# Sesotho HL Grade 12 Paper 1 NSC June 2024 Memo

> Grade 12 Sesotho HL Paper 1 memorandum from the NSC June Exam 2024, 8 pages. Read online or get the free PDF download, question paper linked when available.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/grade-12-sesotho-hl-2024-nsc-june-exam-memorandum-paper-1-sesotho/75b2a758-7b32-4682-9627-f44a63126988
- Updated: 2026-09-28
- Subject: Sesotho HL
- Grade: Grade 12
- Language: Sesotho
- Document type: Memorandum
- Year: 2024
- Exam period: NSC June Exam
- Paper: 1
- Curriculum: CAPS
- Pages: 8

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [Sesotho HL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/sesotho-hl) › [Sesotho HL Grade 12 Paper 1 NSC June 2024 Memo](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-sesotho-hl-2024-nsc-june-exam-memorandum-paper-1-sesotho/75b2a758-7b32-4682-9627-f44a63126988)

## About this document

Sesotho Hl · Grade 12 · NSC June Exam · 2024 · sesotho. Memorandum, 8 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS/
            NATIONAL SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS

                          SESOTHO PUO YA LAPENG (HL)

                                   PAMPIRI YA PELE (P1)

                         MOTSHEANONG/PHUPJANE 2024

                               TATAISO YA HO TSHWAYA

                                                                         MATSHWAO: 70

                        Tataiso ena ya ho tshwaya e na le maqephe a 8.

Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello                   Phetla

### Page 2

Sesotho Puo ya Lapeng (HL)/P1                     2                DBE/Motsheanong/Phupjane 2024
                                    SC/NSC – Tataiso ya ho tshwaya

 TATAISO YA HO TSHWAYA TEKOKUTLWISISO

 •   Kaha sepheo e le ho lekola kutlwisiso ya moithuti, mopeleto o fosahetseng le
     diphoso tsa puo dikarabong di se ke tsa nkelwa matshwao ntle le ha diphoso tseo
     di nyotobetsa moelelo/kutlwisiso. (Diphoso di nne di bontshwe.)
 •   Ha mohlahlobuwa a sebedisitse mantswe a tswang puong e nngwe e seng ena a
     hlahlojwang ho yona, mantswe ao a se natswe, hape a se ke a nkelwa matshwao
     ha karabo e ntse e na le moelelo o utlwahalang. Leha ho le jwalo haeba lentswe le
     hlahang puong e nngwe le sebedisitswe temeng ebile le hlaha e le karabo e
     nepahetseng le fuwe matshwao.
 •   Bakeng sa potso e bulehileng, mohlahlobuwa a se ke a abelwa matshwao bakeng
     sa karabo ya E/TJHE kapa KE A DUMELA/HA KE DUMELE. Lebaka/Tshehetso ke
     yona e lokelang ho abelwa matshwao.
 •   Ho se fanwe ka matshwao bakeng sa NNETE/MAFOSI kapa NTLHA/MOHOPOLO.
     Lebaka/Tshehetso ke yona e lokelang ho abelwa matshwao.
 •   Ha karabo e hloka lentswe le le leng empa mohlahlobuwa a fane ka polelo e
     felletseng, a abelwe matshwao hafeela lentswe le nepahetseng le sehelletswe
     mola/qatsohisitswe.
 •   Ha potso e batla dintlha tse pedi/tharo, mohlahlobuwa yena a fane ka dintlha tse
     fetang tse boletsweng, ho tshwauwe tse pedi/tharo tse qalang.
 •   Amohela mantswe a hlahang dipuong tse sebediswang mabatoweng a fapaneng.
 •   Bakeng sa dipotso tse nang le kgetho, ananela tlhaku e emetseng karabo e
     nepahetseng kapa karabo e ngotsweng ka botlalo.

Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello                               Phetla

### Page 3

Sesotho Puo ya Lapeng (HL)/P1                     3                DBE/Motsheanong/Phupjane 2024
                                    SC/NSC – Tataiso ya ho tshwaya

 KAROLO YA A: TEKOKUTLWISISO

 POTSO YA 1

 TEMA YA A

 1.1       •   Malapa a a kopana
           •   Metswalle e a etelana.
           •   Bana ba ba le nako e lekaneng le batswadi ba bona hobane ha ba ye
               sekolong mme batswadi ha ba ye mosebetsing. 
           [Tshwaya e le nngwe feela]                                                              (1)

 1.2        •  Ba bang ke dikgutsana ha ho na batho ba ba rekelang dintho tse ntle.
            •  Ba bang batswadi ba feletswe ke mesebetsi ha ho na tjhelete e ba
               rekelang. 
           [Tshwaya e le nngwe feela]                                                              (2)

