# isiXhosa HL Grade 9 June Common 2010 Memo

> Grade 9 isiXhosa HL memorandum from the June Common 2010, 7 pages. Read online or get the free PDF download, question paper linked when available.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/grade-9-isixhosa-hl-2010-june-common-memorandum/de736056-e638-4069-b505-a3e95a256900
- Updated: 2026-10-29
- Subject: isiXhosa HL
- Grade: Grade 9
- Document type: Memorandum
- Year: 2010
- Exam period: June Common
- Curriculum: CAPS
- Pages: 7

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 9](https://www.hlayiso.com/library/grade-9) › [isiXhosa HL](https://www.hlayiso.com/library/grade-9/isixhosa-hl) › [isiXhosa HL Grade 9 June Common 2010 Memo](https://www.hlayiso.com/library/grade-9-isixhosa-hl-2010-june-common-memorandum/de736056-e638-4069-b505-a3e95a256900)

## About this document

Isixhosa Hl · Grade 9 · June Common · 2010. Memorandum, 7 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Province of the
            EASTERN CAPE
            EDUCATION

                     ISIGABA ESIPHEZULU

                              IBAKALA 9

                     EYESILIMELA 2010

            ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA
                   IMEMORANDAM

AMANQAKU: 100

                   Le memorandam inamaphepha asi -7.

### Page 2

2                     ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA                        (JUNI 2010)

ICANDELO A: UVAVANYO LOKUQONDA

UMBUZO 1

1.1.1   Isichumiso semfene                                                       (1)

1.1.2   Yintlalo kaDyongosi.                                                     (1)

1.1.3   Wayenukwa ngokuthakatha.                                                 (1)

1.1.4   Unemfene ethi itshabalalise amasimi abantu.                              (2)

1.1.5   Yindoda eyayisebenza nzima kakhulu ilima amasimi. Naxa sele eseGoli
        wasebenza ngenyameko ukuze afunde iindlela ezizizo zokulima.
        Nakwilali entsha eSiphafeni wafika wasebenza nzima entsimini yakhe
        ephumelela.
        (Yamkela nezinye iimpendulo ezizizo anokuza nazo umfundi.)               (2)

1.1.6   Nakule intsha ilali wanukwa ngobugqwirha ngenxa yokuba
        yayiphumelela yodwa intsimi yakhe.                                       (1)

1.1.7   UHelushe wayecinga ukuba uthwele uDyongosi. Uyamcela ukuba
        amhlebele ukuba wathwala phi ethwala ngesiphi isilo.                     (1)

1.1.8   Esi sisichumiso somhlaba esifakwa emhlabeni ukwenzela umhlaba
        uthwale ngakumbi.                                                        (1)
                                                                                [10]
1.2
        1.2.1    Isibizo       Isimaphambili   Ihlelo
                  Iyeza             I(li)        5
                 Umfazi             um           1
                 Indoda              in          9
                Umhlaba             um           3
                 Isivuno            isi          7                             (10)

        1.2.1   Ukumxelela
                Ukuyibuza                                                        (2)

        1.2.3   zichumiso zomhlaba zikho zaye zinceda ngamandla
                ekuchumiseni umhlaba.                                            (2)
                                                                                [14]

### Page 3

(JUNI 2010)                ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA                                3

 UMBUZO 2

     IRUBRIKI YOKUHLOLA ISISHWANKATHELO
 5-6                                3-4                      1-2
 Ushwankathela ehleli ngqo          Ushwankathela amana      Ushwankathela esiya
 kwingxam yomxholo                  ewulahla umxholo         kancinane kumxholo
 3-4                                2                        1
 Upela kakuhle ecwangcisa           Umana esenza             Zininzi iimpazamo
 kakuhle umsebenzi                  iimpazamo zopelo         zopelo nesicwangciso
                                    esilahla nesicwangciso   asiphuhlanga
                                                                                    [10]

 UMBUZO 3

 3.1 apha ----- isikhombisi

 3.2 yelali ----- isimnini

 3.3 yena ----- isimelabizo soqobo

 3.4 tha ----- isifanekiso-zwi

 3.5 eluhlaza -----     isibaluli

 3.6 zintle ----- isiphawuli                                                         [6]

