# Xitsonga HL Grade 12 Paper 3 NSC November 2025 Memo

> Grade 12 Xitsonga HL Paper 3 memorandum from the NSC November Exam 2025, 8 pages. Read online or download the free PDF.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/grade-12-xitsonga-hl-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-3-xitsonga/2bae8860-c6bd-41f3-9c4a-7eab476d895e
- Updated: 2026-10-29
- Subject: Xitsonga HL
- Grade: Grade 12
- Language: Xitsonga
- Document type: Memorandum
- Year: 2025
- Exam period: NSC November Exam
- Paper: 3
- Curriculum: CAPS
- Pages: 8

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [Xitsonga HL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/xitsonga-hl) › [Xitsonga HL Grade 12 Paper 3 NSC November 2025 Memo](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-xitsonga-hl-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-3-xitsonga/2bae8860-c6bd-41f3-9c4a-7eab476d895e)

## About this document

Xitsonga Hl · Grade 12 · NSC November Exam · 2025 · xitsonga. Memorandum. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

NATIONAL
                                  SENIOR CERTIFICATE

                                       GIREDI YA 12

                              XITSONGA: RIRIMI RA LE KAYA (HL)
                                 PAPILA RA VUNHARHU (P3)
                                         HUKURI 2025
                                XILETELO XA MAKOREKETELO

TIMARAKA: 100

                        Xiletelo lexi xa makoreketelo xi na tipheji ta 8.

Mfanelo yo kopa yi pimiwile                                                 Phendla

### Page 2

Xitsonga: Ririmi ra le Kaya (HL)/P3                  2                        DBE/Hukuri 2025
                                      NSC – Xiletelo Xa Makoreketelo

 MAAVELO YA TIMARAKA

 XIYENGE XA A: XITSALWANA: TIMARAKA TA                                                          50

 VUNDZENI NA MAKUNGUHATELO                                                        VM =          30
 RIRIMI, XITAYILI NA VUHLERI                                                     RXV =          15
 XIVUMBEKO                                                                         X=           05
 NTSENGO                                                                                        50

 XIYENGE XA B: XITSHURIWA XA XITSALWAMBIKO:
 TIMARAKA TA                                                                   2 x 25 =         50

 VUNDZENI, MAKUNGUHATELO NA XIVUMBEKO                                            VMX =          15
 RIRIMI, XITAYILI NA VUHLERI                                                     RXV =          10
 NTSENGO                                                                                        25

 MIMFUNGHO LEYI NGA TIRHISIWAKA EKA MAKOREKETELO

 MFUNGHO          NHLAMUSELO
        _         Ehansi ka xihoxo xin'wana na xin'wana xa mapeletelo na mahikahatelo.

        ^         Loko mukamberiwa a siyile mfungho, rito/marito yo karhi.
        II        Etlhelo ra xinene eka swivulwa leswi nga twisisekiki.
        =         Etlhelo ra xinene loko mukamberiwa a nga avangi xitshuriwa xa yena hi
                  tindzimana.
       m          Etlhelo ra xinene loko ku ri na mbuyelelo wa timhaka kumbe marito.
        /         Loko a hlanganisile marito.
                  Loko a hambanisile marito.
       ←          A a fanele a sungurile ekusunguleni ka majini eximatsini.
       →          A nga fikangi emakumu exineneni.
        ↑         A a fanele a sungurile eka mintila leyi a nga yi tlula.
        ↓         A nga fikangi emakumu ka pheji.

Mfanelo yo kopa yi pimiwile                                                           Phendla

### Page 3

Xitsonga: Ririmi ra le Kaya (HL)/P3                  3                         DBE/Hukuri 2025
                                      NSC – Xiletelo Xa Makoreketelo

 XIYENGE XA A: XITSALWANA

 XIVUTISO XA 1

 LEMUKA LESWI:

 Mukamberiwa u languteriwa ku tsala xitsalwana XIN'WE lexi nga na marito ya le xikarhi
 ka 400–450 (tipheji ti2–2½). U fanele ku hlawula muxaka wun'wana na wun'wana wa
 xitsalwana, wu nga va wa: ndzungulo, nhlamuselo, mianakanyo/ miehleketo, nkanelo
 kumbe mavonelo. Vuxokoxoko lebyi hlamulaka xivutiso byi fanele ku humelerisiwa.

