# Xitsonga FAL Grade 12 Paper 3 NSC November 2025 Memo

> Grade 12 Xitsonga FAL Paper 3 memorandum from the NSC November Exam 2025, 13 pages. Read online or download the free PDF.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/grade-12-xitsonga-fal-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-3-xitsonga/d2be8507-eceb-4df6-b3f9-1546f8e9fad8
- Updated: 2026-10-29
- Subject: Xitsonga FAL
- Grade: Grade 12
- Language: Xitsonga
- Document type: Memorandum
- Year: 2025
- Exam period: NSC November Exam
- Paper: 3
- Curriculum: CAPS
- Pages: 13

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [Xitsonga FAL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/xitsonga-fal) › [Xitsonga FAL Grade 12 Paper 3 NSC November 2025 Memo](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-xitsonga-fal-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-3-xitsonga/d2be8507-eceb-4df6-b3f9-1546f8e9fad8)

## About this document

Xitsonga Fal · Grade 12 · NSC November Exam · 2025 · xitsonga. Memorandum. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [Xitsonga FAL P3 Nov 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-xitsonga-fal-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-3-xitsonga/e3c858f4-d9a7-4188-b6a9-2eafee4024b3) — QP · 2025 · Xitsonga

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

NATIONAL
                                SENIOR CERTIFICATE

                                       GIREDI YA 12

            XITSONGA: RIRIMI RO ENGETELA RO SUNGULA (FAL)

                               PAPILA RA VUNHARHU (P3)

                                        HUKURI 2025

                              XILETELO XA MAKOREKETELO

TIMARAKA: 100

                       Xiletelo xa makoreketelo lexi xi na tipheji ta 13.

Mfanelo yo kopa yi pimiwile                                                 Phendla

### Page 2

Xitsonga: Ririmi ro Engetela ro Sungula (FAL)/P3           2                 DBE/Hukuri 2025
                                            NSC – Xiletelo Xa Makoreketelo

 SWILETELO SWA MAKOREKETELO

 XIYENGE XA A: XITSALWANA

 XIVUTISO XA 1

 1.1       Siku leri vahaxi va rhediyo va nga endzela muganga wa ka hina.

           Xitsalwana xa muxaka lowu i xa ndzungulo.

           Mukamberiwa u languteriwa ku rungula hi leswi swi nga humelela hi siku leri
           vahaxi va rhediyo va nga endzela muganga wa ka vona.

           Xitsalwana xi fanele ku fikelela leswi landzelaka:

           •   Xivumbeko xa xitsalwana lexi nga na tindzimana leti nga na nkhulukelano.
           •   Manghenelo lamanene lama kombisaka ku twisisa nhlokomhaka.
           •   Ku rungula leswi humeleleke hi ku tirhisa nkarhi lowu nga hundza.
           •   Vundzeni lebyi khomeke vuxokoxoko lebyi hlamulaka xivutiso.
           •   Masongelo lamanene.                                                             [50]

 1.2       Matikhomelo ya vadyondzi eswikolweni ma kavanyeta tidyondzo.

           Xitsalwana xa muxaka lowu i xa nhlamuselo.

           Mukamberiwa u languteriwa ku hlamusela hi matikhomelo ya vadyondzi
           eswikolweni leswi kavanyetaka tidyondzo.

           Xitsalwana xi fanele ku fikelela leswi landzelaka:

           •   Xivumbeko xa xitsalwana lexi nga na tindzimana leti nga na nkhulukelano.
           •   Manghenelo lamanene lama kombisaka ku twisisa nhlokomhaka.
           •   Vundzeni lebyi khomeke vuxokoxoko lebyi kombisaka matikhomelo ya
               vadyondzi lama kavanyetaka tidyondzo.
           •   Masongelo lamanene.                                                             [50]

 1.3       Loko a ndzo va xiyimbeleri xa ndhuma.

           Xitsalwana xa muxaka lowu i xa mianakanyo.

           Xitsalwana xi fanele ku fikelela leswi landzelaka:

           •   Xivumbeko xa xitsalwana lexi nga na tindzimana leti nga na nkhulukelano.
           •   Manghenelo yo kombisa ku twisisa nhlokomhaka.
           •   Vundzeni lebyi khomeke vuxokoxoko lebyi kombaka ku twisisa mahanyelo
               ya xiyimbeleri xa ndhuma.
           •   Masongelo lamanene.                                                             [50]

Mfanelo yo kopa yi pimiwile                                                          Phendla

### Page 3

Xitsonga: Ririmi ro Engetela ro Sungula (FAL)/P3           3                 DBE/Hukuri 2025
                                            NSC – Xiletelo Xa Makoreketelo

 1.4       Swifambo swa mani na mani i swa nkoka eku hanyeni ka masiku
           hinkwawo. Pfumela kumbe u kaneta.

           Xitsalwana xa muxaka lowu i xa mavonelo.

           Xitsalwana xi fanele ku fikelela leswi landzelaka:

           •   Xivumbeko xa xitsalwana lexi nga na tindzimana leti nga na nkhulukelano.
           •   Manghenelo yo kombisa ku twisisa nhlokomhaka.
           •   Tlhelo leri mukamberiwa a welaka eka rona.
           •   Vundzeni lebyi khomeke vuxokoxoko lebyi kombaka ku va na vutivi bya
               nkoka wa swifambo swa mani na mani eku hanyeni ka masiku hinkwawo.
           •   Masongelo lamanene.                                                             [50]

 1.5       Vunene na vubihi byo va vadyuhari va nghenela mphikizano wa swa
           mintlangu.

           Xitsalwana xa muxaka lowu i xa nkanelo.