### Page 4

4                        ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA               (JUNI 2010)

UMBUZO 4

Ulima   ----- elangoku

Uza kulima ---- elizayo

Ulimile ----- elidlulileyo

Ubeya kulima     ---- eliya kudlula

Ubeza kulima     ------ eliza kuza
                                                                           [5]

                                                 AMANQAKU ECANDELO A:      45

### Page 5

(JUNI 2010)              ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA                                   5

 ICANDELO B: UNCWADI

 UMBUZO 5

 5.1 Emaphandleni (kubotshwa iinkomo)                                                 (1)

 5.2    UDyongosi ngumlinganiswa oyintloko kuba ibali liqala ngaye lize liye
        kuphela ngaye. (Zingohluka iimpendulo zomfundi xa exhasa impendulo
        yakhe kulo mbuzo.)                                                            (2)

 5.3 Ngabantu belali                                                                  (2)

 5.4 Bubuvila, ziinkolo, umona, ukonqena ebantwini bengasondeli kuDyongosi
        babuze amacebo okuphila. (Khetha naziphi ezimbini)                            (2)

 5.5 Kusezilalini –kuyalinywa, kubotshwa iinkomo, kukholelwa
     kookhohlel’esingeni njalo-njalo (Bhala naziphi ezintathu)                        (3)

 5.6     Inkcazelo                           Isafobe
        5.6.1 iintsimi zabantu zibubuso      Isikweko                          (2)
         5.6.2 sabuphehla ubutyebi           Isimntwiso                        (2)
               isichumiso
         5.6.3 amadoda ebulalana             Ubabazo /ugqithiso                (2)
               ngemfuyo

 5.7 NguDyongosi, nguye onamacebiso okulima okuphumelelayo.                           (2)

 5.8 Umntu xa ezimisele, esebenza nzima uyaphumelela, naxa sele ephumelele
     uyazama ukuphumelelisa abanye abantu.                                            (2)
                                                                                     [20]

### Page 6

6                       ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA                            (JUNI 2010)

UMBUZO 6

6.1 (a)    Ayikho inkwal’ephandel’enye, eyenjenjalo yenethole!                         (1)

     (b)   Intaka yakha ngoboya benye.                                                 (1)

6.2 Ukhozo lwenzondo luzala ukufa.
    Ukhozo lwentiyo luzal’intshabalalo.
    Ukhozi lobuxoki ludal’umbhodamo.
    Ukhozo lothingazo luzala iziphithiphithi. (nasiphina kwezi zine)                   (2)

6.3 Tyala ithemba isiqhamo yimpilo
    Tyala indzondelelo isiqhamo yimpumelelo.
    Tyala intobeko ,isiqhamo luzuko oluyinene.
    Tyala uvakalelo, isiqhamo yintlonipho
    Tyala uxolo ,isiqhamo bubomi obungunaphakade. (nokuba zeziphi kwezi)               (2)

6.4 Ucikiziwe, uyinzwana                                                               (2)

6.5 (a)    Umntu olixoki wenza kubekho umbhodamo.                                      (1)

     (b)   Umntu onenzondo wenza kubekho ukufa.                                        (1)

6.6 Lumka ke kodwa wenzakala!
    Tyala ithemba isiqhamo yimpilo.
    Tyala indzondelelo isiqhamo yimpumelelo.
    Tyala intobeko ,isiqhamo luzuko oluyinene.
    Tyala uvakalelo, isiqhamo yintlonipho
    Tyala uxolo ,isiqhamo bubomi obungunaphakade.
    Vuya ke xa unazo zonke ezi ziqhamo kuba wena unguvimba wobomi!!!
    (nasiphina kwezi)                                                                  (2)

6.7 Umntu uyatyala ngesimo nezenzo zakhe.
    Umntu makasebenze nzima ebomini, njalo-njalo (umfundi wonikwa
    amanqaku nangayo nayiphi na impendulo enesihlahla ayinikileyo)                     (2)

