# Sesotho HL Grade 12 Paper 2 NSC June 2024 Memo > Grade 12 Sesotho HL Paper 2 memorandum from the NSC June Exam 2024, 22 pages. Read online or get the free PDF download, question paper linked when available. - Page: https://www.hlayiso.com/library/grade-12-sesotho-hl-2024-nsc-june-exam-memorandum-paper-2-sesotho/80917d00-e2bc-48f2-b124-b6e8b9ef59db - Updated: 2026-09-28 - Subject: Sesotho HL - Grade: Grade 12 - Language: Sesotho - Document type: Memorandum - Year: 2024 - Exam period: NSC June Exam - Paper: 2 - Curriculum: CAPS - Pages: 22 Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [Sesotho HL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/sesotho-hl) › [Sesotho HL Grade 12 Paper 2 NSC June 2024 Memo](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-sesotho-hl-2024-nsc-june-exam-memorandum-paper-2-sesotho/80917d00-e2bc-48f2-b124-b6e8b9ef59db) ## About this document Sesotho Hl · Grade 12 · NSC June Exam · 2024 · sesotho. Memorandum, 22 pages. Read online or download the PDF. Read it free online on the page above; download the PDF from there. ## Matching paper and memo - [Sesotho HL P2 May-June 2024](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-sesotho-hl-2024-nsc-june-exam-question-paper-paper-2-sesotho/373f0429-3833-44e2-9ecc-decdf530b9f4) — QP · 2024 · Sesotho ## Document text Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction. ### Page 1 SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS/ NATIONAL SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS SESOTHO PUO YA LAPENG (HL) PAMPIRI YA BOBEDI (P2) MOTSHEANONG/PHUPJANE 2024 TATAISO YA HO TSHWAYA MATSHWAO: 80 Tataiso ena ya ho tshwaya e na le maqephe a 22. Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello Phetla ### Page 2 Sesotho Puo ya Lapeng (HL)/P2 2 DBE/Motsheanong/Phupjane 2024 SC/NSC – Tataiso ya ho tshwaya TATAISO YA HO TSHWAYA: • Ha mohlahlobuwa a arabile dipotso tse ngata ho feta palo e behilweng, tshwaya feela karabo ya pele (Mohlahlobuwa ha a lokela ho araba potso e telele le dipotso tse kgutshwane mofuteng o le mong wa sengolwa). • Haeba a arabile dipotso ka bone ba tsona dithothokisong tseo a ithutileng tsona KAROLONG YA A, (dithothokiso tseo a di rutilweng) tshwaya feela dipotso tse pedi tsa pele. • Haeba a arabile dipotso tse pedi tsa mofuta wa dipotso tse kgutshwane kapa a arabile tse pedi tsa mofuta wa dipotso tse telele KAROLONG YA B le ya C, tshwaya karabo ya pele, mme o tlohele ya bobedi. Athe ha a arabile dipotso ka bone ba tsona, tshwaya karabo ya pele ho karolo e nngwe le e nngwe ha feela a arabile e le nngwe ya dipotso tse kgutshwanyane le e le nngwe ya dipotso tse telele. • Ha mohlahlobuwa a nehelane ka dikarabo tse pedi, ya pele e fosahetse, mme ya bobedi yona e nepahetse, tshwaya karabo ya pele, mme o tlohele e e latelang. • Ha dikarabo di nomorilwe di fosahetse, tshwaya ho ya ka memorandamo. • Haeba mopeleto o fosahetse hoo o thunthetsang moelelo, fosisa karabo e jwalo. Haeba mopeleto o fosahetseng o sa thunthetse moelelo, tshwaya karabo eo e nepahetse. Potso tse telele: o Ha bolelele ba moqoqo bo le ka tlase ho palo ya mantswe e behilweng (kgutshwane), se behe kotlo hobane mohlahlobuwa o se a ntse a ipehile ka mosing. Haeba moqoqo o le molelele haholo, tshwaya ho ya ka seo mohlahlobuwa a se ngotseng o nto sekaseka sena le batshwai ba ka sehloohong. Sebedisa ruburiki ya ho lekanyetsa e leqepheng la 3 le e leqepheng la 8 ho lekanyetsa moqoqo wa mohlahlobuwa. Dipotso tse kgutshwane: o Haeba mohlahlobuwa a sa sebedisa matshwao a di-a-bulwa le di-a-kwalwa moo a lokelang ho qotsa, se behe kotlo. o Bakeng sa dipotso tse bulehileng, se ka aba matshwao bakeng sa E/TJHE kapa KE A DUMELA/KE A HANA. Lebaka/Tshehetso ke yona e lokelang ho abelwa matshwao. o Ha ho matshwao a ajwang bakeng sa NNETE/MAFOSI kapa NTLHA/ MOHOPOLO. Lebaka/Tshehetso ke yona e lokelang ho abelwa matshwao. Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello Phetla ### Page 3 Sesotho Puo ya Lapeng (HL)/P2 3 DBE/Motsheanong/Phupjane 2024 SC/NSC – Tataiso ya ho tshwaya KAROLO YA A: RUBURIKI YA HO LEKANYETSA MOQOQO WA DINGOLWA: THOTHOKISO – SESOTHO PUO YA LAPENG [MATSHWAO A 10] Makgetha a ho lekanyetsa Phihlello e babatsehang Phihlello e supang Phihlello e mahareng Phihlello ya motheo PhihIello e haellang bokgoni feela DIKAHARE 5–6 4 3 2 0–1 -O bontsha kutlwisiso e tebileng ya -O bontsha kutlwisiso, mme -O bontsha kutlwisiso e -O bontsha kutlwisiso e -Ha a bontshe Kutlwisiso ya potso, botebo se botswang o hlalosa se botswang ka mahareng ya se botswang. sa kgotsofatseng ya se kutlwisiso ya letho ya ba tshekatsheko ya taba tshwanelo. botswang. se botswang. (sehlooho), kutlwahalo le -O hlahisitse dintlha tse fapaneng -O hlahisitse dintlha tse seng kae nnetefatso (tiisetso) ya tse hlwahlwa; di tshehetswa ho -O hlahisitse dintlha tse ho tshehetsa sehlooho. -Ho batla ho se dintlha -Dintlha tse dintlha ho tswa thothokisong/ tswa thothokisong. anelang ka tsela e tse hlahisitsweng ho tshehetsang ha di temeng. kgotsofatsang. -Tse ding tsa dintlha tse tshehetsa sehlooho. hlahiswe ho tswa -Kutlwisiso ke e babatsehang ya hlahisitsweng ho tshehetsa thothokisong. MATSHWAO A 6 mofuta wa sengolwa le thothokiso. -O hlahisitse dintlha tse sehlooho di ntle. -Kutlwisiso ya mofuta wa utlwahalang, empa ha se sengolwa le thothokiso -Mohlahlobuwa ha a tsohle