           Xitsalwana xi fanele ku fikelela leswi landzelaka:

           •   Xivumbeko xa xitsalwana lexi nga na tindzimana leti nga na nkhulukelano.
           •   Manghenelo yo kombisa ku twisisa nhlokomhaka.
           •   Vundzeni lebyi khomeke vuxokoxoko lebyi kombaka vunene na vubihi byo
               va vadyuhari va nghenela mphikizano wa swa mintlangu.
           •   Masongelo lamanene.                                                             [50]

 1.6 –      Eka swivutiso swa 1.6–1.8 mukamberiwa u ta xiyaxiya swifaniso leswi a
 1.8        nyikiweke swona kutani a tsala xitsalwana hi xin'we xa swona, a aneka mhaka
            leyi xi n'wi tiselaka yona emiehleketweni na ku kombisa ku twisisa mongo wa
            xifaniso. U ta nyika xitsalwana xa yena nhlokomhaka leyi faneleke.                 [50]

                                                               NTSENGO WA XIYENGE XA A:        50

Mfanelo yo kopa yi pimiwile                                                         Phendla

### Page 4

Xitsonga: Ririmi ro Engetela ro Sungula (FAL)/P3           4                 DBE/Hukuri 2025
                                            NSC – Xiletelo Xa Makoreketelo

 XIYENGE XA B: XITSHURIWA XA XITSALWAMBIKO XO LEHA

 XIVUTISO XA 2

 2.1       PAPILA RA XIMFUMO

           Mukamberiwa u languteriwa ku tsalela mukhanselara wa wadi ya ka vona a
           kombela ku pfuniwa hi ku ololoxa xiphiqo xa ku va mati ma nga humi etipompini.

           Papila ra ximfumo ri fanele ku fikelela leswi landzelaka:

           •    Tiadirese timbirhi.
           •    Xiloso.
           •    Nhlokomhaka.
           •    Vundzeni lebyi byi nga na vuxokoxoko lebyi hlamulaka xivutiso.
           •    Nsariso.                                                                       [30]

 2.2       ATIKILI YA MAGAZINI

           Mukamberiwa u languteriwa ku tsala atikili ya magazini ya 'Khomanani' a
           hlamusela hi migingiriko ya feme yo foroma switina leyi sunguriweke hi
           vantshwa emugangeni wa ka vona.

           Atikili ya magazini yi fanele ku fikelela leswi landzelaka:

           •    Nhlokomhaka ya atikili.
           •    Siku.
           •    Vito ra mutsari.
           •    Vundzeni lebyi nga na vuxokoxoko lebyi kombisaka migingiriko ya feme yo
                foroma switina leyi sunguriweke hi vantshwa emugangeni wa ka vona.             [30]

 2.3       AJENDA NA MAKANELWA

           Mukamberiwa u languteriwa ku tsala ajenda na makanelwa ya nhlengeletano
           wa nhlangano wa 'A hi tivaneni' eka ndyangu wa ka vona leyi va veke na yona.

           Ajenda na makanelwa swi fanele ku fikelela leswi landzelaka:

           •    Mbangu.
           •    Nongonoko wa nhlengeletano.
           •    Vundzeni lebyi nga na vuxokoxoko bya ajenda na makanelwa swa
                nhlengeletano leyi va veke na yona.
           •    Nsayino wa matsalana na mufambisi.                                             [30]

Mfanelo yo kopa yi pimiwile                                                         Phendla

### Page 5

Xitsonga: Ririmi ro Engetela ro Sungula (FAL)/P3           5                 DBE/Hukuri 2025
                                            NSC – Xiletelo Xa Makoreketelo

 2.4       INTHAVHIYU

           Mukamberiwa u ta tsala inthavhiyu exikarhi ka n'wambhuri wa ndhawu ya ka
           vona loyi a ha ku tlhomiwaka xidlhodlo na muteki wa mahungu wa xitichi xa
           thelevhixini.

           Inthavhiyu yi fanele ku fikelela leswi landzelaka:

           •    Mbangu.
           •    Mavito ya swivulavuri.
           •    Hungu leri nga eka munhu wo sungula.
           •    Vundzeni lebyi nga na vuxokoxoko lebyi hlamulaka xivutiso.                     [30]

                                                               NTSENGO WA XIYENGE XA B:        30

Mfanelo yo kopa yi pimiwile                                                         Phendla

### Page 6

Xitsonga: Ririmi ro Engetela ro Sungula (FAL)/P3           6                 DBE/Hukuri 2025
                                            NSC – Xiletelo Xa Makoreketelo

 XIYENGE XA C: XITSHURIWA XA XITSALWAMBIKO XO KOMA

 XIVUTISO XA 3

 3.1       FULAYARA

           Mukamberiwa u ta tsala fulayara yo tivisa bindzu ra misisi eka ndhawu leyi a
           tshamaka eka yona.

