# Sesotho HL Grade 12 Paper 2 NSC November 2025 Memo > Grade 12 Sesotho HL Paper 2 memorandum from the NSC November Exam 2025, 28 pages. Read online or download the free PDF. - Page: https://www.hlayiso.com/library/grade-12-sesotho-hl-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-2-sesotho/aab9392e-6248-44a1-8e9d-fdb65a5fc5a2 - Updated: 2026-10-29 - Subject: Sesotho HL - Grade: Grade 12 - Language: Sesotho - Document type: Memorandum - Year: 2025 - Exam period: NSC November Exam - Paper: 2 - Curriculum: CAPS - Pages: 28 Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [Sesotho HL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/sesotho-hl) › [Sesotho HL Grade 12 Paper 2 NSC November 2025 Memo](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-sesotho-hl-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-2-sesotho/aab9392e-6248-44a1-8e9d-fdb65a5fc5a2) ## About this document Sesotho Hl · Grade 12 · NSC November Exam · 2025 · sesotho. Memorandum. Read online or download the PDF. Read it free online on the page above; download the PDF from there. ## Document text Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction. ### Page 1 NATIONAL SENIOR CERTIFICATE KEREITE YA 12 SESOTHO PUO YA LAPENG (HL) PAMPIRI YA BOBEDI (P2) PUDUNGWANA 2025 TATAISO YA HO TSHWAYA MATSHWAO: 80 Tataiso ena ya ho tshwaya e na le maqephe a 28. Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello Phetla ### Page 2 Sesotho Puo ya Lapeng (HL)/P2 2 DBE/Pudungwana 2025 NSC – Tataiso ya ho tshwaya TATAISO YA HO TSHWAYA: • Ha mohlahlobuwa a arabile dipotso tse ngata ho feta palo e behilweng, tshwaya feela karabo ya pele (Mohlahlobuwa ha a lokela ho araba potso e telele le dipotso tse kgutshwane mofuteng o le mong wa sengolwa). • Haeba a arabile dipotso ka bone ba tsona dithothokisong tseo a ithutileng tsona KAROLONG YA A, (dithothokiso tseo a di rutilweng) tshwaya feela dipotso tse pedi tsa pele. • Haeba a arabile dipotso tse pedi tsa mofuta wa dipotso tse kgutshwane kapa a arabile tse pedi tsa mofuta wa dipotso tse telele KAROLONG YA B le ya C, tshwaya karabo ya pele, mme o tlohele ya bobedi. Athe ha a arabile dipotso ka bone ba tsona, tshwaya karabo ya pele ho karolo e nngwe le e nngwe ha feela a arabile e le nngwe ya dipotso tse kgutshwanyane le e le nngwe ya dipotso tse telele. • Ha mohlahlobuwa a nehelane ka dikarabo tse pedi, ya pele e fosahetse, mme ya bobedi yona e nepahetse, tshwaya karabo ya pele, mme o tlohele e e latelang. • Ha dikarabo di nomorilwe di fosahetse, tshwaya ho ya ka tataiso ya ho tshwaya. • Haeba mopeleto o fosahetse hoo o thunthetsang moelelo, fosisa karabo e jwalo. Haeba mopeleto o fosahetseng o sa thunthetse moelelo, tshwaya karabo eo e nepahetse. Potso tse telele: o Ha bolelele ba moqoqo bo le ka tlase ho palo ya mantswe e behilweng (kgutshwane), se behe kotlo hobane mohlahlobuwa o se a ntse a ipehile ka mosing. Haeba moqoqo o le molelele haholo, tshwaya ho ya ka seo mohlahlobuwa a se ngotseng o nto sekaseka sena le batshwai ba ka sehloohong. Sebedisa ruburiki ya ho lekanyetsa e leqepheng la 3 le e leqepheng la 8 ho lekanyetsa moqoqo wa mohlahlobuwa. Dipotso tse kgutshwane: o Haeba mohlahlobuwa a sa sebedisa matshwao a di-a-bulwa le di-a-kwalwa moo a lokelang ho qotsa, se behe kotlo. o Bakeng sa dipotso tse bulehileng, se ka aba matshwao bakeng sa E/TJHE kapa KE A DUMELA/KE A HANA. Lebaka/Tshehetso ke yona e lokelang ho abelwa matshwao. o Ha ho matshwao a ajwang bakeng sa NNETE/MAFOSI kapa NTLHA/MOHOPOLO. Lebaka/Tshehetso ke yona e lokelang ho abelwa matshwao. Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello Phetla ### Page 3 Sesotho Puo ya Lapeng (HL)/P2 3 DBE/Pudungwana 2025 NSC – Tataiso ya ho tshwaya KAROLO YA A: RUBURIKI YA HO LEKANYETSA MOQOQO WA DINGOLWA: THOTHOKISO – SESOTHO PUO YA LAPENG [MATSHWAO A 10] Makgetha a ho Phihlello e babatsehang Phihlello e supang Phihlello e mahareng Phihlello ya motheo PhihIello e haellang lekanyetsa bokgoni feela DIKAHARE 5–6 4 3 2 0–1 -O bontsha kutlwisiso e tebileng -O bontsha kutlwisiso, -O bontsha kutlwisiso e -O bontsha kutlwisiso -Ha a bontshe Kutlwisiso ya potso, ya se botswang mme o hlalosa se mahareng ya se botswang. e sa kgotsofatseng ya kutlwisiso ya letho ya botebo ba tshekatsheko -O hlahisitse dintlha tse botswang ka tshwanelo. -O hlahisitse dintlha tse seng se botswang. se botswang. ya taba (sehlooho), fapaneng tse hlwahlwa; di -O hlahisitse dintlha tse kae ho tshehetsa sehlooho. -Ho batla ho se dintlha -Dintlha tse kutlwahalo le nnetefatso tshehetswa ho tswa anelang ka tsela e -Tse ding tsa dintlha tse tse hlahisitsweng ho tshehetsang ha di (tiisetso) ya dintlha ho thothokisong. kgotsofatsang. hlahisitsweng ho tshehetsa tshehetsa sehlooho. hlahiswe ho tswa tswa thothokisong/ -Kutlwisiso ke e babatsehang -O hlahisitse dintlha tse sehlooho di ntle. -Kutlwisiso ya mofuta thothokisong. temeng. ya mofuta wa sengolwa le utlwahalang, empa ha -Tse ding tsa dintlha di wa sengolwa le -Mohlahlobuwa ha a thothokiso. se tsohle tse tiisitsweng tsheheditswe, empa bopaki thothokiso ke e utlwisise hantle MATSHWAO A 6 kamoo ho lokelang. ha bo kgodise ka nako tsohle. haellang. mofuta wa sengolwa -O utlwisisa mofuta wa -Kutlwisiso ya motheo feela le thothokiso. sengolwa le thothokiso. ya mofuta wa sengolwa le thothokiso. SEBOPEHO LE 4 3 2 1 0–1 TSHEBEDISO YA PUO -Sebopeho se hlahisitswe ka -Sebopeho ke se -O hlahisitse bopaki bo seng -Sebopeho se -Moqoqo o bopehile Sebopeho, nehelano le tsela e momahaneng. hlakileng, mme dintlha di bokae ba sebopeho. bonahala se radilwe ka tsela e fokolang. tlhophiso ya mehopolo. -Dintlha di utullotswe hantle le hlahisitswe ka tsela e -Tlhahiso ya mehopolo e a ka tsela e -Ho na le diphoso tse Tshebediso ya puo, ho ntshetswa pele ka tsela e hlalohanyehang, haella, ha e hlalohanyehe, fosahetseng. tshabehang tsa sehalo le setaele tse hlakileng. -Tlhahiso ya mehopolo mme ha e na momahano. -Mehopolo ha e tshebediso ya puo le sebedisitsweng -Tshebediso ya puo, sehalo le ke e utlwisisehang. -Diphoso tsa tshebediso ya hlahiswe ka tsela e setaele se MATSHWAO A 4 setaele ke tse butswitseng, tse -Tshebediso ya puo, puo ha se tse kaalo, mme hlalohanyehang. fosahetseng. susumetsang le ho nepahala. sehalo le setaele di sehalo le setaele ha se tse -Sehalo le setaele ha -O batla o hloka diphoso tsa nepahetse. loketseng. se tse loketseng. puo, tsa mopeleto le tsa matshwao a puo/a ho bala. ELA TLHOKO: Ha karabo ya mohlahlobuwa e tswile lekoteng mme a sa bua ka Dikahare hohang, feela a ngotse moqoqo wa boiqapelo, mo abele 0 bakeng sa dikahare le tshebediso ya puo. Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello Phetla ### Page 4 Sesotho Puo ya Lapeng (HL)/P2 4 DBE/Pudungwana 2025 NSC – Tataiso ya ho tshwaya KAROLO YA A: DITHOTHOKISO POTSO YA 1: 'LE AHLOLWA KE MANG?' – TM Lethota TATAISO HO BATSHWAI: Motshwai a bale nehelano ya mohlahlobuwa e lokelang ho hlahiswa sebopehong sa moqoqo. Sena se bolela hore nehelano e lokela ho ralwa ka tsela ya hore ho be le selelekela, mmele o bopilweng ka diratswana le qetelo. Moqoqo o tlameha ho hlahiswa ka tsela e supang kgokahano le momahano ya dintlha, dipolelo le diratswana. Motshwai a tadime makgetha ana a mabedi a latelang ha a tshwaya moqoqo ona: Dikahare le Sebopeho le Tshebediso ya puo. Selelekela Mohlahlobuwa a ka lelekela ka polelo kapa potso e tsosang thahasello le ho hlalosa tomatso. Moqoqo ona ke oo ho ona mongodi a sekasekang dikahare tsa wona mme a bontsha ntlhakemo ya hae ebe o leka ho susumetsa mmadi hore a dumellane le yena. Dikahare Karabo e ka lebellwang Moqoqong wa kgang, mongodi a ka dumellana kapa a hanana le mohopolo ka dintlha tse tshehetsang sehlooho. O na le mohopolo o itseng kapa ntlhakemo e itseng, mme o hlahisa le ho ntshetsa pele lehlakore leo la hae; o tshehetsa le ho sireletsa ntlhakemo ya hae. Seratswana ka seng se be le mohopolo wa sehlooho o hodisang ntlhakemo. A hokele ditaba tsa seratswana le tsa se se latelang ho tlisa momahano. Mohopolo wa sehlooho o hodiswe ka dintlha, mme o ntshetswe pele ka ho nnetefatsa/tiisa ka mehlala e tswang thothokisong ho totobatsa ntlhakemo ya hae. Moqoqo e se ke ya e ba lethathamo la diketsahalo feela tse hlahang ka thothokisong. Dikahare tsa moqoqo di bontshe kamano ya diketsahalo tse totobatsang hore sethothokisi se sebedisitse tomatso kapa eng ho kgalema batho ba ahlolang ba bang jwalo kaha eka bona ha ba na diphoso. A boele a hlakise ka dintlha tse amanang le bophelo ka kakaretso ho matlafatsa ntlha ya hae. - Molathothokisong wa 2 sethothokisi se sebedisitse tomatso e le ho kgalema le ho seholla batho ba bolayang ba bang. O kgalema ketso ya ho bolaya eka ba na le tumello ya ho etsa seo empa nnete ke hore ha ho motho ya nang le tokelo ya ho bolaya e mong. - Molathothokisong wa 5 sethothokisi se sebedisitse tomatso e le ho kgalema mapolesa kapa batho ba tshwarang batho ba tsamayang ba tahilwe ditseleng. Tomatso ke hore le ona mapolesa a nwa jwala le ho feta bao ba ba tshwarelang botahwa. O kgalema boikaketsi ba ho tshwarela batho diphoso tseo bona ba fetelletseng ho tsona. - Molathothokisong wa 8 sethothokisi se sebedisitse tomatso ho kgalema ba sehollang mashodu empa bona e le a fetelletseng. O sebedisa tomatso ho hlakisa hore boshodu ba bona ke bo fetelletseng kaha ba utswa le ntho tse se nang molemo jwalo ka mamao. - Molathothokisong wa 11 sethothokisi se kgalema le ho seholla batho ba inkelang molao matsohong ka ho ahlola 'bomabeta' empa bona ba bile ba beta le 'masea'. O kgalema ketso ya ho ahlola batho ba bang empa bona ba etsa diphoso tse fetelletseng. Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello Phetla ### Page 5 Sesotho Puo ya Lapeng (HL)/P2 5 DBE/Pudungwana 2025 NSC – Tataiso ya ho tshwaya Sethothokisi se sebedisitse tomatso molathothokisong wa 14. Mona se kgalema le ho seholla batho ba hloileng babui ba nnete, empa bona ba rata ho bua leshano kamehla. O kgalema ketso ena kaha ho nepahetseng ke ho buwa nnete eseng leshano. Phethelo Phethelo ya hae e lokela ho tlamahanya kgang ya hae ka ho phethahala ka ho boeletsa ntlhakemo ya hae le ho fana ka kakaretso ya mabaka ao a faneng ka ona. A fane ka kgothalletso/tshisinyo/kakanyo/tharollo. (Motshwai a badisise nehelano ya mohlahlobuwa, mme a mo abele matshwao ho ya kamoo a ikamahantseng le sehlooho kateng.) ET: Bahlahlobuwa ba hananang le mohopolo ba lokela ho kgodisa batshwai hore ha ho tomatso eo ba e bonang, e sebediseditsweng ho seholla baikaketsi. - (Motshwai a badisise nehelano ya mohlahlobuwa ka botebo, a tsebe ho mo abela matshwao a mo tshwanelang.) (10) Matshwao a ka sebediswang bakeng sa ho tshwaya: Makgetha a tekanyetso Matshwao Senotlolo Dikahare 06 Dik. = Sebopeho le Tshebediso ya Puo 04 STP = Matshwao ohle 10 ELA TLHOKO: Ha karabo ya mohlahlobuwa e tswile lekoteng, motshwai a mo abele matshwao a dikahare le tshebediso ya puo ya kgato ya pele feela. Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello Phetla ### Page 6 Sesotho Puo ya Lapeng (HL)/P2 6 DBE/Pudungwana 2025 NSC – Tataiso ya ho tshwaya POTSO YA 2: 'TLHAHO YA MOSHOESHOE' – DCT Bereng 2.1 Phetapheto ya mantswe e diehehisitsweng. (1) 2.2 • Anastrofi: Ho qatsohisa mantswe ‘ke lang’ ho a fa kgatello. • Lebotsi. - Le sebedisitswe ka sepheo sa ho makalla lerata le utlwahalang motseng oo tsatsing leo. - Ho hatella taba ya hore banna le basadi ba ne ba hlile ba phethesela. - Ho toboketsa hore letsatsing leo batho ba ne ba ithabisa ka ho letsa diletsa tse fapaneng. - Ho ngoka thahasello ya mmadi • Karaburetso ya kutlo.  