tse tiisitsweng -Tse ding tsa dintlha di ke e haellang. utlwisise hantle mofuta kamoo ho lokelang. tsheheditswe, empa bopaki ha wa sengolwa le bo kgodise ka nako tsohle. thothokiso. -O utlwisisa mofuta wa sengolwa le thothokiso. -Kutlwisiso ya motheo feela ya mofuta wa sengolwa le thothokiso. SEBOPEHO LE 4 3 2 1 0–1 TSHEBEDISO YA PUO -Sebopeho se hlahisitswe ka tsela -Sebopeho ke se hlakileng, -O hlahisitse bopaki bo seng -Sebopeho se bonahala -Moqoqo o bopehile ka e momahaneng. mme dintlha di hlahisitswe bokae ba sebopeho. se radilwe ka tsela e tsela e fokolang. Sebopeho, nehelano le ka tsela e hlalohanyehang, fosahetseng. tlhophiso ya mehopolo. -Dintlha di utullotswe hantle le ho -Tlhahiso ya mehopolo e a -Ho na le diphoso tse Tshebediso ya puo, sehalo ntshetswa pele ka tsela e hlakileng. -Tlhahiso ya mehopolo ke e haella, ha e hlalohanyehe, mme -Mehopolo ha e hlahiswe tshabehang tsa le setaele tse utlwisisehang. ha e na momahano. ka tsela e tshebediso ya puo le sebedisitsweng -Tshebediso ya puo, sehalo le hlalohanyehang. setaele se fosahetseng. setaele ke tse butswitseng, tse -Tshebediso ya puo, sehalo -Diphoso tsa tshebediso ya puo MATSHWAO A 4 susumetsang le ho nepahala. le setaele di nepahetse. ha se tse kaalo, mme sehalo le -Sehalo le setaele ha se setaele ha se tse loketseng. tse loketseng. -O batla o hloka diphoso tsa puo, tsa mopeleto le tsa matshwao a puo/a ho bala. ELA TLHOKO: Ha karabo ya mohlahlobuwa e tswile lekoteng mme a sa bua ka Dikahare hohang, feela a ngotse moqoqo wa boiqapelo, mo abele 0 bakeng sa dikahare le tshebediso ya puo. Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello Phetla ### Page 4 Sesotho Puo ya Lapeng (HL)/P2 4 DBE/Motsheanong/Phupjane 2024 SC/NSC – Tataiso ya ho tshwaya KAROLO YA A: DITHOTHOKISO POTSO YA 1 'KE MOTSHO KE MOTLE' – KPD Maphalla TATAISO HO BATSHWAI: Motshwai a bale nehelano ya mohlahlobuwa e lokelang ho hlahiswa sebopehong sa moqoqo. Sena se bolela hore nehelano e lokela ho ralwa ka tsela ya hore ho be le selelekela, mmele o bopilweng ka diratswana le qetelo. Moqoqo o tlameha ho hlahiswa ka tsela e supang kgokahano le momahano ya dintlha, dipolelo le diratswana. Motshwai a tadime makgetha ana a mabedi a latelang ha a tshwaya moqoqo ona: Dikahare le Sebopeho le Tshebediso ya puo. Dikahare • Nehelano e lokela ho hlahiswa sebopehong sa moqoqo, mme sena se bolela hore nehelano e lokela ho ralwa ka tsela ya hore ho be le selelekela, mmele o bopilweng ka diratswana le qetelo. • Dikahare di bontshe kutlwisiso ya potso; botebo ba tshekatsheko ya ditaba, kutlwahalo le nnetefatso (tiisetso) ya taba ka mabaka a itshetlehileng thothokisong. • Dikahare di hlahiswe ka tsela e momahaneng, mme motshwai a tadime dintlha tse tla hlahiswa nehelanong ya mohlahlobuwa. Ela tlhoko hore dintlha tsa mohlahlobuwa di ke ke tsa behwa ka tatellano e hlahellang mona. Ho be le kgokahano le momahano ya dintlha le diratswana. • Mohlahlobuwa a qale pele ka ho totobatsa ntlhakemo ya hae ho bontsha hore ebe o dumellana kapa o hanana le mohopolo o hlahiswang ke potso. Selelekela Kgetho ya mantswe e sebetsana le mantswe ao sethothokisi se a sebedisitseng boqaping ba thothokiso ena ho etsa hore e be monate le ho duma hamonatjana ditsebeng tsa mmadi. Mantswe a kgethwang e ba a ikgethileng mme a bileng a kgohlela hamonatjana moo a sebedisitsweng teng. Kgetho ya mantswe. • Molathothokisong wa 2: Lentswe thonngwa le kgethilwe bakeng sa lentswe kgetha hore le tle le fane ka moelelo o matla wa hore le ha morwetsana a le motsho, a ka bitswa hore a eme kapela setjhaba mme a ka etsa seo ka boitshepo bo boholo kaha a tseba hore leha a le motsho, o motle. • Melathothokiso ya 3 le 4: Lentswe tlakasele le bolela hore motho o a thothomela. Mona sethothokisi se bontsha hore morwetsana o hlile o na le bokgoni ba ho ema ka sebete a sa thothomele pela matshwele. • Melathothokisong ya 6, 7, 8, 10 le 12: semomotela, palesa; shweshwe; twadi le senakangwedi. Mantswe ana a bontsha hore morwetsana o ne a le motletle e le Seilatsatsi wa tshomong hantle. • Kgetho ya lentswe Seilatsatsi e re bolella hore hara lebala leo le letshwana ho na le botle bo makatsang ho morwetsana enwa. • Kgetho ya lentswe mphatlalatsane e tlisa moelelo wa hore o itlhomme pele jwalo ka naledi e hlahang pele ha ho esa. [Ela tlhoko: Ha se setlamo hore mohlahlobuwa a ngole ka tsona kaofela.] [10] Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello Phetla ### Page 5 Sesotho Puo ya Lapeng (HL)/P2 5 DBE/Motsheanong/Phupjane 2024 SC/NSC – Tataiso ya ho tshwaya Sebopeho le Tshebediso ya Puo • Mohlahlobuwa a nehelane ka karabo ya hae e sebopehong sa diratswana tse momahaneng, mme ho be le kgokahano le momahano ya dipolelo le diratswana kamoo ho hlokehang. • Puo, setaele le sehalo di sebediswe ka nepo temeng. Phethelo Phethelo ya hae e lokela ho tlamahanya kgang ya hae ka ho phethahala. Sethothokisi se atlehile ho kgetha mantswe a hlileng a supa hore morwetsana enwa ke twadi e le ka nnete. POTSO YA 2: 'TONAKGOLO TSIAME KENNETH MOPELI' – MM Makappa 2.1 Ho hlahisa seo motho hantlentle a leng sona. (2) 2.2 Phetapheto ya mantswe e tsepameng. (1) 2.3 Tshwantshiso  (1) 2.4 O ne a kgonne ho tlamahanya setjhaba sa Basotho seo a neng a se busa.  (2) 2.5 Ho kgina morethetho.  (2) 2.6 Poeletsamodumo ke ho phetapheta modumo o itseng molathothokisong. Mona modumo o boeleditswe ka ho phetapheta modumo wa 'q'. O etsa hore modumo o dule o utlwahala ditsebeng tsa mmadi, o se ke wa lebaleha.  (2) [10] POTSO YA 3: 'KAOFELA KE MAFOME' – KPD Maphalla 3.1 Karaburetso ya kutlo. (1) 3.2 Batho ba ne ba dutse ka kgotso, ba iketlile. (2) 3.3 Tlohelo. (1) 3.4 Sa ho hlakisa temoso eo se fanang ka yona se e bapisa le e kileng ha fanwa ka yona Bebeleng ho buka ya Moekelesia. (2) 3.5 Le susumetsa mmadi hore a se ke a ipokella ka dintho tsa lefatshe kaha tsohle tsa lefatshe di a fela. (2) 3.6 E. Hoba temeng ka nngwe sethothokisi se hlakisa ka diketsahalo tse fapaneng hore tsohle di a fela. (2) [10] POTSO YA 4: 'KE TLA O ROMELLA DIPALESA' – KPD Maphalla 4.1 Tshwantshiso. (1) 4.2 Ho potlakisa morethetho. Ho hlakisa mohopolo wa hore dishweshwe di kganya seka dinaledi mme mohopolo oo o ntshetswa pele moleng o latelang.  [Tshwaya e le nngwe feela.] (2) Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello Phetla ### Page 6 Sesotho Puo ya Lapeng (HL)/P2 6 DBE/Motsheanong/Phupjane 2024 SC/NSC – Tataiso ya ho tshwaya 4.3 Karaburetso ya phofonelo. (1) 4.4 Sethothokisi se bolela hore ho thata hore se ntshe moratuwa wa sona pelong ya sona. (2) 4.5 Molaetsa ke wa hore ha o rata moratuwa wa hao o mo etsetse tsohle ho mo kgahlisa.  (2) 4.6 Lehlaso ke mola oo sethothokisi se o phetaphetang temanathothokisong ka nngwe. Sethothokisi se toboketsa hore se tla dula se romella moratuwa wa sona dimpho tse mo kgahlang/Ho hohela mmadi le ho etsa hore modumo wa lehlaso o nne o dume ditsebeng tsa mmadi. (2) [10] POTSO YA 5: 'MME' – M Mohapi 5.1 Molathothokiso wa 3/Mosala a dutse o ja mmae lehelohelo. (1) 5.2 Phetapheto ya mantswe e diehileng, ka mantswe ana, 'Kajeno o ...' (2) 5.3 Kgonyetso (rato) Tshwantshiso. [Tshwaya e le nngwe feela.] (1) 5.4 Ho potlakisa morethetho. Ho hlakisa mohopolo wa hore ha o hlompha batswadi o tla ekeletswa ditshiu tsa bophelo, o fumanwang moleng o latelang. (2) 5.5 Kganyetsano e hlakisa hore kajeno bana ba hodile, ka lebaka la kgodiso e mofuthu ya bomma bona feela ba hloka teboho, ebe ka moso e tla ba batswadi ba jwang haele moo bona ba hloleha ho leboha. (2) 5.6 Tshwantshiso e rehella ho itseng, ka ho itseng, eleng mosadi le tau. Sethothokisi se bua ka hore bomme ba na le matla, ba sireletsa bana ba bona mathateng ohle a bophelo. (2) [10] MATSHWAO OHLE A KAROLO YA A: 30 Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello Phetla ### Page 7 Sesotho Puo ya Lapeng (HL)/P2 7 DBE/Motsheanong/Phupjane 2024 SC/NSC – Tataiso ya ho tshwaya KAROLO YA B LE C: RUBURIKI YA HO LEKANYETSA MOQOQO WA DINGOLWA: PADI LE TSHWANTSHISO – SESOTHO PUO YA LAPENG [MATSHWAO A 25] Makgetha a ho lekanyetsa 5. Phihlello e 4. Phihlello e supang 3. Phihlello e mahareng 2. Phihlello ya motheo 1. PhihIello e haellang babatsehang bokgoni feela DIKAHARE 12–15 9–11 6–8 4–5 0–3 -Karabelo e hlahisitswe -O bontsha kutlwisiso, mme -Kutlwisiso ke e mahareng ya sehlooho; -Kutlwisiso ke e haellang -O bontsha kutlwisiso e Kutlwisiso ya potso, botebo ka tsela e babatsehang: o manollotse sehlooho ka ha se dintlha tsohle tse utullotsweng ka ya sehlooho; boholo ba fokolang ya sehlooho ba tshekatsheko ya taba 14–15 bokgoni botlalo dintlha ha di a utullwa ka (sehlooho), kutlwahalo le botlalo. nnetefatso (tiisetso) ya -Karabelo e hlahisitswe -O hlahisitse karabelo e -Tse ding tsa dintlha di tshehetsa -Boiteko bo fokolang ba dintlha ka mabaka ho tswa ka bokgabane: 12–13 batlang e anela sehlooho -Ke dintlha tse fokolang ho araba potso sengolweng. feela tse tshehetsang -Sehlooho se -Tse ding tsa dintlha ke tse -Dintlha tse ding di tsheheditswe, empa sehlooho. -Dintlha ha se tse MATSHWAO A 15 manollotswe ka botebo utlwahalang, empa ha se bopaki ha bo kgodise ka nako tsohle kgodisang tsohle tse tiisitsweng -O hlahisitse dintlha tse -O hlahisitse dintlha tse kamoo ho lokelang -O bontsha kutlwisiso e ka mmoho ya seng kae tse fapaneng tse hlwahlwa mofuta ona wa sengolwa. tsamaelanang le sehlooho tse tshehetswang ho -Bopaki ba kutlwisiso ya -Mohlahlobuwa ha a tswa sengolweng mofuta ona wa sengolwa -O bontsha kutlwisiso e utlwisise hantle mofuta bo a bonahala. fokolang ya mofuta ona ona wa sengolwa. -O bontsha kutlwisiso e wa sengolwa babatsehang ya sengolwa. SEBOPEHO LE 8–10 6–7 4–5 2–3 0–1 TSHEBEDISO YA PUO -Sebopeho se -Sebopeho ke se hlakileng, -O hlahisitse bopaki bo itseng ba -Sebopeho se bonahala -Kgaello ya ho rala momahaneng mme dintlha di hlahisitswe sebopeho se radilwe ka tsela e sebopeho ka tshwanelo Sebopeho, tlhophiso ya ka tsela e hlalohanyehang. fosahetseng e sitisa phallo ya mehopolo le nehelano e -Selelekela le qetelo di a -Tlhalohanyo le momahano di teng leha mehopolo nang le neeletsano e babatseha -Selelekela le qetelo di kgera -Mehopolo ha e hlahiswe momohaneng e lebisang mmoho le diratswana tse ka tsela e hlalohanyehang -Tshebediso ya puo le tlhalohanyong ya sehlooho -Dintlha di utullotswe ding di hlahisitswe ka tsela -Ho na le moo tshebediso ya puo e ya setaele tse mmoho le puo, setaele le hantle le ho ntshetswa e momahaneng. fosahetseng ha sehalo le setaele tsona -Diphoso tsa tshebediso fosahetseng di hlahisitse sehalo tse sebedisitsweng pele ka tsela e hlakileng di batla di loketse ya puo di totobetse tema e fokolang haholo temeng. -Dintlha di hlahisitswe ka MATSHWAO A 10 -Tshebediso ya puo, tsela e hlalohanyehang. -Tlhahiso ya mehopolo e