# Setswana HL Grade 12 Paper 2 NSC June 2024 Question Paper

> Grade 12 Setswana HL Paper 2 question paper from the NSC June Exam 2024, 28 pages. Read online or get the free PDF download, memo linked when available.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/grade-12-setswana-hl-2024-nsc-june-exam-question-paper-paper-2-setswana/7d1e848b-597c-47a6-9c32-4eacfae9cc3a
- Updated: 2026-09-28
- Subject: Setswana HL
- Grade: Grade 12
- Language: Setswana
- Document type: Question paper
- Year: 2024
- Exam period: NSC June Exam
- Paper: 2
- Curriculum: CAPS
- Pages: 28

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [Setswana HL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/setswana-hl) › [Setswana HL Grade 12 Paper 2 NSC June 2024 Question Paper](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-setswana-hl-2024-nsc-june-exam-question-paper-paper-2-setswana/7d1e848b-597c-47a6-9c32-4eacfae9cc3a)

## About this document

Setswana Hl · Grade 12 · NSC June Exam · 2024 · setswana. Question paper, 28 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [Setswana HL P2 May-June 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-setswana-hl-2024-nsc-june-exam-memorandum-paper-2-setswana/36d3d7a3-149e-4b5b-88d7-c61409372ba6) — Memo · 2024 · Setswana

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Confidential

              SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS/
          NATIONAL SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS

                        SETSWANA PUO YA GAE (HL)

                         PAMPIRI YA BOBEDI (P2)

                    MOTSHEGANONG/SEETEBOSIGO 2024

                                                                         MADUO: 80

                                                                NAKO: Diura di le 2½

                         Pampiri e, e na le ditsebe di le 28.

Kwalololo e ileditswe                                                         Phetla

### Page 2

Setswana Puo ya Gae (HL)/P2                  2              DBE/Motsheganong/Seetebosigo 2024
                                      SC/NSC Confidential

DITAELO LE TSHEDIMOSETSO

1.        Buisa tsebe e ka kelotlhoko pele o ka simolola go araba dipotso.

2.        O se ka wa leka go buisa pampiri yotlhe. Lebelela lenaneo la diteng mo
          tsebeng ya bone, mme o tshwae dipalo tsa dipotso tse di boditsweng mo
          dikwalong tse o di buisitseng monongwaga. Morago ga moo, buisa dipotso
          tse, mme o tlhophe dipotso tse o batlang go di araba.

3.        Pampiri e, e na le DIKAROLO di le THARO:

          KAROLO YA A:        Poko                             (30)
          KAROLO YA B:        Padi/Ditlhangwa tsa setso        (25)
          KAROLO YA C:        Terama                           (25)

4.        Araba DIPOTSO di le TLHANO: Di le THARO mo KAROLONG YA A, e le
          NNGWE mo KAROLONG YA B le e le NNGWE mo KAROLONG YA C ka
          mokgwa o o latelang:

          KAROLO YA A: POKO
          MABOKO A A TLHAOTSWENG – Araba dipotso di le PEDI.
          LEBOKO LE LE SA TLHAOLWANG – Araba potso e le NNGWE.

          KAROLO YA B: PADI/DITLHANGWA TSA SETSO
          Araba potso e le NNGWE.

          KAROLO YA C: TERAMA
          Araba potso e le NNGWE.

5.        TLHOPHO YA DIKARABO MO KAROLONG YA B (PADI KGOTSA
          DITLHANGWA TSA SETSO) LE MO KAROLONG YA C (TERAMA):

          Araba FELA dipotso tsa padi kgotsa ditlhangwa tsa setso le terama tse o di
          ithutileng.
          Araba potso e le NNGWE ya TLHAMO le e le NNGWE ya DIPOTSO TSE
          DIKHUTSHWANE. Fa o araba potso ya tlhamo mo KAROLONG ya B,
          o tshwanetse go araba dipotso tse dikhutshwane mo KAROLONG ya C. Fa o
          arabile dipotso tse dikhutshwane mo KAROLONG ya B, o tshwanetse go
          araba potso ya tlhamo mo KAROLONG ya C.
          Dirisa lenaneonetefatso go go thusa.

6.        BOLEELE JWA DIKARABO

          Karabo ya potso ya tlhamo ya poko e tshwanetse go nna mafoko a a ka
          nnang 250–300.
          Dikarabo tsa dipotso tsa tlhamo tsa padi kgotsa ditlhangwa tsa setso le
          terama di tshwanetse go nna mafoko a a ka nnang 400–450.
          Boleele jwa dikarabo tsa dipotso tse dikhutshwane bo laolwe ke maduo a a
          neetsweng. Dikarabo tsa batlhatlhojwa di totobale, mme di nne maleba.

Kwalololo e ileditswe                                                                  Phetla

### Page 3

Setswana Puo ya Gae (HL)/P2                  3              DBE/Motsheganong/Seetebosigo 2024
                                      SC/NSC Confidential

7.        Latela ditaelo kwa tshimologong ya KAROLO e NNGWE le e NNGWE.

8.        Nomora dikarabo tsa gago ka nepagalo go ya ka thulaganyo ya dipalo tse di
          dirisitsweng mo pampiring ya dipotso.

9.        Simolola KAROLO e NNGWE le e NNGWE mo tsebeng e NTŠHWA.

10.       Tiriso ya nako e e tshikinngwang.

          KAROLO YA A:        Bonnye metsotso e le 40
          KAROLO YA B:        Bonnye metsotso e le 55
          KAROLO YA C:        Bonnye metsotso e le 55

11.       Kwala ka mokwalo o o buisegang le ka mopeleto o o kannweng ke Lekgotla
          la Bosetšhaba la Puo ya Setswana.

Kwalololo e ileditswe                                                                  Phetla

### Page 4

Setswana Puo ya Gae (HL)/P2                    4                DBE/Motsheganong/Seetebosigo 2024
                                        SC/NSC Confidential

LENANEO LA DITENG
Tsebe e, e naya batlhatlhojwa tshedimosetso tebang le tlhopho ya dipotso tse ba
batlang go di araba kwa ntle ga go buisa pampiri yotlhe.
KAROLO YA A: POKO
Poko e e tlhaotsweng: Araba dipotso dingwe le dingwe di le PEDI.
PALO YA POTSO                               MOFUTA WA POTSO               MADUO       TSEBE
1. 'Lentswe la Moipolai'                        Potso ya tlhamo             10          6
2.   'Lefifi la ntshwarele ngwana'         Dipotso tse dikhutshwane           10        8
3.   'Botsotsi'                            Dipotso tse dikhutshwane           10        9
4.   'Loso lwa ga rre'                     Dipotso tse dikhutshwane           10        10
                                             LE
Poko e e sa tlhaolwang: Batlhatlhojwa botlhe ba TSHWANETSE go araba potso e.
5. 'Maikotlhao'                             Dipotso tse dikhutshwane    10              11
ELA TLHOKO:        Araba POTSO e le NNGWE YA TLHAMO le POTSO e le NNGWE YA TSE
                   DIKHUTSHWANE. Fa o araba potso ya tlhamo mo KAROLONG YA B, o tshwanetse
                   go araba dipotso tse dikhutshwane mo KAROLONG YA C. Mo KAROLONG YA B le
                   mo KAROLONG YA C araba potso e le NNGWE fela.
KAROLO YA B: PADI/DITLHANGWA TSA SETSO
PADI: Araba potso e le NNGWE fela go tswa mo pading e o e tlhaoletsweng.
6. Leba Seipone                               Potso ya tlhamo                  25       12
7.   Leba Seipone                          Dipotso tse dikhutshwane            25       12
8.   Omphile Umphi Modise                         Potso ya tlhamo              25       15
9.   Omphile Umphi Modise                  Dipotso tse dikhutshwane            25       15
10. Masego                                        Potso ya tlhamo              25       17
11. Masego                                 Dipotso tse dikhutshwane            25       17
12. Ntlhomole Mmutlwa                             Potso ya tlhamo              25       19
13. Ntlhomole Mmutlwa                      Dipotso tse dikhutshwane            25       19
                                           KGOTSA
DITLHANGWA TSA SETSO: Araba potso e le NNGWE fela go tswa mo ditlhangweng tsa setso
tse o di tlhaoletsweng.
14. 'Setlhare sa metlholo le mosadi' LE  Potso ya tlhamo           25        21
     'Leboko la dikgomo'
15. 'Monna wa Mogwebi' LE                  Dipotso tse dikhutshwane            25       21
    'Batlhaping ba kgotla ooraMaidi'
KAROLO YA C: TERAMA
Araba potso e le NNGWE.
16. Matsapa di a tsaya kae?                       Potso ya tlhamo              25       24
17. Matsapa di a tsaya kae?                Dipotso tse dikhutshwane            25       24

18. Ga se Lorato                                  Potso ya tlhamo              25       26

19. Ga se Lorato                           Dipotso tse dikhutshwane            25       26

ELA TLHOKO:              Mo DIKAROLONG tsa B le C, araba potso ya TLHAMO e le
                         NNGWE le potso e le NNGWE ya DIPOTSO TSE
                         DIKHUTSHWANE. Ga o a tshwanela go araba dipotso tse PEDI tsa
                         tlhamo kgotsa dipotso tse PEDI tse dikhutshwane.   2024

Kwalololo e ileditswe                                                                        Phetla

### Page 5

Setswana Puo ya Gae (HL)/P2                    5              DBE/Motsheganong/Seetebosigo 2024
                                        SC/NSC Confidential

LENANEONETEFATSO

Lebelela lenaneonetefatso go rurifatsa fa o arabile palo ya dipotso e e tlhokegang.