6.8 Unamava, unengcebiso eziphilisayo, usisisele senyathi (Nayiphina kwezi)           (1)
                                                                                     [15]

                                                    AMANQAKU ECANDELO B:               35

### Page 7

(JUNI 2010)               ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA                            7

 ICANDELO: C UBHALO

 UMBUZO 7.1

 UMBUZO 7.2

 Ubhalo lwesincoko

 4-5                          2-3                         0-1
 Upela kakuhle kakhulu        Upela kakuhle               Upela kakubi
 4-5                          2-3                         0-1
 Ucwangcisa kakuhle           Ucwangcisa kakuhle          Ucwangcisa
 kakhulu imihlathi            imihlathi                   kakubi
 4-5                          2-3                         0-1
 Ziyathungelana kakhulu       Ziyathungelana iingcinga    Azithungelani
 iingcinga zakhe ukwenza      zakhe ukwenza umxholo       kwaphela iingcinga
 umxholo ovakalayo            ovakalayo                   zakhe
 4-5                          2-3                         0-1
 Usebenzise ulwimi            Usebenzise ulwimi           Esebenzisa ulwimi
 olusulungekileyo             olusulungekileyo            oluxutywe kakhulu
 nolutyebileyo
                                                                               (20)

                                                    AMANQAKU ECANDELO C:        20

                                                         AMANQAKU EWONKE:      100

## Related documents

- [Gr . 9 (Xhosa) paper](https://www.hlayiso.com/library/grade-9-isixhosa-hl-2010-june-common-question-paper/4d4ace56-3db2-467d-8b59-f222da673955) — isiXhosa HL · QP · 2010
- [Gr 9 Xhosa MEMO PROVINCE](https://www.hlayiso.com/library/gr-9-xhosa-memo-province/633bd754-7097-4aab-ab38-61cf249c8832) — isiXhosa HL · Memo · 2011
- [Gr 9 Xhosa QP](https://www.hlayiso.com/library/gr-9-xhosa-qp/ffa5205c-ff72-4843-bf3a-34f3b723d05d) — isiXhosa HL · QP · 2011
- [XHOSA HL P2 GR9 MEMO NOV2017](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-hl-p2-gr9-memo-nov2017/bd8acb19-f8ce-4397-99e0-b0c9848df591) — isiXhosa HL · Memo · 2017
- [XHOSA HL P3 GR9 MEMO NOV2017](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-hl-p3-gr9-memo-nov2017/f2c5d8ee-ce68-45ab-b1fd-55a7f2409ea2) — isiXhosa HL · Memo · 2017
- [XHOSA HL GR9 MEMO P2 NOV2016](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-hl-gr9-memo-p2-nov2016/a6323f18-d548-46d1-8201-2562ba848e6a) — isiXhosa HL · Memo · 2016

## More from Grade 9 isiXhosa HL

- [CAPS SP HOME ISIXHOSA GR 7-9 web](https://www.hlayiso.com/library/caps-sp-home-isixhosa-gr-7-9-web/94a3cdd7-ac7e-4767-8121-bc60a20be69e) — CAPS · isiXhosa
- [IsiXhosa HL Test](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-test/9e4da704-44c8-423d-a9af-7eddc65ee0a3) — QP · 2023 · isiXhosa
- [Grade 9 IsiXhosa HL Test](https://www.hlayiso.com/library/grade-9-isixhosa-hl-test/a5d54145-ac62-4956-b42b-28ac72a6694b) — QP · 2022 · isiXhosa
- [ISIXHOSA HL P2 GR9 QP NOV2019 D](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p2-gr9-qp-nov2019-d/0c69861c-bf9c-41d5-97a1-45baa0c78cec) — QP · 2019 · isiXhosa
- [XHOSA HL P2 GR9 QP NOV2017](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-hl-p2-gr9-qp-nov2017/da3a6bde-bc46-4afc-846e-886d66b61d14) — QP · 2017
- [XHOSA HL P3 GR9 QP NOV2017](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-hl-p3-gr9-qp-nov2017/535eb66f-0ee9-4e66-b3f1-c8973a9b6e40) — QP · 2017

## Collection

- [Grade 9 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-9/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