a haella, ha e -Sehalo le setaele ha di a -Popo ya diratswana e sehalo le setaele ke tse hlalohanyehe, mme ha e na momahano lokela mosebetsi fosahetse sutsitseng, tse -Puo, sehalo le setaele susumetsang le ho boholo di nepahetse. -Popo ya diratswana e batla e nepahetse - Popo ya diratswana e nepahala fosahetse. MATSHWAO 20–25 15–19 10–14 5–9 0–4 Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello Phetla ### Page 8 Sesotho Puo ya Lapeng (HL)/P2 8 DBE/Motsheanong/Phupjane 2024 SC/NSC – Tataiso ya ho tshwaya Matshwao a ka sebediswang bakeng sa ho tshwaya: Makgetha a tekanyetso Matshwao Senotlolo Dikahare 15 Dik. = Sebopeho le Tshebediso ya Puo 10 STP = Matshwao ohle 25 ELA TLHOKO: Ha karabo ya mohlahlobuwa e tswile lekoteng, motshwai a mo abele matshwao a dikahare le tshebediso ya puo ya kgato ya pele feela. Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello Phetla ### Page 9 Sesotho Puo ya Lapeng (HL)/P2 9 DBE/Motsheanong/Phupjane 2024 SC/NSC – Tataiso ya ho tshwaya POTSO YA 6: BOTSANG LEBITLA – KPD Maphalla Selelekela Mohlahlobuwa a ka lelekela ka ho hlalosa hore mophetwa ya tjhitja le ya sepapetlwa ke ya jwang. Moqoqo ona ke oo ho wona mongodi a sekasekang dikahare tsa wona mme a bontshe ntlhakemo ya hae ebe o leka ho susumetsa mmadi hore a dumellane kapa a hanane le yena. Karabo e ka lebellwang Moqoqong wa kgang, mongodi a ka dumellana kapa a hanane le mohopolo ka dintlha tse tshehetsang sehlooho. O na le mohopolo o itseng kapa ntlhakemo e itseng, mme o hlahisa le ho ntshetsa pele lehlakore leo la hae; o tshehetsa le ho sireletsa ntlhakemo ya hae. Ntlhakemo ya hae e lokela ho ipapisa le hore Tsietsi o tjhitja kapa o sepapetlwa na. Seratswana ka seng se be le mohopolo wa sehlooho o hodisang ntlhakemo, e se ke ya e ba lethathamo la diketsahalo feela tse hlahang ka bukeng. A ntshetse pele moqoqo ka ho bontsha ka mehlala e tswang bukeng ho totobatsa ntlhakemo ya hae. A boele a bontshe kamano ya diketsahalo le bophelo ka kakaretso mabapi le ho ba tjhitja kapa ho ba sepapetlwa ha Tsietsi. Phethelo Phethelo ya hae e lokela ho tlamahanya kgang ya hae ka ho phethahala. A bontshe hore e le ka nnete mongodi o atlehile ho bontsha hore Tsietsi ke mophetwa ya tjhitja kapa ya sepapetlwa. [25] [Motshwai a badisise nehelano ya mohlahlobuwa, mme a mo abele matshwao ho ya kamoo a ikamahantseng le sehlooho kateng.] POTSO YA 7: BOTSANG LEBITLA – KPD Maphalla 7.1 O halefisitswe ke motho ya bitsang ba bang dintja. (1) 7.2 A hohetswe ke ho kgabola ha sethunya. (1) 7.3 Kotsi o ne a hana ka kotjane ya ntatae a bile a batla ho mmolaya ka tshepe. (1) 7.4 Bana ba ne ba e na le maikutlo a thabo, kaha ba ne ba itshehela ba sa bone kotsi ya se etsahalang. (2) 7.5 Ho fumanehile hore Ditabe ha se ngwana wa Kotsi empa ke wa moruti Moshebi le Mmamasolomane. (2) 7.6 Mohanuwa o sepapetlwa.O hlahiswa e le ngwanana ya pelompe mme ha ho moo ho bonahalang semelo sa hae se tsamayang se fetofetoha. (2) [Motshwai a badisise karabo ya mohlahlobuwa mme a ananele ditshehetso tse amanang le seo a se ngotseng, se bile se kgodisa] 7.7 Ha Tsietsi a se a bulehile mahlo, o ne a dula a batlisisa hore ebe hantlentle batswadi ba hae e ne e le bomang mme seo se ne se halefisa bomalomae.  (2) Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello Phetla ### Page 10 Sesotho Puo ya Lapeng (HL)/P2 10 DBE/Motsheanong/Phupjane 2024 SC/NSC – Tataiso ya ho tshwaya 7.8 Karaburetso ya pono ena e ka ba le kgahlamelo e mpe baneng kaha ba ka nka e le tsela e nepahetseng ya ho rarolla mathata. Ka lehlakoreng le leng pono eo e ka susumeletsa bana ho ba bahale ba kgonang ho ikemela ntweng ya bophelo.  (3) 7.9 Tsietsi o ne a sa tshepe hore le ka etsa kamoo le tshepisitseng kateng. (1) 7.10 Ke ho neha Tsietsi le Tseleng monyetla wa ho ipata, ba be ba tsebe ho tswedipana hantle ha ba lwantshana le dira tsa bona. (2) 7.11 Ke mophetwa ya maqiti kaha ke moo o kgonne ho ikgakanyetsa ba ntseng ba mmatla. (2) 7.12 Phethelo. Kamora moo diketsahalo di a fokotseha mme ha ho sa na diketsahalo tse ding tsa kgohlano (2) 7.13 Kgotso Kgutso Moruti Moshebi Nkgono Mmantsoteng. Tsipane. Ramabanta.  (2) [Tshwaya ba babedi feela.] 7.14 Tjhadimo ya mongodi mabapi le mapolesa ke hore ke batho ba sa tsebeng mosebetsi wa bona ka botlalo, o bona e le dimaumau tse qhekellwang habobebe.  (2) [25] POTSO YA 8: DIEPOLLO – T Seema Mohlahlobuwa a ka lelekela ka ho hlalosa hore mophetwa ya tjhitja le ya sepapetlwa ke ya jwang. Moqoqo ona ke oo ho wona mongodi a sekasekang dikahare tsa wona mme a bontshe ntlhakemo ya hae ebe o leka ho susumetsa mmadi hore a dumellane kapa a hanane le yena. Karabo e ka lebellwang Moqoqong wa kgang, mongodi a ka dumellana kapa a hanane le mohopolo ka dintlha tse tshehetsang sehlooho. O na le mohopolo o itseng kapa ntlhakemo e itseng, mme o hlahisa le ho ntshetsa pele lehlakore leo la hae; o tshehetsa le ho sireletsa ntlhakemo ya hae. Ntlhakemo ya hae e lokela ho ipapisa le hore Diepollo o tjhitja kapa o sepapetlwa na. Seratswana ka seng se be le mohopolo wa sehlooho o hodisang ntlhakemo, e se ke ya e ba lethathamo la diketsahalo feela tse hlahang ka bukeng. A ntshetse pele moqoqo ka ho bontsha ka mehlala e tswang bukeng ho totobatsa ntlhakemo ya hae. A boele a bontshe kamano ya diketsahalo le bophelo ka kakaretso mabapi le ho ba tjhitja kapa ho ba sepapetlwa ha Diepollo. Phethelo Phethelo