 1.3       E hlalosa hore ka nako eo ha ho qellanwe, batho ba ya hodimo le tlase ho batla
           sena le sane seo ba tlang ho se sebedisa nakong eo ya keresemese.                     (2)

 1.4       Ba sebetsa ka kopanelo ho hlwekisa malapa, mme o hlwekisa ka ntlong ha
           ntate yena a hlwekisa ka jareteng.                                                    (2)

 1.5       Ke lepata. mola wa 32/33 - Ha se ka tekete ke tlo o bone!                             (2)

 1.6       Bomme ba hlahiswa e le bona feela ba hlolehang ho ba le mamello diqetong
           tsa bona kaha ho thwe ba hloleha kgweding ya boraro, mme bontate bona ha
           ho thwe letho ka bona.
           Ho buuwa jwalo ka ha eka ke bomme feela ba ikwetlisang bakeng sa ho theola
           mmele empa ho sa buuwe ka bontate.                                                    (2)

 1.7       Ka sepheo sa ho hlakisa hore batho ba itlwaeditseng ho etela mawatleng ba
           tla dula ba ntse ba ya teng, leha maemo a bophelo a se a sa dumele.                   (2)

 1.8       Ke ho ikemisetsa ho etsa dintho tseo o tsebang hantle hore o tla di kgona, o se
           ikimetse ka mosebetsi o tlang ho o hlola.                                             (2)

 1.9       Lehlabathe la lewatle le thusa ka ho ntjhafatsa letlalo le ho le phedisa ka tsela
           ya hore ha le kopana le metsi a teng, le hohla maoto, ebe ditshila di a tloha,
           athe ka yona tsela eo le hlwekisang maoto ka yona, le ka sefa letlalo hoo ho
           ka bang bobebe hore dikokwanahloko di kene mothong.                                   (2)

 1.10      D/B le C di nepahetse.                                                                (2)

 1.11      Ho kganna o le tlasa tshusumetso ya tahi ho etsa hore mokganni a se kganne
           hantle, ho ama pono ya hae mme a ka qetella a bolaile ditaaso kapa bakganni
           ba bang ba makoloi, esita le yena ka sebele.                                         (3)

Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello                               Phetla

### Page 4

Sesotho Puo ya Lapeng (HL)/P1                     4                DBE/Motsheanong/Phupjane 2024
                                    SC/NSC – Tataiso ya ho tshwaya

 1.12      Ke sefate sa Keresemese le sephuthelwana se tshwerweng ke mosadi seo e
           ka nnang ya eba hoo a ho reketseng moradi kapa motho e mong.                           (1)
           [Motshwai a lekole karabo ya mohlahlobuwa ka tlhoko mme a mo abele
           letshwao hantle]

 1.13      Maikutlo a thabo.Bobedi ngwana le mme ba a bosososela mme ba hakane
           ho bontsha thabo le lerato.                                                            (2)

 1.14      Mafosi hobane ha se merabe/batho bohle ba ketekang ebile ba thabela
           Keresemese; ho bona ke letsatsi feela jwalo ka matsatsi a mang ka mabaka a
           fapaneng a bophelo. 
           [Ho elwe tlhoko dikarabo tse ding.]                                                     (2)

 1.15      Tema ya A e tshehetsa mookotaba o mabapi le boitokisetso ba matsatsi a
           phomolo ya Keresemese le kamoo re ka a sebedisang kateng ha Tema ya B e
           ntshetsa pele mookotaba oo ka ho hlahisa motswadi ya fang ngwana wa hae
           mpho ka nako ya Keresemese.                                                          (3)

                                                        MATSHWAO OHLE A KAROLO YA A:               30

Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello                               Phetla

### Page 5

Sesotho Puo ya Lapeng (HL)/P1                     5                DBE/Motsheanong/Phupjane 2024
                                    SC/NSC – Tataiso ya ho tshwaya

 KAROLO YA B: KGUTSUFATSO

 POTSO YA 2

 TEMA YA C

 Batho ba eletswa ho apara diaparo tse bobebe ho phema motjheso o kenellang. Ba
 eletswa ho dula tlasa meriti le ho itshasa ka mafura a sireletsang letlalo. Maqheku le
 bana ba se siuwe ka makoloing ha ho tjhesa hobane ba ka fellwa ke metsi ha ba ka
 tjhesa haholo.Ba nwang jwala ba ke ba fokotse, ba nwe metsi le mekedikedi e meng
 mme ba ratang ho lelera ba tlohele ho tsamayaka hara motjheso.Ba kulang, ba
 sebedisa meriana ya kamehla, ba qobe ho ba moo ho tjhesang teng.
 [Mantswe a 80]