             KAROLO                   PALO YA       PALO YA DIPOTSO           TSHWAYA
                                      DIPOTSO            TSE DI                  ()
                                                      ARABIWANG
 A: Poko                                1–4                2
    (Poko e e tlhaotsweng)
 A: Poko                                  5                    1
    (Poko e e sa tlhaolwang)
 B: Padi/Ditlhangwa tsa                 6–15                   1
    Setso
    (Tlhamo kgotsa dipotso
    tse dikhutshwane)
 C: Terama                             16–19                   1
    (Tlhamo kgotsa dipotso
    tse dikhutshwane)

ELA TLHOKO:             Mo DIKAROLONG tsa B le C, netefatsa gore o arabile potso e le
                        NNGWE ya tlhamo le e le NNGWE ya dipotso tse dikhutshwane.

Kwalololo e ileditswe                                                                    Phetla

### Page 6

Setswana Puo ya Gae (HL)/P2                  6              DBE/Motsheganong/Seetebosigo 2024
                                      SC/NSC Confidential

KAROLO YA A: POKO

MELODI YA POKO – RM Ramogoshi

Dipotso di tlaa bodiwa go tswa mo mabokong mangwe a le MANE a a tlhaotsweng le
go tswa go le le LENGWE le le sa tlhaolwang. Batlhatlhojwa ba tshwanetse go araba
dipotso DINGWE le DINGWE di le PEDI go tswa mo mabokong a a tlhaotsweng le le
le sa tlhaolwang. Dipotso tsa maboko a a tlhaotsweng di tlaa tlhagelela pele, mme go
latele tsa leboko le le sa tlhaolwang.

ELA TLHOKO: Araba potso e le NNGWE ya leboko le le sa tlhaolwang.

POKO E E TLHAOTSWENG

Araba dipotso di le PEDI go tswa mo go di le nne tse di boditsweng.

POTSO 1: POTSO YA TLHAMO

Buisa leboko le le latelang mme morago o kwale tlhamo e mo go yona o supang
maikutlo a mmoki o ikaegile ka diteng tsa leboko. Boleele bo se fete mafoko a a ka
nnang          250–300.

LENTSWE LA MOIPOLAI – FS Khunou

1         Atamelang Bakgatla ke lo laeleng.
2         Lo tle lo se ka lwa sala lo makala,
3         Lo tle lo se bofeng ba ba madi a botlhofo,
4         Ke mo tseleng ke a tsamaya,
5         Ke makgabe a dipapetla ke sila ke tlhatlegile.

6         E rile ke sa le mmotlana,
7         Ka be ke ipela ka tsa botshelo,
8         Ka ge rre le mme ba ne ba njesa,
9         Monongwaga ke lo raya ke re,
10        Nna ka tsa lefatshe le ke lapile.

11        Ke noga e a lama,
12        Batho meriting ba nwa megodungwana ka nna,
13        Le bomatlhogole ba setse ba e hupa ka nna,
14        Ke gotlhiwa tlhogong ka sebabetsane ke a babiwa,
15        Ke a lo sia lo tlaa mphitlhela.

16        Rayang Ramokonopi a mpateng,
17        A mpateng fa pele ga sentlhaga sa me,
18        Bakgatla ntlhokomeleleng dinku tsa me,
19        Ke tshwanetse go thulana le lona,
20        Ke tsa ga Ramapopotane setlogolo sa Mokwena.

Kwalololo e ileditswe                                                                  Phetla

### Page 7

Setswana Puo ya Gae (HL)/P2                  7              DBE/Motsheganong/Seetebosigo 2024
                                      SC/NSC Confidential

21        Lefatsheng gompieno ga go na kagiso,
22        Go rena tsona ditshele le dikgotlhang,
23        Rona banyadiwa re a gatelelwa,
24        Baitse ba dilo feelang lefatshe le phepafale,
25        Bagologolo ba re ga le feelwe le nna fela jalo.

26        Lefatshe wee, a ka se tlhole o ntshwere,
27        Ga o tlhole o ikgatlha ka nna,
28        Le ka leitlho a ka se tlhole a mpona,
29        O ntelekile nageng tsa gago,
30        Wa etsa motsomi a leleka sebatana.                                                    [10]

Kwalololo e ileditswe                                                                  Phetla

### Page 8

Setswana Puo ya Gae (HL)/P2                   8              DBE/Motsheganong/Seetebosigo 2024
                                       SC/NSC Confidential

POTSO 2: DIPOTSO TSE DIKHUTSHWANE

Buisa nopolo e e latelang, mme o arabe dipotso.

LEFIFI LA NTSHWARELE NGWANA – FS Khunou

1         Banna ba kile ba duba thankga,
2         Ba bapola phage ka mangana,
3         Bakhudung ba ja mokaikai,
4         Ba etsa dipholwana.

5         Bangwe ba re letsholo le tsholetswe,
6         Le tsholetswe tilodi ya phage,
7         Bana se iteyeng bagolo molomo,
8         Ba tseeng tsia ke a lo kopa.

9         Selo seo ke phiri maphamolabana,
10        Kwa dithabeng tsa ga seemo,
11        Nageng ya Babinakhudu,
12        Tulo ya sekgwa le diphologolo.

13        Bosigo go ntshofala tsho!
14        Motshwarathipa ka fa bogaleng,
15        Phiri e ne ya lelala ka lesea,
16        A e kgobola ka letswatswana.

17        Ijo! nna ke wa ga mang?
18        Lefifi le njetse wa maitibolo,
19        Ka le mo naya ka
20        Ke ne ke ijetse dintshe.

21        Bathong tshabang monna yoo,
22        O kgonwa fela ke ngwedi,
23        Ngwedi lesedi la bana le bagolo,
24        Lesedi la diphologolo le dijalo.

2.1       Thitokgang ya leboko le ke efe?                                                        (2)

2.2       Naya ponagalo ya poko e e tlhagelelang mo meleng ya 1 le 2, o bolele gore o
          e bone jang.                                                                           (2)

2.3       Naya mola o o kayang fa mmoki a ne a nole bojalwa go utlwala go tswa mo
          temaneng ya 5.                                                                         (2)

2.4       Faa sekapuo se se tlhagelelang mo moleng 21 le mosola wa sona.                         (2)

2.5       O ungwile eng go tswa mo lebokong le?                                                  (2)
                                                                                                 [10]

Kwalololo e ileditswe                                                                   Phetla

### Page 9

Setswana Puo ya Gae (HL)/P2                9              DBE/Motsheganong/Seetebosigo 2024
                                    SC/NSC Confidential

POTSO 3: DIPOTSO TSE DIKHUTSHWANE

Buisa nopolo e e latelang, mme o arabe dipotso.

BOTSOTSI – MTM Seate

1         Botsotsi bo na le setilo sa bogosi bo a busa,
2         Bo a busa le mo setšhabeng sa rona sa Batswana;
3         Bo na le bogosi 'khutlong tsoonne tsa lefatshe.
4         Bo busa bašwa le bagodi, Aforika ka bophara,
5         Bo tsamaya bo ikgethela ba ba bo ratang;
6         Mme bo ba tlhalanye le tsotlhe tse di molemo.