ya hae e lokela ho tlamahanya kgang ya hae ka ho phethahala. A bontshe Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello Phetla ### Page 11 Sesotho Puo ya Lapeng (HL)/P2 11 DBE/Motsheanong/Phupjane 2024 SC/NSC – Tataiso ya ho tshwaya hore e le ka nnete mongodi o atlehile ho bontsha hore Diepollo ke mophetwa ya tjhitja [25] kapa ya sepapetlwa. [Motshwai a badisise nehelano ya mohlahlobuwa, mme a mo abele matshwao ho ya kamoo a ikamahantseng le sehlooho kateng.] POTSO YA 9: DIEPOLLO – T Seema 9.1 Ke ntja e tsamayang le makolwane. (1) 9.2 Ntja e mo fofonetse feela ya se ke ya mmohola. (1) 9.3 O ile a mamarela sefate nako e telele, a ipatile. (1) 9.4 O ile a dula pela motho ka beseng, athe motho eo ke rangwanae Leemisa, ngwanabo ntatae hantle. Ka tsela eo yaba leeto la hae le atlehile. (2) 9.5 Ditumelo tse fapaneng di entse hore lenyalo la Dibakiso le Raitlhwana le se ke la tswela pele kaha batswadi ba Raitlhwana e ne e le ma-Islamo ha ba Dibakiso e le ma-Anglican. (2) 9.6 Ke mophetwa ya tjhitja kaha o na le mahlakore a mabedi, jwalo ka batho ba nnete ba phelang.  O bontsha ho hola hobane o ile a amohela Diepollo ka diatla tse mofuthu ha a ne a le palehong; ka lehlakoreng le leng o ile a tshwarwa ka boloi lesakeng la Moeketsane. (2) 9.7 Ke ho ba moharo ha Theko. O ne a batla ho nyadisa Diepollo ho Mothofeela ka le reng ntatae ha a qeta ho ntsha kgomo tsa bohadi ba Mmadiepollo.  (2) 9.8 E ne e nepahetse. Ho ya ka ditokelo tsa botho bana ba na le ditokelo tsa ho ikgethela hore ba batla ho nyalwa ke bomang. KAPA E ne e sa nepahala. Diepollo o ne a sa tlameha ho baleha hobane o ne a ka beha bophelo ba hae kotsing. (3) 9.9 Kamora ho hlokahala ha ntatae matsale. (1) 9.10 Pontsho e ne e le yena ya neng a mo thabela, ha ba bang ba ne ba sa mo rate.  (2) 9.11 Pontsho e ne e le motho ya lerato hobane haesale yena a sa kene ho ditshele tsa ba bang lapeng, yena esale a rata Diepollo. (2) 9.12 Tharahano.Ditaba di ile tsa mpefala hobane ke hona mothating ona moo Zebulon a ileng a nyamela, yaba bophelo ba Diepollo bo a thatafala ka lebaka la mapolesa a neng a dula a mo hlekefetsa. (2) Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello Phetla ### Page 12 Sesotho Puo ya Lapeng (HL)/P2 12 DBE/Motsheanong/Phupjane 2024 SC/NSC – Tataiso ya ho tshwaya 9.13 O ne a qoswa ka hore o fetotse lenane la bakudi ba neng ba emetse ho fumantshwa diphio. Ho pata motho ya ntseng a batlwa ke mapolesa, Pontsho Ramokgopa, ntlong ya hae.  Ho bua leshano lengolong la kopo ya mosebetsi.  [Tshwaya tse pedi feela.] (2) 9.14 Tjhadimo ya mongodi ke hore ha se kamehla moo bomatsale ba utlwanang le dingwetsi. Ka nako e nngwe ba a ba tenehela, ha ka lehlakoreng le leng dingwetsi ebang tsona tse sa rateng batswadi ba bohadi. (2) [25] POTSO YA 10: MME – NP Maake Mohlahlobuwa a ka lelekela ka ho hlalosa hore mophetwa ya tjhitja le ya sepapetlwa ke ba jwang. Moqoqo ona ke oo ho wona mongodi a sekasekang dikahare tsa wona mme a bontshe ntlhakemo ya hae ebe o leka ho susumetsa mmadi hore a dumellane kapa a hanane le yena. Karabo e ka lebellwang Moqoqong wa kgang, mongodi a ka dumellana kapa a hanane le mohopolo ka dintlha tse tshehetsang sehlooho. O na le mohopolo o itseng kapa ntlhakemo e itseng, mme o hlahisa le ho ntshetsa pele lehlakore leo la hae; o tshehetsa le ho sireletsa ntlhakemo ya hae. Ntlhakemo ya hae e lokela ho ipapisa le hore Mme o tjhitja kapa o sepapetlwa na. Seratswana ka seng se be le mohopolo wa sehlooho o hodisang ntlhakemo, e se ke ya e ba lethathamo la diketsahalo feela tse hlahang ka bukeng. A ntshetse pele moqoqo ka ho bontsha ka mehlala e tswang bukeng ho totobatsa ntlhakemo ya hae. A boele a bontshe kamano ya diketsahalo le bophelo ka kakaretso mabapi le ho ba tjhitja kapa ho ba sepapetlwa ha Mme. Phethelo Phethelo ya hae e lokela ho tlamahanya kgang ya hae ka ho phethahala. A bontshe hore e le ka nnete mongodi o atlehile ho bontsha hore Mme ke mophetwa ya tjhitja [25] kapa ya sepapetlwa. [Motshwai a badisise nehelano ya mohlahlobuwa, mme a mo abele matshwao ho ya kamoo a ikamahantseng le sehlooho kateng.] POTSO YA 11: MME – NP Maake 11.1 Lefung la Mme. (1) 11.2 Mme o ne a phekola mafu a bana,  a bile a ruta bana mosebetsi wa matsoho. (2) 11.3 Diseko o ile a fumana dinepe tsa lenyalo, tse ileng tsa mo elelliswa hore Mme e ne e le mohatsa Thollo wa matswathaka. O ile a etsa qeto ya hore ha a qeta ho bona dinepe a seke a tsebisa (2) Mmateboho, o a thola ka taba ena. [Tshwaya e le nngwe feela] Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello Phetla ### Page 13 Sesotho Puo ya Lapeng (HL)/P2 13 DBE/Motsheanong/Phupjane 2024 SC/NSC – Tataiso ya ho tshwaya 11.4 Baeti bana ba ne ba le bangata ka koloing e leng ntho e belaetsang hore batho ba hlahang Matatiele ba ka tloha hole jwalo ba petetsane ka koloing. Basadi ba ne ba le teng ditherisanong tsa lenyalo e leng ntho e sa tlwaelehang Sesothong. [Tshwaya e le nngwe feela] (2) 11.5 Ke mophetwa ya tjhitja kaha o na le mahlakore a mabedi, jwalo ka batho ba nnete ba phelang.  O bontsha ho hola hobane o ne a hlokomela lelapa la hae ha ka lehlakoreng le leng e le lemenemene hobane o ile a siya mosadi wa hae Matatiele. (2) 11.6 Sesosa ke hore Mme o ne a ipatla kapa a batla ho itsebahatsa empa a sa rate ho senya lelapa la Thollo leo a neng a se a ithehetse lona. Sebokeng, a (2) sa tsejwe. 