# Sesotho HL Grade 12 Paper 3 NSC June 2024 Memo

> Grade 12 Sesotho HL Paper 3 memorandum from the NSC June Exam 2024, 12 pages. Read online or get the free PDF download, question paper linked when available.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/grade-12-sesotho-hl-2024-nsc-june-exam-memorandum-paper-3-sesotho/db99f961-4c61-46a2-ae4d-593afa3d2633
- Updated: 2026-09-28
- Subject: Sesotho HL
- Grade: Grade 12
- Language: Sesotho
- Document type: Memorandum
- Year: 2024
- Exam period: NSC June Exam
- Paper: 3
- Curriculum: CAPS
- Pages: 12

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [Sesotho HL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/sesotho-hl) › [Sesotho HL Grade 12 Paper 3 NSC June 2024 Memo](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-sesotho-hl-2024-nsc-june-exam-memorandum-paper-3-sesotho/db99f961-4c61-46a2-ae4d-593afa3d2633)

## About this document

Sesotho Hl · Grade 12 · NSC June Exam · 2024 · sesotho. Memorandum, 12 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS/
            NATIONAL SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS

                          SESOTHO PUO YA LAPENG (HL)

                                PAMPIRI YA BORARO (P3)

                         MOTSHEANONG/PHUPJANE 2024

                               TATAISO YA HO TSHWAYA

                                                                         MATSHWAO: 100

                       Tataiso ena ya ho tshwaya e na le maqephe a 12.

Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello                     Phetla

### Page 2

Sesotho Puo ya Lapeng (HL)/P3                     2                DBE/Motsheanong/Phupjane 2024
                                    SC/NSC – Tataiso ya ho tshwaya

 KAROLO YA A: MOQOQO

 Dintlha tsa tataiso tsa meqoqo

 1.1        Dieta tsa tla tsa ntlotlolla letsatsing leo.
            Mofuteng ona wa moqoqo, mongodi o pheta pale kapa o pheta diketsahalo tse
            etsahetseng. O ka ngolwa ho tswa lehlakoreng lefe kapa lefe.

            Dikahare tse ka lebellwang e ka ba tsena tse latelang:
            • Moqoqong ona mohlahlobuwa a ka qoqa ka mathata a mo hlahetseng ka
               lebaka la dieta.
            • A ka hlalosa maikutlo a hae ka se ileng sa etsahala le hore o ile a etsa
               jwang.                                                                              [50]

 1.2       Mekgwa eo tlhekefetso e iponahatsang ka yona setjhabeng.
           Moqoqong o hlalosang mongodi o hlalosa ho hong ho dumella mmadi ho
           itemohela sehlooho se hlaloswang ka tsela e hlakileng.

           Dikahare tse ka lebellwang e ka ba tsena tse latelang:
           • Mohlahlobuwa a ka hlalosa mefuta ya tlhekefetso le matshwao a yona ho
              mohlekefetsuwa.
           • A ka fana ka keletso ho mahlatsipa.                                                   [50]

 1.3       Ke ne ke qala ho utlwa hore ho ratwa ke ntho e monate hakaalo.
           Mofuteng ona wa moqoqo mohlahlobuwa o tebisa maikutlo le ho hlalosa
           sehlooho ka botebo.

           Dikahare tse ka lebellwang e ka ba tsena tse latelang:
           • Mohlahlobuwa a ka qoqa ka diketsahalo tse neng di bontsha hore ho ratwa
              ke ntho e ntle.
           • A ka hlalosa maikutlo a hae ka ho ratwa.                                              [50]

 1.4       Inshorense e ka thusa hape e ka ba kotsi setjhabeng.
           Mofuteng ona wa moqoqo mohlahlobuwa o tshehetsa mahlakore a mabedi a
           taba mme qetellong a hlahise ntlhakemo ya hae.

           Dikahare tse ka lebellwang e ka ba tsena tse latelang:
           • Mohlahlobuwa a tshohle ka bohlokwa ba inshorense maphelong a batho.
           • A boele hape a tshohle ka dimpe tsa inshorense maphelong a batho.                     [50]

 1.5       Ebe ke ketso e nepahetseng ya hore ha lelapa le nka leeto le lelelele
           matsatsing a phomolo ditho tsohle tsa lelapa di tsamaye ka
           sepalangwang se le seng?
           Moqoqong ona mohlahlobuwa o kgetha lehlakore la hae mme a le tshehetse
           ka dintlha tse utlwahalang.