7         Mo gare ga lefifi le lentshontsho la bosigo,
8         Dinaledi di benyabenya, dibopiwa tsa Mmopi,
9         Selelo se se tlhomolang pelo se utlwale kgakala -
10        Ke kgosi thipa, a kgabetla melala ya badiri,
11        Mosokami a fopholetsa dikgetsana tsa moitsholedi;
12        Mme a tabole gotlhe; a se tlogele le sentenyana.

13        Botsotsi bo sitisa batho go direla Jehofa,
14        Bo tlama batho ka dikgole ba nne makgoba;
15        Bo tsamaya bo thopela batho ditsabona,
16        Fa bo nyala motho bo botshe jaaka dinotshe,
17        Fela fa bo tlhala bo a galaka bo botlhoko;
18        Mme bo bolaye motlhanka wa jona bosetlhogo.

19        Botsotsi bo a tsietsa bo diegisa motho,
20        Bo diegisa motho go bona pholoso;
21        Bo lebatsa fa sedibana pele se sa ikanngwe,
22        Bo dira motho go nna bonya jaaka leobu;
23        Mme e re a swa, a goe a re: 'JESU LE NNA O NKGOPOLE,
24        O NKGOPOLE fa o tsena bogosing jwa GAGO'.

3.1       Thitokgang ya leboko le ke efe?                                                     (2)

3.2       Faa sekapuo se se tlhagelelang mo moleng 1 le mosola wa sona.                       (2)

3.3       Tlhalosa mola 13 jaaka o dirisitswe mo lebokong.                                    (2)

3.4       Naya ponagalo ya poko e e tlhagelelang mo meleng ya 19 le 20, o bo o neele
          mosola wa yona.                                                                     (2)

3.5       O ungwile eng go tswa mo lebokong le?                                               (2)
                                                                                              [10]

Kwalololo e ileditswe                                                                Phetla

### Page 10

Setswana Puo ya Gae (HL)/P2                10             DBE/Motsheganong/Seetebosigo 2024
                                    SC/NSC Confidential

POTSO 4: DIPOTSO TSE DIKHUTSHWANE

Buisa nopolo e e latelang, mme o arabe dipotso.

LOSO LWA GA RRE – MTM Seate

1         Ke ne ka tsholetsa matlho a me kwa dithabeng,
2         Kwa dithabeng tse di boitshepo tsele tsa Modimo.
3         Keledi yona ya rotharotha matlhong a me,
4         Ka kopa thuso go yo o dutseng mo magodimong,
5         Yo o laelang dinaledi le ona mawatle;
6         Go gomotsa pelo ya ga Mme le kgaitsadiake,
7         Ba ba ipitikang 'kwa meloreng ya dithothobolo,
8         Ba itima dijo bosigo le motshegare.
9         Mme, iphumule dikeledi tseo mo matlhong,
10        Kgaitsadi, tsaya metsi ke ana o godume;
11        Ke tsela ya mongwe le mongwe mo botshelong,
12        Leno lefatshe ga le a tshwara sepe se se molemo;
13        Thatafatsang pelo tsa lona lo duduetseng,
14        Kana Rre ga a swa, o ithobaletse;
15        O tlaa utlwa lentswe la Morena fa le bua;
16        O tlaa tswa le botlhe motsing wa tsogo.
17        Felo-ga-baswi go meditse seganka sa diganka,
18        Namane e tona ya mmala o o sebilo;
19        Kwekwenene ya sesutlha-dikgwa go robetswe,
20        Tautona ke yono o rapaletse mo bobipong.
21        Le gale ga a jewa ke manong o patilwe,
22        Robala sentle moratiwa le mogomotsi wa me,
23        Ikhutse o lebale matshwenyego a lefatshe;
24        Rona ditlhoriso re tlaa sala re di bona.

4.1       Mmoki o senola maikutlo afe mo lebokong? Tshegetsa karabo ya gago ka
          lebaka.                                                                             (2)

4.2       Tlhalosa mola 11 jaaka o dirisitswe mo lebokong.                                    (2)

4.3       Naya ponagalo ya poko e e tlhagelelang mo moleng 13, o bo o neele mosola
          wa yona.                                                                            (2)

4.4       Faa sekapuo se se tlhagelelang mo moleng 14 le mosola wa sona.                      (2)

4.5       O ungwile eng go tswa mo lebokong le?                                               (2)
                                                                                              [10]

                                              LE

Kwalololo e ileditswe                                                                Phetla

### Page 11

Setswana Puo ya Gae (HL)/P2                    11             DBE/Motsheganong/Seetebosigo 2024
                                        SC/NSC Confidential

POTSO 5: DIPOTSO TSE DIKHUTSHWANE

Buisa nopolo e e latelang, mme o arabe dipotso

MAIKOTLHAO – AL Ralusi

1         Ijoo ke sotlegelang!
2         Lefatshe ga o nkutlwele botlhoko keng?
3         A ga o bone gore o ntshotlile?
4         Nna pelonomi o ntlogele.

5         Mme kana dilo ke di itirile,
6         Ga ke a tshwanela go lela,
7         Ga ke itse kwa batsadi ba go ileng,
8         Fa e sale ke ngala legae.

9         Ijoo! ke wa ga mang nna!
10        Ke fitlhela la me legae e le letlotla,
11        Dipota ke motse wa motlhwa,
12        O medile majang e kete bobi.

13        Molao wa mogolo ga o rojwe,
14        Ba lekile go mpontsha tsela,
15        Ka gana ka ikepa,
16        Lefatshe phatloga ke tsene tlhe!

17        Gompieno ke nosi ka monwana,
18        Ga ke na le fa e le mogomotsi,
19        Ga ke itse gore a ba a tshela,
20        Ke gatile tshetlo ka dinao.

5.1       Leboko le le bua ka ga eng?                                                             (2)

5.2       Leboko le ke mofuta ofe wa poko? Tshegetsa karabo ya gago ka lebaka.                    (2)

5.3       Bolela gore ke ponagalo efe ya poko e e tlhagelelang mo mola 2 le gore o e
          lemogile jang.                                                                          (2)

5.4       Naya mola o o supang fa mmoki a se na yo a ka lelelang kwa go ena.                      (2)

5.5       O ithutile eng go tswa mo lebokong le?                                                  (2)
                                                                                                  [10]

                                                      PALOGOTLHE YA KAROLO YA A:                  30

Kwalololo e ileditswe                                                                    Phetla

### Page 12

Setswana Puo ya Gae (HL)/P2                12             DBE/Motsheganong/Seetebosigo 2024
                                    SC/NSC Confidential

KAROLO YA B: PADI/DITLHANGWA TSA SETSO

Ditshwaelo ka kakaretso:
 Go boditswe potso ya TLHAMO le DIPOTSO TSE DIKHUTSHWANE go tswa mo
    pading kgotsa ditlhangweng tsa setso tse di tlhaotsweng monongwaga.
 Batlhatlhojwa ba tshwanetse go araba potso e le NNGWE go tswa mo pading
    kgotsa ditlhangweng tsa setso tse ba di ithutileng.
 Fa motlhatlhojwa a itlhophetse go araba potso ya tlhamo mo KAROLONG YA B, o
    tshwanetse go araba dipotso tse dikhutshwane mo KAROLONG YA C.
 Fa motlhatlhojwa a itlhophetse go araba dipotso tse dikhutshwane mo
    KAROLONG YA B, o tshwanetse go araba potso ya tlhamo mo KAROLONG YA C.

PADI

Araba potso e le NNGWE go tswa mo pading e o e buisitseng.

POTSO 6: POTSO YA TLHAMO

LEBA SEIPONE – Kabelo Kgatea

Tshobotsi ya ga Motswagauteng e nnile le thotloetso e kgolo mo go mo tlholeleng
matsapa mo tsamaong ya botshelo jwa gagwe. Kwala tlhamo e mo go yona o
tshegetsang tlhagiso e ka ditiragalo go tswa mo pading ya Leba Seipone. Boleele jwa
tlhamo ya gago e nne mafoko a a ka nnang 400–450.                                             [25]

POTSO 7: DIPOTSO TSE DIKHUTSHWANE

LEBA SEIPONE – Kabelo Kgatea

Buisa nopolo e e latelang, mme o arabe dipotso.