11.7 Karaburetso e iponahatsa ka sello sa phohomela se bileng teng ho batho ba tsebileng melemo ya Mme ba jwalo ka Mmateboho le Diseko mme kamora lefu leo la Mme, Bafokeng ba Matatiele ba setse ba komela Mmateboho ka hore o patetse mosadi ya sa tsejweng lelapeng la bona. Ka lehlakoreng le leng, ha ba tsebe hore le bona ba mo patile.  (3) 11.8 Diseko o ne a ile a siya kerese e kgantshitswe mme lelakabe la tshwara kobo e neng e leketla betheng yaba ke ho tjha ha ntlo. (1) 11.9 Mollo o ne o tjhesitse bethe le dikgaretene tsa kamore, o sa kgona ho namela dikamoreng tse ding.  (2) 11.10 Ke mophetwa ya kgopo/ya sa rateng banaO ne a ruile ntja e kgolo e neng e tshosa bana mme ba bile ba sa kgone ho kena jareteng ya hae ha dibolo tsa bona di ka wela jareteng moo. (2) 11.11 Tomatso ke ya hore Thollo o ne a hana ho tshela mobu lebitleng la motho eo a sa mo tsebeng, athe rona babadi re a tseba hore mosadi eo a reng ha a mo tsebe, ke wa hae wa matswathaka. (2) 11.12 O llisitswe ke ha Tsekiso a mo lahla. A lla hape ha a ne a nyalwa ke motho eo a neng a se na dikamano tsa lerato le yena. A lla ha Mme a hlokahetse. (2) [Tshwaya e le nngwe feela] 11.13 Tjhadimo ya mongodi ke ya hore motho ya sa rateng bana o ipitsetsa bomadimabe, le hore hangata bana ke bona ba thusang ka ho hlaba mokgosi ha ho na le ketsahalo e itseng jwalo ka ha ho ile ha etsahala ka Diseko.  (2) [25] Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello Phetla ### Page 14 Sesotho Puo ya Lapeng (HL)/P2 14 DBE/Motsheanong/Phupjane 2024 SC/NSC – Tataiso ya ho tshwaya POTSO YA 12: TUTUDU HA E PATWE – M Mahanke Selelekela Mohlahlobuwa a ka lelekela ka ho hlalosa hore mophetwa ya tjhitja le ya sepapetlwa ke ba jwang. Moqoqo ona ke oo ho wona mongodi a sekasekang dikahare tsa wona mme a bontshe ntlhakemo ya hae ebe o leka ho susumetsa mmadi hore a dumellane kapa a hanane le yena. Karabo e ka lebellwang Moqoqong wa kgang, mongodi a ka dumellana kapa a hanane le mohopolo ka dintlha tse tshehetsang sehlooho. O na le mohopolo o itseng kapa ntlhakemo e itseng, mme o hlahisa le ho ntshetsa pele lehlakore leo la hae; o tshehetsa le ho sireletsa ntlhakemo ya hae. Ntlhakemo ya hae e lokela ho ipapisa le hore Tutudu o tjhitja kapa o sepapetlwa na. Seratswana ka seng se be le mohopolo wa sehlooho o hodisang ntlhakemo, e se ke ya e ba lethathamo la diketsahalo feela tse hlahang ka bukeng. A ntshetse pele moqoqo ka ho bontsha ka mehlala e tswang bukeng ho totobatsa ntlhakemo ya hae. A boele a bontshe kamano ya diketsahalo le bophelo ka kakaretso mabapi le ho ba tjhitja kapa ho ba sepapetlwa ha Tutudu. Phethelo Phethelo ya hae e lokela ho tlamahanya kgang ya hae ka ho phethahala. A bontshe hore e le ka nnete mongodi o atlehile ho bontsha hore Tutudu ke mophetwa ya tjhitja kapa ya sepapetlwa. [25] [Motshwai a badisise nehelano ya mohlahlobuwa, mme a mo abele matshwao ho ya kamoo a ikamahantseng le sehlooho kateng.] POTSO YA 13: TUTUDU HA E PATWE – M Mahanke 13.1 Motsamai o ne a ferekantswe ke ditaba tsa hore titjhere Tutudu o sotla bana ba sekolo sa Sedibeng.Ka lehlakoreng le leng, o ne a tseba Tutudu e le titjhere e sebetsang ka matla.  (2) 13.2 O ile a kgetha ho ya ho Ntefeleng hobane a ne a sebeditse nako e telele le yena/O ne a mo tshepile hobane a le sebete sa ho toba taba.  (1) [Tshwaya e le nngwe 13.3 Ke mothipolohong/Ke phethelong.  (1) 13.4 Mmanthoto o ile sekolong a rerile ho ya lwantsha Dikgapane empa hobane o ne a nwele jwala o ile a robala, yaba ke ho tlotlolleha ha hae.  Sena seo Mmanthoto a se entseng, se bakile hore Nthoto a tlohele sekolo/Sena se bakile hore Dikgapane a qetelle a nyahladitse mohopolo o motle oo a neng a tla ka wona, yaba o se a ikamahanya le matitjhere ohle a Sedibeng a neng a nwa jwala. (2) [Tshwaya ntlha e le nngwe ya ditlamorao] Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello Phetla ### Page 15 Sesotho Puo ya Lapeng (HL)/P2 15 DBE/Motsheanong/Phupjane 2024 SC/NSC – Tataiso ya ho tshwaya 13.5 Ke mophetwa ya sepharahobane o bonahala a le ntlhanngwe kaha haesale a le ka lehlakoreng la Tutudu leha baphetwa ba bang ba ne ba leka ho mo suthisa tabeng eo. (2) [Motshwai a badisise karabo ya mohlahlobuwa mme a ananele ditshehetso tse amanang le seo a se ngotseng, se bile se kgodisa] 13.6 Ke taba ya hore Tutudu e ne e se letswallwa la Thabure/Lehloyo la melata/Mona wa titjhere Thebe. Lekgotla la tsamaiso ya sekolo le ne le sa batle ha ho hirwa ngwana eo e seng wa mobu. Matitjhere a Sedibeng a ne a re ona kgale a wa a tsoha le sekolo seo jwale ha ho letswantle le tla ba bolella letho. (2) 13.7 Ke ho bebofaletsa Thebe mosebetsi wa ho kenakenana le bana ba sekolo, kaha setjhaba boholo se kgollwa hore medubedube e etsahalang dikolong tsa mahaeng, e qalwa ke bana ba tswang makeisheneng. (2) 13.8 Ke hobane Dikgapane o ne a sa tla kopanong eo Thebe a neng a e bitsitse, moo a neng a tshepetswe ho tla senya lebitso la Tutudu. (2) 13.9 O ne a batla hore Thebe a nkehe, a nahane hore o ntse a kgema mmoho le yena.  (2) 13.10 Mophetwa ya se nang botsitso, hobane ha ho ne ho se jwalo, a ka be a ile a shwella dikano tsa hae tsa mohla monene.  O ne a le maqiti. O kgonne ho nahana kapele hore a thetse Thebe ha a ne a (2) sa ka a finyella kopanong eo Thebe a neng a e bitsitse. [Ela tlhoko dikarabo tsa bahlahlobuwa tse ntseng di nepahetse.] 