           Fulayara yi fanele ku fikelela leswi landzelaka:

           •    Xivumbeko lexi faneleke.
           •    Vutivi bya swihlawulekisi swa fulayara.
           •    Vundzeni lebyi nga na vuxokoxoko bya leswi nga ta va swi humelela na
                ndlela leyi swi nga ta humelela hi yona.                                       [20]

 3.2       SWIHUNGWAHUNGWANA SWA BUKU YA XIKANDZA (FACEBOOK
           MESSENGER)

           Mukamberiwa u ta tsala swihungwahungwana swa buku ya xikandza, hi ku
           hlamulana ka mune ka yena na munghana wa yena, hi ta mhangu ya
           vugevenga leyi nga humelela hi ku hela ka vhiki emugangeni wa ka vona.

           Swihungwahungwana swa buku ya xikandza, swi fanele ku fikelela leswi
           landzelaka:

           •    Xivumbeko lexi faneleke.
           •    Vutivi bya swihlawulekisi swa swihungwahungwana swa buku ya xikandza.
           •    Vundzeni lebyi nga na vuxokoxoko bya migingiriko leyi humeleleke.              [20]

 3.3       SWILETELO

           Mukamberiwa u languteriwa ku tsala swiletelo ku suka exitichini xa mabazi ku
           fika ekerekeni ya vona, leswi nga ta landzeleriwa hi vanhu vo huma eka
           tikereke tin'wana.

           Swiletelo swi fanele ku fikelela leswi landzelaka:

           •    Xivumbeko lexi faneleke.
           •    Vutivi bya swihlawulekisi swa swiletelo.
           •    Vundzeni lebyi nga na vuxokoxoko lebyi kombisaka swiletelo swa
                mafambelo ku suka exitichini xa mabazi ku fika ekerekeni ya ka vona.           [20]

                                                               NTSENGO WA XIYENGE XA C:        20
                                                                  NTSENGO WA TIMARAKA:         100

Mfanelo yo kopa yi pimiwile                                                         Phendla

### Page 7

Xitsonga: Ririmi ro Engetela ro Sungula (FAL)/P3                                                7                                                               DBE/Hukuri 2025
                                                                                   NSC – Xiletelo Xa Makoreketelo

RHUBIRIKI: XITSALWANA [50 WA TIMARAKA]

LEMUKA:

•   Minkarhi hinkwayo tirhisa rhubiriki loko u koreketa xitsalwana xa vutumbuluxi (Papila ra vu3, xiyenge xa A).
•   Timaraka to sukela eka 0 kufikela eka 50 ti avanyisiwile hi tilevhele ta tinhlamuselo ta 5 ta vuswikoti bya nkoka.
•   Eka swilaveko swa Vundzeni, Ririmi na Xitayili, vuswikoti byin'wana na byin'wana eka le bya ntlhanu byi avanyisiwile hi swiyimo, swa
    le henhla na swa le hansi na maavelo lawa ya tirhisiwaka ya timaraka.
•   Xivumbeko a xi khumbeki hi xiyimo xa le henhla na xa le hansi.

RHUBIRIKI YA MAAVELO YA TIMARAKA EKA MAKOREKETELO YA XITSALWANA EKA RIRIMI RO ENGETELA RO SUNGULA
[TIMARAKA TA 50]
 Swiyenge                                           Vuswikoti byo               Vuswikoti bya le henhla     Vuswikoti byo             Vuswikoti bya             Vuswikoti lebyi nga
                                                    hlawuleka                                               amukeleka                 madyondza                 fikelelangiki
 VUNDZENI &                                                    28–30                       22–24                     16–18                      10–12                     4–6
 MAKUNGUHATELO                                      -Mahlamulelo yo             -Mahlamulelo lama           -Mahlamulelo lama         -Mahlamulelo a ma na      -Mahlamulelo yo
                                                    hlawuleka/lama              vumbiweke kahle swinene     amukelekaka               nkhulukelano kun'wana     huhula swinene
 (Mahlamulelo na                                    tlhontlhaka miehleketo na   -Miehleketo leyi faneleke   -Miehleketo leyi nga na   -Miehleketo a yi le       -Miehleketo yo
 miehleketo)                                        ku hundzisa eka leswi       no tsakisa naswona yi       nkhulukelano na ku        rivaleni naswona a yi     hlanganahlangana yo
 Maveketelelo ya                                    languteriweke               kombisa vumbhoni byo va     khorwisa.                 kombisi vutitumbuluxeri   va yi nga kongomisi

                              Xiyimo xa le henhla
 miehleketo eka                                     -Miehleketo ya vutlhari,    yi vupfile                  -Mahungu ya veketeriwe    -Ku na vumbhoni           mhaka.
 makunguhatelo;                                     leyi tlhontlhaka            -Mahungu ya veketeriwe      kahle naswona ku na       byitsongo bya             -Mahungu yo huhula
 Ndzemuko wa                                        miehleketo naswona leyi     kahle swinene naswona       nkhulukelano              maveketelelo na           no vuyeleriwa
 xikongomelo, vaamukeri                             vupfeke                     ku na nkhulukelano          (nhlangano) eka           nkhulukelano wa           -Mahungu a ya
 va mahungu na mbangu                               -Mahungu ya veketeriwe      (nhlangano) eka             manghenelo, miri na       mahungu                   veketeriwangi kahle
                                                    hindlela yo hlawuleka       manghenelo, miri na         masongelo/mahetelelo                                naswona ya hava
 TIMARAKA TA 30                                     naswona ku na               masongelo/mahetelelo                                                            nkhulukelano
                                                    nkhulukelano
                                                    (nhlangano) ku katsa
                                                    manghenelo, miri na
                                                    masongelo/mahetelelo

Mfanelo yo kopa yi pimiwile                                                                                                                                             Phendla