 Eka tinhlamulo ta switsalwana hinkwaswo thoni, rhejisitara, xitayili na ntivomarito leswi
 faneleke swi fanele ku humelerisiwa.

 1.1        Ndzi swi kotile!

            Mukamberiwa u ta tsala xitsalwana a rungula hi swilo leswi a swi koteke.             [50]

 1.2        Vutomi bya masiku lawa.

            Mukamberiwa u ta hlamusela leswi vutomi byi nga xiswona masiku lawa.                 [50]

 1.3        Loko a ndzo fikelela milorho ya mina.

            Mukamberiwa u ta humesela mianakanyo/miehleketo ya yena erivaleni
            mayelana na leswi a navelaka ku fikelela swona evuton'wini.                          [50]

 1.4        Ku va mfumo wu nyika vadyondzi swakudya eswikolweni swa pfuna swi
            tlhela swi onha.

            Mukamberiwa u ta tsala xitsalwana xa yena a kombisa ku pfuna na ku onha
            loku vangiwaka hi ku va mfumo wu nyika vadyondzi swakudya eswikolweni.               [50]

 1.5        Tindhawu ta vutshunguri bya mani na mani ti fanele ku tshama ti ri karhi
            ti tirha minkarhi hinkwayo. Pfumela kumbe u kaneta.

            Mukamberiwa u ta tsala xitsalwana a pfumela kumbe a kaneta leswaku
            tindhawu ta vutshunguri bya mani na mani ti fanele ku tshama ti ri karhi ti tirha
            minkarhi hinkwayo.                                                                   [50]

 1.6–       Eka swivutiso swa 1.6–1.8 mukamberiwa u ta hlawula xifaniso xin'we eka leswi
 1.8        a nyikiweke swona kutani a tsala xitsalwana hi xona, a aneka mhaka leyi xi n'wi
            tiselaka yona emiehleketweni. U ta nyika xitsalwana xa yena nhlokomhaka leyi
            faneleke.

            LEMUKA LESWI:

            Ku fanele ku va na ku yelana eka hungu ra xitsalwana na xifaniso lexi
            hlawuriweke. Xi nga va xitsalwana xa ndzungulo, nhlamuselo,
            mianakanyo/miehleketo, nkanelo kumbe mavonelo.                                       [50]

Mfanelo yo kopa yi pimiwile                                                            Phendla

### Page 4

Xitsonga: Ririmi ra le Kaya (HL)/P3                  4                       DBE/Hukuri 2025
                                      NSC – Xiletelo Xa Makoreketelo

 XIYENGE XA B: XITSHURIWA XA XITSALWAMBIKO

 XIVUTISO XA 2

 LEMUKA LESWI: Eka tinhlamulo ta switsalwambiko hinkwaswo, loko nhlokomhaka yi
 tsariwile hi maletere lamatsongo ya khwatihatiwa, loko yi tsariwile hi lamakulu a yi
 khwatihatiwi naswona vuxokoxoko lebyi hlamulaka xivutiso byi fanele ku humelerisiwa.

 Mukamberiwa u languteriwa ku tsala switsalwambiko SWIMBIRHI leswi nga na marito
 ya le xikarhi ka 180–200 (pheji yi1).

 2.1        PAPILA RA XIKAYA/XINGHANA

            Mukamberiwa u ta tsala papila a khensisa munghana wa yena hikokwalaho ka
            ku va a pasile Giredi ya 12 hi swinyeletana ku tlula vadyondzi hinkwavo
            etikweni.

            Xivumbeko: Adirese ya mutsari leyi sikuhatiweke evokweni ra xinene, (a ku
            funghiwi endzhaku ka ku sikuhata). Ku tlula ntila laha swi faneleke, xiloso, (a
            ku funghiwi).
            Vundzeni lebyi katsaka vuxokoxoko lebyi hlamulaka xivutiso.
            Nsariso lowu nga katsiki xivongo xa mutsari, ku fungha na nsayino.                 [25]

 2.2        IMEYILI

            Mukamberiwa u ta tsalela dokodela imeyili a vilela mayelana na ku va a n'wi
            nyikile maphilisi yo hoxeka lama a ma nweke.