13.11 Tomatso ke hore Thebe o ne a kentse setjhaba moya hore se futuhele Tutudu empa sa fetohela yena hang kamora ho utlwa ditaba ho Ntefeleng. (2) 13.12 E, se a tsamaellana hobane Tutudu ke qubu ya mobu e bonwang ke mang le mang mme le diphetoho tseo Tutudu a di entseng sekolong sa Sedibeng di ne di bonwa ke mang le mang. (2) 13.13 Mongodi ha a rate batho ba etsang diketso tse sa lokang, ke ka hona a etsang hore Thebe a fumantshwe kotlo ka lona lebaka leo. (3) [25] Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello Phetla ### Page 16 Sesotho Puo ya Lapeng (HL)/P2 16 DBE/Motsheanong/Phupjane 2024 SC/NSC – Tataiso ya ho tshwaya SENGOLWA SA BOHOLOHOLO POTSO YA 14: KE QATI E A LOMISANWA – SJ Mamashela Selelekela Mohlahlobuwa a ka lelekela ka ho hlalosa hore maelana a reng 'ha ho tume dimelala' a bolela eng. Moqoqo ona ke o sekasekang mme mohlahlobuwa a ka sekaseka tshebediso ya maelana ana diketsahalong tsa tshomo ena. Karabo e ka lebellwang Moqoqo ona ke o sekasekang; mongodi o sekaseka tshebediso ya maele a reng: 'Ha ho tume di melala', diketsahalong tsa tshomo ena. A ka hlakisa tshusumetso ya maelana ana diketsahalong tsa tshomo ena. Phethelo Phethelo ya hae e lokela ho tlamahanya moqoqo wa hae ka ho phethahala. [Motshwai a badisise nehelano ya mohlahlobuwa, mme a mo abele matshwao ho ya kamoo a ikamahantseng le sehlooho kateng.] [25] POTSO YA 15: DIPOTSO TSE KGUTSHWANE KE QATI E A LOMISANWA – SJ Mamashela 15.1 Mara a Barolong. (1) 15.2 Bafutuhi ba ne ba tseba hore batho ba boloditseng ba a ila kahoo ha ba be malalaalaotswe ntweng. (2) 15.3 Ramakakane le Ramoretlo (2) 15.4 E ile ya phakisetswa jwalo ka sefefo sa lehadima le tsamayang ka lebelo le leholo. (2) 15.5 Kutlwisiso ke hore Thoane e hlasetse Barolong mme ya ba ripitla kaofela. (2) 15.6 Ho tsometsa le ho hlasela kapelepele batho ba boloditseng. (2) 15.7 Nkabe ke ile ka inehela kapele kaha melao ya phutuho ha e dumele hore masole a inehetseng a hlokofatswe le ho feta, a be a bolawe. (3) 15.8 Matsalae o ne a pheha dijo tse ngata haholo empa hosane di be di tsoha di fedile. (1) 15.9 Sehalo se lemosang. Barwetsana ba lokela ho batlisisa ka malapa pele ba kena manyalong. (2) Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello Phetla ### Page 17 Sesotho Puo ya Lapeng (HL)/P2 17 DBE/Motsheanong/Phupjane 2024 SC/NSC – Tataiso ya ho tshwaya 15.10 Ke ho bontsha hore ba ne ba tsamaye leeto le lelelele haholo. Ke ho bontsha hore nako e ntse e tswela pele. [Tshwaya e le nngwe feela.] (2) 15.11 Ke maikutlo a ho swaba ha e le moo batho ba ile ba siuwa ba le feela ha ba ha tjhaba le hlahlamang. (2) 15.12 Kotlo ya ngwetsi e ne e fetisa kamoo e neng e sentse kateng. Ngwetsi e entse phoso hanngwe empa ya hlokofatswa ka matsatsi le masiu ohle. KAPA Kotlo ya ngwetsi e ne e tshwanela tshenyo eo e e entseng. Nahana ha sephiri sa batho se se se senolwa, ba bile ba fumanwa ba sa apara ke motse kaofela. [Maikutlo a mohlahlobuwa a tsheheditsweng hantle a ananelwe.] (2) 15.13 E, se a tsamaelana hobane Obe e ne e le yena mophetwa ya sebedisitsweng ho hlokofatsa ngwetsi/Obe ke phoofolo e sa tlwaelehang, e tshabehang mme diketso tsa yona le tsona di ne di tshabeha. (2) [25] MATSHWAO OHLE A KAROLO YA B: 25 Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello Phetla ### Page 18 Sesotho Puo ya Lapeng (HL)/P2 18 DBE/Motsheanong/Phupjane 2024 SC/NSC – Tataiso ya ho tshwaya KAROLO YA C: TSHWANTSHISO/TERAMA POTSO YA 16: SEYALEMOYA – RH Moeketsi HA LE THAKGISWE – M Leduma Selelekela Mohlahlobuwa a ka lelekela ka ho hlalosa hore bophelong motho o tshehetswa ke ba bang ho mmontsha kotsi eo a yang a e lebile kapa hona ho mo dihela. Moqoqo ona ke oo ho wona mongodi a sekasekang dikahare tsa wona mme a bontshe ntlhakemo ya hae, ebe o leka ho susumetsa mmadi hore a dumellane kapa a hanane le yena. Karabo e ka lebellwang Moqoqong wa kgang, mongodi a ka dumellana kapa a hanane le mohopolo ka dintlha tse tshehetsang sehlooho. O na le mohopolo o itseng kapa ntlhakemo e itseng, mme o hlahisa le ho ntshetsa pele lehlakore leo la hae; o tshehetsa le ho sireletsa ntlhakemo ya hae a ipapisitse ka dibapadi tsena tse pedi, e leng Kotopi le Makau. Seratswana ka seng se be le mohopolo wa sehlooho o hodisang ntlhakemo, e se ke ya e ba lethathamo la diketsahalo feela tse hlahang ka bukeng. A ntshetse pele moqoqo ka ho bontsha ka mehlala e tswang bukeng ho totobatsa ntlhakemo ya hae. A boele a bontshe kamano ya diketsahalo le bophelo ka kakaretso mabapi le kamoo Kotopi a dihelang Makau kateng. Phethelo Phethelo ya hae e lokela ho tlamahanya kgang ya hae ka ho phethahala. A bontshe hore e le ka nnete mongodi o atlehile kapa ha a atleha ho bontsha hore Kotopi o dihetse Makau kapa ha a mo dihela. [25] [Motshwai a badisise nehelano ya mohlahlobuwa, mme a mo abele matshwao ho ya kamoo a ikamahantseng le sehlooho kateng.] POTSO YA 17: SEYALEMOYA – RH Moeketsi SEKGOBO SA TSHIFANALEHATA – J Radebe 17.1 Mmanthako o utlwisisa hore moya wa bothuela ke wona o tsamaisang Tholang le masiu, ha Mokeo yena a sa utlwisise taba ya ho tsekela ha Tholang.  (2) 17.2 Tholang o lokela ho fehlellwa, e be lethuela. (1) 17.3 Ba ile ba tsamaya ba ya Tshifanalehata, morero e le hore Ramanaka a ba hlahlobele hore Tholang o ile hokae. (2) 17.4 Ke mophetwa ya sebapadi se tjhitja kaha o na le mahlakore a mabedi, jwalo ka batho ba nnete ba phelang.  