### Page 8

Xitsonga: Ririmi ro Engetela ro Sungula (FAL)/P3                                              8                                                                DBE/Hukuri 2025
                                                                                 NSC – Xiletelo Xa Makoreketelo

RHUBIRIKI YA MAAVELO YA TIMARAKA EKA MAKOREKETELO YA XITSALWANA EKA RIRIMI RO ENGETELA RO SUNGULA
[TIMARAKA TA 50] (ku yisa emahlweni)
 Swiyenge                                          Vuswikoti byo              Vuswikoti bya le henhla     Vuswikoti byo            Vuswikoti bya               Vuswikoti lebyi nga
                                                   hlawuleka                                              amukeleka                madyondza                   fikelelangiki
                                                             25–27                      19–21                      13–15                       7–9                       0–3
                                                   -Mahlamulelo ya xiyimo     -Mahlamulelo lama           -Mahlamulelo lama        -Hi xitalo mahlamulelo a    -A ku kalangi ku
                                                   xa kahle swinene kambe     vumbiweke kahle             amukelekaka kambe        hi lama faneleke            ringetiwa ku angula
                                                   lama nga riki na           -Miehleketo leyi faneleke   hungu a ri               -Miehleketo yi tala ku va   nhlokomhaka
                                                   swihlawulekisi swa         no tsakisa                  hlamuseriwangi ri        leyi nga hlanganangiki      -Miehleketo hi leyi yi

                              Xiyimo xa le hansi
                                                   xitsalwana xo hlawuleka    -Mahungu ya veketeriwe      twisiseka swinene        na ku hlanganahlangana      nga fanelangiki
                                                   no tlhontlha miehleketo.   kahle naswona ku na         -Miehleketo yi na        -Ku hava vumbhoni lebyi     naswona a yi
                                                   -Miehleketo ya vutlhari    nkhulukelano (nhlangano)    nkhulukelano lowu        kombisaka maveketelelo      fambelani nakatsongo
                                                   no vupfa                   eka manghenelo, miri na     eneleke na ku khorwisa   lamanene na                 na nhlokomhaka
                                                   -Mahungu ya veketeriwe     masongelo/mahetelelo.       -Mahungu ya veketeriwe   nkhulukelano wa             -A ku kongomiwi
                                                   hindlela ya vutshila                                   kahlenyana naswona ku    mahungu.                    naswona yi
                                                   naswona ku na                                          na nkhulukelanonyana                                 pfuvapfuvekile.
                                                   nkhulukelano                                           (nhlanganonyana) eka
                                                   (nhlangano) eka                                        manghenelo, miri na
                                                   manghenelo, miri na                                    masongelo/mahetelelo.
                                                   masongelo/mahetelelo

Mfanelo yo kopa yi pimiwile                                                                                                                                             Phendla

### Page 9

Xitsonga: Ririmi ro Engetela ro Sungula (FAL)/P3                                                      9                                                                                   DBE/Hukuri 2025
                                                                                         NSC – Xiletelo Xa Makoreketelo

RHUBIRIKI YA MAAVELO YA TIMARAKA EKA MAKOREKETELO YA XITSALWANA EKA RIRIMI RO ENGETELA RO SUNGULA
[TIMARAKA TA 50] (ku yisa emahlweni)
 Swiyenge                                         Vuswikoti byo hlawuleka              Vuswikoti bya le henhla            Vuswikoti byo amukeleka         Vuswikoti bya                   Vuswikoti lebyi nga
                                                                                                                                                          madyondza                       fikelelangiki
 RIRIMI, XITAYILI &                                                14–15                            11–12                                8–9                            5–6                           0–3
 VUHLERI                                          -Thoni, rhejisitara, xitayili na     -Thoni, rhejisitara, xitayili na   -Thoni, rhejisitara, xitayili   -Thoni, rhejisitara, xitayili   -Ririmi a ri twisiseki
                                                  ntivomarito swa fambelana            ntivomarito swi fambelana          na ntivomarito swa              na ntivomarito swa              -Thoni, rhejisitara,
 Thoni, rhejisitara,                              swinene na xikongomelo,              kahle na xikongomelo,              fambelana na                    fambelanayana na                xitayili na ntivomarito a
 xitayili na ntivomarito                          vaamukeri va mahungu na              vaamukeri va mahungu na            xikongomelo, vaamukeri va       xikongomelo, vaamukeri va       swi fambelani na

                            Xiyimo xa le henhla
 swa fambelana na                                 mbangu                               mbangu                             mahungu na mbangu               mahungu na mbangu               xikongomelo,
 xikongomelo,                                     -Vutitshembi eka ku tirhisa ririmi   -Ririmi hi leri faneleke           -Ririmi ri tirhisiwile hi       -Matirhiselo ya ririmi i ya     vaamukeri va mahungu
 nkucetelo, vundzeni na                           naswona hindlela yo hlawuleka no     naswona thoni leyi                 mfanelo ku hlamusela            xiyimo xa madyondza             na mbangu
 mahlawulelo ya marito                            tsakisa                              tirhisiweke hi leyi faneleke       mahungu                         swinene.                        -Ntivoririmi wa mpimo
 Matirhiselo ya ririmi na                         -Xi koka rinoko naswona xi na        minkarhi hinkwayo                  -Thoni hi leyi faneleke         -Thoni na dikixini hi leswi     wa le hansi swinene wu
 swiaki na milawu ya                              thoni leyinene no tlhavula           -Swihoxo swa ntivoririmi na        -Ku tirhisiwile ririmi ro       swi nga faneriki                endla leswaku
 rona, mahikahatelo,                              -Swihoxo swa ntivoririmi na          mahikahetelo a swi talangi         amukeleka ku tiyisisa           -Ntivoririmi i wa mpimo wa      mahungu ya nga
 ntivoririmi na                                   mapeletelo a swi kona                -Xi vumbiwile hindlela ya          vundzeni bya hungu              le hansi                        twisiseki.
 mapeletelo                                       -Xi vumbiwile hindlela ya vutshila   kahle swinene.
                                                  swinene.
 TIMARAKA TA 15                                                      13                               10                                7                                4
                                                  -Ririmi i ra xiyimo xa le henhla     -Ririmi ri koka miehleketo         -Matirhiselo lamanene ya        -Matirhiselo ya ririmi lama