            Xivumbeko: Adirese ya imeyili ya mutsari na ya mutsaleriwa, van'wana lava
            faneleke ku yi kuma, nhlokomhaka, xiloso, vundzeni lebyi katsaka manghenelo,
            miri na mahetelelo. Nsariso lowu katsaka vito na xivongo xa yena (a ku
            funghiwi).                                                                         [25]

 2.3        NHLUTO

            Mukamberiwa u ta tsala nhluto hi rin'we ra matsalwa lama a ma hlayeke
            evuton'wini bya yena.

            Xivumbeko: Nhlokomhaka, vito na xivongo xa mutsari, vito ra tsalwa, xifaniso
            lexi nga eka khavhara, vakandziyisi, lembe leri ri kandziyisiweke hi rona,
            vundzeni, swibumabumelo na swisolo.                                                [25]

 2.4        XIVIKO

            Mukamberiwa u ta tsalela Supurithendente wa maphorisa xiviko a hlamusela
            hi ta ku tshoviwa ka holo ya vaaki emugangeni wa ka vona.

            Xivumbeko: Nhlokomhaka, mbangu, vito ra mutsaleriwa, vundzeni lebyi
            katsaka vuxokoxoko bya leswi yiviweke, vito ra mutsari, nsayino, ku sikuhata.      [25]

Mfanelo yo kopa yi pimiwile                                                         Phendla

### Page 5

Xitsonga: Ririmi ra le Kaya (HL)/P3                  5                        DBE/Hukuri 2025
                                      NSC – Xiletelo Xa Makoreketelo

 2.5        MATIMU YA MUFI

            Mukamberiwa u ta tsala matimu ya mudyondzisi wa vona loyi a loveke
            endzhaku kaloko a wile exikhongelweni namixo.

            Xivumbeko: Nhlokomhaka, mavito na xivongo xa mufi, siku, n'hweti na lembe
            ro tswariwa, ndhawu laha a tswariweke kona, vatswari va mufi, vuxokoxoko
            bya swa tidyondzo, vuxokoxoko bya ntirho wa yena, swa vukati, siku ro hundza
            emisaveni, xivangelo xa rifu, lava a va siyeke, ku n'wi navelela ku etlela hi
            kurhula, ku phata xivongo xa yena. (Mukamberiwa a nga fanelangi ku tsala
            tanihi munhu wo sungula).                                                           [25]

 2.6       INTHAVHIYU

            Mukamberiwa u ta tsala inthavhiyu leyi veke kona exikarhi ka mubasisi wa feme
            na n'wini wa yona.

            Xivumbeko: Nhlokomhaka, mbangu, ku thya swimunhuhatwa mavito lama
            tsariweke hi maletere lamakulu evokweni ra ximatsi ya landzeriwa hi
            hikombirhi, ku xewetana, swiendlo swa swimunhuhatwa endzeni ka swiangi,
            vundzeni na ku gimeta/lelana.                                                       [25]

                                                                NTSENGO WA XIYENGE XA B:        50
                                                                   NTSENGO WA TIMARAKA:         100

Mfanelo yo kopa yi pimiwile                                                          Phendla

### Page 6

Xitsonga: Ririmi ra le Kaya (HL)/P3                                                                  6                                                                        DBE/Hukuri 2025
                                                                                        NSC – Xiletelo Xa Makoreketelo

XITANDZHAKU XA A: RHUBIRIKI YA MAKAMBELELO YA XITSALWANA – RIRIMI RA LE KAYA (TIMARAKA TA 50)
XIYA:
•      Tirhisa rhubiriki minkarhi hinkwayo loko u koreketa xitsalwana xa vutumbuluxi (Papila ra vu3, XIYENGE XA A).
•      Timaraka to sukela eka 0 kufikela eka 50 ti avanyisiwile hi tinhlamuselo ta nkoka ta vuswikoti ta NTLHANU.
•      Eka swilaveko swa Vundzeni, Ririmi na Xitayili, nhlamuselo yin'wana na yin'wana ya vuswikoti eka leta ntlhanu yi avanyisiwile hi swiyimo swimbirhi: xa le
       henhla na xa le hansi xikan'we na maavelo ya timaraka lama tirhisiwaka.
•      Xivumbeko a xi khumbeki hi ku aviwa ka xiyimo xa le henhla na xa le hansi.