NOPOLO A

E rile fa tshipi e lela, bana ba simolola go tla ba ipeditse ka motsobane go tswa ntlheng
tsotlhe. Ba kgobokanela fa pele ga fa morutabana Dineo Peo a emeng gona. Ba
simolola go ema mekoloko. Barutabana ba bangwe le bona ba tswa mo kantorong e e
bapileng le ya mogokgo go thusa morutabana Peo go emisa bana ka mekoloko, le go
ba rulaganya go ya ka mephato.                                                            5

Motswagauteng a ema mo mokolokong wa mophato wa borobong. Ga tswa monna yo
o katogileng monyo mo kantorong ya mogokgo. Bana botlhe ba sisibala fa ba mmona.
A apere sutu e tala, hempe e tshweu le setlhako se sentsho. Moriri o pomilwe bontle
thata.
Monna yo moleele a amogela barutwana botlhe le go ikitsise barutwana botlhe ba 10
bašwa. A ba tlhalosetsa fa e le ena mogokgo, leina a re ke ena Robson. Sejatlhapi sa
gagwe se tswa ka dinko ke a go bolelela. A kopa morutabana Peo go rapela. Ya nna
gona go iwang ka magoro.

Kwalololo e ileditswe                                                                Phetla

### Page 13

Setswana Puo ya Gae (HL)/P2                 13             DBE/Motsheganong/Seetebosigo 2024
                                     SC/NSC Confidential

E rile fa Motswagauteng a feta fa mosimaneng yo o yang go tsena nae mo phaposing
e le nngwe, mosimane wa teng a mo kgoromeletsa mo go Sarkie. Ba wa ba sala ba 15
tlhatlhagane. Mesesenyane ya ga Sarkie ya ya kwa tlhogong. A sala ka pitimaotwana
fela kwa tlase.

Ditsala tsa mosimane yo o kgoromeditseng Motswagauteng tsa gana go bona tiragalo
eo. Ba nesetsa Motswagauteng sefako sa mabole. Mpuru a farelwa. Setlhopha sa
basimane ba bantsho sa tla se galefile. Ga jewa lebole go utlwala. 'Koot! Teu! Tlaang 20
kwano basimane ke lona, ntshaleng morago.' A bua jalo a leba kwa kantorong ya
gagwe morwa Robson. A kgongwa ke diaparo tse a di apereng fela.

Koot a kgalema mathaka a gagwe; Teu le ena a kgalemela ba gaabo. Bobedi jo jwa
tlhomagana jwa latela mogokgo. Morutabana Peo ena a tshwaragana le namane e
tona ya tiro ya go gomotsa Sarkie. Sarkie wa teng a ikgopola le go tswa ka legora la 25
sekolo. Motswagauteng le ena e rile go supologa a lebala le go ka itlhotlhora lerole. A
feta a akga mekola a gopotse kwa ga gaabo. Batho ba ba fetang fa sekolong le bona
ke fa ba eme matlopetlope, go bogetswe baesekopo ya mahala.

Mosadimogolo Mmasepanapodi a fologa sejanaga a tshwere mosimane wa gagwe ka
seatla. E rile mosadimogolo a sa ntse a hupetswe, ga tsena Sarkie le rraagwe. 30
Rraagwe a apere bosetlha gotlhe. A rwele ditlhako tse dikhunou le futshe e tshetlha e
e nang le lebanta la nkwe le le tlhometsweng lefofa la phikoko. A tshotse raboloro.

7.1       Barutwana ba ne ba tlhanasela jaana mo mosong ba le kwa kae?                         (1)

7.2       Barutwana ba ne ba dira eng fa ba goroga mo mosong?                                  (1)

7.3       Ke dintlha dife tse PEDI tse di bontshang fa Sarkie a wele mo go botlhoko go
          ya ka temana?                                                                        (2)

7.4       Go tewa mang ka mosimane wa ga mosadimogolo Mmasepanapodi?                           (1)

7.5       Mosadimogolo Mmasepanapodi le moanelwa yo o mo neetseng mo go 7.4 ba
          amana jang?                                                                          (1)

7.6       Faa dintlha di le THARO tse di tlhalosang moaparo wa ga rraagwe Sarkie.              (3)

7.7       Ke eng se se neng se dira gore Motswagauteng a pegwe molato wa ga                    (2)
          Sarkie?

7.8       Naya dintlha di le PEDI tebang le tshobotsi ya ga Sepoko.                            (2)

7.9       A go ne go siame gore dikolo di amogele barutwana go ya ka mmala?
          Tshegetsa karabo ya gago ka lebaka.                                                  (2)

7.10      Seabe sa ga Kabo se nnile sefe mo botsalanong jwa gagwe le
          Motswagauteng?                                                                       (2)

7.11      Tlhalosa gore ke ka ntlha ya eng mogokgo a bitsa Koot le Teu fa gare ga
          basimane botlhe ba ba neng ba lwana.                                                 (2)

Kwalololo e ileditswe                                                                 Phetla

### Page 14

Setswana Puo ya Gae (HL)/P2                 14             DBE/Motsheganong/Seetebosigo 2024
                                     SC/NSC Confidential

7.12      Go ya ka wena, a katlholo ya kgetsi ya ga Motswagauteng e maleba?
          Tshegetsa karabo ya gago ka lebaka.                                                  (2)

7.13      Fa o ne o le Sepoko mme o neelwa omfolopo e na le madi a tsala ya gago,
          go mo neela, o ne o ya go dira eng?                                                  (2)

7.14      Ke thuto efe e o e ungwileng go tswa mo go Ijelele?                                  (2)
                                                                                               [25]

Kwalololo e ileditswe                                                                 Phetla

### Page 15

Setswana Puo ya Gae (HL)/P2               15             DBE/Motsheganong/Seetebosigo 2024
                                   SC/NSC Confidential

POTSO 8: POTSO YA TLHAMO

OMPHILE UMPHI MODISE – DPS Monyaise

Tshobotsi e ka dirisa batho bangwe bosula ya ba ya bakela ba bangwe matsapa mo
tsamaong ya botshelo. Kwala tlhamo e mo go yona o tshegetsang tlhagiso e ka
ditiragalo go tswa mo pading ya Omphile Umphi Modise o lebeletse Motlalepule,
Thandi le Modise. Boleele jwa tlhamo ya gago e nne mafoko a a ka nnang 400–450.              [25]

POTSO 9: DIPOTSO TSE DIKHUTSHWANE

OMPHILE UMPHI MODISE – DPS Monyaise

Buisa nopolo e e latelang, mme o arabe dipotso.

NOPOLO B

'Re tlaa okomela ka fensetere.'
A šeba sesupanako … a ithaya a re badimo ba tlaa mo tlamela. Ofisi ya gagwe e ne e
tlhakanetse ntlo le mo go thulelwang ditlhako, e bile go segwa dikhai. Motho a feta
mosegi le Mothudi a ya kwa kamoreng e e kwa motsheo. Mojako wa yona o kwadilwe
BAITIREDI.                                                                          5

RraModise a fitlha a ba supetsa mojako o tswetswe. Ba gadimaka lobota lo gomile
ditlhako, noto e tswa boroko. Ya re e kete o tlaa falola, Mothudi a nanoga a letsa
molodi, a opela pina e e neng e ratega thata ka nako eo, a tota mojako wa kamore ya
RraModise. Mosegi a mo etleetsa ka moropa wa letlalo le selekanyi. RraModise a
tsewa ke sedidi … Mothudi yo o nko-di-maphamola jaaka pitse ya sekoba a fitlha a 10
bula mojako wa ga RraModise a didimetse.

Mogatsa-Malebo e ne e sa ntse e le mosetsana wa moroba, motho wa marata go
lejwa, wa gobo ke be ke le moreti, ka bo ke mo tlhabela mogolokwane. Bomaitseanape
ba re, Malebo-khumo; mogatsa-Malebo-bontle jo bo remisang pelo. Ba boele ba re
monnamogolo o ipadile mabala a kgaka a tshotse lokwalo lwa polokelo; mogatse a mo 15
reetsa a tshotse seipone, a ntse a ipaakanya dintshi. Monnamogolo a ya a sa leke go
itsetsepela.

Keoletile o ne a ise a nyale … Mmadi, e a be e tlaa re ka moso lo bo lo pateletsa
mafoko ba sa itse. Ka re Keoletile o ne a ise a nyale. Se nkutlwe ka tsa ga morakile …
Fa mogatsa-Malebo a tsena mo ofising a bona setshwantsho mo loboteng - e le 20
sengwe sa ditshwantsho tse di fa tsa sešwa tse di bonalang sentle o di atametse
kgotsa o le kgakala. A leka go bala ina la motshwantshi. Madolo o ne a le gabedi: e le
moruti ka tsatsi la Tshipi, mo gare ga beke e le motshwantshi ka botlalo - morutintshi
ka phoso. E re motlha motshwantshi o tsogileng a befile, a tseye lesiba le pampiri a
tlhole nageng … Motshwantsi le moruti ba sa tseelane molelo.                           25

Mo ditshwantshong tse o neng o di rata bobe, go le sa monnamogolo mongwe a lebile
bophirima, nako e le lotlatlana, maradu a tlhatloga ka fa molapong a ya
megwaafatsheng fa thoko ga thabana. Mogatsa-Malebo a šeba ka baka se seleele,
Keoletile a eme ka fa morago ga gagwe, a beile seledu mo legetleng.