                            Xiyimoxa le hansi
                                                  naswona ri na thoni leyi faneleke    naswona hakanyingi ra              ririmi lama nga na swihoxo      nga fikelelangiki
                                                  no tlhavula                          vuyerisa                           switsongo                       -Ku tirhisiwile swivulwa
                                                  -Swihoxo swa ntivoririmi na          -Thoni hi leyi faneleke na ku      -Hakanyingi thoni hi leyi       swo fana kumbe switsongo
                                                  mapeletelo a swi tali ku va kona     vuyerisa                           faneleke kambe matirhiselo      leswi hambaneke
                                                  -Xi vumbiwile hindlela ya vutshila   -Swihoxo swa ntivoririmi na        ya ririmi ya kayivelanyana      -Ntivoririmi i wa mpimo wa
                                                                                       mapeletelo i switsongo                                             le hansi swinene
                                                                                       -Xi vumbiwile hindlela ya
                                                                                       kahle
 XIVUMBEKO                                                        5                                    4                               3                                2                            0–1
                                                  -Mavumbelo ya nhlokomhaka i ya       -Vuxokoxoko byi vumbiwile          -Ku vumbiwile vuxokoxoko        -Ku na timhaka tin'wana         -Ku pfumaleka ka
 Swihlawulekisi swa                               xiyimo xa le henhla swinene          hindlela yo twisiseka.             lebyi faneleke                  leti faneleke                   timhaka tin'wana leti
 xitshuriwa.                                      -Vuxokoxoko bya kahle swinene        -Ku na nkhulukelano                -Swivulwa na tindzimana         -Swivulwa na tindzimana         faneleke
 Mavumbelo ya                                     -Swivulwa na tindzimana swi          -Swivulwa na tindzimana            swi vumbiwile hindlela          swi hoxekile                    -Swivulwa na
 tindzimana na                                    vumbiwile hindlela ya kahle          swa twisiseka naswona i swo        leyinene.                       -Xitsalwana xa ha               tindzimana swi hoxekile
 swivulwa.                                        swinene                              hambanahambana                     -Xitsalwana xa twisiseka        twisiseka hambileswi xi         -Xitsalwana a xi
                                                                                                                                                          nga na swihoxo.                 twisiseki.
 TIMARAKA TA 5

Mfanelo yo kopa yi pimiwile                                                                                                                                                                        Phendla

### Page 10

Xitsonga: Ririmi ro Engetela ro Sungula (FAL)/P3                              10                                                                DBE/Hukuri 2025
                                                                  NSC – Xiletelo Xa Makoreketelo

RHUBIRIKI YA MAAVELO YA TIMARAKA EKA MAKOREKETELO YA XITSALWAMBIKO XO LEHA EKA RIRIMI RO ENGETELA RO
SUNGULA [TIMARAKA TA 30]
Swiyenge                      Vuswikoti byo                Vuswikoti bya le henhla    Vuswikoti byo              Vuswikoti bya                 Vuswikoti lebyi nga
                              hlawuleka                                               amukeleka                  madyondza                     fikelelangiki
VUNDZENI,                               15–18                        11–14                       8–10                        5–7                            0–4
MAKUNGUHATELO &               -Mahlamulelo yo              -Mahlamulelo lamanene      -Mahlamulelo yo            -Mahlamulelo ya               -Mahlamulelo a ya
XIVUMBEKO                     hlawuleka na ku hundzisa     lama kombisaka vutivi      ringanela lama             madyondza lama                kombisi vutivi bya
                              leswi a swi languteriwile    lebyinene bya              kombisaka vutivi bya       kombisaka vutivi              swihlawulekisi swa
Mahlamulelo na                -Miehleketo ya vutlhari na   swihlawulekisi swa         swihlawulekisi swa         byin'wana bya                 muxaka wa xitshuriwa
miehleketo                    ku vupfa                     muxaka wa xitshuriwa       muxaka wa xitshuriwa.      swihlawulekisi swa            -Nhlamuselo a yi le
Maveketelelo ya               -Vutivi byo enta bya         -Ku na ku kongoma          -Mhaka a yi kongomiwi hi   muxaka wa xitshuriwa          rivaleni naswona yi
miehleketo eka                swihlawulekisi swa           mhaka, a ku na ku huma     ku hetiseka                -Ku na ku kongomanyana        humile swinene emhakeni
makunguhatelo                 muxaka wa xitshuriwa         emhakeni                   -Ku na ku humanyana        kambe ku na ku pfa ku         -Vundzeni na miehleketo
Xikongomelo, vaamukeri        -Matsalelo ya kongoma        -Vundzeni na miehleketo    emhakeni                   humiwa emhakeni.              swi hava nkhulukelano
va hungu,                     mhaka                        swi na nkhulukelano,       -Vundzeni na miehleketo    -A hi minkarhi hinkwayo       -Ku na vuxokoxoko
swihlawulekisi/milawu ya      -Vundzeni na miehleketo      nhlamuselo ya vuenti       swi na nkhulukelano lowu   vundzeni na miehleketo        byitsongo swinene lebyi
matirhiselo ya ririmi na      swi na nkhulukelano          naswona vuxokoxoko byi     amukelekaka                swi khulukelanaka             seketelaka nhlokomhaka
mbangu                        -Nhlamuselo ya vuenti        seketela nhlokomhaka       -Ku na vuxokoxoko          -Ku na vuxokoxoko             -A ku tirhisiwangi milawu
                              swinene naswona              -Xivumbeko lexi faneleke   byin'wana lebyi            byitsongo lebyi               ya xivumbeko leyi
TIMARAKA TA 18                vuxokoxoko hinkwabyo         lexi nga na swihoxo        seketelaka nhlokomhaka     seketelaka nhlokomhaka        faneleke.
                              byi seketela nhlokomhaka     switsongo swa nkhaqato     -Hi ku angarhela           -Milawu ya xivumbeko yi
                              -Xivumbeko lexi faneleke                                xivumbeko hi lexi          tirhisiwe hindlela yo ka yi
                              no va na nkhaqato                                       faneleke kambe xi ri na    nga twisiseki
                                                                                      swihoxo switsongo swa      -Ku na swihoxo swo tala
                                                                                      nkhaqato