           Dikahare tse ka lebellwang e ka ba tsena tse latelang:
           •   Mohlahlobuwa ya tshehetsang lehlakore a ka qoqa ka kotsi e ka hlahelang
               lelapa lohle ha le tsamaya mmoho.
           •   Ya hananang le sehlooho a ka bontsha bohlokwa ba hore lelapa le
               tsamaye kaofela ha le nka leeto matsatsing a phomolo.                               [50]

Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello                               Phetla

### Page 3

Sesotho Puo ya Lapeng (HL)/P3                     3                DBE/Motsheanong/Phupjane 2024
                                    SC/NSC – Tataiso ya ho tshwaya

 1.6–      Setshwantsho sa 1.6, 1.7 le sa 1.8
 1.8       •   Moqoqong ona mohlahlobuwa o boha setshwantsho, mme o iqapela sehlooho ka
               mohopolo wa sehlooho o qholotswang maikutlong a hae.

           Dikahare tse ka lebellwang e ka ba tsena tse latelang:
           • Moqoqo ona o ka ngolwa ho tswa lehlakoreng lefe kapa lefe, ho latela                  [50]
              moelelo oo a o fumanang ka setshwantsho.

                                                        MATSHWAO OHLE A KAROLO YA A:               50

 TATAISO HO MOTSHWAI

 Ho tshwaya tema ya boiqapelo

 Moqoqo o lokela hore o bonahale hore o tshwauwe wa ba wa abelwa matshwao ka
 tshwanelo. Matshwao a abilweng bakeng sa moqoqo, a lokela a be a le bopaki ba hore
 o tshwauwe ka nepo.

 Ho fapana le kgutsufatso, moo ho nang le dipehelo tsa mantswe tse notlehileng, moqoqo
 wona ke mosebetsi wa boiqapelo. Haeba moqoqo o phalla malebana le boiqapelo ebile
 o hapa mmadi, ha se toka ho tsepamisa maikutlo ho bolelele feela ho sa tsotellwe
 dikahare. Molao o ka sehloohong ke wa hore:
 Ha ho na dikotlo tse ding tse ka eketswang kaha ruburiki ka boyona e na le dikotlo tsa
 yona.

Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello                               Phetla

### Page 4

Sesotho Puo ya Lapeng (HL)/P3                                  4                DBE/Motsheanong/Phupjane 2024
                                                 SC/NSC – Tataiso ya ho tshwaya

MEFUTA YA MEQOQO

  Mefuta ya Ditema      Ditema tsa Phetelo/o             Ditema tsa Dinnete                 Ngangisano/ o sa nkeng lehlakore (Ditema tse susumetsang.)
                        hlalosang
  Sebopeho sa ka ntle   •          Sehlooho              •     Sehlooho                     •     Sehlooho
                        •          Selelekela            •     Dihloohwana                  •     Selelekela
                        •          Mmele                 •     Selelekela                   •     Mmele
                        •          Phethelo              •     Mmele                        •     Phethelo
                                                         •     Phethelo
  Sebopeho sa           Mohato/Setepe                    Ketane                             Mokolokotwane
  seratswana            Moralo wa mantlha o              Dipolelo tse hlahang di latelana   Mathathama a dingangisano/dinnete tse phaelletsweng ho tshehetsa
                        hatellang hodima ditsela tse     di hokahantswe ke polelo e tlang   ntlha e itseng.
                        itseng tsa ho etsa dintho le     pele.
                        tsa phetelo tse itshetlehileng   •            Polelo ya mohopolo    Botsitso
                        hodima tlhahlamano ya            wa sehlooho                        Ho tshehetsa mahlakore ka bobedi ka dingangisano tse lekalekanang
                        diketsahalo ho latela nako.      •            Dipolelo tsa          mabapi/kgahlanong le ntlhakgolo, e le ho fana ka tekatekano
                        •            Polelo ya           tlatsetso                          lehlakoreng ka leng.
                        mohopolo wa sehlooho
                        •            Dipolelo tsa                                           Ngangisano:
                        tlatsetso ho bontsha                                                Selelekela – ntlhakemo e hlake
                        tlhahlamano ya diketsahalo.                                         Mmele:
                                                                                            •           Polelo ya mohopolo wa sehlooho
                                                                                            •           Dingangisano tse latelwang ke ditlhaloso

                                                                                            Phethelo:
                                                                                            •         Dikgothaletso
                                                                                            •         Kgutsufatso/phethelo
                                                                                            •         Ntlhakemo e hlahelle