Kwalololo e ileditswe                                                               Phetla

### Page 16

Setswana Puo ya Gae (HL)/P2                 16             DBE/Motsheganong/Seetebosigo 2024
                                     SC/NSC Confidential

9.1       Tiragalo e e mo nopolong e diragalela kwa kae?                                       (1)

9.2       Go ya ka temana, go ne go diragala eng mo lefelong le o le neetseng mo
          go 9.1?                                                                              (1)

9.3       Faa ditiro di le THARO tse di neng di dirwa ke Madolo.                               (3)

9.4       Ke dintlha dife tse PEDI tse di bontshang fa lekgotla la Baitiredi le saletse
          morago ka diphetogo?                                                                 (2)

9.5       Go tewa mang ka mosimane wa kwa lefetlhong yo o neng a sa robatse
          MmaMosidi?                                                                           (1)

9.6       Morwadia monnamogolo Ofentse o tsalana jang le Omphile?                              (1)

9.7       Ke eng se se neng sa lemogwa ke mogatsa Malebo ka setshwantsho se se
          mo loboteng?                                                                         (2)

9.8       Naya dintlha di le PEDI mabapi le tshobotsi ya ga RraModise                          (2)

9.9       Semelo sa ga Motlalepule se tsweleditse jang ditiragalo tsa padi ya Omphile
          Umphi Modise.                                                                        (2)

9.10      Seabe sa ga monnamogolo Ofentse e nnile sefe mo botshelong jwa ga
          Modise?                                                                              (2)

9.11      Tlhalosa gore ke ka ntlha ya eng RraModise a ne a tsewa ke sedidi.                   (2)

9.12      Go ya ka wena, a go ne go siame gore batsadi mo motseng wa Matile ba nne
          kgatlhanong le go isa bana ba basetsana kwa sekolong? Tshegetsa karabo
          ya gago ka lebaka.                                                                   (2)

9.13      Fa o ne o le Modise o kopana le mmaago a le gaufi le go ya badimong, o ne o
          ya go ikutlwa jang?                                                                  (2)

9.14      Ke thuto efe e o e ungwileng go tswa mo go RraMosidi?                                (2)
                                                                                               [25]

Kwalololo e ileditswe                                                                 Phetla

### Page 17

Setswana Puo ya Gae (HL)/P2                17             DBE/Motsheganong/Seetebosigo 2024
                                    SC/NSC Confidential

POTSO 10: POTSO YA TLHAMO

MASEGO – G Mokae

Tshobotsi e ka dirisa batho bangwe bosula ya ba ya bakela ba bangwe matsapa mo
tsamaong ya botshelo. Kwala tlhamo e mo go yona o tshegetsang tlhagiso e ka
ditiragalo go tswa mo pading ya Masego o lebeletse Masego, Rre Ntsime, Kgabo le
Vusi. Boleele jwa tlhamo ya gago e nne mafoko a a ka nnang 400–450.                           [25]

POTSO 11: DIPOTSO TSE DIKHUTSHWANE

MASEGO – G Mokae

Buisa nopolo e e latelang, mme o arabe dipotso.

NOPOLO C

'Ga re itsane?' Sello a mo tsena ganong a botsa. A bo a tshegela tlase, mme a mo
araba, 'nna ke a go itse. A ga se wena Ntsime Peter Molato?' 'Ga se wena nngwe ya
dintšwa tse tharo tse di tlhakanetseng go betelela mme a idibetse dingwaga di feta
some le borataro tse di fetileng kwa sekolong sa Sedimosang … A IDIBETSE?' a
boletsa godimo, dikeledi tsa itlhaganela go tlala mo matlhong a gagwe. 'A ga se wena 5
o neng o le moeteledipele wa diphologolo tseo?' a mmata ka legofi le le bolelo mo
lerameng la moja.

'Ke le sekasekile ka boraro jwa lona, dintšwa tse mme a mpoleletseng gore lo ne
lotlhakanetse go mo sotlaka, mme mo borarong jwa lona, ke wena o lebegang thata o
ka nna rre, tonki ke wena!' 'Le fa go twe 'go lebala modiri, modirwa ga a lebale,' Ntsime 10
Molato a gakologelwa letsatsi le Sello a buang ka lona, mme a mmotsa ka boima, a
ronkga dintho tsa gagwe fa a bua, 'jaanong goreng o sa ba tlogela go mpolaya'?

Ya ne e kete Sello o ne a emetse potso eo, mme a e araba ka bonako 'Seo e ne e tlaa
bo e le go go direla molemo o o sa go tshwanelang. Kotlo e e tshwanetseng dikolobe
tse di jaaka wena ke go tshela nako e telele go mpona ke atlega mo botshelong. Go 15
mpona ke atlega mme o sa kgone go tlhakanela katlego eo le nna; o sa kgone go ipela
go ditsala tsa gago ka nna, le fa e le fela gore: 'banna, kana ke mosimanyana wa me
yole!' Sello a mo kgwela mathe gape, mme a ema ka dinao.

'Ke ikana ka badimo ba bomme ba Bakgatla, ke go atlega mo botshelong go go
swabisa, satane ke wena!' a buela kwa godimo, mme a mo tlogela a rapame foo.          20
Fa Ntsime a bona Sello a tsamaya, ya nna e kete o itebile malatsing a gagwe a sekolo.
Mmele o agegile sentle, o o katogileng monyo; kodu e e matla; le letshwao la botsalo
le lentsho, le lennye mo lerameng la molema. A lemoga gore e le ruri 'di sa kopaneng
ke dithaba …'
'A o ne o tsenwa go dira jalo?' Masego a mmotsa a le magareng a boitumelo le
kgalefo.

11.1      Puisano e e mo nopolong e diragalela kwa kae?                                       (1)

Kwalololo e ileditswe                                                                Phetla

### Page 18

Setswana Puo ya Gae (HL)/P2                 18             DBE/Motsheganong/Seetebosigo 2024
                                     SC/NSC Confidential

11.2      Go ya ka temana go ne go diragala eng mo lefelong le o le neetseng mo go
          11.1?                                                                                (1)

11.3      Ke dilo dife tse PEDI tse di dirileng gore Sello a se letle barutwana go bolaya
          rre Ntsime?                                                                          (2)

11.4      Rre Ntsime Peter Molato o amana jang le Sello?                                       (1)

11.5      Goreng barutwana ba ne ba keteka RreMolato?                                          (2)

11.6      Faa dipotso di le THARO tse Sello a neng a di botsa Rre Ntsime Molato.               (3)

11.7      Rre Ntsime Molato o ne a lemoga ka eng gore dikgang tsa ga Sello ke
          boammaaruri?                                                                         (1)

11.8      Naya dintlha di le PEDI tebang le tshobotsi ya ga Masego mo kgolong ya
          gagwe.                                                                               (2)

11.9      Semelo sa ga MmaSontaga se tsweleditse jang ditiragalo tsa padi ya
          'Masego'.                                                                            (2)

11.10     Seabe sa ga 'Vusi Ngoma' ke sefe mo botshelong jwa ga Masego?                        (2)

11.11     Tlhalosa gore ke ka goreng Sello a ne a seka dikeledi mo temaneng e.                 (2)

11.12     Go ya ka wena, a go ne go siame gore mapodisi a fise ntlo ya ba ga Lazar?
          Tshegetsa karabo ya gago ka lebaka.                                                  (2)

11.13     Fa o ne o le Goabaone monna wa gago a itaya ngwana wa lona fa pele ga
          gago, o ne o ya go dira eng?                                                         (2)

11.14     Ke thuto efe e o e ungwileng go tswa mo go MmaSehloho?                               (2)
                                                                                               [25]

Kwalololo e ileditswe                                                                 Phetla

### Page 19

Setswana Puo ya Gae (HL)/P2                 19             DBE/Motsheganong/Seetebosigo 2024
                                     SC/NSC Confidential

POTSO 12: POTSO YA TLHAMO

NTLHOMOLE MMUTLWA – OM Lobelo

Tshobotsi e ka nna le seabe sa go tlisetsa mong katlego gongwe go bakela ba bangwe
matsapa mo botshelong. Kwala tlhamo e mo go yona o tshegetsang tlhagiso e ka
ditiragalo go tswa mo pading ya Ntlhomole Mmutlwa o lebeletse Matsetseleko, Palesa,
Mmathapelo le Bra Boots. Boleele jwa tlhamo ya gago e nne mafoko a a ka nnang
400–450.                                                                                       [25]

POTSO 13: DIPOTSO TSE DIKHUTSHWANE

NTLHOMOLE MMUTLWA – OM Lobelo

Buisa nopolo e e latelang, mme o arabe dipotso.