 Ka sebopeho sa dintlha

      QOTSO                                                       DINTLHA
 1    'Mayo Clinic, ya Minnesota, naheng ya USA,              A   Batho ba eletswa ho apara diaparo
      Mayo Clinic e eletsa hore batho ba apare                    tse bobebe ho phema motjheso o
      diaparo tse bobebe, tse sa mamareleng.'                     kenellang.
 2    '… batho ba sa sebetseng ba ka balehela                 B   Ba eletswa ho dula tlasa meriti.
      lebatama la motjheso ka ho dula tlasa meriti le
      dibakeng tseo motjheso o sa kenelleng ho
      tsona.'
 3    'Batho ba ka itlotsa ka mafura a sireletsang            C   Ba ka itlotsa ka mafura ho qoba ho
      letlalo, ba be ba rwale dikatiba tse lephephe le            tjhesa ho matla letlalong.
      phatlalletseng ho itshirelletsa kgahlano le
      lebatama lena.'
 4    'Ba nwang tahi ba lemoswa ho fokotsa, ba                D   Ba nwang jwala ba ke ba fokotse
      mpe ba nwe lero le mekedikedi e mengata.'                   ba nwe metsi le mekedikedi e
                                                                  meng.
 5    'Batho ba tsamayang ka makoloi le                       E   Ba se siye metsofe le bana ka hara
      dipalangwang tse ding ba se ke ba etsa phoso                makoloi a emeng.
      ya ho siya bana ba banyenyane le metsofe ka
      hara tsona, ha di eme.'
 6    'Ba phatsitsweng ka naka la ho tsekela ba ke            F   Ba ratang tsela ba tlohele ho
      ba ipoloke, ba tlohele ho tsekelaka motjhesong              tsamaya motjhesong.
      o kenelletseng …'
 7    '… mang kapa mang ya sebedisang meriana                 G   Ba sebedisang meriana ya kamehla
      ya mafu a sa alafeheng a nke ka hore o se a                 ba qobe ho ba moo ho tjhesang
      ntse a le kotsing, mme a itlhokomele.'                      teng.
                                                                  Palo ya mantswe (78).

Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello                               Phetla

### Page 6

Sesotho Puo ya Lapeng (HL)/P1                     6                DBE/Motsheanong/Phupjane 2024
                                    SC/NSC – Tataiso ya ho tshwaya

 HO TSHWAYA KGUTSUFATSO:

 Ho tshwauwa ha kgutsufatso ho itshetlehile hodima ho kenyeletsa dintlha tse hlokwang
 ke potso.

      Qotso:    Polelo ha e ntse e le jwalo kaha e tswa temeng.
                Polelo e fokoditsweng feela dikotwana tsa mantswe empa e ntse e na le
                tlhahlamano e tshwanang ya mantswe ho tswa temeng.

     Ntlha: Polelo e bopilweng ka tsela e fapaneng le ya sethatho feela e ntse e arabela
                potso.
                Polelo e nang le tlatsetso ya mantswe a mang kapa tshebediso ya
                mahlalosonngwe feela e ntse e arabela potso.

 •     Kabo ya matshwao:
          o    Matshwao a 7 bakeng sa dintlha tse 7 (ntlha e le 1 bakeng sa ntlha ya
               sehlooho).
          o    Matshwao a 3 bakeng sa puo
          o    Matshwao kaofela: 10

 •     Kabo ya matshwao a puo ha bahlahlobuwa ba sebedisitse mantswe a bona:
          o    Ha dintlha tse 1–3 di nepahetse: fana ka letshwao le 1
          o    Ha dintlha tse 4–5 di nepahetse: fana ka matshwao a 2
          o    Ha dintlha tse 6–7 di nepahetse: fana ka matshwao a 3

 •     Kabo ya matshwao a puo ha bahlahlobuwa ba sebedisitse diqotso di le jwalo:
         o     Diqotso tse 6–7: se fane ka matshwao bakeng sa puo
         o     Diqotso tse 4–5: fana ka letshwao le 1 bakeng sa puo
         o     Diqotso tse 2–3: fana ka matshwao a 2 bakeng sa puo

          Dintlha            Tse iqapetsweng                  Tse qotsitsweng di le jwalo
          Matshwao a dintlha
          Matshwao a puo
          Matshwao ohle

 ELA TLHOKO:

 • Palo ya mantswe:
  o     Batshwai ba lokela ho nnetefatsa palo ya mantswe a sebedisitsweng.
  o     Se ke wa hula matshwao haeba bahlahlobuwa ba sa bontsha palo ya mantswe
        a sebedisitsweng kapa haeba palo ya mantswe a sebedisitsweng e ngotswe e
        fosahetse. Ha palo ya mantswe e tlotse moedi o boletsweng, bala ho fihlela moo
        polelo eo ya ho qetela e fellang teng, ebe o pomela dipolelo tse latelang palong
        ya mantswe e behilweng.