                                                                                            O sa nkeng lehlakore:
                                                                                            Selelekela – ntlhakemo e hlake
                                                                                            Mmele:
                                                                                            •           Polelo ya mohopolo wa sehlooho
                                                                                            •           Dipolelo tse tshehetsang
                                                                                            •           Dintlha tse kgahlanong le sehlooho hammoho le mabaka.
                                                                                            Phethelo:
                                                                                            •           Dikgothaletso
                                                                                            •           Kgutsufatso/phethelo
                                                                                            •           Ntlhakemo e hlahelle
  Makgetha              •      Di re qoqela ka pale e    •      Fana ka tsebo kapa          •           Di ikemiseditse ho hohela/ho okaoketsa maikutlo kapa
  (Matshwao)            mabapi le motho/batho,           tlhahisoleseding ya nnete.         diketso
                        sebaka le nako ya                                                   tsa mmadi.
                        diketsahalo.
                        •      Di na le mopheti kapa
                        mongodi wa pale.
  Makgetha a puo        •      Puo ya semmuso kapa       •     Puo ya semmuso               •     Puo e tobang taba e a sebediswa.
                        eo e seng ya semmuso             •     Lekgathe lejwale le a        •     Puo ya bonono, e kang ya mekgabisopuo.
                        •      Lekgathe lefetile le      sebediswa.                         •     E hlaha eka e tseba matswalo le ditabatabelo tsa rona kahoo
                        sebediswa haholo.                •     Puo e sa bontsheng           di sebedisa monyetla oo ho okaoketsa maikutlo a babadi.
                        •      Mahokedi a kang           maikutlo a mongodi                 •     E hlahisa dikgopolotaba eka ke taba.
                        kamora, yaba, pele ho moo,       •     Jakone (puo e                •     ditshwantsho & tshebediso ya mmala.
                        pele, kahoo, jj.                 sebediswang lekaleng le            •     Dingangisano tse sekametseng lehlakoreng le le leng.
                                                         ikgethileng la tsa mosebetsi.)
                                                         •     Sehalo sa semmuso

 ELA TLHOKO:

 •      Sebedisa ruburiki ena e latelang ka nako tsohle ha o lekanyetsa meqoqo.
 •      Matshwao a 0–50 a arotswe ho ya ka dikgato tse 5 tsa ditlhaloso tsa phihlello.
 •      Lekgetheng la Dikahare, Puo le Setaele, tlhaloso e nngwe le e nngwe ya phihlello
 e arotswe habedi ho hlahisa boemo bo hodimo le boemo bo tlase; boemo bo bong le bo
 bong bo na le tlhaloso ya bona.
 •      Lekgetha la Sebopeho lona ha le a arolwa ka bokgoni bo nang le boemo bo
 hodimo le bo tlase.

Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello                                                                                  Phetla

### Page 5

Sesotho Puo ya Lapeng (HL)/P3                                                                                          5                                                                                    DBE/Motsheanong/Phupjane 2024
                                                                                                              SC/NSC – Tataiso ya ho tshwaya

     KAROLO YA A: RUBURIKI YA HO LEKANYETSA MOQOQO – (MATSHWAO A 50) SESOTHO PUO YA LAPENG (HL) – SLKT
     Makgetha a ho
                                                      Phihlello e babatsehang                         Phihlello e supang bokgoni                           Phihlello e mahareng                          Phihlello ya motheo feela             Phihlello e haellang
       lekanyetsa
DIKAHARE LE                                                      28–30                                             22–24                                            16–18                                          10–12                                      4–6
MORALO                                       -nehelano e bontshang kutlwisiso e              -nehelano e ralehileng hantle haholo               -nehelano ke e kgotsofatsang ditlhokeho;         -nehelano e momahane mona le mane;            -nehelano e tswile lekoteng
Nehelano ya sehlooho:                        babatsehang ya sehlooho e supang bokgoni        -mehopolo e tsamaellana le sehlooho ka             -mehopolo e momahane ka tsela e                  -mehopolo ke e seng ya boiqapelo, mme         hohang;

                           Boemo bo hodimo
tlhophiso ya mehopolo                        bo ikgethang                                    botlalo, e a kgahlisa, mme e na le bopaki ba       kgotsofatsang le e kgodisang;                    e sa hlakang;                                 -mehopolo ke e sa tsepamang e
le dintlha, kelohloko ya                     -mehopolo e bontsha boqhetseke, e               mehopolo e sutsitseng                              -o hlophisitswe ka tsela e utlwisisehang mme     -ho na le bopaki bo seng bokae ba             dubakaneng;
baamohedi ba ditaba,                         phephetsa monahano, mme ke e sutsitseng         -o hlophisitswe hantle haholo, mme o               o momahane ka tshwanelo ho kenyeditswe           tlhophiso le momahano ya nehelano.            -ha e utlwahale, mme dintlha di a
maikemisetso le                              -e hlophisitswe ka tsela e                      momahane ka tshwanelo ho kenyelleditswe            selelekela, mmele le qetelo.                                                                   phetakakwa;
maemo                                        ikgethang/babatsehang, mme e momahane           selelekela, mmele le qetelo.                                                                                                                      -ha e a hlophiswa ka tshwanelo le
                                             ka tshwanelo ho kenyelleditswe selelekela,                                                                                                                                                        momahano ha e yo.
                                             mmele le qetelo.
                                                                 25–27                                            19–21                                              13–15                                          7–9                                       0–3
                                             -mosebetsi o tswileng matsoho leha o            -Nehelano e radilweng hantle;                      -nehelano e a kgotsofatsa leha e sa hlaka        -nehelano boholo e tswile lekoteng            -boiteko ha bo yo ba ho arabela
                                             haellwa ke dintlha tse ikgethang tsa moqoqo     -mehopolo ke e loketseng mme ke e                  mona le mane                                     -mehopolo ha e a momahana ka                  sehlooho
                                             o babatsehang;                                  thahasellisang                                     -mehopolo e momahane le ho kgodisa ka            tshwanelo, mme e a lahlehisa                  -mehopolo e tswile lekoteng ka ho