NOPOLO D

Baithuti ba kwa sekolong se segolo sa kwa Phiritshweu ba ne ba tsamaya ba itumetse,
e bile ba bina mo tseleng e e neng e ya e lebile gae. Ba ne ba tlhapetswe ke
boitumelo, ba opela dikoma le go boka letsatsi la ditiragalo, leo ba tlhotseng ba le kwa
Dikhudung. Dibese tsa bona di ne di kologane, di gopotse Phiritshweu. Lorole lwa
tsona lo ne lo kueletse godimo e kete tsie e tlhatloga go tswa mo masimong a mabele 5
ka letlhafula. Palesa o ne a le fa gare ga modumo oo. O ne a nnetse kwa pele thata
mo go nngwe ya dibese tseo. Tlhogo ya gagwe e ne e lela ditshipi tse di modumo
thata, e bile di ne di mo sitisa go akanya.

Mmathapelo o ne a ntse gaufi le Palesa, ba be ba didimetse mmogo e kete banyalani
ba tlisitswe fa pele ga moruti. Dikopelo le tlhapedi yotlhe, di ne di sa ame Palesa ka 10
gope, e bile seo, e ne e fetogile go nna medumo ya menang e e fetang dikete di le
sekete mo ditsebeng tsa ga Palesa. 'Palesa tsala, re fentse. Re bone maemo a bobedi
mo dikopelong tsa tlhakanelo, e bile re ya go opela kwa Ga-Khunwana mo bokhutlong
jwa kgwedi e e tlang, ka gongwe re ka fenya sekgele se, sa bosetšhaba.' Mmathapelo
o ne a bua le go wetsa jalo, morago ga go nna nako e telele go se na se a ka se 15
tlotlang le tsala ya gagwe Palesa. Owai! Palesa ga a ka a tshwaela, le e seng go
bontsha kgatlhego mo go se Mmathapelo a neng a se bua. O ne a nnela go peretla
melomo le go dumaduma e kete ngaka ya sedupe e nkgeletse mokgwa gongwe.

Mmathapelo o ne a leka maano otlhe a a neng a a itse go ka mo anya dikgang, mme
Palesa o ne a nnela go bopa molomo wa gagwe, a o dira kgolokwane jaaka wa tlhapi e 20
gadikilwe. Mmathapelo o ne a mo tsena ka maitseo a a tseneletseng, a mo kopa ka
tsweetswee go phunya sekaku pele go nna thari. Ya ne e kete Mmathapelo o kgotlile
motshitshi, Palesa o ne a bokolela jaaka podi e jele sekanama, dikeledi di thepologa
mo matlhong e kete tsa mosetsana a simolola go utlwa ditlhabi tsa go ya matsatsing a
sesadi.                                                                              25

13.1      Fa barutwana ba Phiritshweu ba bina ka boitumelo jaana ba lebile gae, ba ne
          ba tswa kae?                                                                         (1)

13.2      Go ne go tlhotse go diragala eng mo lefelong le o le kaileng mo go 13.1?             (1)

Kwalololo e ileditswe                                                                 Phetla

### Page 20

Setswana Puo ya Gae (HL)/P2                 20             DBE/Motsheganong/Seetebosigo 2024
                                     SC/NSC Confidential

13.3      Ke dilo dife tse PEDI tse di bontshang gore dikopelo le tlhapedi yotlhe tse di
          neng di le mo beseng, di ne di sa ame Palesa ka gope.                                (2)

13.4      Mmathapelo o leka go tsaya kgang le Palesa fela pelo e ile mafisa. O gopotse
          mang tota?                                                                           (1)

13.5      Palesa o amana jang le moanelwa yo o mo neetseng mo go 13.4?                         (1)

13.6      Faa dintlha di le THARO tse mo go tsona Mmathapelo a neng a leka go
          tsholetsa Palesa maikutlo ka a ne a bonala a utlwile botlhoko.                       (3)

13.7      Mapodisi a lemositswe ke eng gore Matsetseleko ke ena yo o batlwang ke
          Bra Boots morago ga kotsi ya sejanaga?                                               (2)

13.8      Naya dintlha di le PEDI mabapi le tshobotsi ya ga Baagileng.                         (2)

13.9      Semelo sa ga 'Kalatšhane' se tsweleditse jang ditiragalo tsa padi ya
          'Ntlhomole Mmutlwa'?                                                                 (2)

13.10     Seabe sa ga Ngaka Tilodi Aphane e nnile sefe mo botsaleng jwa ga Palesa le
          Mmathapelo?                                                                          (2)

13.11     Tlhalosa gore ke ka ntlha ya eng Palesa a lela morago ga go kopana le
          Matsetseleko kwa Dikhudung.                                                          (2)

13.12     Go ya ka wena, a go ne go siame gore banna ba Lekgotla ba kgoreletse
          ditlhabololo mo motseng ntswa motse o ne o le kwa morago? Tshegetsa
          karabo ya gago ka lebaka.                                                            (2)

13.13     Fa o ne o le Mmathapelo mme tsala ya gago e o e tshepileng e go tseetse
          lekau, o ne o ya go dira eng?                                                        (2)

13.14     Ke thuto efe e o e ungwileng go tswa mo go Kukama?                                   (2)
                                                                                               [25]

                                         KGOTSA

Kwalololo e ileditswe                                                                 Phetla

### Page 21

Setswana Puo ya Gae (HL)/P2               21             DBE/Motsheganong/Seetebosigo 2024
                                   SC/NSC Confidential

DITLHANGWA TSA SETSO

Ditshwaelo ka kakaretso:

   Go boditswe potso ya TLHAMO le DIPOTSO TSE DIKHUTSHWANE go tswa mo
    ditlhangweng tsa setso tse di tlhaotsweng monongwaga.
   Batlhatlhojwa ba tshwanetse go araba potso e le NNGWE go tswa mo
    ditlhangweng tsa setso tse ba di ithutileng.
   Fa batlhatlhojwa ba itlhophetse go araba potso ya tlhamo mo KAROLONG YA B,
    ba tshwanetse go araba dipotso tse dikhutshwane mo KAROLONG YA C.
   Fa batlhatlhojwa ba itlhophetse go araba dipotso tse dikhutshwane mo
    KAROLONG YA B, ba tshwanetse go araba potso ya tlhamo mo KAROLONG YA
    C.

POTSO 14: POTSO YA TLHAMO

DITLHANGWA TSA SETSO – G Leeuw le ba bangwe

   'Setlhare sa metlholo le mosadi' – CLS Thobega, G Letheko
   ʹLeboko la dikgomoʹ – MOM Seboni

Sekasela naane ya ʹSetlhare sa metlholo le mosadiʹ le ʹLeboko la dikgomoʹ mme o
bontshe ka moo bakwadi ba ditlhangwa tse pedi tse ba atlegileng ka gona go bontsha
ka moo dilo dingwe tse re itshedisang ka tsona di ka nnang kotsi mo matshelong a
rona. Kwala tlhamo ya boleele jwa mafoko a a kana ka 400–450.                                [25]

POTSO 15: DIPOTSO TSE DIKHUTSHWANE

DITLHANGWA TSA SETSO – GS Leeuw le ba bangwe

Buisa nopolo e e latelang, mme o arabe dipotso.