 Mohlala

          Puo                Polelo/Polelwana                             Palo ya mantswe
          Sesotho            Ke        a                  tsamaya         3

                                                        MATSHWAO OHLE A KAROLO YA B:                 10

Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello                                 Phetla

### Page 7

Sesotho Puo ya Lapeng (HL)/P1                     7                DBE/Motsheanong/Phupjane 2024
                                    SC/NSC – Tataiso ya ho tshwaya

 KAROLO YA C:           DIBOPEHO LE DITLWAELO TSA TSHEBEDISO YA PUO

 TATAISO YA HO TSHWAYA THUTAPUO LE TSHEBEDISO YA PUO

 • Mopeleto
   o    Dikarabo tsa lentswe le le leng di tshwauwe di nepahetse leha mopeleto o
        fosahetse, ntle leha phoso eo e nyotobetsa moelelo wa lentswe leo.
   o    Dikarabo tse ngotsweng ka dipolelo tse felletseng, mopeleto o fosahetseng o se
        ke wa abelwa dintlha haeba tshebediso ya puo e le yona e hlahlojwang.
   o    Moo ho hlahlojwang kgutsufatso ya mantswe, karabo e be le matshwao a
        nepahetseng a puo.
 • Dibopeho tsa dipolelo e be tse nepahetseng di be di ngolwe ka dipolelo tse felletseng
    ho latela ditaelo.
 • Bakeng sa dipotso tse nang le kgetho, ananela tlhaku e emetseng karabo e
    nepahetseng kapa karabo e ngotsweng ka botlalo.

 POTSO YA 3

 3.1       Ke ho matlafatsa mohopolo wa hore bohle ba yang sekolong seo ba kgutla ba
           tseba ho kganna.                                                                      (2)

 3.2       Le susumetsa moreki ho ya sekolong seo kaha le fana ka mohopolo wa hore
           ditjeo tseo di tlase haholo kahoo moreki a ka di fihlella habonolo.
           Le nnetefalletsa moreki hore tjhelete eo ke yona feela a tlang ho e lefa, ha ho
           ditjeo tse ding tse ka thoko.                                                         (2)

 3.3       Mmileng ho sebediswa matshwao a tsela mme batho ba yang sekolong sa ho
           kganna le bona ba rutwa ka matshwao a tsela, e le hore ba tle ba kganne ka
           nepo ha ba se ba fumane mangolo a ho kganna.                                         (3)

 3.4       Bareki ba habilweng ke batho ba batsho bao ho ya ka nalane ya rona, bongata
           ba bona bo ne bo hloka makoloi mme ho ne ho se bonolo hore ba ithute ho
           kganna ba le lapeng kahoo sekolo sena sa ho kganna se leka ho hohela bona.
           Bareki ba habilweng ke batho ba batsho hobane ke bona ba bangata mme ba
           tla mo tlisetsa tjhelete e ngata.
           Bareki ba habilweng ke batho ba batsho hobane sekolo sena ke sa metseng
           ya batho ba batsho ke ka hoo a sa sebedisang setshwantsho sa motho wa
           morabe o mong.                                                                       (3)
                                                                                                   [10]
           [Motshwai a ele tlhoko karabo ya mohlahlobuwa e akaretsang lebaka la
           tshebediso ya motho wa morabe o motsho papatsong]

 POTSO YA 4

 4.1       Ke hobane ka tlwaelo batho ba keteka letsatsi la Valenthaene ka ho sebedisa
           tahi le ho kgantsha dikerese, ho thotofatsa kganya ya ka tlong. Letsatsi le
           hlahang khathunung ke lona la ho keteka Valenthaene.                                  (2)

 4.2       Matshwao a pelo ke sesupo sa lerato mme a amana le seo mosadi a se buang
           kaha letsatsi la Valenthaene e le le reretsweng baratani.                            (3)
Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello                               Phetla

### Page 8

Sesotho Puo ya Lapeng (HL)/P1                     8                DBE/Motsheanong/Phupjane 2024
                                    SC/NSC – Tataiso ya ho tshwaya

 4.3       Sepheo ke ho bontsha hore ha ho ntho e mpe e se nang molemo kaha lefifi le
           bakwang ke ho kgaolwa ha phepelo ya motlakase le tlisitse ho foka ha moya
           wa lerato.                                                                            (2)

 4.4       Ha ho a nepahala hobane tlwaelo ke hore leha motlakase o ne o le teng,
           mabone a ne a ntse a tla thotofatswa ka ho kgantsha dikerese ho keteka
           letsatsi la Valenthaene.