                           Boemo bo tlase
                                             -mehopolo ke e sutsitseng mme e bontsha         -o hlophisitswe hantle ka tsela e bontshang        tsela e mahareng                                 -nehelano e na le bopaki bo fokolang          phethahala, ha e a nepahala
                                             boqhetseke;                                     bokgoni, mme o momahane ka tshwanelo ho            -ho na le tlhopiso le momahano e itseng ho       haholo ba tlhophiso le momahano.              -nehelano ha e a tsepama
                                             -o hlophisitswe hantle haholo ka tsela e        kenyeditswe selelekela, mmele le qetelo.           kenyelleditswe selelekela, mmele le qetelo.                                                    sehloohong, mme e dubakane.
                                             ikgethang, mme o momahane ka tshwanelo
                                             ho kenyeditswe selelekela, mmele le qetelo.

MATSHWAO A: 30
PUO, SETAELE LE                                                   14–15                                            11–12                                               8–9                                            5–6                                       0–3
TOKISO YA DIPHOSO                            -sehalo, rejisetara, setaele tlotlontswe di     -sehalo, rejisetara, setaele le tlotlontswe di     -sehalo, rejisetara, setaele le tlotlontswe di   -sehalo, rejisetara, setaele le tlotlontswe   -puo e sebedisitsweng ha se e
Sehalo, rejisetara,                          loketse sepheo ka tsela e babatsehang,          loketse sepheo, baamohedi ba ditaba mmoho          loketse sepheo, baamohedi ba ditaba mmoho        ha di a lokela sepheo, baamohedii ba          utlwisisehang

                           Boemo bo hodimo
setaele, tlotlontswe ke                      baamohedi ba ditaba mmoho le maemo;             le maemo haholo;                                   le maemo                                         ditaba mmoho le maemo                         -sehalo, rejisetara, setaele le
tse lokelang                                 -tshebediso ya hae ya puo e a ikgetha, mme      -tshebediso ya puo e matla mme ho                  -tshebediso ya puo ke e loketseng, mme e         -puo e sebedisitswe feela ka tsela ya         tlotlontswe ha di a lokela
sepheo/tshusumetso le                        e bontsha boitshepo ka tsela e tsotehang        sebedisitswe sehalo se loketseng ka nako           fetisa moelelo ka tshwanelo                      motheo                                        baamohedi ba ditaba, sepheo le
maemo                                        -o sebedisitse sehalo se sefutho mme se         tsohle;                                            -puo ya bonono ke e loketseng, mme e             -sehalo mmoho le moelelo o hlahiswang         maemo
Kgetho ya mantswe                            susumetsang ka tsela e ikgethang                -boholo ba mosebetsi ha o na diphoso tsa           sebedisitswe ka tshwanelo                        ke tema ke tse sa lokelang                    -tshebediso ya tlotlontswe e
Tshebediso ya puo le                         -o batla o hloka diphoso tsa puo le tsa         tshebediso ya puo le mopeleto;                     -sehalo se sebedisitswe ka tshwanelo:            -ho sebedisitswe tlotlontswe ya motheo        haellang haholo hoo nehelano e
tlwaelo, matshwao a ho                       mopeleto;                                       -o radilwe hantle haholo.                          -o radilwe ka tsela e mahareng feela             feela                                         sa utlwisiseheng
bala le mopeleto                             -o radilwe ka bokgoni bo tsotehang haholo.
                                                                    13                                              10                                               7                                                 4