    Swilaveko                                        Vuswikoti byo hlawuleka         Vuswikoti bya le henhla       Vuswikoti byo amukeleka           Vuswikoti bya            Vuswikoti byo ka byi
                                                                                                                                                      madyondza                  nga fikelelangi
    VUNDZENI &                                                  28–30                          22–24                          16–18                      10–12                         4–6
    MAKUNGUHATELO                                   -Mahlamulelo yo                 -Mahlamulelo lama              -Mahlamulelo lama           -Mahlamulelo ma na           -Mahlamulelo yo huhula.
                                                    hlawuleka/lama tlhontlhaka      vumbiweke kahle swinene.       amukelekaka.                nkhulukelano kun'wana.       -Miehleketo yo

                              Xiyimo xa le henhla
    (Mahlamulelo na                                 miehleketo na ku hundzisa       -Miehleketo leyi faneleke no   -Miehleketo leyi nga na     -Miehleketo a yi twisiseki   hlanganahlangana yo ka
    miehleketo)                                     eka leswi languteriweke.        tsakisa naswona yi kombisa     nkhulukelano na ku          naswona a yi kombisi         yi nga kongomisi mhaka.
    Maveketelelo ya                                 -Miehleketo ya vutlhari, leyi   vumbhoni byo va yi vupfile.    khorwisa.                   vutitumbuluxeri.             -Mahungu yo huhula no
    miehleketo eka                                  tlhontlhaka miehleketo          -Mahungu ma veketeriwile       -Mahungu ma veketeriwile    -Ku na vumbhoni byitsongo    vuyeleriwa.
    makunguhatelo;                                  naswona leyi vupfeke.           kahle swinene naswona ku       hindlela yo amukeleka       bya maveketelelo na          -Mahungu a ma
    Ndzemuko wa                                     -Mahungu ma veketeriwile        na nkhulukelano (nhlangano)    naswona ku na               nkhulukelano wa mahungu.     veketeriwangi kahle
    xikongomelo, vaamukeri                          hindlela yo hlawuleka           eka manghenelo, miri na        nkhulukelano (nhlangano)                                 naswona ya hava
    va mahungu na mbangu.                           naswona ku na                   masongelo/mahetelelo.          eka manghenelo, miri na                                  nkhulukelano.
                                                    nkhulukelano (nhlangano)                                       masongelo/mahetelelo.
    TIMARAKA TA 30                                  ku katsa manghenelo, miri
                                                    na masongelo/mahetelelo.
                                                                25–27                          19–21                           13–15                       7–9                         0–3
                                                    -Mahlamulelo ya xiyimo xa       -Mahlamulelo lama              -Mahlamulelo lama           -Mahlamulelo hakanyingi a    -A ku kalangi ku ringetiwa
                                                    le henhla kambe lama            vumbiweke kahle.               amukelekaka kambe           hi lama kongomaka.           ku angula ku ya hi
                                                    kayivelaka swihlawulekisi       -Miehleketo leyi faneleke no   hungu a ri hlamuseriwangi   -Miehleketo yi tala ku va    nhlokomhaka.

