# Xitsonga HL Grade 12 P1 NSC November 2025 Question Paper

> Grade 12 Xitsonga HL Paper 1 question paper from the NSC November Exam 2025, 11 pages. Read online or get the free PDF download, memo linked when available.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/grade-12-xitsonga-hl-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-1-xitsonga/f4a4059b-f941-4262-85a2-11212034412c
- Updated: 2026-09-28
- Subject: Xitsonga HL
- Grade: Grade 12
- Language: Xitsonga
- Document type: Question paper
- Year: 2025
- Exam period: NSC November Exam
- Paper: 1
- Curriculum: CAPS
- Pages: 11

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [Xitsonga HL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/xitsonga-hl) › [Xitsonga HL Grade 12 P1 NSC November 2025 Question Paper](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-xitsonga-hl-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-1-xitsonga/f4a4059b-f941-4262-85a2-11212034412c)

## About this document

Xitsonga Hl · Grade 12 · NSC November Exam · 2025 · xitsonga. Question paper, 11 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Confidential

                                         NATIONAL
                                    SENIOR CERTIFICATE

                                           GIREDI YA 12

                          XITSONGA: RIRIMI RA LE KAYA (HL)

                                   PAPILA RO SUNGULA (P1)

                                            HUKURI 2025

TIMARAKA: 70

NKARHI: Tiawara ti2

                              Papila leri ra swivutiso ri na tipheji ta 11.

Mfanelo yo kopa yi pimiwile                                                   Phendla

### Page 2

Xitsonga: Ririmi ra le Kaya (HL)/P1           2                            DBE/Hukuri 2025
                                        NSC Confidential

 SWITSUNDZUXO NA VUXOKOXOKO

 1.         Papila leri ra swivutiso ri avanyisiwile hi swiyenge SWINHARHU:

            XIYENGE XA A: Xikambelantwisiso                         (30)
            XIYENGE XA B: Nkomiso                                   (10)
            XIYENGE XA C: Swiaki na milawu ya matirhiselo ya ririmi (30)

 2.         Hlaya switsundzuxo HINKWASWO hi vukheta.

 3.         Hlamula swivutiso HINKWASWO.

 4.         Sungula xiyenge XIN'WANA na XIN'WANA eka pheji YINTSHWA.

 5.         Khwatihata emakumu ka xiyenge xin'wana na xin'wana.

 6.         Nombora tinhlamulo himfanelo tanihilaha ti nomboriweke hakona eka papila
            leri ra swivutiso.

 7.         Tlula ntila endzhaku ka nhlamulo yin'wana na yin'wana.

 8.         Tekela enhlokweni mapeletelo na mavumbelo ya swivulwa.

 9.         Ndzinganyeto wa maavelo ya nkarhi:

            XIYENGE XA A: Timinete ta 50
            XIYENGE XA B: Timinete ta 30
            XIYENGE XA C: Timinete ta 40

 10.        Tsala swi basa no vonaka.

Mfanelo yo kopa yi pimiwile                                                       Phendla

### Page 3

Xitsonga: Ririmi ra le Kaya (HL)/P1            3                            DBE/Hukuri 2025
                                         NSC Confidential

 XIYENGE XA A: XIKAMBELANTWISISO              2025

 XIVUTISO XA 1

 Hlaya XITSHURIWA xa A, u langutisa na xa B kutani u hlamula swivutiso leswi nga
 ehansi ka swona.

 XITSHURIWA XA A

                                      NANDZU I WA MANI?

 1        Ku va tiko ra Afrika-Dzonga ri kumile ntshuxeko hi lembe ra 1994 swi endlile
          leswaku vadyondzi va titwa onge va khomile misava hi mavoko. Mubya wu
          nyekile, timfanelo ta vana ti va dlele. Vadyondzi va lava ku nyikiwa swilo
          hinkwaswo handle ko swi tirhela. Exikolweni a va hakeli, vutshunguri
          eswibedhlele i mahala, swakudya mfumo wa va nyika. Loko a swi ya hi vona a 5
          va ta tsaka loko na tinhlamulo a vo vitaneriwa kunene loko va tsala xikambelo
          leswaku va ta pasa mahala handle ko tirha hi ku tikarhata. Xidemokirasi a xi
          twisisiwangi hi vadyondzi va manguva lawa. Timfanelo ta tiviwa kambe
          vutihlamuleri onge a va si tshama va byeriwa nchumu hi byona. Vadyondzisi na
          vadyondzi va hundzukile ximanga na kondlo. Exikolweni ko yeriwa ku ya dya na 10
          ku xanisa vadyondzisi hi van'wana va vadyondzi. Loko lembe ri hela a va vileli
          loko va feyila hikuva va swi tiva leswaku leri landzelaka va ta hundzisiwa
          hambiloko va nga pasangi. Leswi swi hundzurile swikolo puwa ra vugevenga na
          swidzidziharisi. Vadyondzisi va khomile nghavitla hikuva loko vo tokolo, va
          kombiwa xikhohlolarifu.                                                        15

