ka moo ba tlwaetseng ho bitsana
            kateng (lebitso la botswalle), mohlala Wa mme, Ntja mme, Weso, Kgotsi,
            Kgabaneso, jj.
          • Dikahare tse lebelletsweng e ka ba tsena tse latelang:
             - sepheo seo lengolo le ngolwang ka sona – ho kgothatsa motswalle ya
               kulang jwalo ka ha e le moo ho se ho tla ngolwa;
             - a hlalose mekgwa eo a tlang ho thusa motswalle kateng hang feela ha
               a tswa sepetlele;
             - a bontshe motswalle bohlokwa ba ho sa lahle tshepo ka nako ya
               mahlonoko e kang ena.                                                          [25]
2.4       Lenanetsamaiso le metsotso ya kopano.
          Sebopeho:
          - Metsotso e lokela ho ba le tse latelang: mohla/letsatsi, nako le sebaka/tulo
            moo kopano e tlang ho tshwarelwa teng.
          - Dikahare tse lebelletsweng e ka ba tsena tse latelang:
            - Dikahare tse lebelletsweng tsa metsotso ke tse thehilweng hodima
                lenanetsamaiso;
            - pulo le kamohelo;
            - tlhomamiso ya seboka/kopano;
            - ba teng le ba siyo;
            - metsotso ya kopano e fetileng;
            - tse tswang metsotsong;
            - ditaba tse ding. (ho be le ditaba tse pedi ho isa ho tse tharo tse ntjha);
            - kgetho ya letsatsi la kopano e latelang;
            - ho kwala kopano.                                                                [25]

Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello                          Phetla

### Page 13

Sesotho Puo ya Lapeng (HL)/P3                    13               DBE/Hlokola–Tlhakubele 2015
                                         NSC – Memorandamo

2.5       Puo
          Sebopeho:
          - Puo ya sebui e be le selelekela, mmele le qetelo.
          - Selelekela e be se hohelang, moo a ka fanang ka mabaka a hore ke
            hobaneng a nehelana ka puo eo.
          - Mmele o fupare boholo ba dintlha tsa hae tsa thoholetso.
          - Qetelo e be e nang le sehlahlo mme e be e akaretsang puo ya hae.
          - Dikahare tse lebelletsweng e ka ba tsena tse latelang:
            - mohlahlobuwa a ka qala pele ka ho leboha sebaka seo a se fuwang;
            - a lebohe bohle ba teng mmokeng oo;
            - a bue ka sepheo sa seboka seo;
            - a bontshe kamoo tshebediso ya dithethefatsi e leng kotsi kateng
              bathong ba di sebedisang le ho ba sa di sebediseng;
            - a bue kamoo ho leng bonolo ka teng ho fetoha lekgoba la dithethefatsi;
            - a bue ka mefuta ya dithethefatsi eo a e tsebang le kotsi ya mofuta ka
              mong.                                                                             [25]

2.6       Puisano
          Sebopeho:
          - Puisano ke tema e ngolwang ho hlahisa puisano e teng dipakeng tsa batho
            ba babedi kapa ho feta.
          - Puisano e ngolwa ka mehla e le puo ya mmui, empa matshwao a di-a-
            bulwa-di-a-kwalwa ('…') ha a sebediswe.
          - Lebitso la sebui le ngolwa ka letsohong le letshehadi la leqephe le bile le
            latelwa ke letshwao la kgutlopedi.
          - Polelo e nngwe le e nngwe e lokela ho ba karabelo ya polelo e sa tswa
            buuwa mmoho le katoloso ya dintlha hodima polelo eo.
          - Sehalo le puo tse sebediswang di tla itshetleha kamanong ya dibui le seo
            ho buuwang ka sona.
          - Dikahare tse lebelletsweng e ka ba tsena tse latelang:
            - mohlahlobuwa a ka qala ka selelekela moo a hlahisang bothata ba
               moithuti ya se nang seaparo sa sekolo.
            - a totobatse kopo ya hae le mabaka a etsang hore a etse kopo e jwalo; a
               hlahise dikarabelo tsa mosuwehlooho mme puisano e tswele pele.                   [25]

                                                      MATSHWAO OHLE A KAROLO YA B:              50
                                                       MATSHWAO OHLE A PAMPIRI ENA:             100

Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello

## Related documents

- [Sesotho HL P3 June July 2015 Memo](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-hl-p3-june-july-2015-memo/7aed85d2-b39d-47aa-b585-90af2146f877) — Sesotho HL · Memo · 2015 · Sesotho
- [Sesotho HL P2 Feb-March 2015](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-sesotho-hl-2015-supplementary-exam-question-paper-paper-2-sesotho/40d19a71-809b-457c-b957-01ee47e92669) — Sesotho HL · QP · 2015 · Sesotho
- [Sesotho HL P3 June July 2015](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-hl-p3-june-july-2015/0af574f8-e049-4b83-abb1-dc8234369fa5) — Sesotho HL · QP · 2015 · Sesotho
- [Sesotho HL P3 Nov 2015](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-hl-p3-nov-2015/8df4aade-6e8c-4019-8b24-d41390264235) — Sesotho HL · QP · 2015 · Sesotho
- [SESOTHO HL P2 GR12 MEMO SEPT2015](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-hl-p2-gr12-memo-sept2015/19832e57-4c9b-4d27-ad52-286979060b3a) — Sesotho HL · Memo · 2015 · Sesotho
- [Sesotho HL P2 June July 2015 Memo](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-hl-p2-june-july-2015-memo/fa490688-cabc-4d2d-8af6-acdd8e1cfd0e) — Sesotho HL · Memo · 2015 · Sesotho

## More from Grade 12 Sesotho HL

- [Sesotho P1(HL) June 2025 Question Paper](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-p1-hl-june-2025-question-paper/ecc59bd2-a93c-4e3c-b7f1-96d1f0b6c43c) — QP · 2025 · Sesotho
- [Sesotho HL P3 Nov 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-sesotho-hl-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-3-sesotho/44a31934-9c44-479d-812c-e5d13917eed7) — QP · 2025 · Sesotho
- [SESOTHO HL P1 GR12 QP SEPT2024](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-hl-p1-gr12-qp-sept2024/959f31af-7884-4335-9863-010e8abbbf72) — QP · 2024 · Sesotho
- [SESOTHO HL P3 QP GR12 SEPT 2024](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-hl-p3-qp-gr12-sept-2024/d2b93201-81bd-49ab-8264-505fead4132d) — QP · 2024 · Sesotho
- [Sesotho HL P1 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-hl-p1-nov-2024/7ce368a4-d941-4b42-b669-3fdc5ce85779) — QP · 2024 · Sesotho
- [Sesotho HL P3 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-hl-p3-nov-2024/9fd7ee63-7427-41f8-b7e1-7e23853d8504) — QP · 2024 · Sesotho

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