Mfanelo yo kopa yi pimiwile                                                                                                                              Phendla

### Page 11

Xitsonga: Ririmi ro Engetela ro Sungula (FAL)/P3                                    11                                                                            DBE/Hukuri 2025
                                                                        NSC – Xiletelo Xa Makoreketelo

RHUBIRIKI YA MAAVELO YA TIMARAKA EKA MAKOREKETELO YA XITSALWAMBIKO XO LEHA EKA RIRIMI RO ENGETELA RO
SUNGULA [TIMARAKA TA 30] (ku yisa emahlweni)
Swiyenge                        Vuswikoti byo                   Vuswikoti bya le henhla         Vuswikoti byo                   Vuswikoti bya                   Vuswikoti lebyi nga
                                hlawuleka                                                       amukeleka                       madyondza                       fikelelangiki
RIRIMI, XITAYILI &                         10–12                            8–9                            6–7                               4–5                           0–3
VUHLERI                         -Thoni, rhejisitara, xitayili   -Thoni, rhejisitara, xitayili   -Thoni, rhejisitara, xitayili   -Thoni, rhejisitara, xitayili   -Thoni, rhejisitara, xitayili
                                na ntivomarito swi              na ntivomarito swi              na ntivomarito swi              na ntivomarito swo              na ntivomarito a swi
Thoni, rhejisitara, xitayili,   fambelana swinene na            fambelana swinene na            fambelana na                    fambelana switsongo na          fambelani na
xikongomelo/nkucetelo,          xikongomelo, vaamukeri          xikongomelo, vaamukeri          xikongomelo, vaamukeri          xikongomelo, vaamukeri          xikongomelo, vaamukeri
vaamukeri va hungu na           va hungu na mbangu              va hungu na mbangu              va hungu na mbangu              va hungu na mbangu              va hungu na mbangu
mbangu                          -Ku na nkhaqato wa              -Hi ku angarhela ku na          -Ku na swihoxo                  -Ntivoririmi wo pfumala         -Swihoxo swi tele
Matirhiselo ya ririmi na        ntivoririmi naswona wu          nkhaqato wa ntivoririmi         switsongo swa ririmi            nkhaqato wu tlhela wu va        naswona ku na ku
milawu ya matirhiselo ya        vumbiwile hi mfanelo            naswona wu vumbiwile hi         -Ku na ntivomarito wo           na swihoxo swo                  hlanganahlangana ka
ririmi                          -Swihoxo a swi kona             mfanelo.                        ringanela                       hlayanyana.                     timhaka.
Mahlawulelo ya marito                                           -Ntivomarito wa kahle           -Swihoxo a swi onhi             -Ntivomarito wa mpimo           -Ntivomarito a wu
Mahikahatelo na                                                 swinene                         nhlamuselo                      wa le hansi                     fambelani na
mapeletelo                                                      -A ku tali ku va na                                             -Nhlamuselo a yi le             xikongomelo
                                                                swihoxo                                                         rivaleni                        -Nhlamuselo a yi twali
TIMARAKA TA 12                                                                                                                                                  nakatsongo
MAAVELO YA                                 25–30                           19–23                           14–17                            9–12                           0–7
TIMARAKA

Mfanelo yo kopa yi pimiwile                                                                                                                                                  Phendla