                           Boemo bo tlase
                                             -tshebediso ya puo ke e matla mme e             -tshebediso ya puo ke e nepahetseng, mme e         -tshebediso ya puo ke e kgotsofatsang leha       -puo ke ya motheo feela, mme e
                                             loketseng maemo                                 susumetsang sehalo sa tema                         ho na le ho se tsamaellane mona le mane          sebedisitswe ka tsela e haellang
                                             -o batla o hloka diphoso tsa puo le tsa         -sehalo ke se matla mme se loketseng;              -Ka kakaretso sehalo ke se loketseng leha        -popeho ya dipolelo ke e tshwanang e se
                                             mopeleto;                                       -ho na le diphoso tse seng kae tsa puo le tsa      puo ya bonono e le e haellang                    nang motswako
                                             -o radilwe ka bokgoni bo tsotehang.             mopeleto;                                                                                           -tlotlontswe e haella haholo feela
MATSHWAO A: 15                                                                               -o radilwe hantle.
SEBOPEHO                                                           5                                                 4                                                 3                                               2                                        0–1
Makgetha a tema:                             -kgodiso ya sehlooho ke e babatsehang           -mehopolo ke e hodisang sehlooho ka                -mehopolo ke e loketseng e hodisang              -e meng ya mehopolo ke e utlwahalang          -mehopolo ya bohlokwa e a haella
popeho ya dipolelo le                        -katoloso ya mehopolo ya sehlooho ke e          tshwanelo                                          sehlooho ka tsela e mahareng                     -dipolelo le diratswana di na le diphoso      -dipolelo le diratswana tse
kgodiso ya diratswana.                       ikgethang                                       -momahano e bopilweng ke e supang bokgoni;         -dipolelo le diratswana di bopilwe hantle;       -moqoqo o a utlwisiseha leha o le diphoso     hlahisitsweng ke tse fosahetseng
                                             -dipolelo le diratswana di bopilwe ka tsela e   -dipolelo le diratswana di bopilwe hantle haholo   -moqoqo o ntse o hlahisa moelelo.                tse itseng                                    -moqoqo ha o na moelelo o
MATSHWAO A: 5                                ikgethang                                                                                                                                                                                         lebeletsweng

     Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello                                                                                                                                                                                             Phetla

### Page 6

Sesotho Puo ya Lapeng (HL)/P3                     6                DBE/Motsheanong/Phupjane 2024
                                    SC/NSC – Tataiso ya ho tshwaya

SENOTLOLO SA HO TSHWAYA:
 Makgetha a tekanyetso                           Matshwao     Senotlolo
 Dikahare le Moralo                                  30       DM =
 Puo le Setaele le Tokiso ya diphoso                 15       PST =
 Sebopeho                                            05       Seb =
 Matshwao ohle                                       50

Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello                               Phetla

### Page 7

Sesotho Puo ya Lapeng (HL)/P3                     7                DBE/Motsheanong/Phupjane 2024
                                    SC/NSC – Tataiso ya ho tshwaya

 KAROLO YA B: DITEMA TSA KGOKAHANO

 POTSO YA 2

 2.1       IMEILI

           Sebopeho
           • Mongodi le mongollwa ba lokela ho ba le diaterese tsa imeili.
           • Diaterese tsa batho ba bang ba ka romellwang molaetsa oo, di ba le
              sebaka sa tsona ka tlasa ya ya romellwang molaetsa. Sebaka seo se
              hlahiswa ka ditlhaku tsa Cc, mme diaterese tsa imeili tsa batho bao di a
              hlahella.
           • Ho ka boela ha ba le batho ba bang hape ba ka romellwang molaetsa oo
              empa diaterese tsa diimeile tsa bona di sa hlahelle moo molaetseng, mme
              sebaka seo se hlahiswa ka ditlhaku tsa Bcc.
           • Ka mora sebaka sa diaterese ho ba le sebaka sa ho ngola sehlooho sa
              molaetsa. Sehlooho sa molaetsa wa imeili se lokela ho ngolwa hantle, se
              hlake, se utlwisisehe.

           Dikahare tse ka lebellwang:
           Mohlahlobuwa o ngola imeili e yang bankeng ka sepheo sa ho kopa karete e
           nngwe ya banka.                                                                         [25]

 2.2       LENGOLO LA SEMMUSO

           Sebopeho
           • Diaterese di pedi;
           • Aterese ya mongodi wa lengolo e ngolwa ho tloha mahareng a leqephe ho
               leba ka letsohong le letona, e nto latelwa ke letsatsi, kgwedi le selemo,
               feela jwalo ka lengolo la setlwaedi;
           • Aterese ya ya ngollwang (moamohedi) e ngolwa ka letsohong le
               letshehadi. Aterese ya moamohedi e etellwe pele ke maemo a tshebetso
               a ya ngollwang, ebe ho latela aterese ya hae ka botlalo;
           • Tlasa aterese ho ngolwe tumediso (Monghadi, Mofumahadi kapa
               Mofumahatsana le Mohlomphehi) ka botlalo.
           • Tlasa tumediso ho ngolwa mola wa sehlooho – o totobatsang sepheo sa
               lengolo leo;
           • Kamora mola wa sehlooho ho ngolwa seratswana sa selelekela seo e leng
               ntshetsopele ya ditaba;
           • Ho feta mona seratswana se seng le se seng ke se matlafatsang mehopolo
               e fapaneng ya taba eo ho buuwang ka yona. Ho siuwe mola pakeng tsa
               diratswana;
           • Qetelo le yona ke ya puo ya semmuso, mme e ka ngolwa e le 'Ka
               botshepehi', 'Wa tsena', 'Ka boikokobetso', jj.
           • Ya ngolang lengolo o lokela ho saena pele, a nto ngola lebitso la hae ka
               botlalo ka tlase.
           Dikahare tse ka lebellwang:
           Mohlahlobuwa o ngola lengolo lena ho thoholetsa Letona ka tshehetso ya lona
           ho baithuti ba itlhommeng pele diphethong tsa naha.
                                                                                                   [25]

Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello                               Phetla

### Page 8

Sesotho Puo ya Lapeng (HL)/P3                     8                DBE/Motsheanong/Phupjane 2024
                                    SC/NSC – Tataiso ya ho tshwaya

 2.3       RAPOROTO
           Ena ke tlaleho e tlalehang ka ketsahalo ya ngwana a ileng a wela nokeng.

           Sebopeho
           • Sebaka, nako le letsatsi la ketsahalo,
           • Mabitso a motho ya amehang ketsahalong eo ho tlalehwang ka yona.
           • Tlhaloso ya ketsahalo eo,
           • Dikgato tse nkuweng ka mora ketsahalo eo,
           • Batho ba bang ba boneng ketsahalo eo,
           • Mabitso a motho ya fanang ka tlaleho.
           Dikahare tse ka lebellwang:
           Mohlahlobuwa a tlalehe ka ketsahalo eo a e boneng ha ngwana a wela nokeng.
                                                                                                   [25]

 2.4       TEKOLOKAKARETSO

           Sebopeho
           • E ngolwa ho hlaha ntlhakemong ya mongodi mme o sebedisa maemedi a
              motho wa pele kapa a mmui.
           • Ntlhakemong ya hae mongodi a hlahise mahlakore ka bobedi, tse ntle le
              tse mpe tsa seo a ngolang ka sona;

           Dikahare tse ka lebellwang:
           • Mohlahlobuwa a bue ka botle ba buka eo.
           • Mohlahlobuwa a bue ka bobe bo ka tliswang ke buka ena.
           • A ntano phethela ka dintlafatso tse ka etswang bukeng eo.                             [25]

 2.5       PUISANO

           Sebopeho:
           • E ngolwa e le ho puo ya mmui;
           • Matshwao a di-a-bulwa-di-a-kwala ('…') ha a sebediswe;
           • Lebitso la sebui le ngolwe ka letsohong le letshehadi la leqephe, le bile le
              latelwa ke letshwao la kgutlopedi (jk. Moleboheng:);
           • Polelo e nngwe le e nngwe e lokela ho ba le karabelo ya polelo e sa tswa
              buuwa;
           • Sehalo le puo e sebediswang di tla itshetleha kamanong ya dibui;
           • Ho tlolwe mola dipakeng tsa sebui ka seng ho etsa hore mosebetsi o
              balehe habonolo esita le ho ba makgethe.

           Dikahare tse ka lebellwang:
           Mohlahlobuwa o ngola puisano e dipakeng tsa Dineo le seletsi sa mmino, DJ
           Bobs se hlolehileng ho iponahatsa moketjaneng wa letsatsi la tswalo la Dineo
           empa se lefilwe.                                                                        [25]

Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello                               Phetla

### Page 9

Sesotho Puo ya Lapeng (HL)/P3                     9                DBE/Motsheanong/Phupjane 2024
                                    SC/NSC – Tataiso ya ho tshwaya

 2.6       PUO

           Sebopeho
           • Pulo e ka ba polelo kapa polediso ya bohlale, e tla hohela le ho qahamisa
              ditsebe tsa bamamedi;
           • Dintlha di hlophiswe ka boqhetseke hore puo e phalle;
           • Dipolelo e be tse kgutshwane, tse kenyeleditseng bonono ho natefisa;
           • Puo e phalle: ho be le selelekela, mmele wa dintlha tse momahaneng le
              qetelo e monate;
           • Dintlha e be tse kgolwehang.

           Dikahare tse ka lebellwang:
           Mohlahlobuwa a ngole puo eo a tlang ho nehelana ka yona phuthehong
           letsatsing leo ho amohelwang moruti ka lona.                                            [25]

                                                        MATSHWAO OHLE A KAROLO YA B:               50
                                                         MATSHWAO OHLE A PAMPIRI ENA:              100

Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello                               Phetla

### Page 10

Sesotho Puo ya Lapeng (HL)/P3                    10                DBE/Motsheanong/Phupjane 2024
                                    SC/NSC – Tataiso ya ho tshwaya

 KAROLO YA B: DITEMA TSA KGOKAHANO

 Ho tshwaya tema ya boiqapelo

 Tema ya kgokahano ha e a tshwanela hore e hloke disimbolo tsa ho tshwaya ho bontsha
 hore e badilwe ya ba ya abelwa matshwao ka nepo. Matshwao a abilweng bakeng sa
 tema ya kgokahano, a lokela a be le bopaki ba hore e tshwauwe ka tshwanelo.