                                                     KAPA

           Ho nepahetse hobane khathunung ena ho bonahala ho se kgonahalo ya ho
           pheha le dijo tsa Valenthaene ka lebaka la ho kgaolwa ha phepelo ya
           motlakase.                                                                           (3)
                                                                                                   [10]

 POTSO YA 5

 5.1       Ke ho fana ka kutlwisiso ya hore ditaba tse hlahelang maqheku tse bohloko di
           ngata, ha se taba e le nngwe feela e ka hopolwang empa ke tse mmalwa tse
           ka latelang ena ya ho shapuwa ke ditloholo.                                           (2)

 5.2       D / B le C di nepahetse.                                                              (2)

 5.3       Leetsisa 'phu' le hlakisa hore moo metsofe e dulang teng, ha ho nkge
           hamonate, ho na le letsuka kaha ha ba thuswe ho hlapa hape ha ba
           hlwekisetswe matlo. Le pheta hape le thathiselletsa potsong e le etellang
           pele.                                                                                (3)

 5.4       Motho ha a sa le motjha, ho ba bonolo hore a ka iketsetsa tsohle tseo a batlang
           ho di etsa empa ha a se a hodile, ditshika di se di hana mme ha ho sa le bonolo
           ho iketsetsa jwalo ka pele kahoo maele ana a hlakisa seo.                            (3)
                                                                                                   [10]

                                                        MATSHWAO OHLE A KAROLO YA C:               30
                                                         MATSHWAO OHLE A PAMPIRI ENA:              70

Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello

## Related documents

- [Sesotho HL P1 May June 2017 Memo](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-hl-p1-may-june-2017-memo/23f4bc35-fd00-4619-b6ba-825553bcc8fc) — Sesotho HL · Memo · 2017 · Sesotho
- [Sesotho HL P1 May June 2016 Memo](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-hl-p1-may-june-2016-memo/00351c38-510e-4ed9-a2a8-13f9433229ab) — Sesotho HL · Memo · 2016 · Sesotho
- [Sesotho HL P2 May-June 2024](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-sesotho-hl-2024-nsc-june-exam-question-paper-paper-2-sesotho/373f0429-3833-44e2-9ecc-decdf530b9f4) — Sesotho HL · QP · 2024 · Sesotho
- [SESOTHO HL P1 GR12 QP SEPT2024](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-hl-p1-gr12-qp-sept2024/959f31af-7884-4335-9863-010e8abbbf72) — Sesotho HL · QP · 2024 · Sesotho
- [Sesotho HL P1 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-hl-p1-nov-2024/7ce368a4-d941-4b42-b669-3fdc5ce85779) — Sesotho HL · QP · 2024 · Sesotho
- [Sesotho HL P1 May-June 2023](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-hl-p1-may-june-2023/cb64395a-3db3-4c4b-978b-f73737378910) — Sesotho HL · QP · 2023 · Sesotho

## More from Grade 12 Sesotho HL

- [Sesotho P1(HL) June 2025 Question Paper](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-p1-hl-june-2025-question-paper/ecc59bd2-a93c-4e3c-b7f1-96d1f0b6c43c) — QP · 2025 · Sesotho
- [Sesotho HL P3 Nov 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-sesotho-hl-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-3-sesotho/44a31934-9c44-479d-812c-e5d13917eed7) — QP · 2025 · Sesotho
- [SESOTHO HL P3 QP GR12 SEPT 2024](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-hl-p3-qp-gr12-sept-2024/d2b93201-81bd-49ab-8264-505fead4132d) — QP · 2024 · Sesotho
- [Sesotho HL P3 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-hl-p3-nov-2024/9fd7ee63-7427-41f8-b7e1-7e23853d8504) — QP · 2024 · Sesotho
- [SESOTHO HL P1 GR12 QP SEPT2023](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-hl-p1-gr12-qp-sept2023/5ef1d636-72bb-472a-884e-e18572fda143) — QP · 2023 · Sesotho
- [SESHL P2 GR12 QP SEPT2023](https://www.hlayiso.com/library/seshl-p2-gr12-qp-sept2023/bb3568c1-90bb-437a-99d2-cc4d781406fb) — QP · 2023

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