E sebedisitswe ka sepheo sa ho hlakisa hore motseng ho ne ho le lerata la thabo mohla tlhaho ya morena Moshoeshoe. • Kgonyetso: Mola 2, 8, 9. E sebedisitswe ka sepheo sa ho fokotsa dinoko ba lentswe ho fa lentswe sefutho - Ho potlakisa morethetho wa molathothokiso. • Karaburetso ya pono. E sebedisitswe ka sepheo sa ho hlakisa hore batho ba ne ba bonahala ba ya hodimo le tlase. • Kgefutsohare. E sebedisitswe ka sepheo sa lekalekanya moelelo wa mantswe hoa le houtsa le piipii le pii. (3) [Tshwaya karabo e le nngwe feela.] 2.3 Ba a ngangisana. (1) 2.4 Mothofatso. (1) 2.5 - Ho fokotsa bolelele ba lentswe molemong wa ho tlisa kgatello/sefutho lentsweng lena 'sefahleho'. - Bakeng sa ho potlakisa morethetho wa molathothokiso. [Tshwaya karabo e le nngwe feela.] (2) 2.6 Maikutlo a kananelo/thabo. Ke ananela le ho thabela ho tseba ka ditaba tsa tlhaho ya motho ya ileng a qetella e le Morena ya tummeng wa setjhaba sa Basotho.  (2) [Dikarabo tsa bahlahlobuwa tse nepahetseng di ananelwe haholo ha di (10) buawa ka maikutlo a thabo] POTSO YA 3: 'TSWALO LA KA LE A HANA' – KPD Maphalla 3.1 • Mothofatso. - ‘Tswalo la ka le a hana morena’ (Molathothokiso wa 1) - ‘Tswalo la ka ha le dumele mobabatsehi’(Molathothokiso wa 2) - 'Lona le re mafutsana le ona ke batho.' (Molathothokiso wa 4)  • Kganyetsano ya mehopolo. - Ha wena o re ke hlekefetse mekopakopa - Lona le re mafutsana le ona ke batho. (2) [Tshwaya karabo e le nngwe feela] Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello Phetla ### Page 7 Sesotho Puo ya Lapeng (HL)/P2 7 DBE/Pudungwana 2025 NSC – Tataiso ya ho tshwaya 3.2 Ke lentswe 'tswalo' kapa lentswe ‘hana’. Ke ho toboketsa/ho hatella tshabo eo a nang le yona ka ha letswalo la hae ha le mo dumelle ho etsa bobe./Ho tlamahanya melathothokiso ya 9 le 10.  (3) 3.3 O bolela hore ditaba tse buuwang ka molomo feela ha di na molemo kaha di hloka bopaki bo tiileng. (1) [Dikarabo tsa bahlahlobuwa tse nepahetseng tse bontshang hore taba di ntle ka bopaki di ananelwe] 3.4 - Ho hatella mohopolo wa hore letswalo la hae ha le mo dumelle ho etsa ho fosahetseng. - Ke ho fa thothokiso morethetho molemong wa hore motho a mamele letswalo la hae maemong ohle.  - Ho etsa hore mantswe ao a dule a ntse a duma kelellong ya mmadi. (2) (Tshwaya bohlokwa bo le bong feela.) 3.5 - Ke ntlha. Majakane a dumela hore Modimo ke ngaka ya mafu ohle.  (2) - Mohopolo. Ha se batho bohle ba dumelang ho Modimo. Ba bang ba dumela (10) ho boramahlale kapa ho dingaka tsa setso. [Tshwaya karabo e le nngwe feela. Dikarabo tsa bahlahlobuwa tse nepahetseng di ananelwe] POTSO YA 4: 'KE MOTSHO, KE MOTLE' – KPD Maphalla 4.1 Tshwantshiso  Le nna ke Seilatsatsi ha ke tlakasele. (Molathothokiso wa 16)  (2) 4.2 Di e binne di …  - Ke ho toboketsa/ho hatella tsela eo dikgeleke di neng di bina ka yona. - Ho tlamahanya melathothokiso ya 6 le 7.  (3) (Tshwaya bohlokwa bo le bong feela.) 4.3 • Ke ema kapele ha ke thonngwa ka lebitso (Molathothokisong wa 14) • Le ha a itshasitse mabewana a lefatshe (Molathothokiso wa 15).  (1) [Tshwaya karabo e le nngwe feela.] 4.4 • E lekalekanya moelelo wa mantswe a mabedi, e leng botsho le botle. • Ka sepheo sa ho toboketsa mohopolo wa hore le batho ba batsho ba ntse ba le batle. • Ho kgina morethetho wa molathothokiso. • Ho fokotsa bolelele ba molathothokiso. (2) [Tshwaya bohlokwa bo le bong feela.] 4.5 Thothokiso ena e ntshusumetsa hore ke be motlotlo mme ke ananele botsho ba ka ekasita le ho elellwa botle ba mmala oo ke tswetsweng le wona. (2) [Dikarabo tsa bahlahlobuwa tse nepahetseng di ananelwe] (10) Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello Phetla ### Page 8 Sesotho Puo ya Lapeng (HL)/P2 8 DBE/Pudungwana 2025 NSC – Tataiso ya ho tshwaya POTSO YA 5: NKEKE KA BA SWETSA – TM Lekitlane 5.1 - Anastrofi/Qatsohiso - Phetapheto ya moelelo (Tshwaya karabo e le nngwe feela.) (1) 5.2 Phetapheto ya mantswe e tsepameng. (1) 5.3 Kgonyetso. - Ho fokotsa bolelele ba lentswe molemong wa ho tlisa kgatello/sefutho lentsweng lena 'dimpe'. - Bakeng sa ho potlakisa morethetho wa molathothokiso. (3) (Tshwaya bohlokwa bo le bong.) 5.4 Mothofatso  (1) 5.5 Ke thuto ya hore bobe ha bo kgutlisetswe ka bobe. Ho feta moo o ka mpa wa rata bahlekefetsi ba hao ho e na le ho iphetetsa ho bona, ho ba fa lerato le mosa ho tlo o fa kgotso mme o hlole dira tsa hao. (2) [Ho elwe tlhoko dikarabo tsa bahlahlobuwa tse nepahetse mme di tshwauwe ka nepo] 5.6 Mona sethothokisi se sebedisitse lentswe lena ho hlakisa hore le ha taba ya hore ba ne ba mo tshwere hampe ka bokgopo, e mo utlwisa bohloko, yena a ke ke a kgutlisetsa bobe ka bobe kapa ho na ho iphetetsa ketsong tseo tsa bona tsa ho hloka botho.  (2) [Ho elwe tlhoko dikarabo tsa bahlahlobuwa tse nepahetse mme di (10) tshwauwe ka nepo] MATSHWAO OHLE A KAROLO YA A: 30 Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello Phetla ### Page 9 Sesotho Puo ya Lapeng (HL)/P2 9 DBE/Pudungwana 2025 NSC – Tataiso ya ho tshwaya MOQOQO WA KGANG Mefuta ya Ditema tsa Phetelo/o Ditema tsa Dinnete Ngangisano/o sa nkeng lehlakore (Ditema tse susumetsang) Ditema hlalosang Sebopeho sa Mohato/Setepe Ketane Mokolokotwane seratswana • Moralo wa mantlha o • Dipolelo tse hlahang di Mathathama a dingangisano/dinnete tse phaelletsweng ho hatellang hodima latelana di tshehetsa ntlha e itseng. ditsela tse itseng tsa hokahantswe ke polelo Botsitso ho etsa dintho le tsa e tlang pele. Ho tshehetsa mahlakore ka bobedi ka dingangisano tse phetelo tse • Polelo ya mohopolo wa lekalekanang mabapi/kgahlanong le ntlhakgolo, e le ho fana ka itshetlehileng hodima sehlooho tekatekano lehlakoreng ka leng. tlhahlamano ya • Dipolelo tsa tlatsetso diketsahalo ho latela Ngangisano: nako. Selelekela – ntlhakemo e hlake • Polelo ya mohopolo wa Mmele: sehlooho Polelo ya mohopolo wa sehlooho. • Dipolelo tsa