 Ho fapana le kgutsufatso, moo ho nang le dipehelo tsa mantswe tse notlehileng, tema
 ya kgokahano yona ke mosebetsi wa boiqapelo. Haeba tema e phalla malebana le
 boiqapelo ebile e hapa mmadi, ha se toka ho tsepamisa maikutlo ho bolelele feela ho
 sa tsotellwe dikahare. Molao o ka sehloohong ke wa hore:

 Ha ho na dikotlo tse ding ka eketswang kaha ruburiki ka boyona e na le dikotlo tsa yona.

 ELA TLHOKO:

 •   Sebedisa ruburiki ena e latelang ka nako tsohle ha o lekanyetsa ditema tsa
     kgokahano.
 •   Matshwao a 0–25 a arotswe ho ya ka dikgato tse 5 tsa ditlhaloso tsa phihlello.

Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello                               Phetla

### Page 11

Sesotho Puo ya Lapeng (HL)/P3                                              11                                              DBE/Motsheanong/Phupjane 2024
                                                              SC/NSC – Tataiso ya ho tshwaya

RUBURIKI YA HO LEKANYETSA TEMA YA KGOKAHANO – SESOTHO PUO YA LAPENG [MATSHWAO A 25]
       Makgetha a ho                  Phihlello e           Phihlello e supang      Phihlello e mahareng      Phihlello ya motheo           Phihlello e haellang
         lekanyetsa                  babatsehang                 bokgoni                                               feela
  DIKAHARE, MORALO                       13–15                    10–12                       7–9                       4–6                          0–3
  LE SEBOPEHO                 -Nehelano e               -Nehelano e ntle haholo   -Nehelano e lekaneng e    -Nehelano ya motheo e         -Nehelano e totobatsa
                              babatsehang ya            e bontshang tsebo e ntle bontshang tsebo ya         bontshang tsebo ya            kgaello ya tsebo ya
  (Nehelano le mehopolo)      sehlooho e supang         ya makgetha a mofuta      makgetha a mofuta ona     makgetha a itseng feela       makgetha a mofuta ona
                              bokgoni bo ikgethang      ona wa tema               wa tema                   a mofuta ona wa tema          wa tema
  Ho rala, ho hlophisa        -Mehopolo e matla e       -Nehelano ha e kgere e    -Nehelano e na le         -Nehelano ha e a              -Moelelo o nyotobetswa
  mehopolo                    sutsitseng                tsepame sehloohong        tsepamo e itseng feela    tsepama sehloohong ka         ke ho kgera ho hoholo
                              -Tsebo e batsi ya         -Mehopolo le dikahare ke sehloohong mme ho na       ho phethahala mme e a         -Mehopolo le dikahare ha
  Kelohloko ya                makgetha a mofuta ona     tse momahaneng, tse       le ho kgera ho itseng     kgera                         di na momahano
  maikemisetso,               wa tema                   hlalositsweng ka botebo, -Mehopolo le dikahare di -Mehopolo le dikahare ha        -Ke dintlha tse mmalwa
  baamohedi ba ditaba le      -Nehelano ha e kgere e    mme dintlha di tshehetsa na le momahano e           se ka mehla di                haholo tse tshehetsang
  matshwao/makgetha a         tsepame sehloohong        sehlooho                  amohelehang               momahaneng                    sehlooho
  tema le maemo               -Mehopolo le dikahare ke -Sebopeho ke se            -Ke dintlha tse itseng    -Sehlooho se tshehetswa       -Ha ho na boiteko bo
                              tse momahaneng            loketseng se nang le      feela tse tshehetsang     ke dintlha tse itseng feela   entsweng ho sebedisa
                              -Dintlha tsohle di        diphoso tse mmalwa        sehlooho                  -Sebopeho se foofo            sebopeho se
                              tshehetsa sehlooho,       feela.                    -Ka kakaretso sebopeho    feela, mme se na le           nepahetseng
                              mme di hlalositswe ka                               ke se loketseng empa se bohlotsa bo boholo
                              botebo                                              nang le diphoso tse
                              -Sebopeho ke se                                     itseng
  MATSHWAO A: 15              nepahetseng
  PUO, SETAELE LE                         9–10                      7–8                       5–6                       3–4                           0–2
  TOKISO YA DIPHOSO           -Sehalo, rejistara,       -Sehalo, rejistara,       -Sehalo, rejistara,       -Sehalo, rejistara,           -Sehalo, rejistara,
                              setaele le tlotlontswe di setaele le tlotlontswe di setaele le tlotlontswe di setaele le tlotlontswe di     setaele le tlotlontswe ha
  Sehalo, rejistara, setaele, loketse maikemisetso,     loketse maikemisetso,     loketse maikemisetso,     loketse maikemisetso,         di dumellane le
  maikemisetso,               baamohedi ba ditaba le    baamohedi ba ditaba le    baamohedi ba ditaba le    baamohedi ba ditaba le        maikemisetso,
  baamohedi ba ditaba le      maemo ka tsela e          maemo hantle              maemo                     maemo hanyane                 baamohedi ba ditaba le
  maemo.                      babatsehang               -Ka kakaretso tshebediso -Nehelano e na le          -Tshebediso ya puo e          maemo
                              -Tshebediso ya puo e      ya puo ke e nepahetseng diphoso tse itseng tsa      fosahetse ebile e tletse      -Nehelano e tletse
  Tshebediso ya puo,          nepahetse ebile e         e bileng e bopehile       tshebediso ya puo         diphoso tse ngata             diphoso e dubakane
  tlwaelo ya tshebediso ya    bopehile hantle haholo    hantle                    -Tshebediso ya            -Tshebediso e seng kae        -Tlotlontswe ha e
  puo, kgetho ya mantswe, -Nehelano ha e na             -Tshebediso ya            tlotlontswe ke e lekaneng ya tlotlontswe                dumellane le maemo
  matshwao a puo le           diphoso                   tlotlontswe e ntle haholo -Diphoso ha se tse        -Moelelo o                    -Diphoso di nyotobeditse
  mopeleto.                                             -Nehelano boholo ha e     nyotobetsang moelelo      nyotobeditswe                 moelelo haholo.
                                                        na diphoso