                              Xiyimo xa le hansi
                                                    swa xitsalwana xo               tsakisa.                       ri twisiseka swinene.       leyi nga hlanganangiki na    -Miehleketo hi leyi yi nga
                                                    hlawuleka no tlhontlha          -Mahungu ma veketeriwile       -Miehleketo yi na           ku hlanganahlangana.         fanelangiki naswona a yi
                                                    miehleketo.                     kahle naswona ku na            nkhulukelano lowu           -Ku hava vumbhoni lebyi      fambelani nakatsongo na
                                                    -Miehleketo ya vutlhari no      nkhulukelano (nhlangano)       amukelekaka na ku           kombisaka maveketelelo       nhlokomhaka.
                                                    vupfa.                          eka manghenelo, miri na        khorwisa.                   lamanene na nkhulukelano     -A yi na nkongomo
                                                    -Mahungu ma veketeriwile        masongelo/mahetelelo.          -Mahungu ma veketeriwile    wa mahungu.                  naswona yi
                                                    hindlela ya vutshila                                           kahlenyana naswona ku na                                 pfuvapfuvekile.
                                                    naswona ku na                                                  nkhulukelanonyana
                                                    nkhulukelano (nhlangano)                                       (nhlanganonyana) eka
                                                    eka manghenelo, miri na                                        manghenelo, miri na
                                                    masongelo/mahetelelo.                                          masongelo/mahetelelo.

Mfanelo yo kopa yi pimiwile                                                                                                                                                            Phendla

### Page 7

Xitsonga: Ririmi ra le Kaya (HL)/P3                                                                    7                                                                                     DBE/Hukuri 2025
                                                                                          NSC – Xiletelo Xa Makoreketelo

RHUBIRIKI YA MAKAMBELELO YA XITSALWANA – RIRIMI RA LE KAYA (TIMARAKA TA 50) (ku yisa emahlweni)

  Swilaveko                                           Vuswikoti byo hlawuleka             Vuswikoti bya le henhla          Vuswikoti byo amukeleka                  Vuswikoti bya             Vuswikoti byo ka byi
                                                                                                                                                                     madyondza                    nga fikelelangi
  RIRIMI, XITAYILI &                                               14–15                             11–12                                8–9                             5–6                            0–3
  VUHLERI                                         -Thoni, rhejisitara, xitayili na      -Thoni, rhejisitara, xitayili na   -Thoni, rhejisitara, xitayili     -Thoni, rhejisitara, xitayili   -Thoni, rhejisitara,
                                                  ntivomarito swa fambelana             ntivomarito swi fambelana          na ntivomarito swa                na ntivomarito swi              xitayili na ntivomarito a
  Thoni, rhejisitara,                             swinene na xikongomelo,               kahle na xikongomelo,              fambelana na                      fambelana katsongo na           swi fambelani na

                            Xiyimo xa le henhla
  xitayili na ntivomarito                         vaamukeri va mahungu na               vaamukeri va mahungu na            xikongomelo, vaamukeri va         xikongomelo, vaamukeri va       xikongomelo,
  swa fambelana na                                mbangu.                               mbangu.                            mahungu na mbangu.                mahungu na mbangu.              vaamukeri va mahungu
  xikongomelo/                                    -Vutitshembi eka ku tirhisa ririmi    -Ririmi hi leri faneleke           -Ririmi ri tirhisiwile hindlela   -Matirhiselo ya ririmi i ya     na mbangu.
  nkucetelo, vundzeni;                            naswona hindlela yo hlawuleka no      naswona thoni leyi                 yo amukeleka ku                   xiyimo xa madyondza             -Ririmi a ri twisiseki.
  Mahlawulelo ya                                  tsakisa.                              tirhisiweke hi leyi fanaka         hlamusela mahungu.                swinene.                        -Nkayivelo wa
  marito;                                         -Xi koka rinoko naswona xi na         minkarhi hinkwayo.                 -Thoni hi leyi faneleke.          -Thoni na dikixini a swi        ntivomarito wu endla
  Matirhiselo ya ririmi                           thoni leyinene no tlhavula.           -Swihoxo swa ntivoririmi na        -Ku tirhisiwile ririmi leri       fambelani.                      leswaku mahungu ya
  na swiaki na milawu                             -Swihoxo swa ntivoririmi na           mapeletelo a swi talangi.          amukelekaka ku tiyisisa           -Ntivomarito lowutsongo         nga twisiseki.
  ya rona;                                        mapeletelo a swi kona.                -Xi vumbiwile hindlela ya          vundzeni bya hungu.               swinene.
  mahikahatelo,                                   -Xi vumbiwile hindlela ya vutshila    kahle swinene.
  ntivoririmi na                                  swinene.
  mapeletelo.                                                        13                               10                                  7                                 4