O bontsha ho hola hobane qalong o ne a le kgahlanong le moya wa Tholang empa ha Tholang a se a nyametse, o dumellana le mosadi ho ya hlahloba ha Ramanaka. (2) Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello Phetla ### Page 19 Sesotho Puo ya Lapeng (HL)/P2 19 DBE/Motsheanong/Phupjane 2024 SC/NSC – Tataiso ya ho tshwaya 17.5 A re tjebela pele ketsahalong eo ho yona Ramanaka a ileng a tshereanya Tholang, e le ha a elellwa hore eo o mo feta hole ka moya wa bothuela. (2) 17.6 Moru oo Ramanaka a ahileng ka hara wona.  Ha ho bobebe ho bontsha maemo a bosiu nakong ya motsheare. (2) 17.7 E, e a tsamaelana. Ramanaka ke ngaka ya setso mme dingaka tseo di sebedisa manaka ao e leng meriana ya tsona. (2) 17.8 Tholang o ne a e na le moya o matla wa bothuela ho feta wa Ramanaka. (1) 17.9 O ne a etsetsa hore a thotofale matsatsi a mararo mme a tle a bolawe ke tlalamme moriana oo o sebeditse hobane Tholang o ile a fela a tshereana. (2) 17.10 A re senolela hore moriana oo Ramanaka a mo nwesitseng wona o se o qadile ho sebetsa.  (2) 17.11 Ho re senolela hore Ramanaka ke motho ya lefufa, ya inahanelang a le mong le ya sa batleng ho hlodiswa ke mang kapa mang. (2) 17.12 Ke ya masetladibete. Phethelong Tholang o aparetswe ke mathata athe o ne a hloka ho imollwa ka ho fehlellwa ka toka. (2) 17.13 Leeme le hlahella moo Ramanaka a buang ka mesenyana, ho nyedisa Tholang eo e leng ngwanana. O re yena ha a batle ho tellwa ke 'mesenyana' ho bontsha hore o na le lenyatso le nyediso bathong ba basadi. (3) [25] POTSO YA 18: HAESO MAFOTHOLENG – CJ Teleki Selelekela Mohlahlobuwa a ka lelekela ka ho hlalosa hore bophelong motho o tshehetswa ke ba bang ho mmontsha kotsi eo a yang a e lebile, a tsoswe borokong boo a leng ho bona. Moqoqo ona ke o kgethang lehlakore oo ho wona mongodi a lekang ho susumetsa mmadi hore a dumellane kapa a hanane le yena ntlhakemong ya hae. Karabo e ka lebellwang Moqoqong wa kgang, mongodi a ka dumellana kapa a hanane le mohopolo ka dintlha tse tshehetsang sehlooho. O na le mohopolo o itseng kapa ntlhakemo e itseng, mme o hlahisa le ho ntshetsa pele lehlakore leo la hae; o tshehetsa le ho sireletsa ntlhakemo ya hae. a ipapisitse ka dibapadi tsena tse pedi, e leng Mofammere le Molefi. Seratswana ka seng se be le mohopolo wa sehlooho o hodisang ntlhakemo, e se ke ya e ba lethathamo la diketsahalo feela tse hlahang ka bukeng. A ntshetse pele moqoqo ka ho bontsha ka mehlala e tswang bukeng ho totobatsa ntlhakemo ya hae. A boele a bontshe kamano ya diketsahalo le bophelo ka kakaretso mabapi le maele a Basotho a reng ‘Mara ha a se na dihlwela a wela’. Phethelo Phethelo ya hae e lokela ho tlamahanya kgang ya hae ka ho phethahala. A bontshe hore e le ka nnete mongodi o atlehile kapa ha a atleha ho bontsha hore mara ha a se na dihlwela a a wela. [Motshwai a badisise nehelano ya mohlahlobuwa, mme a mo abele matshwao ho ya kamoo a ikamahantseng le sehlooho kateng.] [25] Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello Phetla Text truncated here. Open the document page to read the rest. ## Related documents - [Sesotho HL P2 May June 2018 Memo](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-hl-p2-may-june-2018-memo/649f592d-efe7-4c92-a021-33b98e805f35) — Sesotho HL · Memo · 2018 · Sesotho - [Sesotho HL P2 May June 2016 Memo](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-hl-p2-may-june-2016-memo/1e06c023-7daf-4de7-ad68-c5f746fb5f86) — Sesotho HL · Memo · 2016 · Sesotho - [Sesotho HL P2 June July 2015 Memo](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-hl-p2-june-july-2015-memo/fa490688-cabc-4d2d-8af6-acdd8e1cfd0e) — Sesotho HL · Memo · 2015 · Sesotho - [Sesotho HL P2 May-June 2023](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-hl-p2-may-june-2023/bc1d0297-0d9a-4675-b3ed-59cc83f7674d) — Sesotho HL · QP · 2023 · Sesotho - [Sesotho HL P2 May June 2022](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-hl-p2-may-june-2022/fc7b08bf-ea54-4ee3-a3ac-2c9b5ffa5fff) — Sesotho HL · QP · 2022 · Sesotho - [Sesotho HL P2 May June 2018](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-hl-p2-may-june-2018/144a46ca-d1f5-4fba-952b-eae2d151ec01) — Sesotho HL · QP · 2018 · Sesotho ## More from Grade 12 Sesotho HL - [Sesotho P1(HL) June 2025 Question Paper](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-p1-hl-june-2025-question-paper/ecc59bd2-a93c-4e3c-b7f1-96d1f0b6c43c) — QP · 2025 · Sesotho - [Sesotho HL P3 Nov 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-sesotho-hl-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-3-sesotho/44a31934-9c44-479d-812c-e5d13917eed7) — QP · 2025 · Sesotho - [SESOTHO HL P1 GR12 QP SEPT2024](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-hl-p1-gr12-qp-sept2024/959f31af-7884-4335-9863-010e8abbbf72) — QP · 2024 · Sesotho - [SESOTHO HL P3 QP GR12 SEPT 2024](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-hl-p3-qp-gr12-sept-2024/d2b93201-81bd-49ab-8264-505fead4132d) — QP · 2024 · Sesotho - [Sesotho HL P1 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-hl-p1-nov-2024/7ce368a4-d941-4b42-b669-3fdc5ce85779) — QP · 2024 · Sesotho - [Sesotho HL P3 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-hl-p3-nov-2024/9fd7ee63-7427-41f8-b7e1-7e23853d8504) — QP · 2024 · Sesotho ## Collection - [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers) --- Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.