 2        Eswikolweni vadyondzi va ba xinari, vadyondzisi va cina. Ku xixima swi humile
          moya eka vadyondzi va masiku lawa. Va rivala leswaku vadyondzisi va rimile ya
          vona ndzima yi herile. Loko va ya eswikolweni va ambala swihuku va nyekisa
          na maburuku. Loko mudyondzisi a ri karhi a dyondzisa va tiendlela swa vona va
          rivala leswaku nkarhi wo dyondza a wu tlheleli endzhaku. Ku tsala ntirho wa 20
          xikolo va vona swi va hetela nkarhi. Eswihambukelweni swa swikolo ku
          hundzuriwile vudzahelo bya timbangi na swidzidziharisi swo hambanahambana.
          Vadyondzisi i vamakhensarixile hikuva va hlotiwa vusiku na nhlikanhi hikuva va
          tekiwa tanihi vanhu lava sivelaka vadyondzi ku tiphina hi timfanelo ta vona.

 3        Mfumo wu ringeta hi tindlela hinkwato ku seketela vadyondzi leswaku va kota 25
          ku fikelela ku navela ka vona kambe wa tsandzeka. Wu xavela vadyondzi
          switirhisiwa hinkwaswo leswi va pfunetaka eka tidyondzo ta vona. Eka
          swin'wana swikolo ku engeteriwa na vadyondzisi lava pfunetaka eka tidyondzo
          ta Sayense na Tinhlayo. Vadyondzisi va thoriwa leswaku va ya dyondzisa hi
          minkarhi ya tiholideyi na ku hela ka vhiki. Vadyondzi va Giredi ya 12 va xaveriwa 30
          tithebulete ku tlhela ku engeteriwa na tibuku lembe rin'wana na rin'wana ku pfala
          leti lahlekeke na leti kumekaka ti hlakarile. Leswi hinkwaswo swi komba ku
          seketela vadyondzi leswaku va ta va na nkhinkhi wo tinyiketela eka tidyondzo ta
          vona.

Mfanelo yo kopa yi pimiwile                                                        Phendla

### Page 4

Xitsonga: Ririmi ra le Kaya (HL)/P1         4                                 DBE/Hukuri 2025
                                      NSC Confidential

 4        Tiselulafoni ti tshama etinyongeni onge hiloko va ri na mabindzu lawa va ma 35
          fambisaka hi nkarhi wo dyondza. Lava xiximaka vadyondzisi na lava tsalaka
          mintirho ya xikolo va xanisiwa, ku vuriwa leswaku i swiphukuphuku naswona va
          lava ku tsakisa vadyondzisi ematshan'weni yo tiphina hi timfanelo ta vona. Loko
          a swo koteka ku tlherisela nkarhi endzhaku, lava lweleke ntshuxeko na timfanelo
          ta vanhu a va ta swi tlherisela endzhaku hikuva xikongomelo xa vona a ku ri 40
          leswaku vanhu hinkwavo va khomiwa ku ringana, ku nga ri yona hasahasa leyi
          humelelaka eswikolweni manguva lawa.

 5        Ematshan'weni yo komba ku khensa ku tikarhata loku endliwaka hi vadyondzisi,
          vadyondzi va va xanisa hi ku ka va nga va xiximi, va rhuketeriwa, va biwa va
          tlhela va dlayiwa. Van'wana va seketeriwa na hi vatswari va vona hikuva a va 45
          lolohi ku ya eswikolweni va ya holovisa vadyondzisi loko vo tshuka va ringetile
          ku komba vana va vona ndlela. Va tiva timfanelo ta vana va vona, va rivala ta
          vadyondzisi. Loko mudyondzisi o tshuka a ringetile ku tshinya mudyondzi,
          mfumo a wu n'wi sirheleli kambe u tshembisiwa ku hlongoriwa entirhweni na ku
          tekeriwa swimalana leswi a swi tirheleke vutomi bya yena hinkwabyo. Mhaka 50
          leyi yi heta vadyondzisi matimba. Leswi swi endla leswaku va heleriwa hi
          rirhandzu leri va nga na rona eka ntirho lowu kutani va tshika ntirho nkarhi wo
          huma penceni wu nga si fika.