                            Xiyimo xa le hansi
                                                  -Ririmi i ra xiyimo xa le henhla      -Ririmi ra kahle no fanela.        -Matirhiselo lamanene ya          -Ku hava matirhiselo
  TIMARAKA TA 15                                  naswona ri na thoni leyi faneleke.    -Thoni ya kahle no fanela.         ririmi eka minkarhi               lamanene ya ririmi.
                                                  -Swihoxo swa ntivoririmi na           -Swihoxo swa ntivoririmi na        yin'wana.                         -Ku tirhisiwile swivulwa
                                                  mapeletelo i switsongo.               mapeletelo i switsongo.            -Hakanyingi thoni hi leyi         swo fana kumbe switsongo
                                                  -Xi vumbiwile hindlela ya vutshila.   -Xi vumbiwile hindlela ya          faneleke kambe ku na              leswi hambaneke.
                                                                                        kahle.                             nkayivelo wo tirhisiwa ka         -Ku na nkayivelo lowukulu
                                                                                                                           ririmi leri amukelekaka.          wa ntivomarito.
  XIVUMBEKO                                                       5                                    4                                  3                                 2                           0–1
                                                  -Mavumbelo ya nhlokomhaka i ya        -Vuxokoxoko byi vumbiwile          -Ku vumbiwile vuxokoxoko          -Ku na timhaka tin'wana         -Ku pfumaleka timhaka
  Swihlawulekisi swa                              xiyimo xa le henhla swinene.          hindlela yo twisiseka.             lebyi faneleke.                   leti khomekaka.                 leti lavekaka.
  xitshuriwa;                                     -Vuxokoxoko lebyi hlawulekeke.        -Ku na nkhulukelano.               -Swivulwa na tindzimana           -Swivulwa na tindzimana         -Swivulwa na
  Mavumbelo ya                                    -Swivulwa na tindzimana swi           -Swivulwa na tindzimana            swi vumbiwile hindlela            swi hoxekilenyana.              tindzimana swi
  tindzimana na                                   vumbiwile hindlela ya xiyimo xa le    swa twisiseka naswona i swo        leyinene.                         -Xitsalwana xa ha               hoxekile.
  swivulwa.                                       henhla swinene.                       hambanahambana.                    -Xitsalwana xa ha                 twisisekanyana.                 -Xitsalwana a xi
                                                                                                                           twisiseka.                                                        twisiseki.
  TIMARAKA TA 5

Mfanelo yo kopa yi pimiwile                                                                                                                                                                            Phendla

### Page 8

Xitsonga: Ririmi ra le Kaya (HL)/P3                                                          8                                                                                      DBE/Hukuri 2025
                                                                                NSC – Xiletelo Xa Makoreketelo

XITANDZHAKU XA B: RHUBIRIKI YA MAKAMBELELO YA XITSALWAMBIKO XO LEHA–RIRIMI RA LE KAYA (TIMARAKA TA 25)

XIYA:
•       Tirhisa rhubiriki minkarhi hinkwayo loko u koreketa xitsalwambiko (Papila ra vu3, XIYENGE XA B).
•       Timaraka to sukela eka 0 kufikela eka 25 ti avanyisiwile hi tinhlamuselo ta nkoka ta vuswikoti ta NTLHANU.