NAANE: 'MONNA WA MOGWEBI' – BP Lekome

NOPOLO E

Pelo ya gagwe e ne ya nna botlhoko thata ka ntlha ya se, mme a kopa Dimo go ya gae
malatsinyana fela. Dimo o ne a gana sebaka se seleele, mme go fitlhela Dimo a mo
letlelela go tsamaya. Dimo o ne a re; 'O ka etela rraago fela ntsholofetse gore o tlaa
boa mo malatsing a le robedi.' Mosadi o ne a solofetsa Dimo go dira fela jalo. Fa a
tswa a tsamaya, Dimo o ne a mo goeletsa a re 'O se dule go feta malatsi a le robedi.' 5
Fa a fitlha kwa gae rraagwe o ne a itumela thata mme ka ntlha ya fa bolwetse le
kutlobotlhoko di ne di setse di mo koafaditse, o ne a tlhokafala morago ga
malatsinyana.
Ka ntlha ya kutlobotlhoko, mosadi wa ga Dimo o ne a se gopole sepe se Dimo a
mmoleletseng sona. Rraagwe o ne a bolokwa. Bana ba monna wa mogwebi ba ne ba 10
lela botlhe, ba gomotsana, mosadi wa ga Dimo, a lebala mafoko a ga Dimo. Fa a
gakologelwa kopo ya ga Dimo ke fa malatsi a le robedi a setse a fetile. O ne a tshoga
thata mme a boela kwa khasetleleng. Fa a fitlha kwa khasetleleng, o ne a fitlhetse go
didimetse e bile go na le lesire le lentsho.

Kwalololo e ileditswe                                                               Phetla

### Page 22

Setswana Puo ya Gae (HL)/P2                 22             DBE/Motsheganong/Seetebosigo 2024
                                     SC/NSC Confidential

Go ne go se na mmino, go ne go le bodutu fela mo khasetleleng. Tshingwana ya
malomo e ne e hupeditswe ke serame. O ne a batla gotlhe mme a se bone Dimo. O ne 15
a utlwa botlhoko thata mme a ya kwa tshingwaneng, a fitlhela ditlhogo tsa dikhebitšhi
tse di bodileng, fa a di sutisa mo tseleng ya gagwe, a fitlhela Dimo a tlhokafetse. O ne
a utlwa botlhoko thata mme a ya go ga metsi a a tshela mo godimo ga Dimo go leka
go mo tsosa.

Dimo o ne a tsoga mme a nna go fetoga go nna monna yo montle yo e neng e le 20
ngwana wa kgosi. Ba ne ba nyalana, mme mmino o ne a simolola go tshameka,
tshingwana e e neng e tletse serame e ne ya fetoga ya nna tala ka dithunya tse dintle
tsa di rosa. Lesire le lentsho le le neng le sirile khasetlele le ne la tloga. Ba ne ba
tshela ka boitumelo mmogo. E be e nna tsona tsotlhe.

15.1      Dimo o amana jang le rre yo o bobolang?                                              (1)

15.2      Bontsi jwa ditiragalo tse di tlhagisitsweng mo go Setlhangwa E, di diragalela
          kwa kae?                                                                             (1)

15.3      Naya diphetogo di le THARO tseo mosadi a di fitlhetseng fa a boela kwa
          khasetleleng?                                                                        (3)

15.4      Naya semelo sa Mosadi wa ga Dimo o bo o se tshegetse.                                (2)

15.5      Ke lebaka lefe le le dirileng gore monna wa mogwebi a kopane le Dimo?                (2)

15.6      Ke seane sefe se o ka se dirisang go bontsha gore legae la motho le
          botlhokwa mme ga le lebalege?                                                        (2)

15.7      Tlhagisa maikutlo a a senolwang ke ditiragalo tsa morago ga go tsoga ga ga
          Dimo. Tshegetsa karabo ya gago ka lebaka.                                            (2)

15.8      Go ya ka wena, ke eng se se pateleditseng mosadi go boela kwa
          khasetleleng?                                                                        (2)

                                          LE

Kwalololo e ileditswe                                                                 Phetla

### Page 23

Setswana Puo ya Gae (HL)/P2                23             DBE/Motsheganong/Seetebosigo 2024
                                    SC/NSC Confidential

LEBOKO

NOPOLO F

BATLHAPING BA KGOTLA OORRAMAIDI – PC Mooa

1         Re tota re le Batlhaping,
2         Batlhaping ba oorraMaidi,
3         Re Batlhaping ba kgotla oorraMaidi,
4         Re tlogola kgotleng oorraMankurwane.
5         Re bana ba ga Maidi-a-kgatsele,
6         Ba go tlhapa ka lobese,
7         Ba iphorola ka tlhoa metsi a le teng.
8         Ga re Batlhaping ba ntete foo,
9         Re nkgisana tshika le ba kgotla oorraMankurwane,
10        Re bana ba ga Mothibi le Maidi,
11        Beng ba noka e Tshetlha.
12        Re batho ba go itimola mogote sekatlhapi,
13        Sekatlhapi e biloga metsing le re tserr!
14        Re Batlhaping ba ba mabela
15        Re itse o se re utlwele mebileng,
16        Ga re je tlhapi ga re majatlhapi,
17        Re ana tlhapi re Batlhaping,
18        Sejatlhapi re se peteketsa jaaka majatlhapi.

15.9      Naya sekapuo se se dirisitsweng mo moleng wa 12 o bo o neele le mosola
          wa sona.                                                                            (2)

15.10     Go ya ka leboko morafe wa Batlhaping o ana eng?                                     (1)

15.11     Naya ponagalo ya poko e e tlhagelelang mo mola 14.                                  (1)

15.12     Tlhalosa mola 18 ka mafoko a gago.                                                  (2)

15.13     Nopola mola o o kayang fa go na le morafe o Batlhaping ba tsalanang nao.            (2)

15.14     Ke molaetsa ofe o o ungwileng ka leboko le?                                         (2)
                                                                                              [25]

                                                  PALOGOTLHE YA KAROLO YA B:                  25

Kwalololo e ileditswe                                                                Phetla

### Page 24

Setswana Puo ya Gae (HL)/P2               24             DBE/Motsheganong/Seetebosigo 2024
                                   SC/NSC Confidential

KAROLO YA C: TERAMA

Ditshwaelo ka kakaretso:
 Go boditswe potso ya TLHAMO le DIPOTSO TSE DIKHUTSHWANE go tswa mo
    terameng e o e tlhaoletsweng monongwaga.
 Batlhatlhojwa ba tshwanetse go araba potso e le NNGWE go tswa mo terameng e
    ba e ithutileng.
 Fa motlhatlhojwa a itlhophetse go araba potso ya tlhamo mo KAROLONG YA B, o
    tshwanetse go araba dipotso tse dikhutshwane mo KAROLONG YA C.
 Fa motlhatlhojwa a itlhophetse go araba dipotso tse dikhutshwane mo
    KAROLONG YA B, o tshwanetse go araba potso ya tlhamo mo KAROLONG YA C.

POTSO 16: POTSO YA TLHAMO

MATSAPA DI A TSAYA KAE? – SS Mokua

Mo botshelong batho bangwe ba rata go roba mo ba sa jwalang teng. Kwala tlhamo e
mo go yona o setlegang tlhagiso e ka ditiragalo go tswa mo teramakhutshweng ya
Matsapa di a tsaya kae? Boleele jwa tlhamo e nne mafoko a a ka nnang 400–450.                [25]

POTSO 17: DIPOTSO TSE DIKHUTSHWANE

MATSAPA DI A TSAYA KAE? – SS Mokua

Buisa nopolo e e latelang, mme o arabe dipotso.

NOPOLO G

DIKOBE: (O a tshegatshega)
        'Yes ngwana!'
NKEFI:  (O tsosa tlhogo, o a nyenya)
        O kile wa bona kae ngwana yo o kana ka nna?
        (Ba a tshega)                                                                    5
DIKOBE: Ke gopola malatsi a maloba.
        Malatsi a maloba kwa Heberone.
NKEFI:  O ne o ntshaba!
        (O a tshega)
DIKOBE: Ee, ke ne ke go tshaba, fela o teng yo o sa go tshabeng.                         10
        O teng yo o sa boneng boroko ka ntlha ya gago.
        Yo rato la gagwe le phophomang lefulo jaaka bojalwa bo bedisitswe ke
        mosadi tota.
NKEFI:  (O thikhitha tlhogo)
        Ditlontlokwane le dithamalakwane ga ke tsamaisane le tsona.                      15
DIKOBE: Mongwe o lela ka wena.
NKEFI:  Ke mang?
DIKOBE: Mafenya.
NKEFI:  (O sosobanya sefatlhego)
        O se ka wa mpherekanya maikutlo.                                                 20
        O mpolelela ka sekoropolapa seo.
DIKOBE: Selo seo, ke sa go iphimola dinao fela o be o se latlhela kwa.
        Kgaitsadiaka, o se ka wa bua jalo ka mothaka yoo, o itse gore le nna
        ke monna.