 6        Swimalana leswi vadyondzisi va kumaka swona swi hatla swi va helela kutani
          va va na ntshikelelo wa miehleketo, leswi endlaka leswaku van'wana va vona 55
          va hundza emisaveni nkarhi wu nga si fika. Swi tano na le ka vadyondzi
          van'wana hikuva va tshika xikolo va nga pasangi Giredi ya 12 hikuva a va wu
          voni nkoka wa dyondzo. Leswi swi vanga leswaku nhlayo ya vugevenga yi
          tlakuka etikweni hikuva hambiloko vadyondzi lava va nga swi kotangi ku pasa
          Giredi ya 12, va navela ku hanya ku fana na lava nga swi kota; kutani va 60
          tinghenisa eka timhaka ta vugevenga leswaku va ta fuma hi xihatla. Endlelo leri
          ri endla leswaku va funya buwa nkarhi wu nga si fika.

 7        Loko mbuyelo wa Giredi ya 12 wa ku hela ka lembe wu huma, lava
          tshwukiseriwaka mahlo na lava faneleke ku hlamusela xivangelo xa ku feyila ka
          vadyondzi i nhloko ya xikolo na vadyondzisi. Mhaka ya leswaku vadyondzi a va 65
          ri na timfanelo a ka ha vulavuriwi nchumu hi yona. A ku kona laha mudyondzisi
          kumbe nhloko ya xikolo a pfumeleriwaka ku hlamusela swiphiqo leswi a swi
          vangiwa hi vadyondzi hi nkarhi wo dyondza. Vadyondzisi va vanhu
          vambuyangwana va boheka ku pfumela leswaku hi vona va nga tirhiki himfanelo
          exikarhi ka lembe. Tiko ri onhakile, vumundzuku bya vana byi helerile 70
          endzhopeni lowu va yisaka eku loveni. I mani a nga pfunetaka ku pfula vana
          lava mahlo leswaku va kota ku vona khele leri ahlameke emahlweni ka vona?
          Hakunene tiko ri lovile. Nandzu i wa mani?

                                                         [Xitshuriwa lexi i xa vutitumbuluxeri]

                                           NA

Mfanelo yo kopa yi pimiwile                                                            Phendla

### Page 5

Xitsonga: Ririmi ra le Kaya (HL)/P1               5                                    DBE/Hukuri 2025
                                            NSC Confidential

 XITSHURIWA XA B

                               [Xifaniso lexi xi huma eka webusayiti ya www.teendrugaddictioncentre.com]

 SWIVUTISO: XITSHURIWA XA A

 1.1        Ku ya hi xitshuriwa lexi, i vamani lava lavaka ku nyikiwa swilo va nga swi
            tirhelangi?                                                                                    (1)

 1.2        Hlawula nhlamulo leyi nga yona eka leti nga laha hansi. Ku va vadyondzi na
            vadyondzisi va ri ximanga na kondlo swi kombisa leswaku i … lavakulu.

            A     vanghana
            B     valala
            C     vayivi
            D     varisi                                                                                   (1)

 1.3        Boxa xilo XIN'WE lexi vadyondzi va nyikiwaka mahala hi mfumo.                                  (1)

 1.4        Boxa lembe leri ntshuxeko wu kumekeke hi rona ku kondza vadyondzi va
            kumeka va ri na timfanelo.                                                                     (1)

 1.5        Hi kwihi ku yelana loku nga kona exikarhi ka nhlokomhaka na hungu ra
            XITSHURIWA XA A?                                                                               (2)

Mfanelo yo kopa yi pimiwile                                                                     Phendla

### Page 6

Xitsonga: Ririmi ra le Kaya (HL)/P1           6                              DBE/Hukuri 2025
                                        NSC Confidential