tlatsetso Bopaki – dipolelwana tse tshehetsang polelo e jereng mohopolo ho bontsha wa sehlooho. tlhahlamano ya Bopaki – Bo tswang ka hara sengolwa. diketsahalo. Tlhaloso ya bopaki – ho bontsha kamoo e tsamaellanang le polelo e jereng mohopolo wa sehlooho kateng. • Lehokela le tlisang momahano diratswaneng. • Dingangisano tse latelwang ke ditlhaloso Phethelo: • Dikgothaletso • Kgutsufatso/phethelo • Ntlhakemo e hlahelle O sa nkeng lehlakore: Selelekela – ntlhakemo e hlake Mmele: Polelo ya mohopolo wa sehlooho Bopaki – dipolelwana tse tshehetsang polelo e jereng mohopolo wa sehlooho. • Tlhaloso ya bopaki ho bontsha kamoo e tsamaellanang le polelo e jereng mohopolo wa sehlooho. • Lehokela le tlisang momahano diratswaneng. • Dintlha tse kgahlanong le sehlooho hammoho le mabaka. Bopaki – Bo tswang ka hara sengolwa. Phethelo: • Dikgothaletso • Kgutsufatso/phethelo • Ntlhakemo e hlahelle Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello Phetla ### Page 10 Sesotho Puo ya Lapeng (HL)/P2 10 DBE/Pudungwana 2025 NSC – Tataiso ya ho tshwaya KAROLO YA B LE C: RUBURIKI YA HO LEKANYETSA MOQOQO WA DINGOLWA: PADI LE TSHWANTSHISO – SESOTHO PUO YA LAPENG [MATSHWAO A 25] Makgetha a ho 5. Phihlello e 4. Phihlello e supang 3. Phihlello e mahareng 2. Phihlello ya motheo 1. PhihIello e haellang lekanyetsa babatsehang bokgoni feela DIKAHARE 12–15 9–11 6–8 4–5 0–3 -Karabelo e hlahisitswe ka -O bontsha kutlwisiso, -Kutlwisiso ke e mahareng ya -Kutlwisiso ke e haellang -O bontsha kutlwisiso e Kutlwisiso ya potso, tsela e babatsehang: 14–15 mme o manollotse sehlooho; ha se dintlha tsohle ya sehlooho; boholo ba fokolang ya sehlooho botebo ba tshekatsheko -Karabelo e hlahisitswe ka sehlooho ka bokgoni tse utullotsweng ka botlalo dintlha ha di a utullwa ka -Boiteko bo fokolang ba ya taba (sehlooho), bokgabane: 12–13 -O hlahisitse karabelo e -Tse ding tsa dintlha di botlalo. ho araba potso kutlwahalo le nnetefatso -Sehlooho se manollotswe batlang e anela tshehetsa sehlooho -Ke dintlha tse fokolang -Dintlha ha se tse (tiisetso) ya dintlha ka ka botebo -Tse ding tsa dintlha ke -Dintlha tse ding di feela tse tshehetsang kgodisang mabaka ho tswa -O hlahisitse dintlha tse tse utlwahalang, empa tsheheditswe, empa bopaki ha sehlooho. -Mohlahlobuwa ha a sengolweng. fapaneng tse hlwahlwa tse ha se tsohle tse bo kgodise ka nako tsohle -O hlahisitse dintlha tse utlwisise hantle mofuta tshehetswang ho tswa tiisitsweng kamoo ho -O bontsha kutlwisiso e ka seng kae tse ona wa sengolwa. MATSHWAO A 15 sengolweng lokelang mmoho ya mofuta ona wa tsamaelanang le sehlooho -O bontsha kutlwisiso e -Bopaki ba kutlwisiso ya sengolwa. -O bontsha kutlwisiso e babatsehang ya sengolwa. mofuta ona wa sengolwa fokolang ya mofuta ona bo a bonahala. wa sengolwa SEBOPEHO LE 8–10 6–7 4–5 2–3 0–1 TSHEBEDISO YA PUO -Sebopeho se -Sebopeho ke se -O hlahisitse bopaki bo itseng -Sebopeho se bonahala -Kgaello ya ho rala Sebopeho, tlhophiso ya momahaneng hlakileng, mme dintlha di ba sebopeho se radilwe ka tsela e sebopeho ka tshwanelo mehopolo le nehelano e -Selelekela le qetelo di a hlahisitswe ka tsela e -Tlhalohanyo le momahano di fosahetseng e sitisa phallo ya nang le neeletsano e babatseha hlalohanyehang. teng leha di kgera -Mehopolo ha e hlahiswe mehopolo momohaneng e -Dintlha di utullotswe hantle -Selelekela le qetelo -Ho na le moo tshebediso ya ka tsela e hlalohanyehang -Tshebediso ya puo le lebisang tlhalohanyong le ho ntshetswa pele ka mmoho le diratswana puo e fosahetseng ha sehalo -Diphoso tsa tshebediso ya setaele tse ya sehlooho mmoho le tsela e hlakileng tse ding di hlahisitswe ka le setaele tsona di batla di ya puo di totobetse fosahetseng di hlahisitse puo, setaele le sehalo -Tshebediso ya puo, sehalo tsela e momahaneng. loketse -Sehalo le setaele ha di a tema e fokolang haholo tse sebedisitsweng le setaele ke tse sutsitseng, -Dintlha di hlahisitswe ka -Tlhahiso ya mehopolo e a lokela mosebetsi -Popo ya diratswana e temeng. tse susumetsang le ho tsela e hlalohanyehang. haella, ha e hlalohanyehe, -Popo ya diratswana e fosahetse MATSHWAO A 10 nepahala -Puo, sehalo le setaele mme ha e na momahano fosahetse. boholo di nepahetse. -Popo ya diratswana e batla e nepahetse MATSHWAO 20–25 15–19 10–14 5–9 0–4 Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello Phetla ### Page 11 Sesotho Puo ya Lapeng (HL)/P2 11 DBE/Pudungwana 2025 NSC – Tataiso ya ho tshwaya Matshwao a ka sebediswang bakeng sa ho tshwaya: Makgetha a tekanyetso Matshwao Senotlolo Dikahare 15 Dik. = Sebopeho le Tshebediso ya Puo 10 STP = Matshwao ohle 25 ELA TLHOKO: Ha karabo ya mohlahlobuwa e tswile lekoteng, motshwai a mo abele matshwao a dikahare le tshebediso ya puo ya kgato ya pele feela. Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello Phetla ### Page 12 Sesotho Puo ya Lapeng (HL)/P2 12 DBE/Pudungwana 2025 NSC – Tataiso ya ho tshwaya POTSO YA 6: BOTSANG LEBITLA – KPD Maphalla Selelekela Mohlahlobuwa a ka lelekela ka polelo kapa potso e tsosang thahasello le ho hlalosa hore ho ba kgutsana ke maemo a jwang a bophelo. Moqoqo ona ke oo ho ona mongodi a tshohlang dikahare tsa wona mme a bontsha ntlhakemo ya hae ebe o leka ho susumetsa mmadi hore a dumellane le yena. Karabo e ka lebellwang Moqoqong o sa kgetheng lehlakore, mongodi o tshohla mohopolo ka dintlha tse tshehetsang sehlooho. O na le mohopolo o itseng kapa ntlhakemo e itseng, mme o hlahisa le ho ntshetsa pele lehlakore leo la hae; o tshehetsa le ho sireletsa ntlhakemo ya hae, le hoja a sa sielle dintlha tse tshehetsang lehlakore le leng. Seratswana ka seng se be le mohopolo wa sehlooho o hodisang ntlhakemo. A hokele ditaba tsa seratswana le tsa se se latelang ho tlisa momahano. Mohopolo wa sehlooho o hodiswe ka dintlha, mme o ntshetswe pele ka ho bontsha ka mehlala e