    Swilaveko                        Vuswikoti byo hlawuleka            Vuswikoti bya le henhla           Vuswikoti byo amukeleka            Vuswikoti bya madyondza             Vuswikoti byo ka byi nga
                                                                                                                                                                                          fikelelangi
    VUNDZENI,                                   13–15                              10–12                                7–9                                 4–6                               0–3
    MAKUNGUHATELO &                 -Mahlamulelo yo hlawuleka          -Mahlamulelo lamanene              -Mahlamulelo yo ringanela          -Mahlamulelo ya madyondza          -Mahlamulelo a ma kombisi
    XIVUMBEKO                       na ku hundzisa leswi a swi         lama kombisaka vutivi              lama kombisaka vutivi bya          lama kombisaka vutivinyana         vutivi bya swihlawulekisi swa
                                    languteriwile.                     lebyinene bya swihlawulekisi       swihlawulekisi swa muxaka          bya swihlawulekisi swa             muxaka wa xitshuriwa.
    Mahlamulelo na                  -Miehleketo ya vutlhari leyi       swa muxaka wa xitshuriwa.          wa xitshuriwa.                     muxaka wa xitshuriwa.              -Nhlamuselo a yi le rivaleni
    miehleketo;                     vupfeke.                           -Ku na ku kongoma mhaka,           -Mhaka a yi kongomiwi hi ku        -Mhaka yi kongomiwa                naswona yi humile swinene
    Maveketelelo ya                 -Vutivi byo enta bya               a ku na ku huma emhakeni.          hetiseka, ku na ku                 hindlela yo huhula.                emhakeni.
    miehleketo eka                  swihlawulekisi swa muxaka          -Vundzeni na miehleketo swi        humanyana emhakeni.                -A hi minkarhi hinkwayo            -Vundzeni na miehleketo a
    makunguhatelo;                  wa xitshuriwa.                     vumbanile, swi                     -Vundzeni na miehleketo swi        vundzeni na miehleketo swi         swi vumbanangi.
    Xikongomelo, vaamukeri          -Matsalelo lama nga humiki         hlamuseriwile kahle hi             vumbanile hindlela leyi            vumbanaka.                         -Ku na vuxokoxoko
    va hungu,                       emhakeni.                          vuxokoxoko byo seketela            amukelekaka.                       -Ku na vuxokoxoko                  byitsongo swinene lebyi
    swihlawulekisi/swiaki swa       -Vundzeni na miehleketo swi        nhlokomhaka.                       -Ku na vuxokoxoko                  byitsongo lebyi seketelaka         seketelaka nhlokomhaka.
    ririmi na mbangu.               vumbanile.                         -Xivumbeko lexi faneleke           byin'wana lebyi seketelaka         nhlokomhaka.                       -A ku tirhisiwangi milawu ya
                                    -Nhlamuselo ya vuenti              lexi nga na swihoxo                nhlokomhaka.                       -Milawu ya xivumbeko yi            xivumbeko leyi faneleke.
                                    swinene naswona                    switsongo leswi onhaka             -Hi ku angarhela, xivumbeko        tirhisiwile hindlela yo ka yi
                                    vuxokoxoko hinkwabyo byi           nkhaqato.                          hi lexi faneleke kambe xi ri       nga twisiseki.
    TIMARAKA TA 15                  seketela nhlokomhaka.                                                 na swihoxo switsongo.              -Ku na swihoxo swo tala.
                                    -Xivumbeko lexi faneleke no
                                    va na nkhaqato.
    RIRIMI, XITAYILI &                           9–10                                7–8                                5–6                                3–4                                0–2
    VUHLERI                         -Thoni, rhejisitara, xitayili na   -Thoni, rhejisitara, xitayili na   -Thoni, rhejisitara, xitayili na   -Thoni, rhejisitara, xitayili na   -Thoni, rhejisitara, xitayili na
                                    ntivomarito swi fambelana          ntivomarito swi fambelana          ntivomarito swi fambelana          ntivomarito swi fambelana          ntivomarito a swi fambelani
    Thoni, rhejisitara, xitayili,   swinene na xikongomelo,            kahle na xikongomelo,              na xikongomelo, vaamukeri          katsongo na xikongomelo,           na xikongomelo, vaamukeri
    xikongomelo/nkucetelo,          vaamukeri va hungu na              vaamukeri va hungu na              va hungu na mbangu.                vaamukeri va hungu na              va hungu na mbangu.
    vaamukeri va hungu na           mbangu.                            mbangu.                            -Ku na swihoxo swin'wana           mbangu.                            -Swihoxo swi tele naswona
    mbangu;                         -Ku na nkhaqato wa                 -Hi ku angarhela, ku na            swa ririmi.                        -Ntivoririmi wo pfumala            ku na ku pfuvapfuvana ka
    Matirhiselo ya ririmi, swiaki   ntivoririmi naswona wu             nkhaqato wa ntivoririmi            -Ku na ntivomarito wo              nkhaqato wu tlhela wu va na        timhaka.
    na milawu ya rona;              vumbiwile himfanelo                naswona wu vumbiwile               ringanela.                         swihoxo swo tala.                  -Ntivomarito a wu fambelani
    Mahlawulelo ya marito;          swinene.                           himfanelo.                         -Swihoxo a swi onhi                -Ntivomarito wo kayivela.          na xikongomelo.
    Mahikahatelo na                 -Swihoxo a swi kona.               -Ntivomarito wa kahle              nhlamuselo.                        -Nhlamuselo a yi le rivaleni.      -Nhlamuselo a yi twisiseki
    mapeletelo.                                                        swinene.                                                                                                 nakatsongo.
                                                                       -Swihoxo a swi talangi.
    TIMARAKA TA 10