 1.6        Hlamusela leswi landzelaka hi marito ya wena n'wini.

            1.6.1      Eswikolweni vadyondzi va ba xinari vadyondzisi va cina.                 (2)

            1.6.2      Vadyondzisi va khomile nghavitla.                                       (2)

 1.7        Hikokwalaho ka yini vadyondzisi va vona swi antswa ku tshika ntirho malembe
            ya vona yo huma penceni ya nga si fika?                                            (2)

 1.8        Hi yihi dyondzo leyi u yi kumeke eka xitshuriwa lexi?                              (2)

 1.9        Xana mutsari u va lemukisa yini vahlayi hi xitshuriwa lexi?                        (2)

 1.10       U nga vula yini hi leswi humelelaka eka xitshuriwa lexi?                           (2)

 1.11       U nga va tsundzuxa yini vadyondzi ku ya hi endlelo ra vona ra swilo eka
            xitshuriwa lexi?                                                                   (2)

 SWIVUTISO: XITSHURIWA XA B

 1.12       Hi rihi hungunkulu leri humelerisiwaka hi XITSHURIWA XA B?                         (2)

 1.13       Hi swihi leswi nga endliwaka hi vaakatiko ku cinca xiyimo lexi humelelaka eka
            XITSHURIWA XA B?                                                                   (2)

 1.14       U titwa njhani hi leswi humelelaka eka XITSHURIWA XA B? Seketela nhlamulo
            ya wena.                                                                           (2)

 SWIVUTISO: SWITSHURIWA SWA A NA B

 1.15       Hi kwihi ku yelana loku nga kona exikarhi ka XITSHURIWA XA A na
            XITSHURIWA XA B ku ya hi hungu ra swona?                                           (2)

 1.16       Kombisa ku hambana loku nga kona exikarhi ka XITSHURIWA XA A na
            XITSHURIWA XA B ku ya hi hungu ra swona.                                           (2)

                                                           NTSENGO WA XIYENGE XA A:            30

Mfanelo yo kopa yi pimiwile                                                         Phendla

### Page 7

Xitsonga: Ririmi ra le Kaya (HL)/P1               7                                 DBE/Hukuri 2025
                                            NSC Confidential

 XIYENGE XA B: NKOMISO

 XIVUTISO XA 2: KU KOMISA HI MARITO YA WENA N'WINI

 Hlaya XITSHURIWA XA C kutani u tsala nkomiso hi marito lama nga hundziki 90 u
 kombisa ku vuyeriwa loku vaka kona loko vanhu va xiximana entirhweni. Nkomiso
 wa wena wu fanele wu va hi xivumbeko xa ndzimana wu tlhela wu katsa timhakankulu
 ta nkombo (7).

 LEMUKA: U languteriwa ku endla leswi landzelaka:

 1.    Tsala swivulwa leswi heleleke swa wena n'wini kambe u nga onhi mongo wa
       xitshuriwa.
 2.    A wu FANELANGI ku tsala nhlokomhaka eka nkomiso wa wena.
 3.    Kombisa nhlayo ya marito emakumu ka nkomiso wa wena.

 XITSHURIWA XA C

                                      KU XIXIMANA ENTIRHWENI

 Ku xixima i ndlela yo komba ku amukela vuswikoti kumbe ku tirha na munhu un'wana hi
 ku n'wi komba xichavo na ndzhuti. Hambi i mubasisi wa tihofisi, mutirhi ekhixini kumbe
 i mupfuneti wa mutirhikulobye, u fanele ku xiximiwa. Munhu a nga fanelangi a hanya a
 ri eku chaveni loko a ya entirhweni hi ku ehleketa leswaku a nga hlangana na leswi nga
 n'wi vavisaka emoyeni hambi ku kavanyeteka emiehleketweni. Loko vatirhi va xiximana
 ntshikelelo wa miehleketo wu fambela ekule, leswi nga swa nkoka eka rihanyu ra vona.
 Laha vatirhi va nga xiximaniki a va swi koti ku fikelela swikongomelo swa khampani hi
 ku olova minkarhi hinkwayo. Vatirhi lava xiximiwaka hi vathori va vona va titshemba
 entirhweni wa vona naswona va hatlisa va heta ntirho lowu va faneleke ku wu fikelela.