Kwalololo e ileditswe                                                               Phetla

### Page 25

Setswana Puo ya Gae (HL)/P2                  25              DBE/Motsheganong/Seetebosigo 2024
                                      SC/NSC Confidential

17.1      Mmuisano o o mo temaneng o diragalela kwa kae?                                         (1)
17.2      Dikobe le Nkefi ba tsalana jang?                                                       (2)
17.3      Lebakalegolo le le tlhodileng puisano e ke lefe?                                       (2)
17.4      Seabe sa ga Ntope ke sefe mo tsweletsong ya morero?                                    (2)
17.5      Naya mathata a le MARARO a Nkefi a neng a itemogela ona morago ga go
          tlhokafala ga ga Ntope.                                                                (3)
17.6      A go siame gore Nkefi a bitse banna dikoropolapa? Tshegetsa karabo ya
          gago ka lebaka.                                                                        (2)
                                             LE
NOPOLO H

MMATŠHATŠHI: (O bua a phutholotse mowa)
             Mmaetsho re boile mo tseleng jaaka go twe motswagae ga a laele.
             Re bone go tlhokega thata go go latsa ka lefoko.
NKELE:       Lefoko?
             Tswaya ka tsona.                                                                5
MMATŠHATŠHI: Re neela ngwana mo diatleng tsa lelapa le.
NKELE:       Ke a leboga mma.
             Dikgogakgogano ga di batlege, di senya tiro, e senyege.
             Kutlwano ke maatla.
             (O bitsa morwaagwe)                                                             10
             Ngwanaka.
RAESEBO:     Mma!
NKELE:       Mmaago ke yono, A re o go neela taolo ya setopo sa ga mogatso.
             Bagolo ba me, ke a leboga.
RAESEBO:     Sa me selelo se tlaa fokotsega.                                                 15
             Tsa me dikeledi, di tlaa phimoga.
             A me maikutlo a tlaa okobala.
             Mogatsaake, o tlaa tswela mo ntlong e e leng ya gagwe.
             Ntlo ya gagwe e ne e sa mo tlhabise kgala fa a tshela.
             Ga e kitla e mo tlhabisa kgala fa a tswela mo go yona fa a                      20
             didimetse.

17.7      Naya ditiro tse Kgabele le Tshenye ba neng ba di dira.                                 (2)
17.8      Faa dintlha di le THARO tse Raesebo a neng a itumelela tsona morago ga go
          rebolelwa setopo sa ga Kgabele.                                                        (3)
17.9      Monyana o tsweletsa jang morero wa terama e?                                           (2)
17.10     Naya ntlha e le NNGWE e Mmatšhatšhi le Motšhankane ba farologanang ka
          yona mabapi le nyalo ya ga Kgabele.                                                    (2)
17.11     Fa o bona, a Mmatšhatšhi le morwadie ba ne ba tshwanetse go tlhopha
          lekase le le jang dikete di le nne le makgolo a a supang? Tshegetsa karabo
          ya gago ka lebaka.                                                                     (2)
17.12     O ithutile eng ka Mosime?                                                              (2)
                                                                                                 [25]

Kwalololo e ileditswe                                                                   Phetla

### Page 26

Setswana Puo ya Gae (HL)/P2                 26             DBE/Motsheganong/Seetebosigo 2024
                                     SC/NSC Confidential

POTSO 18: POTSO YA TLHAMO

GA SE LORATO – MJ Magasa

Mo botshelong batho bangwe ba rata go roba mo ba sa jwalang teng. Kwala tlhamo e
mo go yona o setlegang tlhagiso e ka ditiragalo go tswa mo terameng ya Ga se Lorato.
Boleele jwa tlhamo e nne mafoko a a ka nnang 400–450.                                          [25]

POTSO 19: DIPOTSO TSE DIKHUTSHWANE

GA SE LORATO – MJ Magasa

Buisa nopolo e e latelang, mme o arabe dipotso.

NOPOLO I

MOTSAMAI: (Ka matlhajana a boferefere)
          Le gale a re di tlogele tseo
          Ga di tshwenye go le kalo.
          A nka go pata tsela?
SUZAN:    (Ka go tlhoka kgatlhego)                                                         5
          O mpata tsela go ya kae?
MOTSAMAI: (Ka menyebonyana)
          Ke raya fela go tlotla le wena.
          Ga se gore go na le kwa ke yang,
          Ke ne ke tsile go intsha bodutu fela.                                            10
SUZAN:    Banna lo ja monate e le ruri
          O bone fela o senya madi
          O tla go intsha bodutu mo toropong!
MOTSAMAI: (Ka maikaelelo a kgogedi)
          O a itse ke gore madi a mantsi.                                                  15
          Jaanong fa motho a itirela,
          Go se na mosadi kampo bana
          Ba ba senyang madi ao,
          O fitlhela o a tlhokela tiro,
SUZAN:    O bile o tshameka le ka ona.                                                     20
          (Ka go makala go go nang le maikaelelo mangwe)
          Ao, rre ke wena, o le kana
          O raya gore ga o ise o tsee?
MOTSAMAI: (O a imakatsa)
          Bathong! O raya gore ga o lemoge                                                 25
          Gore fa ke bua ka tshenyo ya madi
          Go raya gore ke monnaesi mogotlho-o-lebakeng
          Motho o se nang wa gaabo?

19.1      Mmuisano o o diragalela kwa kae?                                                     (1)

19.2      Ke lebaka lefe le le tlhodileng mmuisano o?                                          (2)

19.3      Lebaka le le dirang gore Suzan a re banna ba ja monate ke lefe?                      (2)

Kwalololo e ileditswe                                                                 Phetla

Text truncated here. Open the document page to read the rest.

## Related documents

- [Setswana HL P3 May-June 2024](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-setswana-hl-2024-nsc-june-exam-question-paper-paper-3-setswana/a97748be-3b5f-4da6-a7c2-245e23744f01) — Setswana HL · QP · 2024 · Setswana
- [Setswana HL P2 May-June 2023](https://www.hlayiso.com/library/setswana-hl-p2-may-june-2023/822370e6-e2fb-4dac-8e27-7c4d2aaa6033) — Setswana HL · QP · 2023 · Setswana
- [Setswana HL P2 May June 2021](https://www.hlayiso.com/library/setswana-hl-p2-may-june-2021/cd8411af-1cef-4266-823f-4c2bdcedea48) — Setswana HL · QP · 2021 · Setswana
- [Setswana HL P2 May June 2018](https://www.hlayiso.com/library/setswana-hl-p2-may-june-2018/aacdbaef-9328-4818-82b0-73c6093344c5) — Setswana HL · QP · 2018 · Setswana
- [Setswana HL P2 May June 2016](https://www.hlayiso.com/library/setswana-hl-p2-may-june-2016/6fa099b0-5dd5-4b0c-98e4-27865bda1c73) — Setswana HL · QP · 2016 · Setswana
- [Setswana HL P2 June July 2015](https://www.hlayiso.com/library/setswana-hl-p2-june-july-2015/28af4678-406b-47da-bb4e-ff7176c96b57) — Setswana HL · QP · 2015 · Setswana

## More from Grade 12 Setswana HL

- [Gr 12 Setswana HL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-setswana-hl-atp-2023-24/afd996d6-a11a-4a4d-8bf9-e13a89494ac1) — ATP
- [Setswana P1 (HL) June 2025 Possible Answers](https://www.hlayiso.com/library/setswana-p1-hl-june-2025-possible-answers/6c4914f8-c425-4ab5-8f4b-333233856880) — Memo · 2025 · Setswana
- [NW 12 SETSWANA HL P1 MG JUNE 2025 2nd add](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-setswana-hl-2025-nw-june-exam-question-paper-paper-1-setswana/cfd04c0f-8148-4a2f-8d56-c6f2bbffffcb) — Memo · 2025 · Setswana
- [Setswana HL P1 Nov 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/setswana-hl-p1-nov-2024-mg/aeb21cb3-19a6-4950-87aa-16c653e2bea6) — Memo · 2024 · Setswana
- [Setswana HL P2 Nov 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/setswana-hl-p2-nov-2024-mg/14f02725-a508-4fcb-9716-1319f799d433) — Memo · 2024 · Setswana
- [Setswana HL P1 May-June 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-setswana-hl-2024-nsc-june-exam-memorandum-paper-1-setswana/d318bc77-bbd0-47b6-a0fa-0125d59f0b75) — Memo · 2024 · Setswana

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