Mfanelo yo kopa yi pimiwile

## Related documents

- [Xitsonga HL P2 Nov 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-xitsonga-hl-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-2-xitsonga/575122f6-df3a-48f5-8bc8-a7ef754acbba) — Xitsonga HL · QP · 2025 · Xitsonga
- [Xitsonga HL P3 Nov 2023](https://www.hlayiso.com/library/xitsonga-hl-p3-nov-2023/921e33cf-61e9-486c-a663-7c12f507e20d) — Xitsonga HL · QP · 2023 · Xitsonga
- [Xitsonga HL P3 Nov 2019 Memo](https://www.hlayiso.com/library/xitsonga-hl-p3-nov-2019-memo/e3bf710e-fcf3-4717-a70d-9ef199705e96) — Xitsonga HL · Memo · 2019 · Xitsonga
- [Xitsonga HL P3 May June 2019 Memo](https://www.hlayiso.com/library/xitsonga-hl-p3-may-june-2019-memo/f1520f82-ca27-476e-b650-641b4625d03e) — Xitsonga HL · Memo · 2019 · Xitsonga
- [Xitsonga HL P3 Feb March 2018 Memo](https://www.hlayiso.com/library/xitsonga-hl-p3-feb-march-2018-memo/bcd6128f-d551-4e4a-a13d-2a6c8b06effe) — Xitsonga HL · Memo · 2018 · Xitsonga
- [Xitsonga HL P3 Nov 2018 FINAL Memo](https://www.hlayiso.com/library/xitsonga-hl-p3-nov-2018-final-memo/f2fc212e-2e6c-4c61-8536-9a5d3da7a372) — Xitsonga HL · Memo · 2018 · Xitsonga

## More from Grade 12 Xitsonga HL

- [Xitsonga HL P1 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/xitsonga-hl-p1-nov-2024/99484b16-1c35-4517-b161-c51b7d46a38b) — QP · 2024 · Xitsonga
- [Xitsonga HL P2 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/xitsonga-hl-p2-nov-2024/17621c18-65b9-417d-926d-677cca0c0c07) — QP · 2024 · Xitsonga
- [Xitsonga HL P3 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/xitsonga-hl-p3-nov-2024/b97708ef-e1b3-4d84-8f32-55fbcaa9b6c8) — QP · 2024 · Xitsonga
- [Xitsonga HL P1 May-June 2024](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-xitsonga-hl-2024-nsc-june-exam-question-paper-paper-1-xitsonga/54c88c1e-dddd-4b44-ab12-6fa6e0d2d3f5) — QP · 2024 · Xitsonga
- [Xitsonga HL P3 May-June 2024](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-xitsonga-hl-2024-nsc-june-exam-question-paper-paper-3-xitsonga/4464866c-f985-4bf0-91c5-40e9f76b4ed1) — QP · 2024 · Xitsonga
- [Xitsonga HL P1 May-June 2023](https://www.hlayiso.com/library/xitsonga-hl-p1-may-june-2023/ecbaf706-c6c1-4230-9387-99eceaac9012) — QP · 2023 · Xitsonga

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