tswang bukeng le bophelong ka kakaretso ho totobatsa ntlhakemo ya hae le lehlakore le leng. Moqoqo e se ke ya e ba lethathamo la diketsahalo feela tse hlahang ka bukeng. Dikahare tsa moqoqo di bontshe kamano ya diketsahalo tse totobatsang hore kgutsana ho phela e marapo a thata. A boele a hlakise ka dintlha tse amanang le bophelo ka kakaretso ho matlafatsa ntlha ya hae. Phethelo Phethelo ya hae e lokela ho tlamahanya kgang ya hae ka ho phethahala ka ho boeletsa ntlhakemo le kakaretso ya mabaka ao a fanang ka ona. A fane ka kgothalletso/ tshisinyo/ kakanyo/tharollo. (Motshwai a badisise nehelano ya mohlahlobuwa, mme a mo abele matshwao ho ya kamoo a ikamahantseng le sehlooho kateng.) [25] POTSO YA 7: BOTSANG LEBITLA – KPD Maphalla 7.1 Ke taba ya hore monnamoholo Kgwiti ha a ka a rarolla bothata ba hae jwalo kaha yena a ne a hopotse. (1) 7.2 Mongodi o qotsa ditaba tse tswang ka hare ho Bebele sengolweng sa hae, tse amanang le ho lekwa ha Jobo ke Satane. (1) 7.3 Tabeng ya hore Moruti Ditabe a be le ngwana le Mmamasolomane ya ileng a rehwa lebitso la Ditaba.  (1) 7.4 Ke kgethollo eo Mmamasolomane a neng a e na le yona kgodisong ya bona, ho lebisitseng hore bomotswalae ba mo hlorise lapeng la bo bona.  (1) 7.5 - Ke ho elelliswa batho hore ha motho e mong a kgahlapetsa e mong, eo o qetella a thefulehile maikutlo a iphumane a se a lelera hohle. - Ka sepheo sa ho mo kopanya le Tsietsi hore a mo hlabe malotsana ka tsa bophelo ba lenyalo.  (Tshwaya karabo e le nngwe feela.) (2) Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello Phetla ### Page 13 Sesotho Puo ya Lapeng (HL)/P2 13 DBE/Pudungwana 2025 NSC – Tataiso ya ho tshwaya 7.6 Ke ketsahalo ya hore lelapa la habo le hlokahale kaofela kotsing ya koloi mme ho sale yena feela, kamora lepato e be mohatsa wa malomae Kotsi o hana ho mo nka a mo hodise. (2) 7.7 - Ke ketsahalo ya hore Monnamoholo Ramabanta a amohela Tsietsi le Tseleng lapeng la hae ka matsoho a mofuthu ebile a ba reha mabitso a matjha. - Ha Tsietsi a se a thatafallwa ke bophelo, a batla ho iphetetsa ho babolayi ba Tseleng o ile a isa ngwana ha monnamoholo Ramabanta. (Tshwaya karabo e le nngwe feela.) (2) 7.8 Mongodi o bolela hore ba lokela bolauwa ba le babedi. (1) 7.9 Ke Mantsoteng.  Nakong eo Tsietsi a neng a batla ho itseba, a qakehile, o ne a mathela ho nkgono Mantsoteng ho mo qoqela makukuno a hae ka tshepo ya hore eo o tla mo fa tharollo mathateng ao haele Moruti Moshebi o ne a sa qoqe le yena ditaba tse tebileng hakaalo.  (2) 7.10 Tsietsi le Tsipane ba ile ba tshwara lepolesa, ba le nkela koloi mme Tsipane a le shapa. Ha ba le lokolla, ba re le se ke la ya sepoleseng, eitse ha le leka ho ya teng, ba le thunya.  (2) 7.11 Ke molwantshi/mohanyetsi.  O ne a etsa matsapa ohle a ho bolaya Tsietsi kamora hore a hlalane le yena a bile a mmatlela le dikebekwa hore di mmolaye. (2) 7.12 Tsietsi o ile a ya kerekeng a iphotlaisitse e le ntatemoholo, ka maikemisetso a ho ya bolaya Kgephoha Qamaka, e le ho iphetetsa kaha Kgephoha a ile a bolaya Tseleng. (1) 7.13 Ke tsitsipano, e leng moo babadi ba tshohelang mophetwa kapa baphetwa ka maemo a kotsi ao ba iphumanang ba le ka hare ho ona. (2) 7.14 Kgephoha e ne e le sekebekwa se mekgwa e mebe mme kamora ho sokoloha o ile a tlohela mekgwa eo ya ho ba sekebekwa yaba o kena kereke. Ka lebaka lena, mongodi o mo rehile Kgephoha hobane a ile a lesa kapa a kgephoha mesebetsing e sa lokang mme a sokolohela diketsong tse lokileng. (Maikutlo a bahlahlobuwa a nepahetseng a ananelwe.) (2) 7.15 Tomatso ke maemo a phehisanang le seo babadi ba se lebelletseng Mohanuwa ke yena ya ileng a hlala Tsietsi pele, a ba a ratana le Makgaola empa ha Tsietsi a se a iphumanetse kgarebe e ntjha e leng Tseleng o se a boulela mme a ikana hore ha ho kgarebe e nngwe e tla ratana le Tsietsi. (3) [25] Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello Phetla ### Page 14 Sesotho Puo ya Lapeng (HL)/P2 14 DBE/Pudungwana 2025 NSC – Tataiso ya ho tshwaya POTSO YA 8: DIEPOLLO – T Seema Selelekela Mohlahlobuwa a ka lelekela ka polelo kapa potso e tsosang thahasello le ho hlalosa hore motswalle ke motho ya jwang bophelong. Moqoqo ona ke oo ho ona mongodi a tshohlang dikahare tsa wona mme a bontsha ntlhakemo ya hae ebe o leka ho susumetsa mmadi hore a dumellane le yena. Karabo e ka lebellwang Moqoqong o sa kgetheng lehlakore, mongodi o tshohla mohopolo ka dintlha tse tshehetsang sehlooho. O na le mohopolo o itseng kapa ntlhakemo e itseng, mme o hlahisa le ho ntshetsa pele lehlakore leo la hae; o tshehetsa le ho sireletsa ntlhakemo ya hae, le hoja a sa sielle dintlha tse tshehetsang lehlakore le leng. Seratswana ka seng se be le mohopolo wa sehlooho o hodisang ntlhakemo. A hokele ditaba tsa seratswana le tsa se se latelang ho tlisa momahano. Mohopolo wa sehlooho o hodiswe ka dintlha, mme o ntshetswe pele ka ho bontsha ka mehlala e tswang bukeng le bophelong ka kakaretso ho totobatsa ntlhakemo ya hae le lehlakore le leng. Moqoqo e se ke ya e ba lethathamo la diketsahalo feela tse hlahang ka bukeng. Dikahare tsa moqoqo di bontshe kamano ya diketsahalo tse totobatsang hore motswalle a ka ba le makgabane kapa a a hloka bophelong. A boele a hlakise ka dintlha tse amanang le bophelo ka kakaretso ho matlafatsa ntlha ya hae. Phethelo Phethelo ya hae e lokela ho tlamahanya kgang ya hae ka ho phethahala ka ho boeletsa ntlhakemo le kakaretso ya mabaka ao a fanang ka ona. A fane ka kgothalletso/tshisinyo/ kakanyo/tharollo. (Motshwai a badisise nehelano ya mohlahlobuwa, mme a mo abele matshwao ho ya kamoo a ikamahantseng le sehlooho kateng.) [25] POTSO YA 9: DIEPOLLO – T Seema 9.1 Ke Nkgono Motsokapere.  (1) 9.2 Baahi ba Buasono ba ne ba re Motsokapere ke moloi.  (1) 9.3 - O ne a ilo bona sebonwang. - Morena o ne a epile pitso.  (Tshwaya karabo e le nngwe feela.) (1) 9.4 Leemisa ha a ka a bolella Diepollo hore ke yena ya bakileng hore Mmadiepollo (1) a tlohe lapeng kaha o ne a batla ho mo kenela mme yena a sa batle.  9.5 Ketsahalong eo Nkgono Motsokapere a neng a tshwerwe moreneng mme a belaellwa ka boloi.  (1) 9.6 Ke taba ya hore Dikenkeng a ntshe makunutu a Diepollo a a qoqele mohlankana wa hae Moses. (1) Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello Phetla ### Page 15 Sesotho Puo ya Lapeng (HL)/P2 15 DBE/Pudungwana 2025 NSC – Tataiso ya ho tshwaya 9.7 Ke ketsahalo ya hore Diepollo a batlane le batswadi ba hae, hoo e bile sesupo sa hore a ke ke a dula nqa e le nngwe. (2) 9.8 Mmamolete o ile a thusa Diepollo ka ho fumana sebaka seo ntatae a neng a sebetsa ho sona e leng Roma. Ntle le thuso ya Mmamolete Diepollo a ka be a sa ba le lesedi leo. (2) 9.9 Tjhe, molao wa naha ha o dumelle batho ho inkela molao matsohong kapa ho bolaya batho ba bang, ho sa kgathallatsehe tlolo ya molao eo ba e entseng. (2) 9.10 - Ke tsitsipano, e leng moo babadi ba tshohelang mophetwa ka maemo a kotsi ao a iphumanang a le ka hare ho ona.  (Tshwaya karabo e le nngwe feela.) (2) 9.11 Karaburetso ya kutlo. (1) 9.12 Dikenkeng ke mohlohlelletsi.  O ne a anya Diepollo leleme e re ha a se a fumane ditaba, a di ise ho Moses ebe eo o di fetisetsa sepoleseng. (2) 9.13 Bakudi ba batho ba basweu ba ne ba sa batle ho thuswa ke baoki ba batho ba batsho. (1) 9.14 Ke sepheo sa ho rarahanya ditaba ka ho fa Diepollo monyetla wa ho kgutlisetsa botle boo Mamolete a kileng a mo etsetsa bona kaha motho ha a o entse hantle, o lokela ho mo etsa hantle le wena.  (2) 9.15 Ke Dikenkeng. Diepollo o ne a mo qoqela makunutu ohle a hae ka ha e ne e le motswalle wa hae mme a mo tshepa athe Mamolete yena o mpile a mo thusa ka ho mo lemosa letshwao la tswalo le hore o tla fumana ba habo hokae.  (2) 9.16 Tomatso ke maemo a phehisanang le seo babadi ba se lebelletseng Mmapelepele o ne a phela ka dikgomo tse siilweng ke ntata Diepollo empa o ne a hana ha monna a batla ho rekisa dikgomo tseo hore a rute Diepollo. Athe dikgomo ke lefa la Diepollo leo a tlamehang ho iphedisa ka lona. (3) [25] POTSO YA 10: MME – NP Maake Selelekela Mohlahlobuwa a ka lelekela ka polelo kapa potso e tsosang thahasello le ho hlalosa hore mme ke motho ya jwang bophelong. Moqoqo ona ke oo ho ona mongodi a tshohlang dikahare tsa wona mme a bontsha ntlhakemo ya hae ebe o leka ho susumetsa mmadi hore a dumellane le yena. Karabo e ka lebellwang Moqoqong o sa kgetheng lehlakore, mongodi o tshohla mohopolo ka dintlha tse tshehetsang sehlooho. O na le mohopolo o itseng kapa ntlhakemo e itseng, mme o hlahisa le ho ntshetsa pele lehlakore leo la hae; o tshehetsa le ho sireletsa ntlhakemo ya hae, le hoja a sa sielle dintlha tse tshehetsang lehlakore le leng. Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello Phetla ### Page 16 Sesotho Puo ya Lapeng (HL)/P2 16 DBE/Pudungwana 2025 NSC – Tataiso ya ho tshwaya Seratswana ka seng se be le mohopolo wa sehlooho o hodisang ntlhakemo. A hokele ditaba tsa seratswana le tsa se se latelang ho tlisa momahano. Mohopolo wa sehlooho o hodiswe ka dintlha, mme o ntshetswe pele ka ho bontsha ka mehlala e tswang bukeng le bophelong ka kakaretso ho totobatsa ntlhakemo ya hae le lehlakore le leng. Moqoqo e se ke ya e ba lethathamo la diketsahalo feela tse hlahang ka bukeng. Dikahare tsa moqoqo di bontshe kamano ya diketsahalo tse totobatsang hore mme a ka ba le makgabane kapa a a hloka bophelong. A boele a hlakise ka dintlha tse amanang le bophelo ka kakaretso ho matlafatsa ntlha ya hae. Phethelo Phethelo ya hae e lokela ho tlamahanya kgang ya hae ka ho phethahala ka ho boeletsa ntlhakemo le kakaretso ya mabaka ao a fanang ka ona. A fane ka kgothalletso/tshisinyo/ kakanyo/tharollo. (Motshwai a badisise nehelano ya mohlahlobuwa, mme a mo abele matshwao ho ya kamoo a ikamahantseng le sehlooho kateng.) [25] POTSO YA 11: MME – NP Maake 11.1 O ne a thusa batho haholo kaha o ne a tseba meriana le ditlhare tsa Sesotho. (1) 11.2 Ke hobane e le ngwana, a thabetse hore habo ho tla ba teng nama e ngata mme a time metswalle ya hae. (1) 11.3 E re tjebelela pele ketsahalong eo Dikeledi a seng a nyalana le monna eo wa komponeng eo a neng a se na dikamano tsa lerato le yena. (1) 11.4 Ke hore Tsekiso o ile a kena dikamanong tsa lerato le ngwanana wa Sharpville mme seo sa utlwisa Dikeledi bohloko. Ke ha Tsekiso a utlwela hore Dikeledi o tsamaya a ntse a bolella batho hore yena Tsekiso o tlilo mo nyala, taba e ne e se jwalo. (1) 11.5 Ke tsitsipano, e leng moo babadi ba tshohelang mophetwa ka maemo a sa jeseng ditheohelang ao a iphumanang a le ka hare ho ona. (2) 11.6 - Mmateboho o ile a thusa Mme ka ho mmatlela bodulo ha a fihla ha hae empa a sa mo tsebe. Ntle le thuso ya Mmateboho, Mme a ka be a ile a duba thankga ka ha o ne a sa tsebe motho tulong eo. - Mmateboho o ile a thusa ka ho oka Mme ha a se a kula mme a boela a mo patela hahae le ha monna wa hae a ne a sa dumellane le seo. Ha re tsebe hore ho ka be ho ile ha etsahala eng ka setopo sa Mme ha a ne a se na mohlokomedi. (Tshwaya karabo e le nngwe feela.) (2) 11.7 O ile a bona hore ke ngwana ya nang le boikokobetso le tlhompho, mme a na le mohau le kamohelo e mofuthu mme a bona e ka ba phoso ho qhala lelapa la motho ya jwalo. (1) 11.8 Ke mothusi. O ne thusa Mme maemong ohle, ho tloha ha a batla bodulo ho isa lefung la hae.  (2) Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello Phetla ### Page 17 Sesotho Puo ya Lapeng (HL)/P2 17 DBE/Pudungwana 2025 NSC – Tataiso ya ho tshwaya 11.9 O ne a thusa Mme, a batla ho mo okela ha hae kaha Mme o ne a kula haholo mme a le makgatheng a lefu, le Diseko a se a mo lelekile a re Mme a se ka shwella ha hae. (1) 11.10 Mmateboho ke motho ya nang le kutlwelobohloko. Le ha Mme a se a kula o a mo lata ho tla mo oka, athe Diseko yena o pelo e mpe hobane o ile a leleka Mme nakong eo a kulang hore a se shwelle ha hahae leha a ne a phela ka tjhelete ya Mme. (Dikarabo tsohle tsa baithuti tse nepahetseng di ananelwe.) (2) 11.11 O ile a siya mohatsae wa matswathaka le ngwana ho ya mosebetsing mme yaba ha a sa kgutlela hae. (2) 11.12 Tomatso ke maemo a phehisanang le seo babadi ba se lebelletseng. Diseko o ne a sa rate ha bana ba bapalla pela hahae, empa mohla a hlahetsweng ke tsietsi ya ho tjhellwa ke ntlo, ke bona bana bao a neng a sa ba rate ba ileng ba hlaba mokgosi yaba o a thuseha.  (3) 11.13 Ke Mpuse.Dikeledi o ne a qoqela Mpuse ditaba le merero yohle ho kenyelleditswe le taba ya hore Tsekiso o ne a rometse ba habo ho tla mo nyala kaha e le yena motswalle wa hae mme eo a mo tshidisa le ho mo eletsa athe Mmisi Lekena yena o ne a mo eletsa hore a qete dithuto tsa hae pele a nyalwa.  (2) 11.14 Sepheo sa mongodi ke ho ntshetsa pale pele hore Thollo a se ke a kopana le Mme kaha a ne a dula ha Diseko. Ha ba ne ba ka kopana nnete, e ne e tla hlaha mme pale e nke mothinya osele. (2) 11.15 E, Mme o totobaditse hore ke mme wa sebele. Ebile mme ho ngwana wa hae ha a ne a setse le yena Matatiele mme yare le ha a ilo batla monnae o ile a batlela ngwana bodulo ho ba leloko. Le ha a fihla Sebokeng o ne a ntse a itshwere jwalo ka mme ya nang le boikarabelo. KAPA Tjhe, Mme ha a totobatsa hore ke mme wa sebele. Haesale a siya ngwana Matatiele le batho bao e seng batswadi ba hae nako e telele. Le ha a se a le Sebokeng ha ka hlola a kgutlela morao ho mo lata kapa hona ho mo romella tjhelete empa a e fa Diseko hoo a ileng a ba a hlokala a eso bone ngwanahae. (2) (Maikutlo a bahlahlobuwa a ananelwe.) [25] Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello Phetla ### Page 18 Sesotho Puo ya Lapeng (HL)/P2 18 DBE/Pudungwana 2025 NSC – Tataiso ya ho tshwaya POTSO YA 12: TUTUDU HA E PATWE – M Mahanke Selelekela Mohlahlobuwa a ka lelekela ka polelo kapa potso e tsosang thahasello le ho hlalosa hore titjhere e nang le makgabane ke e jwang. Moqoqo ona ke oo ho ona mongodi a tshohlang dikahare tsa wona mme a bontsha ntlhakemo ya hae ebe o leka ho susumetsa mmadi hore a dumellane le yena. Karabo e ka lebellwang Moqoqong o sa kgetheng lehlakore, mongodi o tshohla mohopolo ka dintlha tse tshehetsang sehlooho. O na le mohopolo o itseng kapa ntlhakemo e itseng, mme o hlahisa le ho ntshetsa pele lehlakore leo la hae; o tshehetsa le ho sireletsa ntlhakemo ya hae, le hoja a sa sielle dintlha tse tshehetsang lehlakore le leng. Seratswana ka seng se be le mohopolo wa sehlooho o hodisang ntlhakemo. A hokele ditaba tsa seratswana le tsa se se latelang ho tlisa momahano. Mohopolo wa sehlooho o hodiswe ka dintlha, mme o ntshetswe pele ka ho bontsha ka mehlala e tswang bukeng le bophelong ka kakaretso ho totobatsa ntlhakemo ya hae. Moqoqo e se ke ya e ba lethathamo la diketsahalo feela tse hlahang ka bukeng. Dikahare tsa moqoqo di bontshe kamano ya diketsahalo tse totobatsang hore titjhere e ka ba le makgabane kapa ya a hloka. A boele a hlakise ka dintlha tse amanang le bophelo ka kakaretso ho matlafatsa ntlha ya hae. Phethelo Phethelo ya hae e lokela ho tlamahanya kgang ya hae ka ho phethahala ka ho boeletsa ntlhakemo le kakaretso ya mabaka ao a fanang ka ona. A fane ka kgothalletso/ tshisinyo/ kakanyo/ tharollo. (Motshwai a badisise nehelano ya mohlahlobuwa, mme a mo abele matshwao ho ya kamoo a ikamahantseng le sehlooho kateng.) [25] POTSO YA 13: TUTUDU HA E PATWE – M Mahanke 13.1 Ke mophetwa ya matjato/mahlahahlaha.  O e letsa a sa ema nqa e le nngwe mme a e letsa ka matla motjhaotjhele. (2) 13.2 Tlhekelong.  Re tsebiswa ka sebaka seo diketsahalo tsena di etsahallang ho sona, e leng Thabure. Re tsebiswa le ka mophetwa eo diketsahalo di tlang ho itshetleha ho yena. Re tsebiswa le ka tlhasenyana ya kgohlano eo e tla bang yona e ntshetswang padi pele. (3) 13.3 • Karaburetso ya kutlo. • Karaburetso ya pono. (1) [Tshwaya karabo e le nngwe feela] Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello Phetla ### Page 19 Sesotho Puo ya Lapeng (HL)/P2 19 DBE/Pudungwana 2025 NSC – Tataiso ya ho tshwaya 13.4 • Ho hlokahala ha malome wa hae eo e neng e le yena feela wa leloko ya setseng.  • Ke hore mohatsa malome wa hae o ile a mo leleka. • Ke tshwaro e mpe le lehloyo leo mohatsa malomae a neng a mo phedisa ka lona. • Lehloyo leo bomotswalae ba neng ba mo hloile ka lona. [Tshwaya dikarabo se pedi feela] (2) 13.5 • Sepheo sa mongodi ke ho re hlokomedisa hore hangata re hodisa bangodi ba matjhaba, ha se tlwaelo hore re qotse ba rona ba Basotho.  • Mongodi o re senolela botjhatsi ba kelello tsa bana ba babedi ho bontsha hore ke batho ba balang haholo. • Mongodi o re kgothalletsa hore re ikgantshe ka botjhaba ba rona jwalo kaha Tutudu a entse. (2) [Tshwaya karabo e le nngwe feela] 13.6 Ke Dikgapane. Tutudu o ne a phetlela Dikgapane sefuba sa hae ka tsohle, ho tloha ho tsa kgolo ya hae, merero ya hae yohle le makukuno ohle a mo jang empa ha a bua le Tselapedi o ne a bua ka tsa mosebetsi feela. (2) 13.7 Tjhe, matitjhere le ha a le morao nakong, a ke ke a matha mmoho le bana ba sekolo empa ba ka mpa ba tiisa maoto feela ho bontsha hore ba potlakile. E, hobane se neng se etsahala se ne se sa tlwaeleha ebile se tshosa, ke ka hoo matitjhere a ileng a ba a matha a potlaketse ho a bona mohlolo.  (Tshwaya karabo e le nngwe feela.) (2) 13.8 O ne a tlilo mo hlaba malotsana ka kopano eo Thebe a e rerileng ha Dimama ya ho ya kenya setjhaba moya o mobe kgahlanong le Tutudu. (1) 13.9 E re tjebela pele moo boThabang ba ileng ba otlwa le ho tshwarwa ke mapolesa ka lebaka la ho senya thepa ya ntlo ya Tutudu. (1) 13.10 Seipobi o ne a ithuta tse ngata dipuisanong tsa hae le Tutudu mme sena se mo etsa rakgwebo ya nang le tsebo ha a kopana le borakgwebo ba bang. (1) 13.11 Kgohlano ya maikutlo/ka hare. (1) 13.12 • Thebe o ile a ba le mona le lefufa ka lebaka la diphetoho tseo Tutudu a neng a tlile ka tsona Sedibeng. • O ne a e na le lehloyo la melata jwalo ka batho bohle ba Thabure. • Ba ne ba se ba sa kgone ho ya ha Dimama, tameneng jwalo kaha ba ne ba rata. [Tshwaya dikarabo tse pedi feela] (2) 13.13 • Ke tsitsipano, e leng moo babadi ba tshohelang Tutudu ka maemo a kotsi ao a iphumanang a le ka hare ho ona. • Ke tomatso dingolweng hobane re le babadi re tseba se etsahalang empa Tutudu yena ha a tsebe hore bashanyana ba sekolo ba tlilo hlasela motse wa hae.  [Tshwaya karabo e le nngwe feela] (2) Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello Phetla ### Page 20 Sesotho Puo ya Lapeng (HL)/P2 20 DBE/Pudungwana 2025 NSC – Tataiso ya ho tshwaya 13.14 • Tomatso ke maemo a phehisanang le seo babadi ba se lebelletseng. Mona tomatso ke hore Thebe, jwalo ka titjhere, o tlameha ho kgalema bana hore ba se nwe jwala empa ke yena ya ba rekelang le ho ba tshella ha ba se ba tahilwe, ba se ba sa kgone ho itshella, sena ha se a lebellwa ho yena. • O ne a batla ho ba thapisa hore ba mo thuse ho theola Tutudu maemong a hae empa bana ba sekolo ba sa bone seo, ba thabetse ho rekelwa jwala ba mahala ke titjhere Thebe. (3) [25] SENGOLWA SA BOHOLOHOLO POTSO YA 14: KE QATI E A LOMISANWA – SJ Mamashela Selelekela Mohlahlobuwa a ka lelekela ka polelo kapa potso e tsosang thahasello le ho hlalosa maele ana 'Bolotsana bo ja monga bona,'a ipapisitse le diketsahalo tsa tshomo ya 'Senannapo'. Moqoqo ona ke oo ho ona mongodi a sekasekang dikahare tsa wona mme a bontshe ntlhakemo ya hae ebe o leka ho susumetsa mmadi hore a dumellane le yena. Karabo e ka lebellwang Moqoqong wa kgang, mongodi a ka dumellana kapa a hanane le mohopolo ka dintlha tse tshehetsang sehlooho. O na le mohopolo o itseng kapa ntlhakemo e itseng, mme o hlahisa le ho ntshetsa pele lehlakore leo la hae; o tshehetsa le ho sireletsa ntlhakemo ya hae. Seratswana ka seng se be le mohopolo wa sehlooho o hodisang ntlhakemo. A hokele ditaba tsa seratswana le tsa se se latelang ho tlisa momahano. Mohopolo wa sehlooho o hodiswe ka dintlha, mme o ntshetswe pele ka ho bontsha ka mehlala e tswang bukeng le bophelong ka kakaretso ho totobatsa ntlhakemo ya hae. Moqoqo e se ke ya e ba lethathamo la diketsahalo feela tse hlahang ka bukeng. Dikahare tsa moqoqo di bontshe kamano ya diketsahalo tse totobatsang hore bolotsana bo ja monga bona. A boele a hlakise ka dintlha tse amanang le bophelo ka kakaretso ho matlafatsa ntlha ya hae. Phethelo Phethelo ya hae e lokela ho tlamahanya kgang ya hae ka ho phethahala ka ho boeletsa ntlhakemo le kakaretso ya mabaka ao a fanang ka ona. A fane ka kgothalletso/tshisinyo/ kakanyo/tharollo. [25] (Motshwai a badisise nehelano ya mohlahlobuwa, mme a mo abele matshwao ho ya kamoo a ikamahantseng le sehlooho kateng.) POTSO YA 15: DIPOTSO TSE KGUTSHWANE KE QATI E A LOMISANWA – SJ Mamashela 15.1 Ke Lewelewele.  (1) 15.2 Tjhe, kaha dithoko di bua ka ntwa ya Barolong le Bakgatla, sehlooho se ne se lokela ho kopola/kenyeletsa merabe eo e le mmedi, haholoholo hobane Barolong ba ile ba hlolwa ntweng eo.  (2) Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello Phetla Text truncated here. Open the document page to read the rest. ## Related documents - [Sesotho HL P2 Nov 2019 Memo](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-hl-p2-nov-2019-memo/52457064-5af7-44a5-93e4-67688bdca215) — Sesotho HL · Memo · 2019 · Sesotho - [Sesotho HL P2 Nov 2018 FINAL Memo](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-hl-p2-nov-2018-final-memo/30a3cd74-0916-4ac0-83b2-2eb945bb86a1) — Sesotho HL · Memo · 2018 · Sesotho - [Sesotho HL P2 Nov 2017 Memo](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-hl-p2-nov-2017-memo/960b7387-5771-4544-9ef4-4e6c6e0d1466) — Sesotho HL · Memo · 2017 · Sesotho - [Sesotho HL P2 Nov 2016 Memo](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-hl-p2-nov-2016-memo/b9f6d71a-82bd-4e81-8845-e5ce62ef5a53) — Sesotho HL · Memo · 2016 · Sesotho - [Sesotho HL P2 Nov 2014 Memo](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-hl-p2-nov-2014-memo/e4a7056d-8a28-41b1-a53e-5c5c16ca438a) — Sesotho HL · Memo · 2014 · Sesotho - [Sesotho HL P3 Nov 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-sesotho-hl-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-3-sesotho/44a31934-9c44-479d-812c-e5d13917eed7) — Sesotho HL · QP · 2025 · Sesotho ## More from Grade 12 Sesotho HL - [Sesotho P1(HL) June 2025 Question Paper](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-p1-hl-june-2025-question-paper/ecc59bd2-a93c-4e3c-b7f1-96d1f0b6c43c) — QP · 2025 · Sesotho - [SESOTHO HL P1 GR12 QP SEPT2024](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-hl-p1-gr12-qp-sept2024/959f31af-7884-4335-9863-010e8abbbf72) — QP · 2024 · Sesotho - [SESOTHO HL P3 QP GR12 SEPT 2024](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-hl-p3-qp-gr12-sept-2024/d2b93201-81bd-49ab-8264-505fead4132d) — QP · 2024 · Sesotho - [Sesotho HL P1 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-hl-p1-nov-2024/7ce368a4-d941-4b42-b669-3fdc5ce85779) — QP · 2024 · Sesotho - [Sesotho HL P3 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-hl-p3-nov-2024/9fd7ee63-7427-41f8-b7e1-7e23853d8504) — QP · 2024 · Sesotho - [Sesotho HL P2 May-June 2024](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-sesotho-hl-2024-nsc-june-exam-question-paper-paper-2-sesotho/373f0429-3833-44e2-9ecc-decdf530b9f4) — QP · 2024 · Sesotho ## Collection - [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers) --- Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.