### Page 12

Xitsonga: Ririmi ro Engetela ro Sungula (FAL)/P3                                         12                                                                                  DBE/Hukuri 2025
                                                                             NSC – Xiletelo Xa Makoreketelo
RHUBIRIKI YA MAAVELO YA TIMARAKA EKA MAKOREKETELO YA XITSALWAMBIKO XO KOMA EKA RIRIMI RO ENGETELA
RO SUNGULA [TIMARAKA TA 20]
Swiyenge                        Vuswikoti byo hlawuleka            Vuswikoti bya le henhla         Vuswikoti byo amukeleka            Vuswikoti bya madyondza            Vuswikoti lebyi nga
                                                                                                                                                                         fikelelangiki
VUNDZENI,                                    10–12                             8–9                               6–7                                4–5                                0–3
MAKUNGUHATELO &                 -Mahlamulelo yo hlawuleka          -Mahlamulelo lamanene           -Mahlamulelo yo ringanela          -Mahlamulelo ya madyondza          -Mahlamulelo a ya kombisi
XIVUMBEKO                       na ku hundzisa leswi a swi         lama kombisaka vutivi           lama kombisaka vutivi bya          lama kombisaka vutivinyana         vutivi bya swihlawulekisi swa
                                languteriwile                      lebyinene bya                   swihlawulekisi swa muxaka          bya swihlawulekisi swa             muxaka wa xitshuriwa
Mahlamulelo na miehleketo       -Miehleketo ya vutlhari na ku      swihlawulekisi swa muxaka       wa xitshuriwa                      muxaka wa xitshuriwa               -Nhlamuselo a yi le rivaleni
Maveketelelo ya                 vupfa                              wa xitshuriwa                   -Mhaka a yi kongomiwi hi ku        -Ku na ku kongoma kambe            naswona yi humile swinene
miehleketo eka                  -Vutivi byo enta bya               -Ku na ku kongoma               hetiseka                           ku pfa ku humiwanyana              emhakeni.
makunguhatelo                   swihlawulekisi swa muxaka          mhaka, a ku na ku huma          -Ku na ku humanyana                emhakeni                           -Vundzeni na miehleketo swi
Swihlawulekisi/Milawu ya        wa xitshuriwa.                     emhakeni                        emhakeni                           -A hi minkarhi hinkwayo            hava nkhulukelano
matirhiselo ya ririmi na        -Matsalelo ya kongoma              -Vundzeni na miehleketo         -Vundzeni na miehleketo swi        vundzeni na miehleketo swi         -Ku na vuxokoxoko
mbangu                          mhaka                              swi na nkhulukelano,            na nkhulukelano lowu               khulukelanaka                      byitsongo swinene lebyi
                                -Vundzeni na miehleketo swi        nhlamuselo ya vuenti            amukelekaka.                       -Ku na vuxokoxoko                  seketelaka nhlokomhaka
TIMARAKA TA 12                  na nkhulukelano                    naswona vuxokoxoko byi          -Ku na vuxokoxoko                  byitsongo lebyi seketelaka         -A ku tirhisiwangi milawu ya
                                -Nhlamuselo ya vuenti              seketela nhlokomhaka            byin'wana lebyi seketelaka         nhlokomhaka                        xivumbeko leyi faneleke
                                swinene naswona                    -Xivumbeko lexi faneleke xi     nhlokomhaka                        -Milawu ya xivumbeko yi
                                vuxokoxoko hinkwabyo byi           ri na swihoxo switsongo         -Hi ku angarhela xivumbeko         tirhisiwe hindlela yo ka yi nga
                                seketela nhlokomhaka               swa nkhaqato                    hi lexi faneleke kambe xi ri       twisiseki
                                -Xivumbeko lexi faneleke no                                        na swihoxo switsongo swa           -Ku na swihoxo swo tala
                                va na nkhaqato                                                     nkhaqato
RIRIMI, XITAYILI &                            7–8                               5–6                                4                                  3                                0–2
VUHLERI                         -Thoni, rhejisitara, xitayili na   -Thoni, rhejisitara, xitayili   -Thoni, rhejisitara, xitayili na   -Thoni, rhejisitara, xitayili na   -Thoni, rhejisitara, xitayili na
                                ntivomarito swi fambelana          na ntivomarito swi              ntivomarito swi fambelana na       ntivomarito swo                    ntivomarito a swi fambelani
Thoni, rhejisitara, xitayili,   swinene na xikongomelo,            fambelana swinene na            xikongomelo, vaamukeri va          fambelananyana na                  na xikongomelo, vaamukeri
ntivomarito wu fanele           vaamukeri va hungu na              xikongomelo, vaamukeri va       hungu na mbangu                    xikongomelo, vaamukeri va          va hungu na mbangu
xikongomelo na mbangu           mbangu.                            hungu na mbangu                 -Ku na swihoxonyana swa            hungu na mbangu                    -Swihoxo swi tele naswona
Matirhiselo ya ririmi na        -Ku na nkhaqato wa                 -Hi ku angarhela ku na          ririmi                             -Ntivoririmi wo pfumala            ku na ku hlanganahlangana
milawu ya matirhiselo ya        ntivoririmi naswona wu             nkhaqato wa ntivoririmi         -Ku na ntivomarito wo              nkhaqato wu tlhela wu va na        ka timhaka.
ririmi                          vumbiwile hi mfanelo               naswona wu vumbiwile hi         ringanela.                         swihoxo swo hlayanyana             -Ntivomarito a wu fambelani
Mahlawulelo ya marito           -Swihoxo a swi kona                mfanelo                         -Swihoxo a swi onhi                -Ntivomarito wo kayivela           na xikongomelo
Mahikahatelo na                                                    -Ntivomarito wa kahle           nhlamuselo                         -Nhlamuselo a yi le rivaleni.      -Nhlamuselo a yi twali
mapeletelo                                                         swinene.                                                                                              nakatsongo
                                                                   -A ku tali ku va na swihoxo
TIMARAKA TA 8
MAAVELO YA                                  17–20                             13–15                            10–11                                7–8                                0–5
TIMARAKA