 Ndhawu laha ku nga na ku xiximana ku tumbuluka swivandla swo tala swa le henhla
 swa mintirho eka vatirhi va khampani yin'wana na yin'wana. Vatirhi va titwa va tekeriwa
 enhlokweni loko va xiximiwa hikuva mavonelo ya vona ma amukeriwa hi vathori va vona.
 Timhaka to rhandza vatirhi van'wana ku vengiwa van'wana ti tele ngopfu emintirhweni,
 leswi onhaka swinene hikuva swi avanyisa vatirhi. Leswi swi tisa ku twanana, ntirhisano
 na switshunxo leswi vuyerisaka khampani hinkwayo. Vatirhi va tirha kahle no
 tinyungubyisa hi ntirho lowu va wu fikelelaka wa siku na siku, leswi endlaka leswaku
 khampani yi vuyeriwa hi xiyimo xa le henhla.

 Matirhelo lawa ma vuyerisa no tsakisa vathori na vatirhi va khampani hinkwayo hikuva
 va tirha va tshunxekile swinene. Vatirhi va kota ku tirha nkarhi wo leha eka khampani
 yoleyo hi ku va va titwa va ri va nkoka naswona mpfuno wa vona wu laveka swinene eka
 yona. Ku tikarhata hi ku hetiseka entirhweni hi leswi laviwaka hi tikhampani hinkwato.
 Loko tikhampani hinkwato a to hanya hindlela leyi, a ti ta humesa mbuyelo wa le henhla
 swinene na ku tlakusa ikhonomi ya tiko. Tikhampani ta rirhandzu na ku xixima vatirhi
 laha tikweni hindlela ya xichavo no xixima to kombiwa hi rintiho.

               [Xi hundzuluxeriwile xi huma eka webusayiti ya www.advantages-working-from-home.com]

                                                               NTSENGO WA XIYENGE XA B:               10

Mfanelo yo kopa yi pimiwile                                                                 Phendla

### Page 8

Xitsonga: Ririmi ra le Kaya (HL)/P1                 8                                      DBE/Hukuri 2025
                                              NSC Confidential

 XIYENGE XA C: SWIAKI NA MILAWU YA MATIRHISELO YA RIRIMI

 XIVUTISO XA 3: XINAVETISO

 Hlaya xinavetiso lexi landzelaka kutani u hlamula swivutiso leswi nga ehansi ka xona.

 XITSHURIWA XA D

  Xitimulamoya xin'we
  a xi ri R15 000,00.
  Sweswi i R12 000,00.

                                      [Xifaniso lexi xi huma eka webusayiti ya www.acs-installation.co.uk]

 3.1        Hikokwalaho ka yini nhlokomhaka ya xinavetiso lexi nga laha henhla yi tsariwile
            hi fonto leyikulu leyi tikisiweke?                                                                (1)
 3.2        Hlawula nhlamulo leyi nga yona eka leti nga laha hansi. Xikongomelo xa
            munavetisi xo va a hungutile nxavo wa switimulamoya leswi i ku endlela
            leswaku ... va hatlisa va ya xava mbhukuto wu nga si hela.
            A     vahloti
            B     vaxavi
            C     vatlangi
            D     varindzi                                                                                    (1)
 3.3        Xinavetiso lexi xi nga va xi kongomisiwile eka vamani?                                            (2)
 3.4        Kombisa mboyamelatlhelorin'we lowu humelerisiwaka hi xinavetiso lexi.                             (2)
 3.5        Hi xihi xikongomelo xo va munavetisi a tsarile marito lama nge: 'Xitimulamoya
            lexi nga na xihoxo xi cincisiwa ku nga si hela masiku ya nkombo' hi fonto
            leyitsongo swinene?                                                                               (2)
 3.6        Xiya xivulwa lexi nga laha hansi kutani u xi yisa eka tlhelo ra nandzulo.
            Eka hina ku xava lava nga na swa le mandleni.                                                     (2)
                                                                                                              [10]
Mfanelo yo kopa yi pimiwile                                                                         Phendla

### Page 9

Xitsonga: Ririmi ra le Kaya (HL)/P1                 9                                   DBE/Hukuri 2025
                                              NSC Confidential

 XIVUTISO XA 4: KHATHUNI

 Xiyisisa khathuni leyi landzelaka kutani u hlamula swivutiso leswi nga ehansi ka yona.