  MATSHWAO A: 10

Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello                                                                                              Phetla

### Page 12

Sesotho Puo ya Lapeng (HL)/P3                                               12                  DBE/Motsheanong/Phupjane 2024
                                                               SC/NSC – Tataiso ya ho tshwaya

            SENOTLOLO SA HO TSHWAYA:

                Makgetha a Tekanyetso                         Matshwao      Senotlolo
              Dikahare, Moralo le Sebopeho                       15        DMS. =
              Puo, Setaele le Tokiso ya diphoso                  10        PST =
              Matshwao ohle                                      25

Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello

## Related documents

- [Sesotho HL P3 May June 2017 Memo](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-hl-p3-may-june-2017-memo/aa9b77a6-c407-4915-9cb0-d5ef339d6ec5) — Sesotho HL · Memo · 2017 · Sesotho
- [Sesotho HL P3 May June 2016 Memo](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-hl-p3-may-june-2016-memo/8582ecfb-b020-41e7-b433-314e952c64f1) — Sesotho HL · Memo · 2016 · Sesotho
- [Sesotho HL P3 June July 2015 Memo](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-hl-p3-june-july-2015-memo/7aed85d2-b39d-47aa-b585-90af2146f877) — Sesotho HL · Memo · 2015 · Sesotho
- [Sesotho HL P2 May-June 2024](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-sesotho-hl-2024-nsc-june-exam-question-paper-paper-2-sesotho/373f0429-3833-44e2-9ecc-decdf530b9f4) — Sesotho HL · QP · 2024 · Sesotho
- [SESOTHO HL P3 QP GR12 SEPT 2024](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-hl-p3-qp-gr12-sept-2024/d2b93201-81bd-49ab-8264-505fead4132d) — Sesotho HL · QP · 2024 · Sesotho
- [Sesotho HL P3 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-hl-p3-nov-2024/9fd7ee63-7427-41f8-b7e1-7e23853d8504) — Sesotho HL · QP · 2024 · Sesotho

## More from Grade 12 Sesotho HL

- [Sesotho P1(HL) June 2025 Question Paper](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-p1-hl-june-2025-question-paper/ecc59bd2-a93c-4e3c-b7f1-96d1f0b6c43c) — QP · 2025 · Sesotho
- [Sesotho HL P3 Nov 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-sesotho-hl-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-3-sesotho/44a31934-9c44-479d-812c-e5d13917eed7) — QP · 2025 · Sesotho
- [SESOTHO HL P1 GR12 QP SEPT2024](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-hl-p1-gr12-qp-sept2024/959f31af-7884-4335-9863-010e8abbbf72) — QP · 2024 · Sesotho
- [Sesotho HL P1 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-hl-p1-nov-2024/7ce368a4-d941-4b42-b669-3fdc5ce85779) — QP · 2024 · Sesotho
- [SESOTHO HL P3 MEMO GR12 SEPT 2023](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-hl-p3-memo-gr12-sept-2023/870cb566-5ebd-47d8-8561-5de7a9b471df) — Memo · 2023 · Sesotho
- [SESOTHO HL P1 GR12 QP SEPT2023](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-hl-p1-gr12-qp-sept2023/5ef1d636-72bb-472a-884e-e18572fda143) — QP · 2023 · Sesotho

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