Mfanelo yo kopa yi pimiwile                                                                                                                                                              Phendla

### Page 13

Xitsonga: Ririmi ro Engetela ro Sungula (FAL)/P3          13                      DBE/Hukuri 2025
                                            NSC – Xiletelo Xa Makoreketelo

 MAAVELO YA TIMARAKA

 XIYENGE XA A: XITSALWANA: TIMARAKA TA                                       50

 VUNDZENI NA MAKUNGUHATELO                                   (VM):           30
 RIRIMI, XITAYILI NA VUHLERI                                 (RXV):          15
 XIVUMBEKO                                                    (X):           05
 NTSENGO                                                                     50

 XIYENGE XA B: XITSALWAMBIKO XO LEHA: TIMARAKA TA                            30

 VUNDZENI, MAKUNGUHATELO NA XIVUMBEKO (VMX):                                 18
 RIRIMI, XITAYILI NA VUHLERI          (RXV):                                 12
 NTSENGO                                                                     30

 XIYENGE XA C: XITSALWAMBIKO XO KOMA: TIMARAKA TA                            20

 VUNDZENI, MAKUNGUHATELO NA XIVUMBEKO (VMX):                                 12
 RIRIMI, XITAYILI NA VUHLERI           (RXV):                                08
 NTSENGO                                                                     20

 MIMFUNGHO YA MAKOREKETELO

 MFUNGHO          NHLAMUSELO
 _                Nkhwati /ntila ehansi ka xihoxo xin'wana na xin'wana.

 II               Etlhelo ra xinene eka swivulwa leswi nga twisisekiki.
 =                Etlhelo ra xinene loko mukamberiwa a nga avangi xitshuriwa xa yena hi
                  tindzimana.
 m                Etlhelo ra xinene ku kombisa mbuyelelo wa timhaka kumbe marito.
 ↓                A nga fikangi emakumu ka pheji.
 ↑                A a fanele a sungurile ehenhla ka mitila leyi a nga yi tlula.
 ←                A a fanele a sungurile eku sunguleni ka majini eximatsini.

 →                A nga fikangi emakumu ka majini eka tlhelo ra xinene.
 /                Loko a hlanganisile marito.
                  Loko a hambanisile marito.

Mfanelo yo kopa yi pimiwile

## Related documents

- [Xitsonga FAL P1 Nov 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-xitsonga-fal-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-1-xitsonga/347c2290-c494-40ca-a9f8-45890e61b5bc) — Xitsonga FAL · QP · 2025 · Xitsonga
- [Xitsonga FAL P2 Nov 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-xitsonga-fal-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-2-xitsonga/06fdfb10-5ff1-4fe8-9991-c79f58198998) — Xitsonga FAL · QP · 2025 · Xitsonga
- [Xitsonga FAL P3 Nov 2023](https://www.hlayiso.com/library/xitsonga-fal-p3-nov-2023/7e2ef505-ea01-46d2-b914-899aa4e69d64) — Xitsonga FAL · QP · 2023 · Xitsonga
- [Xitsonga FAL P3 Nov 2020 Memo](https://www.hlayiso.com/library/xitsonga-fal-p3-nov-2020-memo/188d19da-b437-42a5-9aa3-2e7099ee5f43) — Xitsonga FAL · Memo · 2020 · Xitsonga
- [Xitsonga FAL P3 Nov 2018 FINAL Memo](https://www.hlayiso.com/library/xitsonga-fal-p3-nov-2018-final-memo/747ae7bb-36e2-49d0-89dc-d5697c463b0a) — Xitsonga FAL · Memo · 2018 · Xitsonga
- [Xitsonga FAL P3 May June 2018 Memo](https://www.hlayiso.com/library/xitsonga-fal-p3-may-june-2018-memo/3a462233-3b66-4266-a3e7-21b5d6f7c016) — Xitsonga FAL · Memo · 2018 · Xitsonga

## More from Grade 12 Xitsonga FAL

- [Gr 12 Xitsonga FAL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-xitsonga-fal-atp-2023-24/5be9f504-976c-44dc-89b0-03ecf6a24a65) — ATP
- [Xitsonga FAL P1 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/xitsonga-fal-p1-nov-2024/3b46635f-7f15-4117-a226-b8d28ae9f907) — QP · 2024 · Xitsonga
- [Xitsonga FAL P2 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/xitsonga-fal-p2-nov-2024/025b33f4-51de-418d-abe0-fda74fc2ce38) — QP · 2024 · Xitsonga
- [Xitsonga FAL P3 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/xitsonga-fal-p3-nov-2024/c1b47b72-3d59-4793-a94e-4d01583ab932) — QP · 2024 · Xitsonga
- [Xitsonga FAL P1 May-June 2024](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-xitsonga-fal-2024-nsc-june-exam-question-paper-paper-1-xitsonga/b22bd3e6-ea9f-4fd9-a78b-79060233a1f1) — QP · 2024 · Xitsonga
- [Xitsonga FAL P2 May-June 2024](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-xitsonga-fal-2024-nsc-june-exam-question-paper-paper-2-xitsonga/9a411270-a0e6-40c8-ae27-389ae9b8036f) — QP · 2024 · Xitsonga

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