 XITSHURIWA XA E

                                      [Khathuni leyi yi huma eka webusayiti ya www.cartoonstock.com]

 4.1        Boxa vuxaka lebyi nga vaka byi ri kona exikarhi ka ximunhuhatwa xa nomboro
            ya 1 na xa 2.                                                                                  (1)

 4.2        Hlawula nhlamulo leyi nga yona eka leti nga laha hansi. Ximunhuhatwa xa
            nomboro ya 1 a xi swi lavi leswaku ximunhuhatwa xa nomboro ya 2 xi langutisa
            tivhidiyo hikuva ti na …
            A     mahlomulo.
            B     hasahasa.
            C     madzolonga.
            D     miharihari.                                                                              (1)

 4.3        Xi nga va xi ri xihi xivangelo xo va ximunhuhatwa xa nomboro ya 1 xi vilerisiwa
            hi huwa leyi biwaka hi ximunhuhatwa xa nomboro ya 2?                                           (2)

 4.4        Swiendlo swa ximunhuhatwa xa nomboro ya 1 swi kombisa leswaku xi titwa
            njhani?                                                                                        (2)

 4.5        Ku va ximunhuhatwa xa nomboro ya 2 xi hlamula leswaku xi le ku voneni ka
            mahungu swi kombisa yini hi vumunhu bya xona?                                                  (2)

 4.6        Hi wihi ntirho wa risivikomba leri tikisiweke eka rito leri nga eka xivulwa lexi nga
            laha hansi?

            He wena, a wu swi twi leswaku u hi bela huwa hi ku vona tivhidiyo letiyani ta
            madzolonga vusiku lebyi?                                                                       (2)
                                                                                                           [10]
Mfanelo yo kopa yi pimiwile                                                                      Phendla

### Page 10

Xitsonga: Ririmi ra le Kaya (HL)/P1                 10                                  DBE/Hukuri 2025
                                              NSC Confidential

 XIVUTISO XA 5: PROSI

 Hlaya xitshuriwa lexi landzelaka kutani u hlamula swivutiso leswi nga ehansi ka xona.

 XITSHURIWA XA F

                                       SWAKUDYA SWA FANA

 Mhaka ya swakudya i tlakulavaxurhe. Vanhu va hundzukile maphorisa ya vona vini
 loko swi ta eka timhaka ta swakudya. Swakudya swi tele swinene kambe munhu u fanele
 ku dya leswi ringaneleke. Vanhu va ya eka madokodela va lava ku tiva leswaku va
 fanele va dya yini. Van'wana va ya rhungisa na meno leswaku va nga dyi swotala.
 Munhu loko o va a dyile swo karhi a nga tisola ku va a swi endlile.                 5

 Ku dya xinkwa xo basa na botere a swi bihangi kambe van'wana vanhu va vona onge
 va lo onhela tilo na misava. Leswi a swi onhi chumu emirini ntsena loko va nga
 vuyeleli ku dya xilo xin'we minkarhi hikwayo. Swakudya leswi nga na mafurha kumbe
 chukele ro tala swi nga vangela munhu mavabyi. Loko munhu a tshama a ri eku
 ehleketeni hi swakudya leswi a nga dyaka swona a nga hetelela a va na tshikelelo wa 10
 miehleketo hikuva swakudya swi na matimba ya ku lawula munhu.

 Munhu a nga hetelela a nga ha dyi hi ku ehleketa leswaku swi ta onha emirini wa yena.
 Loko munhu a navela xakudya xo karhi hi nkarhi wolowo u fanele ku dya swa mpimo
 lowu faneleke. Munhu a nga tivoni nandzu kumbe ku tiahlulela loko a dyile. Mati ma nga
 vabyisa munhu loko a ma nwa ku tlurisa mpimo.                                          15
                              [Xitshuriwa lexi xi hundzuluxeriwile xi huma eka www.goodhousekeeping.com]

 5.1        Nyika ritofularha ra rito leri tikisiweke eka xivulwa lexi nga laha hansi.

            Ku dya xinkwa xo basa na botere a swi bihangi.                                                 (1)

 5.2        Hi wihi ntirho wa xirhangi lexi tikisiweke eka rito leri nga eka xivulwa lexi nga
            laha hansi?

            Munhu loko o va a dyile swo karhi a nga tisola ku va a swi endlile.                            (1)

 5.3        Yisa xivulwa lexi nga laha hansi eka vun'we.

            Vanhu va ya eka madokodela va lava ku tiva leswaku va fanele va dya yini.                      (2)

 5.4        Lulamisa swihoxo swa matsalelo na mapeletelo eka xivulwa lexi nga laha
            hansi.

            Leswi a swi onhi chumu emirini ntsena loko va nga vuyeleli ku dya xilo xin'we
            minkarhi hikwayo.                                                                              (2)

 5.5        Xana xigego lexi tirhisiweke eka xivulwa lexi nga laha hansi a wu ta xi tirhisa
            loko ku humelerile yini?

            Mhaka ya swakudya i tlakulavaxurhe.                                                            (2)

Mfanelo yo kopa yi pimiwile                                                                      Phendla

### Page 11

Xitsonga: Ririmi ra le Kaya (HL)/P1         11                         DBE/Hukuri 2025
                                      NSC Confidential

 5.6       Vumba xivulwa xin'wana hi rito leri tikisiweke u humelerisa nhlamuselo yo
           hambana na leyi nga eka xivulwa lexi nga laha hansi.

           Swakudya leswi nga na mafurha kumbe chukele ro tala swi nga ku nghenisela
           mavabyi.                                                                      (2)
                                                                                         [10]

                                                         NTSENGO WA XIYENGE XA C:        30
                                                            NTSENGO WA TIMARAKA:         70

Mfanelo yo kopa yi pimiwile

## Related documents

- [Xitsonga HL P1 Nov 2023](https://www.hlayiso.com/library/xitsonga-hl-p1-nov-2023/e62d661b-50ca-4e5e-a151-cc1db4640224) — Xitsonga HL · QP · 2023 · Xitsonga
- [Xitsonga HL P3 Nov 2023](https://www.hlayiso.com/library/xitsonga-hl-p3-nov-2023/921e33cf-61e9-486c-a663-7c12f507e20d) — Xitsonga HL · QP · 2023 · Xitsonga
- [Xitsonga HL P1 May-June 2023](https://www.hlayiso.com/library/xitsonga-hl-p1-may-june-2023/ecbaf706-c6c1-4230-9387-99eceaac9012) — Xitsonga HL · QP · 2023 · Xitsonga
- [Xitsonga HL P1 May June 2022](https://www.hlayiso.com/library/xitsonga-hl-p1-may-june-2022/07a52401-131a-4df3-a802-dcfca70ab873) — Xitsonga HL · QP · 2022 · Xitsonga
- [Xitsonga HL NSC P1 May June 2021](https://www.hlayiso.com/library/xitsonga-hl-nsc-p1-may-june-2021/c9ae137f-815d-4cce-b6e6-eb5529cb5098) — Xitsonga HL · QP · 2021 · Xitsonga
- [Xitsonga HL P1 Nov 2020](https://www.hlayiso.com/library/xitsonga-hl-p1-nov-2020/0f83a578-4b9c-4d0f-847a-9484f0331605) — Xitsonga HL · QP · 2020 · Xitsonga

## More from Grade 12 Xitsonga HL

- [Xitsonga HL P2 May-June 2023](https://www.hlayiso.com/library/xitsonga-hl-p2-may-june-2023/33bc8e30-6881-4232-9646-7b4b6ea1aa3e) — QP · 2023 · Xitsonga
- [Xitsonga HL P3 May-June 2023](https://www.hlayiso.com/library/xitsonga-hl-p3-may-june-2023/325b59d9-2568-4038-a3b0-0c62770dbab0) — QP · 2023 · Xitsonga
- [Xitsonga NSC HL P1 Memo Nov 2022](https://www.hlayiso.com/library/xitsonga-nsc-hl-p1-memo-nov-2022/a9efe269-22c7-4405-8ebd-0491bbdc3c35) — Memo · 2022 · Xitsonga
- [Xitsonga NSC HL P2 Memo Nov 2022](https://www.hlayiso.com/library/xitsonga-nsc-hl-p2-memo-nov-2022/d3c1ba76-ca5e-4b80-84f0-d9f479417f49) — Memo · 2022 · Xitsonga
- [Xitsonga NSC HL P3 Memo Nov 2022](https://www.hlayiso.com/library/xitsonga-nsc-hl-p3-memo-nov-2022/494f98ae-df18-4d00-b977-26284cae7a18) — Memo · 2022 · Xitsonga
- [Xitsonga NSC HL P2 QP Nov 2022](https://www.hlayiso.com/library/xitsonga-nsc-hl-p2-qp-nov-2022/c034ee37-9d85-40fd-ba34-027078e728aa) — QP · 2022 · Xitsonga

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
